શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ શતતમસ્સર્ગઃ ।
મહોદરમહાપાર્શ્વૌહતૌદૃષ્ટવાતુરાક્ષ ।
તસ્મિંશ્ચનિહતેવીરેવિરૂપાક્ષેમહાબલે ॥ 1 ॥
આવિવેશમહાન્ ક્રોધોરાવણન્તુમહામૃધે ।
સૂતં સઞ્ચોદયામાસ વાક્યં ચેદમુવાચ હ ॥ 2 ॥
નિહતાનામમાત્યાનાંરુદ્ધસ્યનગરસ્ય ચ ।
દુઃખમેવાપનેષ્યામિ હત્યા તૌ રામલક્ષ્મણૌ ॥ 3 ॥
રામવૃક્ષંરણેહમનિસીતાપુષ્પફલપ્રદમ્ ।
પ્રશાખાયસ્યસુગ્રીવોજામ્બવાન્કુમુદોનલઃ ॥ 4 ॥
તદસ્ત્રન્ રાઘવઃ શ્રીમાનુત્તમાસ્ત્રવિદાં વરઃ ।
જઘાન પરમાસ્ત્રેણ ગન્ધર્વેણ મહાદ્યુતિઃ ॥ 5 ॥
સ દિશોદશઘોષેણરથસ્યાતિરથોમહાન્ ।
નાદયન્ પ્રયયૌતૂર્ણંરાઘવઞ્ચાભ્યધાવત ॥ 6 ॥
પૂરિતાતેનશબ્દેનસનદીગિરિકાનના ।
સઞ્ચચાલ મહી સર્વા ત્રસ્તસિંહમૃગદ્વિજા ॥ 7 ॥
તામસંસુમહાઘોરઞ્ચકારાસ્ત્રંસુદારુણમ્ ।
નિર્દદાહકપીન્ સર્વાંસ્તેપ્રપેતુઃસમન્તતઃ ॥ 8 ॥
ઉત્પપાતરજોભૂમૌતૈર્ભગ્નૈઃસમ્પ્રધાવિતૈઃ ।
ન હિતત્સહિતુંશેકુર્ભ્રહ્મણાનિર્મિતંસ્વયમ્ ॥ 9 ॥
તાન્યનીકાન્યનેકાનિ રાવણસ્ય શરોત્તમૈઃ ।
દૃષ્ટવાભગ્નાનિ શતશો રાઘવઃ પર્યવસ્થિતઃ ॥ 10 ॥
તતોરાક્ષસશાર્દૂલોવિદ્રાવ્યહરિવાહિનીમ્ ।
સ દદર્શતતોરામન્તિષ્ઠન્તમપરાજિતમ્ ॥ 11 ॥
લક્ષ્મણેનસહભ્રાત્રાવિષ્ણુનાવાસવંયથા ।
અલિખન્તમિવાકાશમવષ્ટભ્યમહદ્ધનુઃ ॥ 12 ॥
પદ્મપત્રવિશાલાક્ષન્દીર્ઘબાહુમરિન્દમમ્ ।
તતોરામોમહાતેજાઃસૌમિત્રિસહિતોબલી ॥ 13 ॥
વાનરાંશ્ચરણેભગ્નાનાપતન્તં ચ રાવણમ્ ।
સમીક્ષ્યરાઘવોહૃષ્ટોમધ્યેજગ્રાહકાર્મુકમ્ ॥ 14 ॥
વિસ્ફારયિતુમારેભેતતઃ સ ધનુરુત્તમમ્ ।
મહાવેગમ્મહાનાદન્નિર્ભન્દન્નિવમેદિનીમ્ ॥ 15 ॥
રાવણસ્ય ચ બાણૌઘૈરામવિસ્ફારિતેન ચ ।
શબ્દેનરાક્ષસાસ્તેન પેતુશ્ચ શતશસ્તદા ॥ 16 ॥
તયોઃશરપથમ્પ્રાપ્યરાવણોરાજપુત્રયોઃ ।
સ બભૌ ચ યથારાહુઃસમીપશશિસૂર્યયોઃ ॥ 17 ॥
તમિચ્છન્ પ્રધમં યોદ્ધુંલક્ષ્મણોનિશિતૈઃશરૈઃ ।
મુમોચધનુરાયમ્યશરાનગ્નિશિખોપમાન્ ॥ 18 ॥
તાન્મુક્તમાત્રાનાકાશે લક્ષ્મણેન ધનુષ્મતા ।
બાણાન્ બાણૈર્મહાતેજા રાવણઃ પ્રત્યવારયત્ ॥ 19 ॥
એકમેકેનબાણેનત્રિભિસ્ત્રીન્ દશભિર્દશ ।
લક્ષ્મણસ્ય પ્રચિચ્છેદ દર્શયન્ પાણિલાઘવમ્ ॥ 20 ॥
અભ્યતિક્રમ્યસૌમિત્રિંરાવણઃસમિતિઞ્જયઃ ।
આસસાદરણેરામંસ્થિતંશૈલમિવાપરમ્ ॥ 21 ॥
સ રાઘવંસમાસાદ્યક્રોધસંરક્તલોચનઃ ।
વ્યસૃજચ્છરવર્ષાણિરાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ ॥ 22 ॥
શરાધારાસ્તતોરામોરાવણસ્યધનુશ્ચ્યુતાઃ ।
દૃષ્ટવૈવાપતિતાઃશીઘ્રમ્ભલ્લાન્ જગ્રાહસત્વરમ્ ॥ 23 ॥
તાન્ શરૌઘાંસ્તતોભલ્લૈસ્તીક્ષ્ણૈશ્ચિચ્છેદરાઘવઃ ।
દીપ્યમાનાન્ મહાઘોરાન્ક્રુદ્ધાનાશીવિષાનિવ ॥ 24 ॥
રાઘવોરાવણન્તૂર્ણંરાવણોરાઘવન્તથા ।
અન્યોન્યંવિવિધૈસ્તીક્ષ્ણૈઃશરવર્ષૈર્વવર્ષતુઃ ॥ 25 ॥
ચેરતુશ્ચચિરઞ્ચિત્રમ્મણ્ડલંસવ્યદક્ષિણમ્ ।
બાણવેગાત્સમુત્ક્ષિપ્તાવન્યોન્યમપરાજિતૌ ॥ 26 ॥
તયોર્ભૂતાનિવિત્રેસુર્યુગપત્સમ્પ્રયુધ્યતોઃ ।
રૌદ્રયોઃસાયકમુચોર્યમાન્તકનિકાશયોઃ ॥ 27 ॥
સતતંવિવિધૈર્બાણૈર્બભૂવગગનન્તદા ।
ઘનૈરિવાતપાપાયેવિદ્યુન્માલાસસમાકુલૈઃ ॥ 28 ॥
