শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ শততমস্সর্গঃ ।
মহোদরমহাপার্শ্বৌহতৌদৃষ্টবাতুরাক্ষ ।
তস্মিংশ্চনিহতেবীরেবিরূপাক্ষেমহাবলে ॥ 1 ॥
আবিবেশমহান্ ক্রোধোরাবণন্তুমহামৃধে ।
সূতং সঞ্চোদযামাস বাক্যং চেদমুবাচ হ ॥ 2 ॥
নিহতানামমাত্যানাংরুদ্ধস্যনগরস্য চ ।
দুঃখমেবাপনেষ্যামি হত্যা তৌ রামলক্ষ্মণৌ ॥ 3 ॥
রামবৃক্ষংরণেহমনিসীতাপুষ্পফলপ্রদম্ ।
প্রশাখাযস্যসুগ্রীবোজাম্ববান্কুমুদোনলঃ ॥ 4 ॥
তদস্ত্রন্ রাঘবঃ শ্রীমানুত্তমাস্ত্রবিদাং বরঃ ।
জঘান পরমাস্ত্রেণ গন্ধর্বেণ মহাদ্যুতিঃ ॥ 5 ॥
স দিশোদশঘোষেণরথস্যাতিরথোমহান্ ।
নাদযন্ প্রযযৌতূর্ণংরাঘবঞ্চাভ্যধাবত ॥ 6 ॥
পূরিতাতেনশব্দেনসনদীগিরিকাননা ।
সঞ্চচাল মহী সর্বা ত্রস্তসিংহমৃগদ্বিজা ॥ 7 ॥
তামসংসুমহাঘোরঞ্চকারাস্ত্রংসুদারুণম্ ।
নির্দদাহকপীন্ সর্বাংস্তেপ্রপেতুঃসমন্ততঃ ॥ 8 ॥
উত্পপাতরজোভূমৌতৈর্ভগ্নৈঃসম্প্রধাবিতৈঃ ।
ন হিতত্সহিতুংশেকুর্ভ্রহ্মণানির্মিতংস্বযম্ ॥ 9 ॥
তান্যনীকান্যনেকানি রাবণস্য শরোত্তমৈঃ ।
দৃষ্টবাভগ্নানি শতশো রাঘবঃ পর্যবস্থিতঃ ॥ 10 ॥
ততোরাক্ষসশার্দূলোবিদ্রাব্যহরিবাহিনীম্ ।
স দদর্শততোরামন্তিষ্ঠন্তমপরাজিতম্ ॥ 11 ॥
লক্ষ্মণেনসহভ্রাত্রাবিষ্ণুনাবাসবংযথা ।
অলিখন্তমিবাকাশমবষ্টভ্যমহদ্ধনুঃ ॥ 12 ॥
পদ্মপত্রবিশালাক্ষন্দীর্ঘবাহুমরিন্দমম্ ।
ততোরামোমহাতেজাঃসৌমিত্রিসহিতোবলী ॥ 13 ॥
বানরাংশ্চরণেভগ্নানাপতন্তং চ রাবণম্ ।
সমীক্ষ্যরাঘবোহৃষ্টোমধ্যেজগ্রাহকার্মুকম্ ॥ 14 ॥
বিস্ফারযিতুমারেভেততঃ স ধনুরুত্তমম্ ।
মহাবেগম্মহানাদন্নির্ভন্দন্নিবমেদিনীম্ ॥ 15 ॥
রাবণস্য চ বাণৌঘৈরামবিস্ফারিতেন চ ।
শব্দেনরাক্ষসাস্তেন পেতুশ্চ শতশস্তদা ॥ 16 ॥
তযোঃশরপথম্প্রাপ্যরাবণোরাজপুত্রযোঃ ।
স বভৌ চ যথারাহুঃসমীপশশিসূর্যযোঃ ॥ 17 ॥
তমিচ্ছন্ প্রধমং যোদ্ধুংলক্ষ্মণোনিশিতৈঃশরৈঃ ।
মুমোচধনুরাযম্যশরানগ্নিশিখোপমান্ ॥ 18 ॥
তান্মুক্তমাত্রানাকাশে লক্ষ্মণেন ধনুষ্মতা ।
বাণান্ বাণৈর্মহাতেজা রাবণঃ প্রত্যবারযত্ ॥ 19 ॥
একমেকেনবাণেনত্রিভিস্ত্রীন্ দশভির্দশ ।
লক্ষ্মণস্য প্রচিচ্ছেদ দর্শযন্ পাণিলাঘবম্ ॥ 20 ॥
অভ্যতিক্রম্যসৌমিত্রিংরাবণঃসমিতিঞ্জযঃ ।
আসসাদরণেরামংস্থিতংশৈলমিবাপরম্ ॥ 21 ॥
স রাঘবংসমাসাদ্যক্রোধসংরক্তলোচনঃ ।
ব্যসৃজচ্ছরবর্ষাণিরাবণো রাক্ষসেশ্বরঃ ॥ 22 ॥
