શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ એકોનપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।
ઘોરેણશરબન્ધેનબદ્ધૌદશરથાત્મજૌ ।
નિઃશ્વસન્તૌયથાનાગૌશયાનૌરુધિરોક્ષિતૌ ॥ 1 ॥
સર્વેતેવાનરશ્રેષ્ઠાસ્સસુગ્રીવામહાબલાઃ ।
પરિવાર્યમહાત્માનૌતસ્થુશ્શોકપરિપ્લુતાઃ ॥ 2 ॥
એતસ્મિન્નન્તરેરામઃપ્રત્યબુધ્યતવીર્યવાન્ ।
સ્થિરત્વાત્સત્ત્વયોગાચ્ચશરૈસ્સન્દાનિતોઽપિસન્ ॥ 3 ॥
તતોદૃષ્ટવાસરુધિરન્નિષણ્ણઙ્ગાઢમર્પિતમ્ ।
ભ્રાતરન્દીનવદનમ્પર્યદેવયદાતુરઃ ॥ 4 ॥
કિન્નુમેસીતયાકાર્યઙ્કિઙ્કાર્યઞ્જીવિતેનવા ।
શયાનંયોઽદ્યપશ્યામિભ્રાતરંયુધિનિર્જિતમ્ ॥ 5 ॥
શક્યાસીતાસમાનારીમર્ત્યલોકેવિચિન્વતા ।
નલક્ષ્મણસમોભ્રાતાસચિવસ્સામ્પપરાયિકઃ ॥ 6 ॥
પરિત્યક્ષામ્યહમ્પ્રાણાન્વાનરાણાન્તુપશ્યાતામ્ ।
યદિપઞ્ચત્વમાપન્નસ્સુમિત્રાનન્દવર્ધનઃ ॥ 7 ॥
કિન્નુવક્ષ્યામિકૌસલ્યામ્માતરઙ્કિન્નુકૈકયીમ્ ।
કથમમ્બાંસુમિત્રાઞ્ચપુત્રદર્શનલાલસામ્ ॥ 8 ॥
વિવત્સાંવેપમાનાઞ્ચક્રોશન્તીઙ્કુરરીમિવ ।
કથમાશ્વાસયિષ્યામિયદિયાસ્યામિતંવિના ॥ 9 ॥
કથંવક્ષ્યામિશત્રુઘ્નમ્ભરતઞ્ચયશસ્વિનમ્ ।
મયાસહવનંયાતોવિનાતેનાપુનમાગતઃ ॥ 10 ॥
ઉપાલમ્બન્નશક્ષ્યામિસોઢુમ્બતસુમિત્રયા ।
ઇહૈવદેહન્ત્યક્ષ્યામિનહિજીવિતુમુત્સહે ॥ 11 ॥
ધિઙ્માન્દુષ્કૃતકર્માણમનાર્યમ્મત્કૃતેહ્યસૌ ।
લક્ષ્મણઃપતિતશ્શેતેશરતલ્પેગતાસુવત્ ॥ 12 ॥
ત્વન્નિત્યંસુવિષણ્ણમ્મામાશ્વાસયસિલક્ષ્મણ ।
ગતાસુર્નાદ્યશક્તોઽસિમામાર્તમભિભાષિતુમ્ ॥ 13 ॥
યેનાદ્યબહવોયુદ્ધેનિહતારાક્ષસાવિનિપાતિતાઃ ।
તસ્યામેવાદ્યશૂરસ્ત્વંશેષેવિનિહતઃપરૈઃ ॥ 14 ॥
શયાનઃશરતલ્પેઽસ્મિન્ સશોણિતપરિપ્લુતઃ ।
શરજાલૈચશિતોભાસિભાસ્કરોઽસ્તમિવવ્રજન્ ॥ 15 ॥
બાણાભિહતમર્મત્વાન્નશક્નોત્યભિભાષિતુમ્ ।
રુજાચાબ્રુવતોઽપ્યસ્યદૃષ્ટિરાગેણસૂચ્યતે ॥ 16 ॥
યથૈવમાંવનંયાન્તમનુયાતોમહાદ્યુતિઃ ।
અહમપ્યનુયાસ્યામિતથૈવૈનંયમક્ષ્યમ્ ॥ 17 ॥
ઇષ્ટબન્ધુજનોનિત્યમ્માઞ્ચનિત્યમનુવ્રતઃ ।
ઇમામદ્યગતોઽવસ્થામ્મમાનાર્યસ્યદુર્નયૈઃ ॥ 18 ॥
સુરુષ્ટેનાપિવીરેણલક્ષ્મણેનનસંસ્મરે ।
પરુષંવિપ્રિયંવાપિશ્રાવિતન્નકદાચન ॥ 19 ॥
વિસસર્જૈકવેગેનપઞ્ચબાણશતાનિયઃ ।
ઇષ્વસ્ત્રષ્વધિકસ્તસ્માત્કાર્તવીર્યાચ્ચલક્ષ્મણઃ ॥ 20 ॥
અસ્સ્રૈરસ્ત્રાણિયોહન્યાચ્છક્રસ્યાપિમહાત્મનઃ ।
સોઽયમુર્વ્યાંહતશ્શેતેમહાર્હશયનોચિતઃ ॥ 21 ॥
તચ્ચમિથ્યાપ્રલપ્તમ્મામ્પ્રધક્ષ્યતિનસંશયઃ ।
યન્મયાનકૃતોરાજારાક્ષસાનાંવિભીષણઃ ॥ 22 ॥
