6.49 Yuddhakanda - Ekonapanchasha Sargah

ॐ

6.49 યુદ્ધકાણ્ડ - એકોનપઞ્ચાશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ એકોનપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।

ઘોરેણશરબન્ધેનબદ્ધૌદશરથાત્મજૌ ।

નિઃશ્વસન્તૌયથાનાગૌશયાનૌરુધિરોક્ષિતૌ ॥ 1 ॥

સર્વેતેવાનરશ્રેષ્ઠાસ્સસુગ્રીવામહાબલાઃ ।

પરિવાર્યમહાત્માનૌતસ્થુશ્શોકપરિપ્લુતાઃ ॥ 2 ॥

એતસ્મિન્નન્તરેરામઃપ્રત્યબુધ્યતવીર્યવાન્ ।

સ્થિરત્વાત્સત્ત્વયોગાચ્ચશરૈસ્સન્દાનિતોઽપિસન્ ॥ 3 ॥

તતોદૃષ્ટવાસરુધિરન્નિષણ્ણઙ્ગાઢમર્પિતમ્ ।

ભ્રાતરન્દીનવદનમ્પર્યદેવયદાતુરઃ ॥ 4 ॥

કિન્નુમેસીતયાકાર્યઙ્કિઙ્કાર્યઞ્જીવિતેનવા ।

શયાનંયોઽદ્યપશ્યામિભ્રાતરંયુધિનિર્જિતમ્ ॥ 5 ॥

શક્યાસીતાસમાનારીમર્ત્યલોકેવિચિન્વતા ।

નલક્ષ્મણસમોભ્રાતાસચિવસ્સામ્પપરાયિકઃ ॥ 6 ॥

પરિત્યક્ષામ્યહમ્પ્રાણાન્વાનરાણાન્તુપશ્યાતામ્ ।

યદિપઞ્ચત્વમાપન્નસ્સુમિત્રાનન્દવર્ધનઃ ॥ 7 ॥

કિન્નુવક્ષ્યામિકૌસલ્યામ્માતરઙ્કિન્નુકૈકયીમ્ ।

કથમમ્બાંસુમિત્રાઞ્ચપુત્રદર્શનલાલસામ્ ॥ 8 ॥

વિવત્સાંવેપમાનાઞ્ચક્રોશન્તીઙ્કુરરીમિવ ।

કથમાશ્વાસયિષ્યામિયદિયાસ્યામિતંવિના ॥ 9 ॥

કથંવક્ષ્યામિશત્રુઘ્નમ્ભરતઞ્ચયશસ્વિનમ્ ।

મયાસહવનંયાતોવિનાતેનાપુનમાગતઃ ॥ 10 ॥

ઉપાલમ્બન્નશક્ષ્યામિસોઢુમ્બતસુમિત્રયા ।

ઇહૈવદેહન્ત્યક્ષ્યામિનહિજીવિતુમુત્સહે ॥ 11 ॥

ધિઙ્માન્દુષ્કૃતકર્માણમનાર્યમ્મત્કૃતેહ્યસૌ ।

લક્ષ્મણઃપતિતશ્શેતેશરતલ્પેગતાસુવત્ ॥ 12 ॥

ત્વન્નિત્યંસુવિષણ્ણમ્મામાશ્વાસયસિલક્ષ્મણ ।

ગતાસુર્નાદ્યશક્તોઽસિમામાર્તમભિભાષિતુમ્ ॥ 13 ॥

યેનાદ્યબહવોયુદ્ધેનિહતારાક્ષસાવિનિપાતિતાઃ ।

તસ્યામેવાદ્યશૂરસ્ત્વંશેષેવિનિહતઃપરૈઃ ॥ 14 ॥

શયાનઃશરતલ્પેઽસ્મિન્ સશોણિતપરિપ્લુતઃ ।

શરજાલૈચશિતોભાસિભાસ્કરોઽસ્તમિવવ્રજન્ ॥ 15 ॥