শরাধারাস্ততোরামোরাবণস্যধনুশ্চ্যুতাঃ ।
দৃষ্টবৈবাপতিতাঃশীঘ্রম্ভল্লান্ জগ্রাহসত্বরম্ ॥ 23 ॥
তান্ শরৌঘাংস্ততোভল্লৈস্তীক্ষ্ণৈশ্চিচ্ছেদরাঘবঃ ।
দীপ্যমানান্ মহাঘোরান্ক্রুদ্ধানাশীবিষানিব ॥ 24 ॥
রাঘবোরাবণন্তূর্ণংরাবণোরাঘবন্তথা ।
অন্যোন্যংবিবিধৈস্তীক্ষ্ণৈঃশরবর্ষৈর্ববর্ষতুঃ ॥ 25 ॥
চেরতুশ্চচিরঞ্চিত্রম্মণ্ডলংসব্যদক্ষিণম্ ।
বাণবেগাত্সমুত্ক্ষিপ্তাবন্যোন্যমপরাজিতৌ ॥ 26 ॥
তযোর্ভূতানিবিত্রেসুর্যুগপত্সম্প্রযুধ্যতোঃ ।
রৌদ্রযোঃসাযকমুচোর্যমান্তকনিকাশযোঃ ॥ 27 ॥
সততংবিবিধৈর্বাণৈর্বভূবগগনন্তদা ।
ঘনৈরিবাতপাপাযেবিদ্যুন্মালাসসমাকুলৈঃ ॥ 28 ॥
গবাক্ষিতমিবাকাশম্বভূবশরবৃষ্টিভিঃ ।
মহাবেগৈস্সুতীক্ষ্ণৈগ্রৈর্গৃধ্রপত্রৈঃসুবাজিতৈঃ ॥ 29 ॥
শরান্ধকারমাকাশঞ্চক্রতুঃপ্রথমন্তদা ।
গতেঽস্তং তপনে চাপি মহামেঘাবিবোথতিতৌ ॥ 30 ॥
তযোরভূন্মহদ্যুদ্ধমন্যোন্যবথকাঙ্ক্ষিণোঃ ।
অনাসাদ্যমচ্নিত্যং চ বৃত্রবাসবযোরিব ॥ 31 ॥
উভৌহিপরমেষ্বাসাবুভৌযুদ্ধবিশারদৌ ।
উভাবস্ত্রবিদাং মুখ্যাবুভৌ যুদ্ধেবিচেরতুঃ ॥ 32 ॥
উভৌহিযেনব্রজতস্তেনতেনশরোর্মযঃ ।
ঊর্মযোবাযুনাবিদ্ধা জগ্মুঃ সাগরযোরিব ॥ 33 ॥
ততঃসংসক্তহস্তস্তুরাবণোলোকরাবণঃ ।
নরাচমালাংরামস্যললাটেপ্রত্যমুঞ্চত ॥ 34 ॥
রৌদ্রচাপপ্রযুক্তান্তান্নীলোত্পলদলপ্রভাম্ ।
শিরসাধারযদ্রামো ন ব্যথমভ্যপদ্যত ॥ 35 ॥
অথমন্ত্রানভিজপন্রৌদ্রমস্তমুদীরযন্ ।
শরান্ ভূযঃসমাদায রামঃ ক্রোধসমন্বিতঃ ॥ 36 ॥
মুমোচ চ মহাতেজাশ্চাপমাযম্যবীর্যবান্ ।
তেমহামেঘসঙ্কাশেকবচেপতিতাঃশরাঃ ॥ 37 ॥
অবধ্যেরাক্ষসেন্দ্রস্য ন ব্যথাঞ্জনযংস্তদা ।
পুনরেবাধতংরামোরথস্থংরাক্ষসাধিপম্ ॥ 38 ॥
ললাটেপরমাস্ত্রণসর্বাস্ত্রকুশলোঽভিনত্ ।
তেভিত্ত্বাবাণরূপাণিপঞ্চশীর্ষাইবোরগাঃ ॥ 39 ॥
শ্বসন্তোবিবিশুর্ভূমিংরাবণপ্রতিকূলিতাঃ ।
নিহত্যরাঘবস্যাস্ত্রংরাবণঃক্রোধমূর্ছিতঃ ॥ 40 ॥
অসুরংসুমহাঘোরমন্যদস্ত্রং চকারসঃ ।
সিংহব্যাঘ্রমুখাংশ্চাপিকঙ্ককাকমুখানপি ॥ 41 ॥
গৃধ্রশ্যেনমুখাংশ্চাপিশৃগাববদনাংস্তথা ।
ঈহামৃগমুখাংশ্চাপিব্যাদিতাস্যান্ ভযাবহান্ ॥ 42 ॥
পঞ্চাস্যান্ লেলিহানাংশ্চসসর্জনিশিতান্ শরান্ ।
শরান্ খরমুখাংশ্চান্যান্বরাহমুখসংশ্রিতান্ ॥ 43 ॥
শ্বানকুক্কুটবক্ত্রাংশ্চমকরাশীবিষাননান্ ।
এতাংশ্চান্যাংশ্চমাযাবীসসর্জনিশিতান্ শরান্ ॥ 44 ॥