અસ્મિન્મુહૂર્તેસુગ્રીવ પ્રતિયાતુમિતોઽર્હસિ ।
મત્વાહીનંરાજન્ રાવણોઽભિદ્રવેદ્બલી ॥ 23 ॥
અઙ્ગદન્તુપુરસ્કત્યસસૈન્યસ્સપરિચ્છદમ્ ।
સાગરન્તરસુગ્રીવ નીલેનચનલેનચ ॥ 24 ॥
કૃતંહનુમતાકાર્યંયદન્યૈર્દુષ્કરંરણે ।
ઋક્ષરાજેનતુષ્યામિગોલાઙ્ગૂલાધિપેનચ ॥ 25 ॥
અઙ્ગદેનકૃતઙ્કર્મમૈન્દેનદ્વિવિદેનચ ।
યુદ્ધઙ્કેસરિણાસઙ્ ખ્યેઘોરંસમ્પાતિનાકૃતમ્ ॥ 26 ॥
ગવયેનગવાક્ષેણશરભેણગજેનચ ।
અન્યૈશ્ચહરિભિર્યુદ્ધમ્મદર્થેત્યક્તજીવિતૈઃ ॥ 27 ॥
નચાતિક્રમિતુંશક્યન્દૈવંસુગ્રીવ માનુષૈઃ ।
યત્તુશક્યંવયસ્યેનસુહૃદાચપરન્તપ ॥ 28 ॥
કૃતંસુગ્રીવ તત્સર્વમ્ભવતાધર્મભીરુણા ।
મિત્રકાર્યઙ્કૃતમિદમ્ભવદ્ભિર્વાનરર્ષભાઃ ॥ 29 ॥
અનુજ્ઞાતામયાસર્વેયથેષ્ટઙ્ગન્તુમર્હથ ।
શુશ્રુવુસ્તસ્યતેસર્વેવાનરાઃપરિદેવનમ્ ॥ 30 ॥
વર્તયાઞ્ચક્રૂરશ્રૂણિનેત્રૈઃકૃષ્ણેતરેક્ષણાઃ ।
તતસ્સર્વાણ્યનીકાનિસ્થાપયિત્વાવિભીષણઃ ॥ 31 ॥
આજગામગદાપાણિસ્ત્વરિતંયત્રરાઘવઃ ।
તન્દૃષ્ટવાત્વરિતંયાન્તન્નીલાઞ્જનચયોપમમ્ ॥ 32 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonapañcāśassargaḥ |
ghoreṇaśarabandhenabaddhaudaśarathātmajau |
niḥśvasantauyathānāgauśayānaurudhirokṣitau || 1 ||
sarvetevānaraśreṣṭhāssasugrīvāmahābalāḥ |
parivāryamahātmānautasthuśśokapariplutāḥ || 2 ||
etasminnantarerāmaḥpratyabudhyatavīryavān |
sthiratvātsattvayogāccaśaraissandānito'pisan || 3 ||
tatodṛṣṭavāsarudhiranniṣaṇṇaṅgāḍhamarpitam |
bhrātarandīnavadanamparyadevayadāturaḥ || 4 ||
kinnumesītayākāryaṅkiṅkāryañjīvitenavā |
śayānaṃyo'dyapaśyāmibhrātaraṃyudhinirjitam || 5 ||
śakyāsītāsamānārīmartyalokevicinvatā |
nalakṣmaṇasamobhrātāsacivassāmpaparāyikaḥ || 6 ||
parityakṣāmyahamprāṇānvānarāṇāntupaśyātām |
yadipañcatvamāpannassumitrānandavardhanaḥ || 7 ||
kinnuvakṣyāmikausalyāmmātaraṅkinnukaikayīm |
kathamambāṃsumitrāñcaputradarśanalālasām || 8 ||
vivatsāṃvepamānāñcakrośantīṅkurarīmiva |
kathamāśvāsayiṣyāmiyadiyāsyāmitaṃvinā || 9 ||
kathaṃvakṣyāmiśatrughnambharatañcayaśasvinam |
mayāsahavanaṃyātovinātenāpunamāgataḥ || 10 ||
upālambannaśakṣyāmisoḍhumbatasumitrayā |
ihaivadehantyakṣyāminahijīvitumutsahe || 11 ||
dhiṅmānduṣkṛtakarmāṇamanāryammatkṛtehyasau |