ગવાક્ષિતમિવાકાશમ્બભૂવશરવૃષ્ટિભિઃ ।
મહાવેગૈસ્સુતીક્ષ્ણૈગ્રૈર્ગૃધ્રપત્રૈઃસુવાજિતૈઃ ॥ 29 ॥
શરાન્ધકારમાકાશઞ્ચક્રતુઃપ્રથમન્તદા ।
ગતેઽસ્તં તપને ચાપિ મહામેઘાવિવોથતિતૌ ॥ 30 ॥
તયોરભૂન્મહદ્યુદ્ધમન્યોન્યવથકાઙ્ક્ષિણોઃ ।
અનાસાદ્યમચ્નિત્યં ચ વૃત્રવાસવયોરિવ ॥ 31 ॥
ઉભૌહિપરમેષ્વાસાવુભૌયુદ્ધવિશારદૌ ।
ઉભાવસ્ત્રવિદાં મુખ્યાવુભૌ યુદ્ધેવિચેરતુઃ ॥ 32 ॥
ઉભૌહિયેનવ્રજતસ્તેનતેનશરોર્મયઃ ।
ઊર્મયોવાયુનાવિદ્ધા જગ્મુઃ સાગરયોરિવ ॥ 33 ॥
તતઃસંસક્તહસ્તસ્તુરાવણોલોકરાવણઃ ।
નરાચમાલાંરામસ્યલલાટેપ્રત્યમુઞ્ચત ॥ 34 ॥
રૌદ્રચાપપ્રયુક્તાન્તાન્નીલોત્પલદલપ્રભામ્ ।
શિરસાધારયદ્રામો ન વ્યથમભ્યપદ્યત ॥ 35 ॥
અથમન્ત્રાનભિજપન્રૌદ્રમસ્તમુદીરયન્ ।
શરાન્ ભૂયઃસમાદાય રામઃ ક્રોધસમન્વિતઃ ॥ 36 ॥
મુમોચ ચ મહાતેજાશ્ચાપમાયમ્યવીર્યવાન્ ।
તેમહામેઘસઙ્કાશેકવચેપતિતાઃશરાઃ ॥ 37 ॥
અવધ્યેરાક્ષસેન્દ્રસ્ય ન વ્યથાઞ્જનયંસ્તદા ।
પુનરેવાધતંરામોરથસ્થંરાક્ષસાધિપમ્ ॥ 38 ॥
લલાટેપરમાસ્ત્રણસર્વાસ્ત્રકુશલોઽભિનત્ ।
તેભિત્ત્વાબાણરૂપાણિપઞ્ચશીર્ષાઇવોરગાઃ ॥ 39 ॥
શ્વસન્તોવિવિશુર્ભૂમિંરાવણપ્રતિકૂલિતાઃ ।
નિહત્યરાઘવસ્યાસ્ત્રંરાવણઃક્રોધમૂર્છિતઃ ॥ 40 ॥
અસુરંસુમહાઘોરમન્યદસ્ત્રં ચકારસઃ ।
સિંહવ્યાઘ્રમુખાંશ્ચાપિકઙ્કકાકમુખાનપિ ॥ 41 ॥
ગૃધ્રશ્યેનમુખાંશ્ચાપિશૃગાવવદનાંસ્તથા ।
ઈહામૃગમુખાંશ્ચાપિવ્યાદિતાસ્યાન્ ભયાવહાન્ ॥ 42 ॥
પઞ્ચાસ્યાન્ લેલિહાનાંશ્ચસસર્જનિશિતાન્ શરાન્ ।
શરાન્ ખરમુખાંશ્ચાન્યાન્વરાહમુખસંશ્રિતાન્ ॥ 43 ॥
શ્વાનકુક્કુટવક્ત્રાંશ્ચમકરાશીવિષાનનાન્ ।
એતાંશ્ચાન્યાંશ્ચમાયાવીસસર્જનિશિતાન્ શરાન્ ॥ 44 ॥
શરાઃ સર્વેષુ ગાત્રેષુ પાતિતા મર્મભેદિનઃ ।
અચિન્તયિત્વા તાન્બાણાન્સમાશ્લિષ્યા ચ લક્ષ્મણમ્ ॥ 45 ॥
સસર્જાસ્ત્રં મહોત્સાહઃ પાવકઃ પાવકોપમઃ ।
અગ્નિદીપ્તમુખાન્બાણાંસ્તત્રસૂર્યમુખાનપિ ॥ 46 ॥
ચન્દ્રાર્ધચન્દ્રવક્રાંશ્ચધૂમકેતુમુખાનપિ ।
ગ્રહનક્ષત્રવર્ણાંશ્ચમહોલ્કામુખસંસ્થિતાન્ ॥ 47 ॥
વિદ્યુજજિહ્વોપમાંશ્ચાપિસસર્જ વિવિધાન્ શરાન્ ।
તેરાવણશરાઘોરારાઘવાસ્ત્રસમાહતાઃ ॥ 48 ॥
વિલયં જગ્મુરાકાશે જગ્મુશ્ચૈવ સહસ્રશઃ ।
તદસ્ત્રન્નિહતન્દૃષ્ટવારામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ॥ 49 ॥
હૃષ્ટાનેદુસ્તતઃસર્વેકપયઃકામરૂપિણઃ ।
સુગ્રીવપ્રમુખાવીરાઃસમ્પરિક્ષિપ્યરાઘવમ્ ॥ 50 ॥
તતસ્તદસ્ત્રંવિનિહત્યરાઘવઃપ્રસહ્યતદ્રાવણબાહુનિઃસૃતમ્ ।
મુદાન્વિતોદાશરથિર્મહાત્માવિનેદુરુચ્ચૈર્મુદિતાઃકપીશ્વરાઃ ॥ 51 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે શતતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha śatatamassargaḥ |
mahodaramahāpārśvauhataudṛṣṭavāturākṣa |
tasmiṃścanihatevīrevirūpākṣemahābale || 1 ||
āviveśamahān krodhorāvaṇantumahāmṛdhe |
sūtaṃ sañcodayāmāsa vākyaṃ cedamuvāca ha || 2 ||
nihatānāmamātyānāṃruddhasyanagarasya ca |
duḥkhamevāpaneṣyāmi hatyā tau rāmalakṣmaṇau || 3 ||