শরাঃ সর্বেষু গাত্রেষু পাতিতা মর্মভেদিনঃ ।
অচিন্তযিত্বা তান্বাণান্সমাশ্লিষ্যা চ লক্ষ্মণম্ ॥ 45 ॥
সসর্জাস্ত্রং মহোত্সাহঃ পাবকঃ পাবকোপমঃ ।
অগ্নিদীপ্তমুখান্বাণাংস্তত্রসূর্যমুখানপি ॥ 46 ॥
চন্দ্রার্ধচন্দ্রবক্রাংশ্চধূমকেতুমুখানপি ।
গ্রহনক্ষত্রবর্ণাংশ্চমহোল্কামুখসংস্থিতান্ ॥ 47 ॥
বিদ্যুজজিহ্বোপমাংশ্চাপিসসর্জ বিবিধান্ শরান্ ।
তেরাবণশরাঘোরারাঘবাস্ত্রসমাহতাঃ ॥ 48 ॥
বিলযং জগ্মুরাকাশে জগ্মুশ্চৈব সহস্রশঃ ।
তদস্ত্রন্নিহতন্দৃষ্টবারামেণাক্লিষ্টকর্মণা ॥ 49 ॥
হৃষ্টানেদুস্ততঃসর্বেকপযঃকামরূপিণঃ ।
সুগ্রীবপ্রমুখাবীরাঃসম্পরিক্ষিপ্যরাঘবম্ ॥ 50 ॥
ততস্তদস্ত্রংবিনিহত্যরাঘবঃপ্রসহ্যতদ্রাবণবাহুনিঃসৃতম্ ।
মুদান্বিতোদাশরথির্মহাত্মাবিনেদুরুচ্চৈর্মুদিতাঃকপীশ্বরাঃ ॥ 51 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে শততমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha śatatamassargaḥ |
mahodaramahāpārśvauhataudṛṣṭavāturākṣa |
tasmiṃścanihatevīrevirūpākṣemahābale || 1 ||
āviveśamahān krodhorāvaṇantumahāmṛdhe |
sūtaṃ sañcodayāmāsa vākyaṃ cedamuvāca ha || 2 ||
nihatānāmamātyānāṃruddhasyanagarasya ca |
duḥkhamevāpaneṣyāmi hatyā tau rāmalakṣmaṇau || 3 ||
rāmavṛkṣaṃraṇehamanisītāpuṣpaphalapradam |
praśākhāyasyasugrīvojāmbavānkumudonalaḥ || 4 ||
tadastran rāghavaḥ śrīmānuttamāstravidāṃ varaḥ |
jaghāna paramāstreṇa gandharveṇa mahādyutiḥ || 5 ||
sa diśodaśaghoṣeṇarathasyātirathomahān |
nādayan prayayautūrṇaṃrāghavañcābhyadhāvata || 6 ||
pūritātenaśabdenasanadīgirikānanā |
sañcacāla mahī sarvā trastasiṃhamṛgadvijā || 7 ||
tāmasaṃsumahāghorañcakārāstraṃsudāruṇam |
nirdadāhakapīn sarvāṃsteprapetuḥsamantataḥ || 8 ||
utpapātarajobhūmautairbhagnaiḥsampradhāvitaiḥ |
na hitatsahituṃśekurbhrahmaṇānirmitaṃsvayam || 9 ||
tānyanīkānyanekāni rāvaṇasya śarottamaiḥ |
dṛṣṭavābhagnāni śataśo rāghavaḥ paryavasthitaḥ || 10 ||
tatorākṣasaśārdūlovidrāvyaharivāhinīm |
sa dadarśatatorāmantiṣṭhantamaparājitam || 11 ||
lakṣmaṇenasahabhrātrāviṣṇunāvāsavaṃyathā |