lakṣmaṇaḥpatitaśśeteśaratalpegatāsuvat || 12 ||
tvannityaṃsuviṣaṇṇammāmāśvāsayasilakṣmaṇa |
gatāsurnādyaśakto'simāmārtamabhibhāṣitum || 13 ||
yenādyabahavoyuddhenihatārākṣasāvinipātitāḥ |
tasyāmevādyaśūrastvaṃśeṣevinihataḥparaiḥ || 14 ||
śayānaḥśaratalpe'smin saśoṇitapariplutaḥ |
śarajālaicaśitobhāsibhāskaro'stamivavrajan || 15 ||
bāṇābhihatamarmatvānnaśaknotyabhibhāṣitum |
rujācābruvato'pyasyadṛṣṭirāgeṇasūcyate || 16 ||
yathaivamāṃvanaṃyāntamanuyātomahādyutiḥ |
ahamapyanuyāsyāmitathaivainaṃyamakṣyam || 17 ||
iṣṭabandhujanonityammāñcanityamanuvrataḥ |
imāmadyagato'vasthāmmamānāryasyadurnayaiḥ || 18 ||
suruṣṭenāpivīreṇalakṣmaṇenanasaṃsmare |
paruṣaṃvipriyaṃvāpiśrāvitannakadācana || 19 ||
visasarjaikavegenapañcabāṇaśatāniyaḥ |
iṣvastraṣvadhikastasmātkārtavīryāccalakṣmaṇaḥ || 20 ||
assrairastrāṇiyohanyācchakrasyāpimahātmanaḥ |
so'yamurvyāṃhataśśetemahārhaśayanocitaḥ || 21 ||
taccamithyāpralaptammāmpradhakṣyatinasaṃśayaḥ |
yanmayānakṛtorājārākṣasānāṃvibhīṣaṇaḥ || 22 ||
asminmuhūrtesugrīva pratiyātumito'rhasi |
matvāhīnaṃrājan rāvaṇo'bhidravedbalī || 23 ||
aṅgadantupuraskatyasasainyassaparicchadam |
sāgarantarasugrīva nīlenacanalenaca || 24 ||
kṛtaṃhanumatākāryaṃyadanyairduṣkaraṃraṇe |
ṛkṣarājenatuṣyāmigolāṅgūlādhipenaca || 25 ||
aṅgadenakṛtaṅkarmamaindenadvividenaca |
yuddhaṅkesariṇāsaṅ khyeghoraṃsampātinākṛtam || 26 ||
gavayenagavākṣeṇaśarabheṇagajenaca |
anyaiścaharibhiryuddhammadarthetyaktajīvitaiḥ || 27 ||
nacātikramituṃśakyandaivaṃsugrīva mānuṣaiḥ |
yattuśakyaṃvayasyenasuhṛdācaparantapa || 28 ||
kṛtaṃsugrīva tatsarvambhavatādharmabhīruṇā |
mitrakāryaṅkṛtamidambhavadbhirvānararṣabhāḥ || 29 ||
anujñātāmayāsarveyatheṣṭaṅgantumarhatha |
śuśruvustasyatesarvevānarāḥparidevanam || 30 ||
vartayāñcakrūraśrūṇinetraiḥkṛṣṇetarekṣaṇāḥ |
tatassarvāṇyanīkānisthāpayitvāvibhīṣaṇaḥ || 31 ||
ājagāmagadāpāṇistvaritaṃyatrarāghavaḥ |
tandṛṣṭavātvaritaṃyāntannīlāñjanacayopamam || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकोनपञ्चाशस्सर्गः ।