rāmavṛkṣaṃraṇehamanisītāpuṣpaphalapradam |
praśākhāyasyasugrīvojāmbavānkumudonalaḥ || 4 ||
tadastran rāghavaḥ śrīmānuttamāstravidāṃ varaḥ |
jaghāna paramāstreṇa gandharveṇa mahādyutiḥ || 5 ||
sa diśodaśaghoṣeṇarathasyātirathomahān |
nādayan prayayautūrṇaṃrāghavañcābhyadhāvata || 6 ||
pūritātenaśabdenasanadīgirikānanā |
sañcacāla mahī sarvā trastasiṃhamṛgadvijā || 7 ||
tāmasaṃsumahāghorañcakārāstraṃsudāruṇam |
nirdadāhakapīn sarvāṃsteprapetuḥsamantataḥ || 8 ||
utpapātarajobhūmautairbhagnaiḥsampradhāvitaiḥ |
na hitatsahituṃśekurbhrahmaṇānirmitaṃsvayam || 9 ||
tānyanīkānyanekāni rāvaṇasya śarottamaiḥ |
dṛṣṭavābhagnāni śataśo rāghavaḥ paryavasthitaḥ || 10 ||
tatorākṣasaśārdūlovidrāvyaharivāhinīm |
sa dadarśatatorāmantiṣṭhantamaparājitam || 11 ||
lakṣmaṇenasahabhrātrāviṣṇunāvāsavaṃyathā |
alikhantamivākāśamavaṣṭabhyamahaddhanuḥ || 12 ||
padmapatraviśālākṣandīrghabāhumarindamam |
tatorāmomahātejāḥsaumitrisahitobalī || 13 ||
vānarāṃścaraṇebhagnānāpatantaṃ ca rāvaṇam |
samīkṣyarāghavohṛṣṭomadhyejagrāhakārmukam || 14 ||
visphārayitumārebhetataḥ sa dhanuruttamam |
mahāvegammahānādannirbhandannivamedinīm || 15 ||
rāvaṇasya ca bāṇaughairāmavisphāritena ca |
śabdenarākṣasāstena petuśca śataśastadā || 16 ||
tayoḥśarapathamprāpyarāvaṇorājaputrayoḥ |
sa babhau ca yathārāhuḥsamīpaśaśisūryayoḥ || 17 ||
tamicchan pradhamaṃ yoddhuṃlakṣmaṇoniśitaiḥśaraiḥ |
mumocadhanurāyamyaśarānagniśikhopamān || 18 ||
tānmuktamātrānākāśe lakṣmaṇena dhanuṣmatā |
bāṇān bāṇairmahātejā rāvaṇaḥ pratyavārayat || 19 ||
ekamekenabāṇenatribhistrīn daśabhirdaśa |
lakṣmaṇasya praciccheda darśayan pāṇilāghavam || 20 ||
abhyatikramyasaumitriṃrāvaṇaḥsamitiñjayaḥ |
āsasādaraṇerāmaṃsthitaṃśailamivāparam || 21 ||
sa rāghavaṃsamāsādyakrodhasaṃraktalocanaḥ |
vyasṛjaccharavarṣāṇirāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 22 ||
śarādhārāstatorāmorāvaṇasyadhanuścyutāḥ |
dṛṣṭavaivāpatitāḥśīghrambhallān jagrāhasatvaram || 23 ||
tān śaraughāṃstatobhallaistīkṣṇaiścicchedarāghavaḥ |
dīpyamānān mahāghorānkruddhānāśīviṣāniva || 24 ||
rāghavorāvaṇantūrṇaṃrāvaṇorāghavantathā |
anyonyaṃvividhaistīkṣṇaiḥśaravarṣairvavarṣatuḥ || 25 ||
ceratuścacirañcitrammaṇḍalaṃsavyadakṣiṇam |
bāṇavegātsamutkṣiptāvanyonyamaparājitau || 26 ||
tayorbhūtānivitresuryugapatsamprayudhyatoḥ |
raudrayoḥsāyakamucoryamāntakanikāśayoḥ || 27 ||
satataṃvividhairbāṇairbabhūvagaganantadā |
ghanairivātapāpāyevidyunmālāsasamākulaiḥ || 28 ||
gavākṣitamivākāśambabhūvaśaravṛṣṭibhiḥ |
