શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ દશમસ્સર્ગઃ ।
તતઃપ્રત્યુષસિપ્રાપ્તેપ્રાપ્તધર્માર્થનિશ્ચયઃ ।
રાક્ષસાધિપતેર્વેશ્મભીમકર્માવિભીષણઃ ॥ 1 ॥
શૈલાગ્રચયસઙ્કાશંશૈલશૃઙ્ગમિવોન્નતમ્ ।
સુવિભક્તમહાકક્ષમ્મહાજનપરિગ્રહમ્ ॥ 2 ॥
મતિમદ્ભિર્મહામાત્રૈરનુરક્તૈરધિષ્ઠિતમ્ ।
રાક્ષસૈરાપ્તપર્યાપ્તૈસ્સર્વતઃપરિરક્ષિતમ્ ॥ 3 ॥
મત્તમાતઙ્ગનિશ્શ્વાસૈર્વ્યાકુલીકૃતમારુતમ્ ।
શઙ્ખઘોષમહાઘોષન્તૂર્યનાદાનુનાદિતમ્ ॥ 4 ॥
પ્રમદાજનસમ્બાધમ્પ્રજલ્પિતમહાપથમ્ ।
તપ્તકાઞ્ચનનિર્યૂહમ્ભૂષણોત્તમભૂષિતમ્ ॥ 5 ॥
ગન્ધર્વાણામિવાઽવાસમાલયમ્મરુતામિવ ।
રત્નસઞ્ચયસમ્બાધમ્ભવનમ્ભોગિનામિવ ॥ 6 ॥
તમ્મહાભ્રમિવાઽદિત્યસ્તેજોવિસ્તૃતરશ્મિમાન્ ।
અગ્રજસ્યાલયંવીરઃપ્રવિવેશમહાદ્યુતિઃ ॥ 7 ॥
પુણ્યાન્પુણ્યાહઘોષાંશ્ચવેદવિદ્ભિરુદાહૃતાન્ ।
શુશ્રાવસુમહાતેજાભ્રાતુર્વિજયસંશ્રિતાન્ ॥ 8 ॥
પૂજિતાન્ દધિપાત્રૈશ્ચસર્પિર્ભિસ્સુમનોક્ષતૈઃ ।
મન્ત્રવેદવિદોવિપ્રાન્દદર્શસમહાબલઃ ॥ 9 ॥
સપૂજ્યમાનોરક્ષોભિદ્દીપ્યમાનસ્સ્વતેજસા ।
આસનસ્થમ્મહાબાહુર્વવન્દેધનદાનુજમ્ ॥ 10 ॥
સરાજદૃષ્ટિસમ્પન્નમાસનંહેમભૂષિતમ્ ।
જગામસમુદાચારમ્પ્રયુજ્યાચારકોવિદઃ ॥ 11 ॥
સરાવણમ્મહાત્માનંવિજનેમન્ત્રિસન્નિધૌ ।
ઉવાચહિતમત્યર્થંવચનંહેતુનિશ્ચિતમ્ ॥ 12 ॥
પ્રસાદ્યભ્રાતરઞ્જેષ્ઠંસાન્ત્વેનોપસ્થિતક્રમઃ ।
દેશકાલાર્થસંવાદિદૃષ્ટલોકપરાવરઃ ॥ 13 ॥
યદાપ્રભૃતિવૈદેહીસમ્પ્રાસ્તેમામ્પુરીન્તવ ।
તદાપ્રભૃતિદૃશ્યન્તેનિમિત્તાન્યશુભાનિનઃ ॥ 14 ॥
સસ્ફુલિઙ્ગસ્સધૂમાર્ચિસ્સધૂમકલુષોદયઃ ।
મન્ત્રસઙ્ઘહુતોઽપ્યગ્નિર્નસમ્યગભિવર્થતે ॥ 15 ॥
અગ્નિષ્ઠેષ્વગ્નિશલાસુતથાબ્રહ્મસ્થાલીષુચ ।
સરીસૃપાણિદૃશ્યન્તેહન્યેષુચપિપીલિકાઃ ॥ 16 ॥
ગવાંસયાંસિસ્કન્નાનિવિમદાવીરકુઞ્જરાઃ ।
દીનમશ્વાઃપ્રહેષન્તેનચગ્રાસાભિનન્દિનઃ ॥ 17 ॥
ખરોષ્ટ્રાશ્વતરારાજભનભિન્નરોમાસ્સ્રવન્તિચ ।
નસ્વભાવેઽવતિષ્ઠન્તિવિધાનૈરપિચિન્તિતાઃ ॥ 18 ॥
વાયસાઃસઙ્ઘશઃક્રૂરાવ્યાહરન્તિસમન્તતઃ ।
સમવેતાશ્ચદૃશ્યન્તેવિમાનાગ્રેષુસઙ્ઘશઃ ॥ 19 ॥
ગૃધ્રાશ્ચપરિલીયન્તેપુરીમુપરિપિણ્ડિતાઃ ।
ઉપપન્નાશ્ચસ્નધ્યેદ્વેવ્યાહર઼્નત્યશિવંશિવાઃ ॥ 20 ॥
ક્રવ્યાદાનામ્મૃગાણાઞ્ચપુરીદ્વારેષુસઙ્ઘશઃ ।
શ્રૂયન્તેવિપુલાઘોષાસ્સવિસ્ફૂર્જિતનિસ્સ્વનાઃ ॥ 21 ॥