घोरेणशरबन्धेनबद्धौदशरथात्मजौ ।
निःश्वसन्तौयथानागौशयानौरुधिरोक्षितौ ॥ 1 ॥
सर्वेतेवानरश्रेष्ठास्ससुग्रीवामहाबलाः ।
परिवार्यमहात्मानौतस्थुश्शोकपरिप्लुताः ॥ 2 ॥
एतस्मिन्नन्तरेरामःप्रत्यबुध्यतवीर्यवान् ।
स्थिरत्वात्सत्त्वयोगाच्चशरैस्सन्दानितोऽपिसन् ॥ 3 ॥
ततोदृष्टवासरुधिरन्निषण्णङ्गाढमर्पितम् ।
भ्रातरन्दीनवदनम्पर्यदेवयदातुरः ॥ 4 ॥
किन्नुमेसीतयाकार्यङ्किङ्कार्यञ्जीवितेनवा ।
शयानंयोऽद्यपश्यामिभ्रातरंयुधिनिर्जितम् ॥ 5 ॥
शक्यासीतासमानारीमर्त्यलोकेविचिन्वता ।
नलक्ष्मणसमोभ्रातासचिवस्साम्पपरायिकः ॥ 6 ॥
परित्यक्षाम्यहम्प्राणान्वानराणान्तुपश्याताम् ।
यदिपञ्चत्वमापन्नस्सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ 7 ॥
किन्नुवक्ष्यामिकौसल्याम्मातरङ्किन्नुकैकयीम् ।
कथमम्बांसुमित्राञ्चपुत्रदर्शनलालसाम् ॥ 8 ॥
विवत्सांवेपमानाञ्चक्रोशन्तीङ्कुररीमिव ।
कथमाश्वासयिष्यामियदियास्यामितंविना ॥ 9 ॥
कथंवक्ष्यामिशत्रुघ्नम्भरतञ्चयशस्विनम् ।
मयासहवनंयातोविनातेनापुनमागतः ॥ 10 ॥
उपालम्बन्नशक्ष्यामिसोढुम्बतसुमित्रया ।
इहैवदेहन्त्यक्ष्यामिनहिजीवितुमुत्सहे ॥ 11 ॥
धिङ्मान्दुष्कृतकर्माणमनार्यम्मत्कृतेह्यसौ ।
लक्ष्मणःपतितश्शेतेशरतल्पेगतासुवत् ॥ 12 ॥
त्वन्नित्यंसुविषण्णम्मामाश्वासयसिलक्ष्मण ।
गतासुर्नाद्यशक्तोऽसिमामार्तमभिभाषितुम् ॥ 13 ॥
येनाद्यबहवोयुद्धेनिहताराक्षसाविनिपातिताः ।
तस्यामेवाद्यशूरस्त्वंशेषेविनिहतःपरैः ॥ 14 ॥
शयानःशरतल्पेऽस्मिन् सशोणितपरिप्लुतः ।
शरजालैचशितोभासिभास्करोऽस्तमिवव्रजन् ॥ 15 ॥
बाणाभिहतमर्मत्वान्नशक्नोत्यभिभाषितुम् ।
रुजाचाब्रुवतोऽप्यस्यदृष्टिरागेणसूच्यते ॥ 16 ॥
यथैवमांवनंयान्तमनुयातोमहाद्युतिः ।
अहमप्यनुयास्यामितथैवैनंयमक्ष्यम् ॥ 17 ॥
इष्टबन्धुजनोनित्यम्माञ्चनित्यमनुव्रतः ।
इमामद्यगतोऽवस्थाम्ममानार्यस्यदुर्नयैः ॥ 18 ॥
सुरुष्टेनापिवीरेणलक्ष्मणेननसंस्मरे ।
परुषंविप्रियंवापिश्रावितन्नकदाचन ॥ 19 ॥
विससर्जैकवेगेनपञ्चबाणशतानियः ।
इष्वस्त्रष्वधिकस्तस्मात्कार्तवीर्याच्चलक्ष्मणः ॥ 20 ॥
अस्स्रैरस्त्राणियोहन्याच्छक्रस्यापिमहात्मनः ।
सोऽयमुर्व्यांहतश्शेतेमहार्हशयनोचितः ॥ 21 ॥
तच्चमिथ्याप्रलप्तम्माम्प्रधक्ष्यतिनसंशयः ।
यन्मयानकृतोराजाराक्षसानांविभीषणः ॥ 22 ॥