mahāvegaissutīkṣṇaigrairgṛdhrapatraiḥsuvājitaiḥ || 29 ||
śarāndhakāramākāśañcakratuḥprathamantadā |
gate'staṃ tapane cāpi mahāmeghāvivothatitau || 30 ||
tayorabhūnmahadyuddhamanyonyavathakāṅkṣiṇoḥ |
anāsādyamacnityaṃ ca vṛtravāsavayoriva || 31 ||
ubhauhiparameṣvāsāvubhauyuddhaviśāradau |
ubhāvastravidāṃ mukhyāvubhau yuddheviceratuḥ || 32 ||
ubhauhiyenavrajatastenatenaśarormayaḥ |
ūrmayovāyunāviddhā jagmuḥ sāgarayoriva || 33 ||
tataḥsaṃsaktahastasturāvaṇolokarāvaṇaḥ |
narācamālāṃrāmasyalalāṭepratyamuñcata || 34 ||
raudracāpaprayuktāntānnīlotpaladalaprabhām |
śirasādhārayadrāmo na vyathamabhyapadyata || 35 ||
athamantrānabhijapanraudramastamudīrayan |
śarān bhūyaḥsamādāya rāmaḥ krodhasamanvitaḥ || 36 ||
mumoca ca mahātejāścāpamāyamyavīryavān |
temahāmeghasaṅkāśekavacepatitāḥśarāḥ || 37 ||
avadhyerākṣasendrasya na vyathāñjanayaṃstadā |
punarevādhataṃrāmorathasthaṃrākṣasādhipam || 38 ||
lalāṭeparamāstraṇasarvāstrakuśalo'bhinat |
tebhittvābāṇarūpāṇipañcaśīrṣāivoragāḥ || 39 ||
śvasantoviviśurbhūmiṃrāvaṇapratikūlitāḥ |
nihatyarāghavasyāstraṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ || 40 ||
asuraṃsumahāghoramanyadastraṃ cakārasaḥ |
siṃhavyāghramukhāṃścāpikaṅkakākamukhānapi || 41 ||
gṛdhraśyenamukhāṃścāpiśṛgāvavadanāṃstathā |
īhāmṛgamukhāṃścāpivyāditāsyān bhayāvahān || 42 ||
pañcāsyān lelihānāṃścasasarjaniśitān śarān |
śarān kharamukhāṃścānyānvarāhamukhasaṃśritān || 43 ||
śvānakukkuṭavaktrāṃścamakarāśīviṣānanān |
etāṃścānyāṃścamāyāvīsasarjaniśitān śarān || 44 ||
śarāḥ sarveṣu gātreṣu pātitā marmabhedinaḥ |
acintayitvā tānbāṇānsamāśliṣyā ca lakṣmaṇam || 45 ||
sasarjāstraṃ mahotsāhaḥ pāvakaḥ pāvakopamaḥ |
agnidīptamukhānbāṇāṃstatrasūryamukhānapi || 46 ||
candrārdhacandravakrāṃścadhūmaketumukhānapi |
grahanakṣatravarṇāṃścamaholkāmukhasaṃsthitān || 47 ||
vidyujajihvopamāṃścāpisasarja vividhān śarān |
terāvaṇaśarāghorārāghavāstrasamāhatāḥ || 48 ||
vilayaṃ jagmurākāśe jagmuścaiva sahasraśaḥ |
tadastrannihatandṛṣṭavārāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 49 ||
hṛṣṭānedustataḥsarvekapayaḥkāmarūpiṇaḥ |
sugrīvapramukhāvīrāḥsamparikṣipyarāghavam || 50 ||
tatastadastraṃvinihatyarāghavaḥprasahyatadrāvaṇabāhuniḥsṛtam |
mudānvitodāśarathirmahātmāvineduruccairmuditāḥkapīśvarāḥ || 51 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe śatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ शततमस्सर्गः ।
महोदरमहापार्श्वौहतौदृष्टवातुराक्ष ।