alikhantamivākāśamavaṣṭabhyamahaddhanuḥ || 12 ||
padmapatraviśālākṣandīrghabāhumarindamam |
tatorāmomahātejāḥsaumitrisahitobalī || 13 ||
vānarāṃścaraṇebhagnānāpatantaṃ ca rāvaṇam |
samīkṣyarāghavohṛṣṭomadhyejagrāhakārmukam || 14 ||
visphārayitumārebhetataḥ sa dhanuruttamam |
mahāvegammahānādannirbhandannivamedinīm || 15 ||
rāvaṇasya ca bāṇaughairāmavisphāritena ca |
śabdenarākṣasāstena petuśca śataśastadā || 16 ||
tayoḥśarapathamprāpyarāvaṇorājaputrayoḥ |
sa babhau ca yathārāhuḥsamīpaśaśisūryayoḥ || 17 ||
tamicchan pradhamaṃ yoddhuṃlakṣmaṇoniśitaiḥśaraiḥ |
mumocadhanurāyamyaśarānagniśikhopamān || 18 ||
tānmuktamātrānākāśe lakṣmaṇena dhanuṣmatā |
bāṇān bāṇairmahātejā rāvaṇaḥ pratyavārayat || 19 ||
ekamekenabāṇenatribhistrīn daśabhirdaśa |
lakṣmaṇasya praciccheda darśayan pāṇilāghavam || 20 ||
abhyatikramyasaumitriṃrāvaṇaḥsamitiñjayaḥ |
āsasādaraṇerāmaṃsthitaṃśailamivāparam || 21 ||
sa rāghavaṃsamāsādyakrodhasaṃraktalocanaḥ |
vyasṛjaccharavarṣāṇirāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 22 ||
śarādhārāstatorāmorāvaṇasyadhanuścyutāḥ |
dṛṣṭavaivāpatitāḥśīghrambhallān jagrāhasatvaram || 23 ||
tān śaraughāṃstatobhallaistīkṣṇaiścicchedarāghavaḥ |
dīpyamānān mahāghorānkruddhānāśīviṣāniva || 24 ||
rāghavorāvaṇantūrṇaṃrāvaṇorāghavantathā |
anyonyaṃvividhaistīkṣṇaiḥśaravarṣairvavarṣatuḥ || 25 ||
ceratuścacirañcitrammaṇḍalaṃsavyadakṣiṇam |
bāṇavegātsamutkṣiptāvanyonyamaparājitau || 26 ||
tayorbhūtānivitresuryugapatsamprayudhyatoḥ |
raudrayoḥsāyakamucoryamāntakanikāśayoḥ || 27 ||
satataṃvividhairbāṇairbabhūvagaganantadā |
ghanairivātapāpāyevidyunmālāsasamākulaiḥ || 28 ||
gavākṣitamivākāśambabhūvaśaravṛṣṭibhiḥ |
mahāvegaissutīkṣṇaigrairgṛdhrapatraiḥsuvājitaiḥ || 29 ||
śarāndhakāramākāśañcakratuḥprathamantadā |
gate'staṃ tapane cāpi mahāmeghāvivothatitau || 30 ||
tayorabhūnmahadyuddhamanyonyavathakāṅkṣiṇoḥ |