अस्मिन्मुहूर्तेसुग्रीव प्रतियातुमितोऽर्हसि ।
मत्वाहीनंराजन् रावणोऽभिद्रवेद्बली ॥ 23 ॥
अङ्गदन्तुपुरस्कत्यससैन्यस्सपरिच्छदम् ।
सागरन्तरसुग्रीव नीलेनचनलेनच ॥ 24 ॥
कृतंहनुमताकार्यंयदन्यैर्दुष्करंरणे ।
ऋक्षराजेनतुष्यामिगोलाङ्गूलाधिपेनच ॥ 25 ॥
अङ्गदेनकृतङ्कर्ममैन्देनद्विविदेनच ।
युद्धङ्केसरिणासङ् ख्येघोरंसम्पातिनाकृतम् ॥ 26 ॥
गवयेनगवाक्षेणशरभेणगजेनच ।
अन्यैश्चहरिभिर्युद्धम्मदर्थेत्यक्तजीवितैः ॥ 27 ॥
नचातिक्रमितुंशक्यन्दैवंसुग्रीव मानुषैः ।
यत्तुशक्यंवयस्येनसुहृदाचपरन्तप ॥ 28 ॥
कृतंसुग्रीव तत्सर्वम्भवताधर्मभीरुणा ।
मित्रकार्यङ्कृतमिदम्भवद्भिर्वानरर्षभाः ॥ 29 ॥
अनुज्ञातामयासर्वेयथेष्टङ्गन्तुमर्हथ ।
शुश्रुवुस्तस्यतेसर्वेवानराःपरिदेवनम् ॥ 30 ॥
वर्तयाञ्चक्रूरश्रूणिनेत्रैःकृष्णेतरेक्षणाः ।
ततस्सर्वाण्यनीकानिस्थापयित्वाविभीषणः ॥ 31 ॥
आजगामगदापाणिस्त्वरितंयत्रराघवः ।
तन्दृष्टवात्वरितंयान्तन्नीलाञ्जनचयोपमम् ॥ 32 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonapañcāśassargaḥ |
ghoreṇaśarabandhenabaddhaudaśarathātmajau |
niḥśvasantauyathānāgauśayānaurudhirokṣitau || 1 ||
sarvetevānaraśreṣṭhāssasugrīvāmahābalāḥ |
parivāryamahātmānautasthuśśokapariplutāḥ || 2 ||
etasminnantarerāmaḥpratyabudhyatavīryavān |
sthiratvātsattvayogāccaśaraissandānito'pisan || 3 ||
tatodṛṣṭavāsarudhiranniṣaṇṇaṅgāḍhamarpitam |
bhrātarandīnavadanamparyadevayadāturaḥ || 4 ||
kinnumesītayākāryaṅkiṅkāryañjīvitenavā |
śayānaṃyo'dyapaśyāmibhrātaraṃyudhinirjitam || 5 ||
śakyāsītāsamānārīmartyalokevicinvatā |
nalakṣmaṇasamobhrātāsacivassāmpaparāyikaḥ || 6 ||
parityakṣāmyahamprāṇānvānarāṇāntupaśyātām |
yadipañcatvamāpannassumitrānandavardhanaḥ || 7 ||
kinnuvakṣyāmikausalyāmmātaraṅkinnukaikayīm |
kathamambāṃsumitrāñcaputradarśanalālasām || 8 ||
vivatsāṃvepamānāñcakrośantīṅkurarīmiva |
kathamāśvāsayiṣyāmiyadiyāsyāmitaṃvinā || 9 ||
kathaṃvakṣyāmiśatrughnambharatañcayaśasvinam |
mayāsahavanaṃyātovinātenāpunamāgataḥ || 10 ||
upālambannaśakṣyāmisoḍhumbatasumitrayā |
ihaivadehantyakṣyāminahijīvitumutsahe || 11 ||
dhiṅmānduṣkṛtakarmāṇamanāryammatkṛtehyasau |