तस्मिंश्चनिहतेवीरेविरूपाक्षेमहाबले ॥ 1 ॥
आविवेशमहान् क्रोधोरावणन्तुमहामृधे ।
सूतं सञ्चोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ 2 ॥
निहतानाममात्यानांरुद्धस्यनगरस्य च ।
दुःखमेवापनेष्यामि हत्या तौ रामलक्ष्मणौ ॥ 3 ॥
रामवृक्षंरणेहमनिसीतापुष्पफलप्रदम् ।
प्रशाखायस्यसुग्रीवोजाम्बवान्कुमुदोनलः ॥ 4 ॥
तदस्त्रन् राघवः श्रीमानुत्तमास्त्रविदां वरः ।
जघान परमास्त्रेण गन्धर्वेण महाद्युतिः ॥ 5 ॥
स दिशोदशघोषेणरथस्यातिरथोमहान् ।
नादयन् प्रययौतूर्णंराघवञ्चाभ्यधावत ॥ 6 ॥
पूरितातेनशब्देनसनदीगिरिकानना ।
सञ्चचाल मही सर्वा त्रस्तसिंहमृगद्विजा ॥ 7 ॥
तामसंसुमहाघोरञ्चकारास्त्रंसुदारुणम् ।
निर्ददाहकपीन् सर्वांस्तेप्रपेतुःसमन्ततः ॥ 8 ॥
उत्पपातरजोभूमौतैर्भग्नैःसम्प्रधावितैः ।
न हितत्सहितुंशेकुर्भ्रह्मणानिर्मितंस्वयम् ॥ 9 ॥
तान्यनीकान्यनेकानि रावणस्य शरोत्तमैः ।
दृष्टवाभग्नानि शतशो राघवः पर्यवस्थितः ॥ 10 ॥
ततोराक्षसशार्दूलोविद्राव्यहरिवाहिनीम् ।
स ददर्शततोरामन्तिष्ठन्तमपराजितम् ॥ 11 ॥
लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविष्णुनावासवंयथा ।
अलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्यमहद्धनुः ॥ 12 ॥
पद्मपत्रविशालाक्षन्दीर्घबाहुमरिन्दमम् ।
ततोरामोमहातेजाःसौमित्रिसहितोबली ॥ 13 ॥
वानरांश्चरणेभग्नानापतन्तं च रावणम् ।
समीक्ष्यराघवोहृष्टोमध्येजग्राहकार्मुकम् ॥ 14 ॥
विस्फारयितुमारेभेततः स धनुरुत्तमम् ।
महावेगम्महानादन्निर्भन्दन्निवमेदिनीम् ॥ 15 ॥
रावणस्य च बाणौघैरामविस्फारितेन च ।
शब्देनराक्षसास्तेन पेतुश्च शतशस्तदा ॥ 16 ॥
तयोःशरपथम्प्राप्यरावणोराजपुत्रयोः ।
स बभौ च यथाराहुःसमीपशशिसूर्ययोः ॥ 17 ॥
तमिच्छन् प्रधमं योद्धुंलक्ष्मणोनिशितैःशरैः ।
मुमोचधनुरायम्यशरानग्निशिखोपमान् ॥ 18 ॥
तान्मुक्तमात्रानाकाशे लक्ष्मणेन धनुष्मता ।
बाणान् बाणैर्महातेजा रावणः प्रत्यवारयत् ॥ 19 ॥
एकमेकेनबाणेनत्रिभिस्त्रीन् दशभिर्दश ।
लक्ष्मणस्य प्रचिच्छेद दर्शयन् पाणिलाघवम् ॥ 20 ॥
अभ्यतिक्रम्यसौमित्रिंरावणःसमितिञ्जयः ।
आससादरणेरामंस्थितंशैलमिवापरम् ॥ 21 ॥
स राघवंसमासाद्यक्रोधसंरक्तलोचनः ।
व्यसृजच्छरवर्षाणिरावणो राक्षसेश्वरः ॥ 22 ॥
शराधारास्ततोरामोरावणस्यधनुश्च्युताः ।
दृष्टवैवापतिताःशीघ्रम्भल्लान् जग्राहसत्वरम् ॥ 23 ॥
तान् शरौघांस्ततोभल्लैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदराघवः ।
दीप्यमानान् महाघोरान्क्रुद्धानाशीविषानिव ॥ 24 ॥
राघवोरावणन्तूर्णंरावणोराघवन्तथा ।
अन्योन्यंविविधैस्तीक्ष्णैःशरवर्षैर्ववर्षतुः ॥ 25 ॥
चेरतुश्चचिरञ्चित्रम्मण्डलंसव्यदक्षिणम् ।
बाणवेगात्समुत्क्षिप्तावन्योन्यमपराजितौ ॥ 26 ॥
तयोर्भूतानिवित्रेसुर्युगपत्सम्प्रयुध्यतोः ।
रौद्रयोःसायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः ॥ 27 ॥
सततंविविधैर्बाणैर्बभूवगगनन्तदा ।
घनैरिवातपापायेविद्युन्मालाससमाकुलैः ॥ 28 ॥