બાણાભિહતમર્મત્વાન્નશક્નોત્યભિભાષિતુમ્ ।

રુજાચાબ્રુવતોઽપ્યસ્યદૃષ્ટિરાગેણસૂચ્યતે ॥ 16 ॥

યથૈવમાંવનંયાન્તમનુયાતોમહાદ્યુતિઃ ।

અહમપ્યનુયાસ્યામિતથૈવૈનંયમક્ષ્યમ્ ॥ 17 ॥

ઇષ્ટબન્ધુજનોનિત્યમ્માઞ્ચનિત્યમનુવ્રતઃ ।

ઇમામદ્યગતોઽવસ્થામ્મમાનાર્યસ્યદુર્નયૈઃ ॥ 18 ॥

સુરુષ્ટેનાપિવીરેણલક્ષ્મણેનનસંસ્મરે ।

પરુષંવિપ્રિયંવાપિશ્રાવિતન્નકદાચન ॥ 19 ॥

વિસસર્જૈકવેગેનપઞ્ચબાણશતાનિયઃ ।

ઇષ્વસ્ત્રષ્વધિકસ્તસ્માત્કાર્તવીર્યાચ્ચલક્ષ્મણઃ ॥ 20 ॥

અસ્સ્રૈરસ્ત્રાણિયોહન્યાચ્છક્રસ્યાપિમહાત્મનઃ ।

સોઽયમુર્વ્યાંહતશ્શેતેમહાર્હશયનોચિતઃ ॥ 21 ॥

તચ્ચમિથ્યાપ્રલપ્તમ્મામ્પ્રધક્ષ્યતિનસંશયઃ ।

યન્મયાનકૃતોરાજારાક્ષસાનાંવિભીષણઃ ॥ 22 ॥

અસ્મિન્મુહૂર્તેસુગ્રીવ પ્રતિયાતુમિતોઽર્હસિ ।

મત્વાહીનંરાજન્ રાવણોઽભિદ્રવેદ્બલી ॥ 23 ॥

અઙ્ગદન્તુપુરસ્કત્યસસૈન્યસ્સપરિચ્છદમ્ ।

સાગરન્તરસુગ્રીવ નીલેનચનલેનચ ॥ 24 ॥

કૃતંહનુમતાકાર્યંયદન્યૈર્દુષ્કરંરણે ।

ઋક્ષરાજેનતુષ્યામિગોલાઙ્ગૂલાધિપેનચ ॥ 25 ॥

અઙ્ગદેનકૃતઙ્કર્મમૈન્દેનદ્વિવિદેનચ ।

યુદ્ધઙ્કેસરિણાસઙ્ ખ્યેઘોરંસમ્પાતિનાકૃતમ્ ॥ 26 ॥

ગવયેનગવાક્ષેણશરભેણગજેનચ ।

અન્યૈશ્ચહરિભિર્યુદ્ધમ્મદર્થેત્યક્તજીવિતૈઃ ॥ 27 ॥

નચાતિક્રમિતુંશક્યન્દૈવંસુગ્રીવ માનુષૈઃ ।

યત્તુશક્યંવયસ્યેનસુહૃદાચપરન્તપ ॥ 28 ॥

કૃતંસુગ્રીવ તત્સર્વમ્ભવતાધર્મભીરુણા ।

મિત્રકાર્યઙ્કૃતમિદમ્ભવદ્ભિર્વાનરર્ષભાઃ ॥ 29 ॥

અનુજ્ઞાતામયાસર્વેયથેષ્ટઙ્ગન્તુમર્હથ ।

શુશ્રુવુસ્તસ્યતેસર્વેવાનરાઃપરિદેવનમ્ ॥ 30 ॥

વર્તયાઞ્ચક્રૂરશ્રૂણિનેત્રૈઃકૃષ્ણેતરેક્ષણાઃ ।

તતસ્સર્વાણ્યનીકાનિસ્થાપયિત્વાવિભીષણઃ ॥ 31 ॥

આજગામગદાપાણિસ્ત્વરિતંયત્રરાઘવઃ ।

તન્દૃષ્ટવાત્વરિતંયાન્તન્નીલાઞ્જનચયોપમમ્ ॥ 32 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ekonapañcāśassargaḥ |