lakṣmaṇaḥpatitaśśeteśaratalpegatāsuvat || 12 ||
tvannityaṃsuviṣaṇṇammāmāśvāsayasilakṣmaṇa |
gatāsurnādyaśakto'simāmārtamabhibhāṣitum || 13 ||
yenādyabahavoyuddhenihatārākṣasāvinipātitāḥ |
tasyāmevādyaśūrastvaṃśeṣevinihataḥparaiḥ || 14 ||
śayānaḥśaratalpe'smin saśoṇitapariplutaḥ |
śarajālaicaśitobhāsibhāskaro'stamivavrajan || 15 ||
bāṇābhihatamarmatvānnaśaknotyabhibhāṣitum |
rujācābruvato'pyasyadṛṣṭirāgeṇasūcyate || 16 ||
yathaivamāṃvanaṃyāntamanuyātomahādyutiḥ |
ahamapyanuyāsyāmitathaivainaṃyamakṣyam || 17 ||
iṣṭabandhujanonityammāñcanityamanuvrataḥ |
imāmadyagato'vasthāmmamānāryasyadurnayaiḥ || 18 ||
suruṣṭenāpivīreṇalakṣmaṇenanasaṃsmare |
paruṣaṃvipriyaṃvāpiśrāvitannakadācana || 19 ||
visasarjaikavegenapañcabāṇaśatāniyaḥ |
iṣvastraṣvadhikastasmātkārtavīryāccalakṣmaṇaḥ || 20 ||
assrairastrāṇiyohanyācchakrasyāpimahātmanaḥ |
so'yamurvyāṃhataśśetemahārhaśayanocitaḥ || 21 ||
taccamithyāpralaptammāmpradhakṣyatinasaṃśayaḥ |
yanmayānakṛtorājārākṣasānāṃvibhīṣaṇaḥ || 22 ||
asminmuhūrtesugrīva pratiyātumito'rhasi |
matvāhīnaṃrājan rāvaṇo'bhidravedbalī || 23 ||
aṅgadantupuraskatyasasainyassaparicchadam |
sāgarantarasugrīva nīlenacanalenaca || 24 ||
kṛtaṃhanumatākāryaṃyadanyairduṣkaraṃraṇe |
ṛkṣarājenatuṣyāmigolāṅgūlādhipenaca || 25 ||
aṅgadenakṛtaṅkarmamaindenadvividenaca |
yuddhaṅkesariṇāsaṅ khyeghoraṃsampātinākṛtam || 26 ||
gavayenagavākṣeṇaśarabheṇagajenaca |
anyaiścaharibhiryuddhammadarthetyaktajīvitaiḥ || 27 ||
nacātikramituṃśakyandaivaṃsugrīva mānuṣaiḥ |
yattuśakyaṃvayasyenasuhṛdācaparantapa || 28 ||
kṛtaṃsugrīva tatsarvambhavatādharmabhīruṇā |
mitrakāryaṅkṛtamidambhavadbhirvānararṣabhāḥ || 29 ||
anujñātāmayāsarveyatheṣṭaṅgantumarhatha |
śuśruvustasyatesarvevānarāḥparidevanam || 30 ||
vartayāñcakrūraśrūṇinetraiḥkṛṣṇetarekṣaṇāḥ |
tatassarvāṇyanīkānisthāpayitvāvibhīṣaṇaḥ || 31 ||
ājagāmagadāpāṇistvaritaṃyatrarāghavaḥ |
tandṛṣṭavātvaritaṃyāntannīlāñjanacayopamam || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.