गवाक्षितमिवाकाशम्बभूवशरवृष्टिभिः ।
महावेगैस्सुतीक्ष्णैग्रैर्गृध्रपत्रैःसुवाजितैः ॥ 29 ॥
शरान्धकारमाकाशञ्चक्रतुःप्रथमन्तदा ।
गतेऽस्तं तपने चापि महामेघाविवोथतितौ ॥ 30 ॥
तयोरभून्महद्युद्धमन्योन्यवथकाङ्क्षिणोः ।
अनासाद्यमच्नित्यं च वृत्रवासवयोरिव ॥ 31 ॥
उभौहिपरमेष्वासावुभौयुद्धविशारदौ ।
उभावस्त्रविदां मुख्यावुभौ युद्धेविचेरतुः ॥ 32 ॥
उभौहियेनव्रजतस्तेनतेनशरोर्मयः ।
ऊर्मयोवायुनाविद्धा जग्मुः सागरयोरिव ॥ 33 ॥
ततःसंसक्तहस्तस्तुरावणोलोकरावणः ।
नराचमालांरामस्यललाटेप्रत्यमुञ्चत ॥ 34 ॥
रौद्रचापप्रयुक्तान्तान्नीलोत्पलदलप्रभाम् ।
शिरसाधारयद्रामो न व्यथमभ्यपद्यत ॥ 35 ॥
अथमन्त्रानभिजपन्रौद्रमस्तमुदीरयन् ।
शरान् भूयःसमादाय रामः क्रोधसमन्वितः ॥ 36 ॥
मुमोच च महातेजाश्चापमायम्यवीर्यवान् ।
तेमहामेघसङ्काशेकवचेपतिताःशराः ॥ 37 ॥
अवध्येराक्षसेन्द्रस्य न व्यथाञ्जनयंस्तदा ।
पुनरेवाधतंरामोरथस्थंराक्षसाधिपम् ॥ 38 ॥
ललाटेपरमास्त्रणसर्वास्त्रकुशलोऽभिनत् ।
तेभित्त्वाबाणरूपाणिपञ्चशीर्षाइवोरगाः ॥ 39 ॥
श्वसन्तोविविशुर्भूमिंरावणप्रतिकूलिताः ।
निहत्यराघवस्यास्त्रंरावणःक्रोधमूर्छितः ॥ 40 ॥
असुरंसुमहाघोरमन्यदस्त्रं चकारसः ।
सिंहव्याघ्रमुखांश्चापिकङ्ककाकमुखानपि ॥ 41 ॥
गृध्रश्येनमुखांश्चापिशृगाववदनांस्तथा ।
ईहामृगमुखांश्चापिव्यादितास्यान् भयावहान् ॥ 42 ॥
पञ्चास्यान् लेलिहानांश्चससर्जनिशितान् शरान् ।
शरान् खरमुखांश्चान्यान्वराहमुखसंश्रितान् ॥ 43 ॥
श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्चमकराशीविषाननान् ।
एतांश्चान्यांश्चमायावीससर्जनिशितान् शरान् ॥ 44 ॥
शराः सर्वेषु गात्रेषु पातिता मर्मभेदिनः ।
अचिन्तयित्वा तान्बाणान्समाश्लिष्या च लक्ष्मणम् ॥ 45 ॥
ससर्जास्त्रं महोत्साहः पावकः पावकोपमः ।
अग्निदीप्तमुखान्बाणांस्तत्रसूर्यमुखानपि ॥ 46 ॥
चन्द्रार्धचन्द्रवक्रांश्चधूमकेतुमुखानपि ।
ग्रहनक्षत्रवर्णांश्चमहोल्कामुखसंस्थितान् ॥ 47 ॥
विद्युजजिह्वोपमांश्चापिससर्ज विविधान् शरान् ।
तेरावणशराघोराराघवास्त्रसमाहताः ॥ 48 ॥
विलयं जग्मुराकाशे जग्मुश्चैव सहस्रशः ।
तदस्त्रन्निहतन्दृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ 49 ॥
हृष्टानेदुस्ततःसर्वेकपयःकामरूपिणः ।
सुग्रीवप्रमुखावीराःसम्परिक्षिप्यराघवम् ॥ 50 ॥
ततस्तदस्त्रंविनिहत्यराघवःप्रसह्यतद्रावणबाहुनिःसृतम् ।
मुदान्वितोदाशरथिर्महात्माविनेदुरुच्चैर्मुदिताःकपीश्वराः ॥ 51 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे शततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha śatatamassargaḥ |
mahodaramahāpārśvauhataudṛṣṭavāturākṣa |
tasmiṃścanihatevīrevirūpākṣemahābale || 1 ||
āviveśamahān krodhorāvaṇantumahāmṛdhe |
sūtaṃ sañcodayāmāsa vākyaṃ cedamuvāca ha || 2 ||
nihatānāmamātyānāṃruddhasyanagarasya ca |