તદેવમ્પ્રસ્તુતેકાર્યેપ્રાયશ્ચિત્તમિદઙ્ક્ષમમ્ ।
રોચતેયદિવૈદેહીરાઘવાયપ્રદીયતામ્ ॥ 22 ॥
ઇદઞ્ચયદિવામોહાલ્લોભાદ્વાવ્યાહૃતમ્મયા ।
તત્રાપિચમહારાજ નદોષઙ્કર્તુમર્હસિ ॥ 23 ॥
અયંહિદોષસ્સર્વસ્યજનસ્યાસ્યોપલક્ષ્યતે ।
રક્ષસાંરાક્ષસીનાઞ્ચપુરસ્યાન્તઃપુરસ્યચ ॥ 24 ॥
શ્રાવણેચાસ્યમન્ત્રસ્યનિવૃત્તાસ્સર્વમન્ત્રિણઃ ।
અવશ્યઞ્ચમયાવાચ્યંયદ્દૃષ્ટમપિવાશ્રુતમ્ ॥ 25 ॥
હિતમ્મહાર્થમ્મૃદુહેતુસંહિતંવ્યતીતકાલાયતિસમ્પ્રતિક્ષમમ્ ।
નિશમ્યતદ્વાક્યમુપસ્થિતજ્વરઃપ્રસઙ્ગવાનુત્તરમેતદબ્રવીત્ ॥ 26 ॥
ભયન્નપશ્યામિકુતશ્ચિદપ્યહન્નરાઘવઃપ્રાપ્સ્યતિજાતુમૈથિલીમ્ ।
સુરૈસ્સહેન્દ્રૈરપિસઙ્ગરેકથમ્મમાગ્રતસ્સ્થાસ્યતિલક્ષ્મણાગ્રજઃ ॥ 27 ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વાસુરસૈન્યનાશનોમહાબલસ્સંયતિચણ્ડવિક્રમઃ ।
દશાનનોભ્રાતરમાપ્તવાદિનંવિસર્જયામાસતદાવિભીષણમ્ ॥ 28 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે દશમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
tataḥpratyuṣasiprāpteprāptadharmārthaniścayaḥ |
rākṣasādhipaterveśmabhīmakarmāvibhīṣaṇaḥ || 1 ||
śailāgracayasaṅkāśaṃśailaśṛṅgamivonnatam |
suvibhaktamahākakṣammahājanaparigraham || 2 ||
matimadbhirmahāmātrairanuraktairadhiṣṭhitam |
rākṣasairāptaparyāptaissarvataḥparirakṣitam || 3 ||
mattamātaṅganiśśvāsairvyākulīkṛtamārutam |
śaṅkhaghoṣamahāghoṣantūryanādānunāditam || 4 ||
pramadājanasambādhamprajalpitamahāpatham |
taptakāñcananiryūhambhūṣaṇottamabhūṣitam || 5 ||
gandharvāṇāmivā'vāsamālayammarutāmiva |
ratnasañcayasambādhambhavanambhogināmiva || 6 ||
tammahābhramivā'dityastejovistṛtaraśmimān |
agrajasyālayaṃvīraḥpraviveśamahādyutiḥ || 7 ||
puṇyānpuṇyāhaghoṣāṃścavedavidbhirudāhṛtān |
śuśrāvasumahātejābhrāturvijayasaṃśritān || 8 ||
pūjitān dadhipātraiścasarpirbhissumanokṣataiḥ |
mantravedavidoviprāndadarśasamahābalaḥ || 9 ||
sapūjyamānorakṣobhiddīpyamānassvatejasā |
āsanasthammahābāhurvavandedhanadānujam || 10 ||
sarājadṛṣṭisampannamāsanaṃhemabhūṣitam |