anāsādyamacnityaṃ ca vṛtravāsavayoriva || 31 ||
ubhauhiparameṣvāsāvubhauyuddhaviśāradau |
ubhāvastravidāṃ mukhyāvubhau yuddheviceratuḥ || 32 ||
ubhauhiyenavrajatastenatenaśarormayaḥ |
ūrmayovāyunāviddhā jagmuḥ sāgarayoriva || 33 ||
tataḥsaṃsaktahastasturāvaṇolokarāvaṇaḥ |
narācamālāṃrāmasyalalāṭepratyamuñcata || 34 ||
raudracāpaprayuktāntānnīlotpaladalaprabhām |
śirasādhārayadrāmo na vyathamabhyapadyata || 35 ||
athamantrānabhijapanraudramastamudīrayan |
śarān bhūyaḥsamādāya rāmaḥ krodhasamanvitaḥ || 36 ||
mumoca ca mahātejāścāpamāyamyavīryavān |
temahāmeghasaṅkāśekavacepatitāḥśarāḥ || 37 ||
avadhyerākṣasendrasya na vyathāñjanayaṃstadā |
punarevādhataṃrāmorathasthaṃrākṣasādhipam || 38 ||
lalāṭeparamāstraṇasarvāstrakuśalo'bhinat |
tebhittvābāṇarūpāṇipañcaśīrṣāivoragāḥ || 39 ||
śvasantoviviśurbhūmiṃrāvaṇapratikūlitāḥ |
nihatyarāghavasyāstraṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ || 40 ||
asuraṃsumahāghoramanyadastraṃ cakārasaḥ |
siṃhavyāghramukhāṃścāpikaṅkakākamukhānapi || 41 ||
gṛdhraśyenamukhāṃścāpiśṛgāvavadanāṃstathā |
īhāmṛgamukhāṃścāpivyāditāsyān bhayāvahān || 42 ||
pañcāsyān lelihānāṃścasasarjaniśitān śarān |
śarān kharamukhāṃścānyānvarāhamukhasaṃśritān || 43 ||
śvānakukkuṭavaktrāṃścamakarāśīviṣānanān |
etāṃścānyāṃścamāyāvīsasarjaniśitān śarān || 44 ||
śarāḥ sarveṣu gātreṣu pātitā marmabhedinaḥ |
acintayitvā tānbāṇānsamāśliṣyā ca lakṣmaṇam || 45 ||
sasarjāstraṃ mahotsāhaḥ pāvakaḥ pāvakopamaḥ |
agnidīptamukhānbāṇāṃstatrasūryamukhānapi || 46 ||
candrārdhacandravakrāṃścadhūmaketumukhānapi |
grahanakṣatravarṇāṃścamaholkāmukhasaṃsthitān || 47 ||
vidyujajihvopamāṃścāpisasarja vividhān śarān |
terāvaṇaśarāghorārāghavāstrasamāhatāḥ || 48 ||
vilayaṃ jagmurākāśe jagmuścaiva sahasraśaḥ |
tadastrannihatandṛṣṭavārāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 49 ||
hṛṣṭānedustataḥsarvekapayaḥkāmarūpiṇaḥ |