duḥkhamevāpaneṣyāmi hatyā tau rāmalakṣmaṇau || 3 ||
rāmavṛkṣaṃraṇehamanisītāpuṣpaphalapradam |
praśākhāyasyasugrīvojāmbavānkumudonalaḥ || 4 ||
tadastran rāghavaḥ śrīmānuttamāstravidāṃ varaḥ |
jaghāna paramāstreṇa gandharveṇa mahādyutiḥ || 5 ||
sa diśodaśaghoṣeṇarathasyātirathomahān |
nādayan prayayautūrṇaṃrāghavañcābhyadhāvata || 6 ||
pūritātenaśabdenasanadīgirikānanā |
sañcacāla mahī sarvā trastasiṃhamṛgadvijā || 7 ||
tāmasaṃsumahāghorañcakārāstraṃsudāruṇam |
nirdadāhakapīn sarvāṃsteprapetuḥsamantataḥ || 8 ||
utpapātarajobhūmautairbhagnaiḥsampradhāvitaiḥ |
na hitatsahituṃśekurbhrahmaṇānirmitaṃsvayam || 9 ||
tānyanīkānyanekāni rāvaṇasya śarottamaiḥ |
dṛṣṭavābhagnāni śataśo rāghavaḥ paryavasthitaḥ || 10 ||
tatorākṣasaśārdūlovidrāvyaharivāhinīm |
sa dadarśatatorāmantiṣṭhantamaparājitam || 11 ||
lakṣmaṇenasahabhrātrāviṣṇunāvāsavaṃyathā |
alikhantamivākāśamavaṣṭabhyamahaddhanuḥ || 12 ||
padmapatraviśālākṣandīrghabāhumarindamam |
tatorāmomahātejāḥsaumitrisahitobalī || 13 ||
vānarāṃścaraṇebhagnānāpatantaṃ ca rāvaṇam |
samīkṣyarāghavohṛṣṭomadhyejagrāhakārmukam || 14 ||
visphārayitumārebhetataḥ sa dhanuruttamam |
mahāvegammahānādannirbhandannivamedinīm || 15 ||
rāvaṇasya ca bāṇaughairāmavisphāritena ca |
śabdenarākṣasāstena petuśca śataśastadā || 16 ||
tayoḥśarapathamprāpyarāvaṇorājaputrayoḥ |
sa babhau ca yathārāhuḥsamīpaśaśisūryayoḥ || 17 ||
tamicchan pradhamaṃ yoddhuṃlakṣmaṇoniśitaiḥśaraiḥ |
mumocadhanurāyamyaśarānagniśikhopamān || 18 ||
tānmuktamātrānākāśe lakṣmaṇena dhanuṣmatā |
bāṇān bāṇairmahātejā rāvaṇaḥ pratyavārayat || 19 ||
ekamekenabāṇenatribhistrīn daśabhirdaśa |
lakṣmaṇasya praciccheda darśayan pāṇilāghavam || 20 ||
abhyatikramyasaumitriṃrāvaṇaḥsamitiñjayaḥ |
āsasādaraṇerāmaṃsthitaṃśailamivāparam || 21 ||
sa rāghavaṃsamāsādyakrodhasaṃraktalocanaḥ |
vyasṛjaccharavarṣāṇirāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 22 ||
śarādhārāstatorāmorāvaṇasyadhanuścyutāḥ |
dṛṣṭavaivāpatitāḥśīghrambhallān jagrāhasatvaram || 23 ||
tān śaraughāṃstatobhallaistīkṣṇaiścicchedarāghavaḥ |
dīpyamānān mahāghorānkruddhānāśīviṣāniva || 24 ||
rāghavorāvaṇantūrṇaṃrāvaṇorāghavantathā |
anyonyaṃvividhaistīkṣṇaiḥśaravarṣairvavarṣatuḥ || 25 ||
ceratuścacirañcitrammaṇḍalaṃsavyadakṣiṇam |
bāṇavegātsamutkṣiptāvanyonyamaparājitau || 26 ||
tayorbhūtānivitresuryugapatsamprayudhyatoḥ |
raudrayoḥsāyakamucoryamāntakanikāśayoḥ || 27 ||
satataṃvividhairbāṇairbabhūvagaganantadā |
ghanairivātapāpāyevidyunmālāsasamākulaiḥ || 28 ||