ghoreṇaśarabandhenabaddhaudaśarathātmajau |

niḥśvasantauyathānāgauśayānaurudhirokṣitau || 1 ||

sarvetevānaraśreṣṭhāssasugrīvāmahābalāḥ |

parivāryamahātmānautasthuśśokapariplutāḥ || 2 ||

etasminnantarerāmaḥpratyabudhyatavīryavān |

sthiratvātsattvayogāccaśaraissandānito'pisan || 3 ||

tatodṛṣṭavāsarudhiranniṣaṇṇaṅgāḍhamarpitam |

bhrātarandīnavadanamparyadevayadāturaḥ || 4 ||

kinnumesītayākāryaṅkiṅkāryañjīvitenavā |

śayānaṃyo'dyapaśyāmibhrātaraṃyudhinirjitam || 5 ||

śakyāsītāsamānārīmartyalokevicinvatā |

nalakṣmaṇasamobhrātāsacivassāmpaparāyikaḥ || 6 ||

parityakṣāmyahamprāṇānvānarāṇāntupaśyātām |

yadipañcatvamāpannassumitrānandavardhanaḥ || 7 ||

kinnuvakṣyāmikausalyāmmātaraṅkinnukaikayīm |

kathamambāṃsumitrāñcaputradarśanalālasām || 8 ||

vivatsāṃvepamānāñcakrośantīṅkurarīmiva |

kathamāśvāsayiṣyāmiyadiyāsyāmitaṃvinā || 9 ||

kathaṃvakṣyāmiśatrughnambharatañcayaśasvinam |

mayāsahavanaṃyātovinātenāpunamāgataḥ || 10 ||

upālambannaśakṣyāmisoḍhumbatasumitrayā |

ihaivadehantyakṣyāminahijīvitumutsahe || 11 ||

dhiṅmānduṣkṛtakarmāṇamanāryammatkṛtehyasau |

lakṣmaṇaḥpatitaśśeteśaratalpegatāsuvat || 12 ||

tvannityaṃsuviṣaṇṇammāmāśvāsayasilakṣmaṇa |

gatāsurnādyaśakto'simāmārtamabhibhāṣitum || 13 ||

yenādyabahavoyuddhenihatārākṣasāvinipātitāḥ |

tasyāmevādyaśūrastvaṃśeṣevinihataḥparaiḥ || 14 ||

śayānaḥśaratalpe'smin saśoṇitapariplutaḥ |

śarajālaicaśitobhāsibhāskaro'stamivavrajan || 15 ||

bāṇābhihatamarmatvānnaśaknotyabhibhāṣitum |

rujācābruvato'pyasyadṛṣṭirāgeṇasūcyate || 16 ||

yathaivamāṃvanaṃyāntamanuyātomahādyutiḥ |

ahamapyanuyāsyāmitathaivainaṃyamakṣyam || 17 ||

iṣṭabandhujanonityammāñcanityamanuvrataḥ |

imāmadyagato'vasthāmmamānāryasyadurnayaiḥ || 18 ||

suruṣṭenāpivīreṇalakṣmaṇenanasaṃsmare |

paruṣaṃvipriyaṃvāpiśrāvitannakadācana || 19 ||

visasarjaikavegenapañcabāṇaśatāniyaḥ |

iṣvastraṣvadhikastasmātkārtavīryāccalakṣmaṇaḥ || 20 ||

assrairastrāṇiyohanyācchakrasyāpimahātmanaḥ |

so'yamurvyāṃhataśśetemahārhaśayanocitaḥ || 21 ||

taccamithyāpralaptammāmpradhakṣyatinasaṃśayaḥ |

yanmayānakṛtorājārākṣasānāṃvibhīṣaṇaḥ || 22 ||

asminmuhūrtesugrīva pratiyātumito'rhasi |

matvāhīnaṃrājan rāvaṇo'bhidravedbalī || 23 ||

aṅgadantupuraskatyasasainyassaparicchadam |

sāgarantarasugrīva nīlenacanalenaca || 24 ||

kṛtaṃhanumatākāryaṃyadanyairduṣkaraṃraṇe |

ṛkṣarājenatuṣyāmigolāṅgūlādhipenaca || 25 ||

aṅgadenakṛtaṅkarmamaindenadvividenaca |

yuddhaṅkesariṇāsaṅ khyeghoraṃsampātinākṛtam || 26 ||

gavayenagavākṣeṇaśarabheṇagajenaca |

anyaiścaharibhiryuddhammadarthetyaktajīvitaiḥ || 27 ||

nacātikramituṃśakyandaivaṃsugrīva mānuṣaiḥ |

yattuśakyaṃvayasyenasuhṛdācaparantapa || 28 ||

kṛtaṃsugrīva tatsarvambhavatādharmabhīruṇā |

mitrakāryaṅkṛtamidambhavadbhirvānararṣabhāḥ || 29 ||

anujñātāmayāsarveyatheṣṭaṅgantumarhatha |

śuśruvustasyatesarvevānarāḥparidevanam || 30 ||

vartayāñcakrūraśrūṇinetraiḥkṛṣṇetarekṣaṇāḥ |

tatassarvāṇyanīkānisthāpayitvāvibhīṣaṇaḥ || 31 ||

ājagāmagadāpāṇistvaritaṃyatrarāghavaḥ |

tandṛṣṭavātvaritaṃyāntannīlāñjanacayopamam || 32 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonapañcāśassargaḥ ||