ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଘୋରେଣଶରବନ୍ଧେନବଦ୍ଧୌଦଶରଥାତ୍ମଜୌ ।
ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୌଯଥାନାଗୌଶଯାନୌରୁଧିରୋକ୍ଷିତୌ ॥ 1 ॥
ସର୍ଵେତେଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ସସୁଗ୍ରୀଵାମହାବଲାଃ ।
ପରିଵାର୍ଯମହାତ୍ମାନୌତସ୍ଥୁଶ୍ଶୋକପରିପ୍ଲୁତାଃ ॥ 2 ॥
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେରାମଃପ୍ରତ୍ଯବୁଧ୍ଯତଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
ସ୍ଥିରତ୍ଵାତ୍ସତ୍ତ୍ଵଯୋଗାଚ୍ଚଶରୈସ୍ସନ୍ଦାନିତୋଽପିସନ୍ ॥ 3 ॥
ତତୋଦୃଷ୍ଟଵାସରୁଧିରନ୍ନିଷଣ୍ଣଙ୍ଗାଢମର୍ପିତମ୍ ।
ଭ୍ରାତରନ୍ଦୀନଵଦନମ୍ପର୍ଯଦେଵଯଦାତୁରଃ ॥ 4 ॥
କିନ୍ନୁମେସୀତଯାକାର୍ଯଙ୍କିଙ୍କାର୍ଯଞ୍ଜୀଵିତେନଵା ।
ଶଯାନଂଯୋଽଦ୍ଯପଶ୍ଯାମିଭ୍ରାତରଂଯୁଧିନିର୍ଜିତମ୍ ॥ 5 ॥
ଶକ୍ଯାସୀତାସମାନାରୀମର୍ତ୍ଯଲୋକେଵିଚିନ୍ଵତା ।
ନଲକ୍ଷ୍ମଣସମୋଭ୍ରାତାସଚିଵସ୍ସାମ୍ପପରାଯିକଃ ॥ 6 ॥
ପରିତ୍ଯକ୍ଷାମ୍ଯହମ୍ପ୍ରାଣାନ୍ଵାନରାଣାନ୍ତୁପଶ୍ଯାତାମ୍ ।
ଯଦିପଞ୍ଚତ୍ଵମାପନ୍ନସ୍ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ ॥ 7 ॥
କିନ୍ନୁଵକ୍ଷ୍ଯାମିକୌସଲ୍ଯାମ୍ମାତରଙ୍କିନ୍ନୁକୈକଯୀମ୍ ।
କଥମମ୍ବାଂସୁମିତ୍ରାଞ୍ଚପୁତ୍ରଦର୍ଶନଲାଲସାମ୍ ॥ 8 ॥
ଵିଵତ୍ସାଂଵେପମାନାଞ୍ଚକ୍ରୋଶନ୍ତୀଙ୍କୁରରୀମିଵ ।
କଥମାଶ୍ଵାସଯିଷ୍ଯାମିଯଦିଯାସ୍ଯାମିତଂଵିନା ॥ 9 ॥
କଥଂଵକ୍ଷ୍ଯାମିଶତ୍ରୁଘ୍ନମ୍ଭରତଞ୍ଚଯଶସ୍ଵିନମ୍ ।
ମଯାସହଵନଂଯାତୋଵିନାତେନାପୁନମାଗତଃ ॥ 10 ॥
ଉପାଲମ୍ବନ୍ନଶକ୍ଷ୍ଯାମିସୋଢୁମ୍ବତସୁମିତ୍ରଯା ।
ଇହୈଵଦେହନ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମିନହିଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ ॥ 11 ॥
ଧିଙ୍ମାନ୍ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାଣମନାର୍ଯମ୍ମତ୍କୃତେହ୍ଯସୌ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଃପତିତଶ୍ଶେତେଶରତଲ୍ପେଗତାସୁଵତ୍ ॥ 12 ॥
ତ୍ଵନ୍ନିତ୍ଯଂସୁଵିଷଣ୍ଣମ୍ମାମାଶ୍ଵାସଯସିଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ଗତାସୁର୍ନାଦ୍ଯଶକ୍ତୋଽସିମାମାର୍ତମଭିଭାଷିତୁମ୍ ॥ 13 ॥
ଯେନାଦ୍ଯବହଵୋଯୁଦ୍ଧେନିହତାରାକ୍ଷସାଵିନିପାତିତାଃ ।
ତସ୍ଯାମେଵାଦ୍ଯଶୂରସ୍ତ୍ଵଂଶେଷେଵିନିହତଃପରୈଃ ॥ 14 ॥
ଶଯାନଃଶରତଲ୍ପେଽସ୍ମିନ୍ ସଶୋଣିତପରିପ୍ଲୁତଃ ।
ଶରଜାଲୈଚଶିତୋଭାସିଭାସ୍କରୋଽସ୍ତମିଵଵ୍ରଜନ୍ ॥ 15 ॥
ବାଣାଭିହତମର୍ମତ୍ଵାନ୍ନଶକ୍ନୋତ୍ଯଭିଭାଷିତୁମ୍ ।
ରୁଜାଚାବ୍ରୁଵତୋଽପ୍ଯସ୍ଯଦୃଷ୍ଟିରାଗେଣସୂଚ୍ଯତେ ॥ 16 ॥
ଯଥୈଵମାଂଵନଂଯାନ୍ତମନୁଯାତୋମହାଦ୍ଯୁତିଃ ।
ଅହମପ୍ଯନୁଯାସ୍ଯାମିତଥୈଵୈନଂଯମକ୍ଷ୍ଯମ୍ ॥ 17 ॥
ଇଷ୍ଟବନ୍ଧୁଜନୋନିତ୍ଯମ୍ମାଞ୍ଚନିତ୍ଯମନୁଵ୍ରତଃ ।
ଇମାମଦ୍ଯଗତୋଽଵସ୍ଥାମ୍ମମାନାର୍ଯସ୍ଯଦୁର୍ନଯୈଃ ॥ 18 ॥
ସୁରୁଷ୍ଟେନାପିଵୀରେଣଲକ୍ଷ୍ମଣେନନସଂସ୍ମରେ ।
ପରୁଷଂଵିପ୍ରିଯଂଵାପିଶ୍ରାଵିତନ୍ନକଦାଚନ ॥ 19 ॥
ଵିସସର୍ଜୈକଵେଗେନପଞ୍ଚବାଣଶତାନିଯଃ ।
ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରଷ୍ଵଧିକସ୍ତସ୍ମାତ୍କାର୍ତଵୀର୍ଯାଚ୍ଚଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 20 ॥
ଅସ୍ସ୍ରୈରସ୍ତ୍ରାଣିଯୋହନ୍ଯାଚ୍ଛକ୍ରସ୍ଯାପିମହାତ୍ମନଃ ।
ସୋଽଯମୁର୍ଵ୍ଯାଂହତଶ୍ଶେତେମହାର୍ହଶଯନୋଚିତଃ ॥ 21 ॥
ତଚ୍ଚମିଥ୍ଯାପ୍ରଲପ୍ତମ୍ମାମ୍ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତିନସଂଶଯଃ ।
ଯନ୍ମଯାନକୃତୋରାଜାରାକ୍ଷସାନାଂଵିଭୀଷଣଃ ॥ 22 ॥
ଅସ୍ମିନ୍ମୁହୂର୍ତେସୁଗ୍ରୀଵ ପ୍ରତିଯାତୁମିତୋଽର୍ହସି ।
ମତ୍ଵାହୀନଂରାଜନ୍ ରାଵଣୋଽଭିଦ୍ରଵେଦ୍ବଲୀ ॥ 23 ॥
ଅଙ୍ଗଦନ୍ତୁପୁରସ୍କତ୍ଯସସୈନ୍ଯସ୍ସପରିଚ୍ଛଦମ୍ ।
ସାଗରନ୍ତରସୁଗ୍ରୀଵ ନୀଲେନଚନଲେନଚ ॥ 24 ॥
କୃତଂହନୁମତାକାର୍ଯଂଯଦନ୍ଯୈର୍ଦୁଷ୍କରଂରଣେ ।
ଋକ୍ଷରାଜେନତୁଷ୍ଯାମିଗୋଲାଙ୍ଗୂଲାଧିପେନଚ ॥ 25 ॥
ଅଙ୍ଗଦେନକୃତଙ୍କର୍ମମୈନ୍ଦେନଦ୍ଵିଵିଦେନଚ ।
ଯୁଦ୍ଧଙ୍କେସରିଣାସଙ୍ ଖ୍ଯେଘୋରଂସମ୍ପାତିନାକୃତମ୍ ॥ 26 ॥
ଗଵଯେନଗଵାକ୍ଷେଣଶରଭେଣଗଜେନଚ ।
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚହରିଭିର୍ଯୁଦ୍ଧମ୍ମଦର୍ଥେତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତୈଃ ॥ 27 ॥
ନଚାତିକ୍ରମିତୁଂଶକ୍ଯନ୍ଦୈଵଂସୁଗ୍ରୀଵ ମାନୁଷୈଃ ।
ଯତ୍ତୁଶକ୍ଯଂଵଯସ୍ଯେନସୁହୃଦାଚପରନ୍ତପ ॥ 28 ॥
କୃତଂସୁଗ୍ରୀଵ ତତ୍ସର୍ଵମ୍ଭଵତାଧର୍ମଭୀରୁଣା ।
ମିତ୍ରକାର୍ଯଙ୍କୃତମିଦମ୍ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵାନରର୍ଷଭାଃ ॥ 29 ॥
ଅନୁଜ୍ଞାତାମଯାସର୍ଵେଯଥେଷ୍ଟଙ୍ଗନ୍ତୁମର୍ହଥ ।
ଶୁଶ୍ରୁଵୁସ୍ତସ୍ଯତେସର୍ଵେଵାନରାଃପରିଦେଵନମ୍ ॥ 30 ॥
ଵର୍ତଯାଞ୍ଚକ୍ରୂରଶ୍ରୂଣିନେତ୍ରୈଃକୃଷ୍ଣେତରେକ୍ଷଣାଃ ।
ତତସ୍ସର୍ଵାଣ୍ଯନୀକାନିସ୍ଥାପଯିତ୍ଵାଵିଭୀଷଣଃ ॥ 31 ॥
ଆଜଗାମଗଦାପାଣିସ୍ତ୍ଵରିତଂଯତ୍ରରାଘଵଃ ।
ତନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାତ୍ଵରିତଂଯାନ୍ତନ୍ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯୋପମମ୍ ॥ 32 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonapañcāśassargaḥ |
ghoreṇaśarabandhenabaddhaudaśarathātmajau |
niḥśvasantauyathānāgauśayānaurudhirokṣitau || 1 ||
sarvetevānaraśreṣṭhāssasugrīvāmahābalāḥ |
parivāryamahātmānautasthuśśokapariplutāḥ || 2 ||
etasminnantarerāmaḥpratyabudhyatavīryavān |
sthiratvātsattvayogāccaśaraissandānito'pisan || 3 ||
tatodṛṣṭavāsarudhiranniṣaṇṇaṅgāḍhamarpitam |
bhrātarandīnavadanamparyadevayadāturaḥ || 4 ||
kinnumesītayākāryaṅkiṅkāryañjīvitenavā |
śayānaṃyo'dyapaśyāmibhrātaraṃyudhinirjitam || 5 ||
śakyāsītāsamānārīmartyalokevicinvatā |
nalakṣmaṇasamobhrātāsacivassāmpaparāyikaḥ || 6 ||
parityakṣāmyahamprāṇānvānarāṇāntupaśyātām |
yadipañcatvamāpannassumitrānandavardhanaḥ || 7 ||
kinnuvakṣyāmikausalyāmmātaraṅkinnukaikayīm |
kathamambāṃsumitrāñcaputradarśanalālasām || 8 ||
vivatsāṃvepamānāñcakrośantīṅkurarīmiva |
kathamāśvāsayiṣyāmiyadiyāsyāmitaṃvinā || 9 ||
kathaṃvakṣyāmiśatrughnambharatañcayaśasvinam |
mayāsahavanaṃyātovinātenāpunamāgataḥ || 10 ||
upālambannaśakṣyāmisoḍhumbatasumitrayā |
ihaivadehantyakṣyāminahijīvitumutsahe || 11 ||
dhiṅmānduṣkṛtakarmāṇamanāryammatkṛtehyasau |
lakṣmaṇaḥpatitaśśeteśaratalpegatāsuvat || 12 ||
tvannityaṃsuviṣaṇṇammāmāśvāsayasilakṣmaṇa |
gatāsurnādyaśakto'simāmārtamabhibhāṣitum || 13 ||
yenādyabahavoyuddhenihatārākṣasāvinipātitāḥ |
tasyāmevādyaśūrastvaṃśeṣevinihataḥparaiḥ || 14 ||
śayānaḥśaratalpe'smin saśoṇitapariplutaḥ |
śarajālaicaśitobhāsibhāskaro'stamivavrajan || 15 ||
bāṇābhihatamarmatvānnaśaknotyabhibhāṣitum |
rujācābruvato'pyasyadṛṣṭirāgeṇasūcyate || 16 ||
yathaivamāṃvanaṃyāntamanuyātomahādyutiḥ |
ahamapyanuyāsyāmitathaivainaṃyamakṣyam || 17 ||
iṣṭabandhujanonityammāñcanityamanuvrataḥ |
imāmadyagato'vasthāmmamānāryasyadurnayaiḥ || 18 ||
suruṣṭenāpivīreṇalakṣmaṇenanasaṃsmare |
paruṣaṃvipriyaṃvāpiśrāvitannakadācana || 19 ||
visasarjaikavegenapañcabāṇaśatāniyaḥ |
iṣvastraṣvadhikastasmātkārtavīryāccalakṣmaṇaḥ || 20 ||
assrairastrāṇiyohanyācchakrasyāpimahātmanaḥ |
so'yamurvyāṃhataśśetemahārhaśayanocitaḥ || 21 ||
taccamithyāpralaptammāmpradhakṣyatinasaṃśayaḥ |
yanmayānakṛtorājārākṣasānāṃvibhīṣaṇaḥ || 22 ||
asminmuhūrtesugrīva pratiyātumito'rhasi |
matvāhīnaṃrājan rāvaṇo'bhidravedbalī || 23 ||
aṅgadantupuraskatyasasainyassaparicchadam |
sāgarantarasugrīva nīlenacanalenaca || 24 ||
kṛtaṃhanumatākāryaṃyadanyairduṣkaraṃraṇe |
ṛkṣarājenatuṣyāmigolāṅgūlādhipenaca || 25 ||
aṅgadenakṛtaṅkarmamaindenadvividenaca |
yuddhaṅkesariṇāsaṅ khyeghoraṃsampātinākṛtam || 26 ||
gavayenagavākṣeṇaśarabheṇagajenaca |
anyaiścaharibhiryuddhammadarthetyaktajīvitaiḥ || 27 ||
nacātikramituṃśakyandaivaṃsugrīva mānuṣaiḥ |
yattuśakyaṃvayasyenasuhṛdācaparantapa || 28 ||
kṛtaṃsugrīva tatsarvambhavatādharmabhīruṇā |
mitrakāryaṅkṛtamidambhavadbhirvānararṣabhāḥ || 29 ||
anujñātāmayāsarveyatheṣṭaṅgantumarhatha |
śuśruvustasyatesarvevānarāḥparidevanam || 30 ||
vartayāñcakrūraśrūṇinetraiḥkṛṣṇetarekṣaṇāḥ |
tatassarvāṇyanīkānisthāpayitvāvibhīṣaṇaḥ || 31 ||
ājagāmagadāpāṇistvaritaṃyatrarāghavaḥ |
tandṛṣṭavātvaritaṃyāntannīlāñjanacayopamam || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकोनपञ्चाशस्सर्गः ।
घोरेणशरबन्धेनबद्धौदशरथात्मजौ ।
निःश्वसन्तौयथानागौशयानौरुधिरोक्षितौ ॥ 1 ॥
सर्वेतेवानरश्रेष्ठास्ससुग्रीवामहाबलाः ।
परिवार्यमहात्मानौतस्थुश्शोकपरिप्लुताः ॥ 2 ॥
एतस्मिन्नन्तरेरामःप्रत्यबुध्यतवीर्यवान् ।
स्थिरत्वात्सत्त्वयोगाच्चशरैस्सन्दानितोऽपिसन् ॥ 3 ॥
ततोदृष्टवासरुधिरन्निषण्णङ्गाढमर्पितम् ।
भ्रातरन्दीनवदनम्पर्यदेवयदातुरः ॥ 4 ॥
किन्नुमेसीतयाकार्यङ्किङ्कार्यञ्जीवितेनवा ।
शयानंयोऽद्यपश्यामिभ्रातरंयुधिनिर्जितम् ॥ 5 ॥
शक्यासीतासमानारीमर्त्यलोकेविचिन्वता ।
नलक्ष्मणसमोभ्रातासचिवस्साम्पपरायिकः ॥ 6 ॥