jagāmasamudācāramprayujyācārakovidaḥ || 11 ||
sarāvaṇammahātmānaṃvijanemantrisannidhau |
uvācahitamatyarthaṃvacanaṃhetuniścitam || 12 ||
prasādyabhrātarañjeṣṭhaṃsāntvenopasthitakramaḥ |
deśakālārthasaṃvādidṛṣṭalokaparāvaraḥ || 13 ||
yadāprabhṛtivaidehīsamprāstemāmpurīntava |
tadāprabhṛtidṛśyantenimittānyaśubhāninaḥ || 14 ||
sasphuliṅgassadhūmārcissadhūmakaluṣodayaḥ |
mantrasaṅghahuto'pyagnirnasamyagabhivarthate || 15 ||
agniṣṭheṣvagniśalāsutathābrahmasthālīṣuca |
sarīsṛpāṇidṛśyantehanyeṣucapipīlikāḥ || 16 ||
gavāṃsayāṃsiskannānivimadāvīrakuñjarāḥ |
dīnamaśvāḥpraheṣantenacagrāsābhinandinaḥ || 17 ||
kharoṣṭrāśvatarārājabhanabhinnaromāssravantica |
nasvabhāve'vatiṣṭhantividhānairapicintitāḥ || 18 ||
vāyasāḥsaṅghaśaḥkrūrāvyāharantisamantataḥ |
samavetāścadṛśyantevimānāgreṣusaṅghaśaḥ || 19 ||
gṛdhrāścaparilīyantepurīmuparipiṇḍitāḥ |
upapannāścasnadhyedvevyāhaṟnatyaśivaṃśivāḥ || 20 ||
kravyādānāmmṛgāṇāñcapurīdvāreṣusaṅghaśaḥ |
śrūyantevipulāghoṣāssavisphūrjitanissvanāḥ || 21 ||
tadevamprastutekāryeprāyaścittamidaṅkṣamam |
rocateyadivaidehīrāghavāyapradīyatām || 22 ||
idañcayadivāmohāllobhādvāvyāhṛtammayā |
tatrāpicamahārāja nadoṣaṅkartumarhasi || 23 ||
ayaṃhidoṣassarvasyajanasyāsyopalakṣyate |
rakṣasāṃrākṣasīnāñcapurasyāntaḥpurasyaca || 24 ||
śrāvaṇecāsyamantrasyanivṛttāssarvamantriṇaḥ |
avaśyañcamayāvācyaṃyaddṛṣṭamapivāśrutam || 25 ||
hitammahārthammṛduhetusaṃhitaṃvyatītakālāyatisampratikṣamam |
niśamyatadvākyamupasthitajvaraḥprasaṅgavānuttarametadabravīt || 26 ||
bhayannapaśyāmikutaścidapyahannarāghavaḥprāpsyatijātumaithilīm |
suraissahendrairapisaṅgarekathammamāgratassthāsyatilakṣmaṇāgrajaḥ || 27 ||
ityevamuktvāsurasainyanāśanomahābalassaṃyaticaṇḍavikramaḥ |
daśānanobhrātaramāptavādinaṃvisarjayāmāsatadāvibhīṣaṇam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe daśamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ दशमस्सर्गः ।