gavākṣitamivākāśambabhūvaśaravṛṣṭibhiḥ |
mahāvegaissutīkṣṇaigrairgṛdhrapatraiḥsuvājitaiḥ || 29 ||
śarāndhakāramākāśañcakratuḥprathamantadā |
gate'staṃ tapane cāpi mahāmeghāvivothatitau || 30 ||
tayorabhūnmahadyuddhamanyonyavathakāṅkṣiṇoḥ |
anāsādyamacnityaṃ ca vṛtravāsavayoriva || 31 ||
ubhauhiparameṣvāsāvubhauyuddhaviśāradau |
ubhāvastravidāṃ mukhyāvubhau yuddheviceratuḥ || 32 ||
ubhauhiyenavrajatastenatenaśarormayaḥ |
ūrmayovāyunāviddhā jagmuḥ sāgarayoriva || 33 ||
tataḥsaṃsaktahastasturāvaṇolokarāvaṇaḥ |
narācamālāṃrāmasyalalāṭepratyamuñcata || 34 ||
raudracāpaprayuktāntānnīlotpaladalaprabhām |
śirasādhārayadrāmo na vyathamabhyapadyata || 35 ||
athamantrānabhijapanraudramastamudīrayan |
śarān bhūyaḥsamādāya rāmaḥ krodhasamanvitaḥ || 36 ||
mumoca ca mahātejāścāpamāyamyavīryavān |
temahāmeghasaṅkāśekavacepatitāḥśarāḥ || 37 ||
avadhyerākṣasendrasya na vyathāñjanayaṃstadā |
punarevādhataṃrāmorathasthaṃrākṣasādhipam || 38 ||
lalāṭeparamāstraṇasarvāstrakuśalo'bhinat |
tebhittvābāṇarūpāṇipañcaśīrṣāivoragāḥ || 39 ||
śvasantoviviśurbhūmiṃrāvaṇapratikūlitāḥ |
nihatyarāghavasyāstraṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ || 40 ||
asuraṃsumahāghoramanyadastraṃ cakārasaḥ |
siṃhavyāghramukhāṃścāpikaṅkakākamukhānapi || 41 ||
gṛdhraśyenamukhāṃścāpiśṛgāvavadanāṃstathā |
īhāmṛgamukhāṃścāpivyāditāsyān bhayāvahān || 42 ||
pañcāsyān lelihānāṃścasasarjaniśitān śarān |
śarān kharamukhāṃścānyānvarāhamukhasaṃśritān || 43 ||
śvānakukkuṭavaktrāṃścamakarāśīviṣānanān |
etāṃścānyāṃścamāyāvīsasarjaniśitān śarān || 44 ||
śarāḥ sarveṣu gātreṣu pātitā marmabhedinaḥ |
acintayitvā tānbāṇānsamāśliṣyā ca lakṣmaṇam || 45 ||
sasarjāstraṃ mahotsāhaḥ pāvakaḥ pāvakopamaḥ |
agnidīptamukhānbāṇāṃstatrasūryamukhānapi || 46 ||
candrārdhacandravakrāṃścadhūmaketumukhānapi |
grahanakṣatravarṇāṃścamaholkāmukhasaṃsthitān || 47 ||
vidyujajihvopamāṃścāpisasarja vividhān śarān |
terāvaṇaśarāghorārāghavāstrasamāhatāḥ || 48 ||
vilayaṃ jagmurākāśe jagmuścaiva sahasraśaḥ |
tadastrannihatandṛṣṭavārāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 49 ||
hṛṣṭānedustataḥsarvekapayaḥkāmarūpiṇaḥ |
sugrīvapramukhāvīrāḥsamparikṣipyarāghavam || 50 ||
tatastadastraṃvinihatyarāghavaḥprasahyatadrāvaṇabāhuniḥsṛtam |
mudānvitodāśarathirmahātmāvineduruccairmuditāḥkapīśvarāḥ || 51 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe śatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.