परित्यक्षाम्यहम्प्राणान्वानराणान्तुपश्याताम् ।
यदिपञ्चत्वमापन्नस्सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ 7 ॥
किन्नुवक्ष्यामिकौसल्याम्मातरङ्किन्नुकैकयीम् ।
कथमम्बांसुमित्राञ्चपुत्रदर्शनलालसाम् ॥ 8 ॥
विवत्सांवेपमानाञ्चक्रोशन्तीङ्कुररीमिव ।
कथमाश्वासयिष्यामियदियास्यामितंविना ॥ 9 ॥
कथंवक्ष्यामिशत्रुघ्नम्भरतञ्चयशस्विनम् ।
मयासहवनंयातोविनातेनापुनमागतः ॥ 10 ॥
उपालम्बन्नशक्ष्यामिसोढुम्बतसुमित्रया ।
इहैवदेहन्त्यक्ष्यामिनहिजीवितुमुत्सहे ॥ 11 ॥
धिङ्मान्दुष्कृतकर्माणमनार्यम्मत्कृतेह्यसौ ।
लक्ष्मणःपतितश्शेतेशरतल्पेगतासुवत् ॥ 12 ॥
त्वन्नित्यंसुविषण्णम्मामाश्वासयसिलक्ष्मण ।
गतासुर्नाद्यशक्तोऽसिमामार्तमभिभाषितुम् ॥ 13 ॥
येनाद्यबहवोयुद्धेनिहताराक्षसाविनिपातिताः ।
तस्यामेवाद्यशूरस्त्वंशेषेविनिहतःपरैः ॥ 14 ॥
शयानःशरतल्पेऽस्मिन् सशोणितपरिप्लुतः ।
शरजालैचशितोभासिभास्करोऽस्तमिवव्रजन् ॥ 15 ॥
बाणाभिहतमर्मत्वान्नशक्नोत्यभिभाषितुम् ।
रुजाचाब्रुवतोऽप्यस्यदृष्टिरागेणसूच्यते ॥ 16 ॥
यथैवमांवनंयान्तमनुयातोमहाद्युतिः ।
अहमप्यनुयास्यामितथैवैनंयमक्ष्यम् ॥ 17 ॥
इष्टबन्धुजनोनित्यम्माञ्चनित्यमनुव्रतः ।
इमामद्यगतोऽवस्थाम्ममानार्यस्यदुर्नयैः ॥ 18 ॥
सुरुष्टेनापिवीरेणलक्ष्मणेननसंस्मरे ।
परुषंविप्रियंवापिश्रावितन्नकदाचन ॥ 19 ॥
विससर्जैकवेगेनपञ्चबाणशतानियः ।
इष्वस्त्रष्वधिकस्तस्मात्कार्तवीर्याच्चलक्ष्मणः ॥ 20 ॥
अस्स्रैरस्त्राणियोहन्याच्छक्रस्यापिमहात्मनः ।
सोऽयमुर्व्यांहतश्शेतेमहार्हशयनोचितः ॥ 21 ॥
तच्चमिथ्याप्रलप्तम्माम्प्रधक्ष्यतिनसंशयः ।
यन्मयानकृतोराजाराक्षसानांविभीषणः ॥ 22 ॥
अस्मिन्मुहूर्तेसुग्रीव प्रतियातुमितोऽर्हसि ।
मत्वाहीनंराजन् रावणोऽभिद्रवेद्बली ॥ 23 ॥
अङ्गदन्तुपुरस्कत्यससैन्यस्सपरिच्छदम् ।
सागरन्तरसुग्रीव नीलेनचनलेनच ॥ 24 ॥
कृतंहनुमताकार्यंयदन्यैर्दुष्करंरणे ।
ऋक्षराजेनतुष्यामिगोलाङ्गूलाधिपेनच ॥ 25 ॥
अङ्गदेनकृतङ्कर्ममैन्देनद्विविदेनच ।
युद्धङ्केसरिणासङ् ख्येघोरंसम्पातिनाकृतम् ॥ 26 ॥
गवयेनगवाक्षेणशरभेणगजेनच ।