ततःप्रत्युषसिप्राप्तेप्राप्तधर्मार्थनिश्चयः ।
राक्षसाधिपतेर्वेश्मभीमकर्माविभीषणः ॥ 1 ॥
शैलाग्रचयसङ्काशंशैलशृङ्गमिवोन्नतम् ।
सुविभक्तमहाकक्षम्महाजनपरिग्रहम् ॥ 2 ॥
मतिमद्भिर्महामात्रैरनुरक्तैरधिष्ठितम् ।
राक्षसैराप्तपर्याप्तैस्सर्वतःपरिरक्षितम् ॥ 3 ॥
मत्तमातङ्गनिश्श्वासैर्व्याकुलीकृतमारुतम् ।
शङ्खघोषमहाघोषन्तूर्यनादानुनादितम् ॥ 4 ॥
प्रमदाजनसम्बाधम्प्रजल्पितमहापथम् ।
तप्तकाञ्चननिर्यूहम्भूषणोत्तमभूषितम् ॥ 5 ॥
गन्धर्वाणामिवाऽवासमालयम्मरुतामिव ।
रत्नसञ्चयसम्बाधम्भवनम्भोगिनामिव ॥ 6 ॥
तम्महाभ्रमिवाऽदित्यस्तेजोविस्तृतरश्मिमान् ।
अग्रजस्यालयंवीरःप्रविवेशमहाद्युतिः ॥ 7 ॥
पुण्यान्पुण्याहघोषांश्चवेदविद्भिरुदाहृतान् ।
शुश्रावसुमहातेजाभ्रातुर्विजयसंश्रितान् ॥ 8 ॥
पूजितान् दधिपात्रैश्चसर्पिर्भिस्सुमनोक्षतैः ।
मन्त्रवेदविदोविप्रान्ददर्शसमहाबलः ॥ 9 ॥
सपूज्यमानोरक्षोभिद्दीप्यमानस्स्वतेजसा ।
आसनस्थम्महाबाहुर्ववन्देधनदानुजम् ॥ 10 ॥
सराजदृष्टिसम्पन्नमासनंहेमभूषितम् ।
जगामसमुदाचारम्प्रयुज्याचारकोविदः ॥ 11 ॥
सरावणम्महात्मानंविजनेमन्त्रिसन्निधौ ।
उवाचहितमत्यर्थंवचनंहेतुनिश्चितम् ॥ 12 ॥
प्रसाद्यभ्रातरञ्जेष्ठंसान्त्वेनोपस्थितक्रमः ।
देशकालार्थसंवादिदृष्टलोकपरावरः ॥ 13 ॥
यदाप्रभृतिवैदेहीसम्प्रास्तेमाम्पुरीन्तव ।
तदाप्रभृतिदृश्यन्तेनिमित्तान्यशुभानिनः ॥ 14 ॥
सस्फुलिङ्गस्सधूमार्चिस्सधूमकलुषोदयः ।
मन्त्रसङ्घहुतोऽप्यग्निर्नसम्यगभिवर्थते ॥ 15 ॥
अग्निष्ठेष्वग्निशलासुतथाब्रह्मस्थालीषुच ।
सरीसृपाणिदृश्यन्तेहन्येषुचपिपीलिकाः ॥ 16 ॥
गवांसयांसिस्कन्नानिविमदावीरकुञ्जराः ।
दीनमश्वाःप्रहेषन्तेनचग्रासाभिनन्दिनः ॥ 17 ॥
खरोष्ट्राश्वतराराजभनभिन्नरोमास्स्रवन्तिच ।
नस्वभावेऽवतिष्ठन्तिविधानैरपिचिन्तिताः ॥ 18 ॥
वायसाःसङ्घशःक्रूराव्याहरन्तिसमन्ततः ।
समवेताश्चदृश्यन्तेविमानाग्रेषुसङ्घशः ॥ 19 ॥
गृध्राश्चपरिलीयन्तेपुरीमुपरिपिण्डिताः ।
उपपन्नाश्चस्नध्येद्वेव्याहऱ्नत्यशिवंशिवाः ॥ 20 ॥
क्रव्यादानाम्मृगाणाञ्चपुरीद्वारेषुसङ्घशः ।
श्रूयन्तेविपुलाघोषास्सविस्फूर्जितनिस्स्वनाः ॥ 21 ॥