sugrīvapramukhāvīrāḥsamparikṣipyarāghavam || 50 ||
tatastadastraṃvinihatyarāghavaḥprasahyatadrāvaṇabāhuniḥsṛtam |
mudānvitodāśarathirmahātmāvineduruccairmuditāḥkapīśvarāḥ || 51 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe śatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ शततमस्सर्गः ।
महोदरमहापार्श्वौहतौदृष्टवातुराक्ष ।
तस्मिंश्चनिहतेवीरेविरूपाक्षेमहाबले ॥ 1 ॥
आविवेशमहान् क्रोधोरावणन्तुमहामृधे ।
सूतं सञ्चोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ 2 ॥
निहतानाममात्यानांरुद्धस्यनगरस्य च ।
दुःखमेवापनेष्यामि हत्या तौ रामलक्ष्मणौ ॥ 3 ॥
रामवृक्षंरणेहमनिसीतापुष्पफलप्रदम् ।
प्रशाखायस्यसुग्रीवोजाम्बवान्कुमुदोनलः ॥ 4 ॥
तदस्त्रन् राघवः श्रीमानुत्तमास्त्रविदां वरः ।
जघान परमास्त्रेण गन्धर्वेण महाद्युतिः ॥ 5 ॥
स दिशोदशघोषेणरथस्यातिरथोमहान् ।
नादयन् प्रययौतूर्णंराघवञ्चाभ्यधावत ॥ 6 ॥
पूरितातेनशब्देनसनदीगिरिकानना ।
सञ्चचाल मही सर्वा त्रस्तसिंहमृगद्विजा ॥ 7 ॥
तामसंसुमहाघोरञ्चकारास्त्रंसुदारुणम् ।
निर्ददाहकपीन् सर्वांस्तेप्रपेतुःसमन्ततः ॥ 8 ॥
उत्पपातरजोभूमौतैर्भग्नैःसम्प्रधावितैः ।
न हितत्सहितुंशेकुर्भ्रह्मणानिर्मितंस्वयम् ॥ 9 ॥
तान्यनीकान्यनेकानि रावणस्य शरोत्तमैः ।
दृष्टवाभग्नानि शतशो राघवः पर्यवस्थितः ॥ 10 ॥
ततोराक्षसशार्दूलोविद्राव्यहरिवाहिनीम् ।
स ददर्शततोरामन्तिष्ठन्तमपराजितम् ॥ 11 ॥
लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविष्णुनावासवंयथा ।
अलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्यमहद्धनुः ॥ 12 ॥
पद्मपत्रविशालाक्षन्दीर्घबाहुमरिन्दमम् ।
ततोरामोमहातेजाःसौमित्रिसहितोबली ॥ 13 ॥
वानरांश्चरणेभग्नानापतन्तं च रावणम् ।
समीक्ष्यराघवोहृष्टोमध्येजग्राहकार्मुकम् ॥ 14 ॥
विस्फारयितुमारेभेततः स धनुरुत्तमम् ।
महावेगम्महानादन्निर्भन्दन्निवमेदिनीम् ॥ 15 ॥
रावणस्य च बाणौघैरामविस्फारितेन च ।
शब्देनराक्षसास्तेन पेतुश्च शतशस्तदा ॥ 16 ॥
तयोःशरपथम्प्राप्यरावणोराजपुत्रयोः ।
स बभौ च यथाराहुःसमीपशशिसूर्ययोः ॥ 17 ॥
तमिच्छन् प्रधमं योद्धुंलक्ष्मणोनिशितैःशरैः ।
मुमोचधनुरायम्यशरानग्निशिखोपमान् ॥ 18 ॥