अन्यैश्चहरिभिर्युद्धम्मदर्थेत्यक्तजीवितैः ॥ 27 ॥
नचातिक्रमितुंशक्यन्दैवंसुग्रीव मानुषैः ।
यत्तुशक्यंवयस्येनसुहृदाचपरन्तप ॥ 28 ॥
कृतंसुग्रीव तत्सर्वम्भवताधर्मभीरुणा ।
मित्रकार्यङ्कृतमिदम्भवद्भिर्वानरर्षभाः ॥ 29 ॥
अनुज्ञातामयासर्वेयथेष्टङ्गन्तुमर्हथ ।
शुश्रुवुस्तस्यतेसर्वेवानराःपरिदेवनम् ॥ 30 ॥
वर्तयाञ्चक्रूरश्रूणिनेत्रैःकृष्णेतरेक्षणाः ।
ततस्सर्वाण्यनीकानिस्थापयित्वाविभीषणः ॥ 31 ॥
आजगामगदापाणिस्त्वरितंयत्रराघवः ।
तन्दृष्टवात्वरितंयान्तन्नीलाञ्जनचयोपमम् ॥ 32 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonapañcāśassargaḥ |
ghoreṇaśarabandhenabaddhaudaśarathātmajau |
niḥśvasantauyathānāgauśayānaurudhirokṣitau || 1 ||
sarvetevānaraśreṣṭhāssasugrīvāmahābalāḥ |
parivāryamahātmānautasthuśśokapariplutāḥ || 2 ||
etasminnantarerāmaḥpratyabudhyatavīryavān |
sthiratvātsattvayogāccaśaraissandānito'pisan || 3 ||
tatodṛṣṭavāsarudhiranniṣaṇṇaṅgāḍhamarpitam |
bhrātarandīnavadanamparyadevayadāturaḥ || 4 ||
kinnumesītayākāryaṅkiṅkāryañjīvitenavā |
śayānaṃyo'dyapaśyāmibhrātaraṃyudhinirjitam || 5 ||
śakyāsītāsamānārīmartyalokevicinvatā |
nalakṣmaṇasamobhrātāsacivassāmpaparāyikaḥ || 6 ||
parityakṣāmyahamprāṇānvānarāṇāntupaśyātām |
yadipañcatvamāpannassumitrānandavardhanaḥ || 7 ||
kinnuvakṣyāmikausalyāmmātaraṅkinnukaikayīm |
kathamambāṃsumitrāñcaputradarśanalālasām || 8 ||
vivatsāṃvepamānāñcakrośantīṅkurarīmiva |
kathamāśvāsayiṣyāmiyadiyāsyāmitaṃvinā || 9 ||
kathaṃvakṣyāmiśatrughnambharatañcayaśasvinam |
mayāsahavanaṃyātovinātenāpunamāgataḥ || 10 ||
upālambannaśakṣyāmisoḍhumbatasumitrayā |
ihaivadehantyakṣyāminahijīvitumutsahe || 11 ||
dhiṅmānduṣkṛtakarmāṇamanāryammatkṛtehyasau |
lakṣmaṇaḥpatitaśśeteśaratalpegatāsuvat || 12 ||
tvannityaṃsuviṣaṇṇammāmāśvāsayasilakṣmaṇa |
gatāsurnādyaśakto'simāmārtamabhibhāṣitum || 13 ||
yenādyabahavoyuddhenihatārākṣasāvinipātitāḥ |