तदेवम्प्रस्तुतेकार्येप्रायश्चित्तमिदङ्क्षमम् ।
रोचतेयदिवैदेहीराघवायप्रदीयताम् ॥ 22 ॥
इदञ्चयदिवामोहाल्लोभाद्वाव्याहृतम्मया ।
तत्रापिचमहाराज नदोषङ्कर्तुमर्हसि ॥ 23 ॥
अयंहिदोषस्सर्वस्यजनस्यास्योपलक्ष्यते ।
रक्षसांराक्षसीनाञ्चपुरस्यान्तःपुरस्यच ॥ 24 ॥
श्रावणेचास्यमन्त्रस्यनिवृत्तास्सर्वमन्त्रिणः ।
अवश्यञ्चमयावाच्यंयद्दृष्टमपिवाश्रुतम् ॥ 25 ॥
हितम्महार्थम्मृदुहेतुसंहितंव्यतीतकालायतिसम्प्रतिक्षमम् ।
निशम्यतद्वाक्यमुपस्थितज्वरःप्रसङ्गवानुत्तरमेतदब्रवीत् ॥ 26 ॥
भयन्नपश्यामिकुतश्चिदप्यहन्नराघवःप्राप्स्यतिजातुमैथिलीम् ।
सुरैस्सहेन्द्रैरपिसङ्गरेकथम्ममाग्रतस्स्थास्यतिलक्ष्मणाग्रजः ॥ 27 ॥
इत्येवमुक्त्वासुरसैन्यनाशनोमहाबलस्संयतिचण्डविक्रमः ।
दशाननोभ्रातरमाप्तवादिनंविसर्जयामासतदाविभीषणम् ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे दशमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
tataḥpratyuṣasiprāpteprāptadharmārthaniścayaḥ |
rākṣasādhipaterveśmabhīmakarmāvibhīṣaṇaḥ || 1 ||
śailāgracayasaṅkāśaṃśailaśṛṅgamivonnatam |
suvibhaktamahākakṣammahājanaparigraham || 2 ||
matimadbhirmahāmātrairanuraktairadhiṣṭhitam |
rākṣasairāptaparyāptaissarvataḥparirakṣitam || 3 ||
mattamātaṅganiśśvāsairvyākulīkṛtamārutam |
śaṅkhaghoṣamahāghoṣantūryanādānunāditam || 4 ||
pramadājanasambādhamprajalpitamahāpatham |
taptakāñcananiryūhambhūṣaṇottamabhūṣitam || 5 ||
gandharvāṇāmivā'vāsamālayammarutāmiva |
ratnasañcayasambādhambhavanambhogināmiva || 6 ||
tammahābhramivā'dityastejovistṛtaraśmimān |
agrajasyālayaṃvīraḥpraviveśamahādyutiḥ || 7 ||
puṇyānpuṇyāhaghoṣāṃścavedavidbhirudāhṛtān |
śuśrāvasumahātejābhrāturvijayasaṃśritān || 8 ||
pūjitān dadhipātraiścasarpirbhissumanokṣataiḥ |
mantravedavidoviprāndadarśasamahābalaḥ || 9 ||
sapūjyamānorakṣobhiddīpyamānassvatejasā |
āsanasthammahābāhurvavandedhanadānujam || 10 ||
sarājadṛṣṭisampannamāsanaṃhemabhūṣitam |
jagāmasamudācāramprayujyācārakovidaḥ || 11 ||