तान्मुक्तमात्रानाकाशे लक्ष्मणेन धनुष्मता ।
बाणान् बाणैर्महातेजा रावणः प्रत्यवारयत् ॥ 19 ॥
एकमेकेनबाणेनत्रिभिस्त्रीन् दशभिर्दश ।
लक्ष्मणस्य प्रचिच्छेद दर्शयन् पाणिलाघवम् ॥ 20 ॥
अभ्यतिक्रम्यसौमित्रिंरावणःसमितिञ्जयः ।
आससादरणेरामंस्थितंशैलमिवापरम् ॥ 21 ॥
स राघवंसमासाद्यक्रोधसंरक्तलोचनः ।
व्यसृजच्छरवर्षाणिरावणो राक्षसेश्वरः ॥ 22 ॥
शराधारास्ततोरामोरावणस्यधनुश्च्युताः ।
दृष्टवैवापतिताःशीघ्रम्भल्लान् जग्राहसत्वरम् ॥ 23 ॥
तान् शरौघांस्ततोभल्लैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदराघवः ।
दीप्यमानान् महाघोरान्क्रुद्धानाशीविषानिव ॥ 24 ॥
राघवोरावणन्तूर्णंरावणोराघवन्तथा ।
अन्योन्यंविविधैस्तीक्ष्णैःशरवर्षैर्ववर्षतुः ॥ 25 ॥
चेरतुश्चचिरञ्चित्रम्मण्डलंसव्यदक्षिणम् ।
बाणवेगात्समुत्क्षिप्तावन्योन्यमपराजितौ ॥ 26 ॥
तयोर्भूतानिवित्रेसुर्युगपत्सम्प्रयुध्यतोः ।
रौद्रयोःसायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः ॥ 27 ॥
सततंविविधैर्बाणैर्बभूवगगनन्तदा ।
घनैरिवातपापायेविद्युन्मालाससमाकुलैः ॥ 28 ॥
गवाक्षितमिवाकाशम्बभूवशरवृष्टिभिः ।
महावेगैस्सुतीक्ष्णैग्रैर्गृध्रपत्रैःसुवाजितैः ॥ 29 ॥
शरान्धकारमाकाशञ्चक्रतुःप्रथमन्तदा ।
गतेऽस्तं तपने चापि महामेघाविवोथतितौ ॥ 30 ॥
तयोरभून्महद्युद्धमन्योन्यवथकाङ्क्षिणोः ।
अनासाद्यमच्नित्यं च वृत्रवासवयोरिव ॥ 31 ॥
उभौहिपरमेष्वासावुभौयुद्धविशारदौ ।
उभावस्त्रविदां मुख्यावुभौ युद्धेविचेरतुः ॥ 32 ॥
उभौहियेनव्रजतस्तेनतेनशरोर्मयः ।
ऊर्मयोवायुनाविद्धा जग्मुः सागरयोरिव ॥ 33 ॥
ततःसंसक्तहस्तस्तुरावणोलोकरावणः ।
नराचमालांरामस्यललाटेप्रत्यमुञ्चत ॥ 34 ॥
रौद्रचापप्रयुक्तान्तान्नीलोत्पलदलप्रभाम् ।
शिरसाधारयद्रामो न व्यथमभ्यपद्यत ॥ 35 ॥
अथमन्त्रानभिजपन्रौद्रमस्तमुदीरयन् ।
शरान् भूयःसमादाय रामः क्रोधसमन्वितः ॥ 36 ॥
मुमोच च महातेजाश्चापमायम्यवीर्यवान् ।
तेमहामेघसङ्काशेकवचेपतिताःशराः ॥ 37 ॥
अवध्येराक्षसेन्द्रस्य न व्यथाञ्जनयंस्तदा ।
पुनरेवाधतंरामोरथस्थंराक्षसाधिपम् ॥ 38 ॥
ललाटेपरमास्त्रणसर्वास्त्रकुशलोऽभिनत् ।
तेभित्त्वाबाणरूपाणिपञ्चशीर्षाइवोरगाः ॥ 39 ॥
श्वसन्तोविविशुर्भूमिंरावणप्रतिकूलिताः ।