tasyāmevādyaśūrastvaṃśeṣevinihataḥparaiḥ || 14 ||
śayānaḥśaratalpe'smin saśoṇitapariplutaḥ |
śarajālaicaśitobhāsibhāskaro'stamivavrajan || 15 ||
bāṇābhihatamarmatvānnaśaknotyabhibhāṣitum |
rujācābruvato'pyasyadṛṣṭirāgeṇasūcyate || 16 ||
yathaivamāṃvanaṃyāntamanuyātomahādyutiḥ |
ahamapyanuyāsyāmitathaivainaṃyamakṣyam || 17 ||
iṣṭabandhujanonityammāñcanityamanuvrataḥ |
imāmadyagato'vasthāmmamānāryasyadurnayaiḥ || 18 ||
suruṣṭenāpivīreṇalakṣmaṇenanasaṃsmare |
paruṣaṃvipriyaṃvāpiśrāvitannakadācana || 19 ||
visasarjaikavegenapañcabāṇaśatāniyaḥ |
iṣvastraṣvadhikastasmātkārtavīryāccalakṣmaṇaḥ || 20 ||
assrairastrāṇiyohanyācchakrasyāpimahātmanaḥ |
so'yamurvyāṃhataśśetemahārhaśayanocitaḥ || 21 ||
taccamithyāpralaptammāmpradhakṣyatinasaṃśayaḥ |
yanmayānakṛtorājārākṣasānāṃvibhīṣaṇaḥ || 22 ||
asminmuhūrtesugrīva pratiyātumito'rhasi |
matvāhīnaṃrājan rāvaṇo'bhidravedbalī || 23 ||
aṅgadantupuraskatyasasainyassaparicchadam |
sāgarantarasugrīva nīlenacanalenaca || 24 ||
kṛtaṃhanumatākāryaṃyadanyairduṣkaraṃraṇe |
ṛkṣarājenatuṣyāmigolāṅgūlādhipenaca || 25 ||
aṅgadenakṛtaṅkarmamaindenadvividenaca |
yuddhaṅkesariṇāsaṅ khyeghoraṃsampātinākṛtam || 26 ||
gavayenagavākṣeṇaśarabheṇagajenaca |
anyaiścaharibhiryuddhammadarthetyaktajīvitaiḥ || 27 ||
nacātikramituṃśakyandaivaṃsugrīva mānuṣaiḥ |
yattuśakyaṃvayasyenasuhṛdācaparantapa || 28 ||
kṛtaṃsugrīva tatsarvambhavatādharmabhīruṇā |
mitrakāryaṅkṛtamidambhavadbhirvānararṣabhāḥ || 29 ||
anujñātāmayāsarveyatheṣṭaṅgantumarhatha |
śuśruvustasyatesarvevānarāḥparidevanam || 30 ||
vartayāñcakrūraśrūṇinetraiḥkṛṣṇetarekṣaṇāḥ |
tatassarvāṇyanīkānisthāpayitvāvibhīṣaṇaḥ || 31 ||
ājagāmagadāpāṇistvaritaṃyatrarāghavaḥ |
tandṛṣṭavātvaritaṃyāntannīlāñjanacayopamam || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.