sarāvaṇammahātmānaṃvijanemantrisannidhau |
uvācahitamatyarthaṃvacanaṃhetuniścitam || 12 ||
prasādyabhrātarañjeṣṭhaṃsāntvenopasthitakramaḥ |
deśakālārthasaṃvādidṛṣṭalokaparāvaraḥ || 13 ||
yadāprabhṛtivaidehīsamprāstemāmpurīntava |
tadāprabhṛtidṛśyantenimittānyaśubhāninaḥ || 14 ||
sasphuliṅgassadhūmārcissadhūmakaluṣodayaḥ |
mantrasaṅghahuto'pyagnirnasamyagabhivarthate || 15 ||
agniṣṭheṣvagniśalāsutathābrahmasthālīṣuca |
sarīsṛpāṇidṛśyantehanyeṣucapipīlikāḥ || 16 ||
gavāṃsayāṃsiskannānivimadāvīrakuñjarāḥ |
dīnamaśvāḥpraheṣantenacagrāsābhinandinaḥ || 17 ||
kharoṣṭrāśvatarārājabhanabhinnaromāssravantica |
nasvabhāve'vatiṣṭhantividhānairapicintitāḥ || 18 ||
vāyasāḥsaṅghaśaḥkrūrāvyāharantisamantataḥ |
samavetāścadṛśyantevimānāgreṣusaṅghaśaḥ || 19 ||
gṛdhrāścaparilīyantepurīmuparipiṇḍitāḥ |
upapannāścasnadhyedvevyāhaṟnatyaśivaṃśivāḥ || 20 ||
kravyādānāmmṛgāṇāñcapurīdvāreṣusaṅghaśaḥ |
śrūyantevipulāghoṣāssavisphūrjitanissvanāḥ || 21 ||
tadevamprastutekāryeprāyaścittamidaṅkṣamam |
rocateyadivaidehīrāghavāyapradīyatām || 22 ||
idañcayadivāmohāllobhādvāvyāhṛtammayā |
tatrāpicamahārāja nadoṣaṅkartumarhasi || 23 ||
ayaṃhidoṣassarvasyajanasyāsyopalakṣyate |
rakṣasāṃrākṣasīnāñcapurasyāntaḥpurasyaca || 24 ||
śrāvaṇecāsyamantrasyanivṛttāssarvamantriṇaḥ |
avaśyañcamayāvācyaṃyaddṛṣṭamapivāśrutam || 25 ||
hitammahārthammṛduhetusaṃhitaṃvyatītakālāyatisampratikṣamam |
niśamyatadvākyamupasthitajvaraḥprasaṅgavānuttarametadabravīt || 26 ||
bhayannapaśyāmikutaścidapyahannarāghavaḥprāpsyatijātumaithilīm |
suraissahendrairapisaṅgarekathammamāgratassthāsyatilakṣmaṇāgrajaḥ || 27 ||
ityevamuktvāsurasainyanāśanomahābalassaṃyaticaṇḍavikramaḥ |
daśānanobhrātaramāptavādinaṃvisarjayāmāsatadāvibhīṣaṇam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe daśamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.