निहत्यराघवस्यास्त्रंरावणःक्रोधमूर्छितः ॥ 40 ॥
असुरंसुमहाघोरमन्यदस्त्रं चकारसः ।
सिंहव्याघ्रमुखांश्चापिकङ्ककाकमुखानपि ॥ 41 ॥
गृध्रश्येनमुखांश्चापिशृगाववदनांस्तथा ।
ईहामृगमुखांश्चापिव्यादितास्यान् भयावहान् ॥ 42 ॥
पञ्चास्यान् लेलिहानांश्चससर्जनिशितान् शरान् ।
शरान् खरमुखांश्चान्यान्वराहमुखसंश्रितान् ॥ 43 ॥
श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्चमकराशीविषाननान् ।
एतांश्चान्यांश्चमायावीससर्जनिशितान् शरान् ॥ 44 ॥
शराः सर्वेषु गात्रेषु पातिता मर्मभेदिनः ।
अचिन्तयित्वा तान्बाणान्समाश्लिष्या च लक्ष्मणम् ॥ 45 ॥
ससर्जास्त्रं महोत्साहः पावकः पावकोपमः ।
अग्निदीप्तमुखान्बाणांस्तत्रसूर्यमुखानपि ॥ 46 ॥
चन्द्रार्धचन्द्रवक्रांश्चधूमकेतुमुखानपि ।
ग्रहनक्षत्रवर्णांश्चमहोल्कामुखसंस्थितान् ॥ 47 ॥
विद्युजजिह्वोपमांश्चापिससर्ज विविधान् शरान् ।
तेरावणशराघोराराघवास्त्रसमाहताः ॥ 48 ॥
विलयं जग्मुराकाशे जग्मुश्चैव सहस्रशः ।
तदस्त्रन्निहतन्दृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ 49 ॥
हृष्टानेदुस्ततःसर्वेकपयःकामरूपिणः ।
सुग्रीवप्रमुखावीराःसम्परिक्षिप्यराघवम् ॥ 50 ॥
ततस्तदस्त्रंविनिहत्यराघवःप्रसह्यतद्रावणबाहुनिःसृतम् ।
मुदान्वितोदाशरथिर्महात्माविनेदुरुच्चैर्मुदिताःकपीश्वराः ॥ 51 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे शततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha śatatamassargaḥ |
mahodaramahāpārśvauhataudṛṣṭavāturākṣa |
tasmiṃścanihatevīrevirūpākṣemahābale || 1 ||
āviveśamahān krodhorāvaṇantumahāmṛdhe |
sūtaṃ sañcodayāmāsa vākyaṃ cedamuvāca ha || 2 ||
nihatānāmamātyānāṃruddhasyanagarasya ca |
duḥkhamevāpaneṣyāmi hatyā tau rāmalakṣmaṇau || 3 ||
rāmavṛkṣaṃraṇehamanisītāpuṣpaphalapradam |
praśākhāyasyasugrīvojāmbavānkumudonalaḥ || 4 ||
tadastran rāghavaḥ śrīmānuttamāstravidāṃ varaḥ |
jaghāna paramāstreṇa gandharveṇa mahādyutiḥ || 5 ||
sa diśodaśaghoṣeṇarathasyātirathomahān |
nādayan prayayautūrṇaṃrāghavañcābhyadhāvata || 6 ||
pūritātenaśabdenasanadīgirikānanā |
sañcacāla mahī sarvā trastasiṃhamṛgadvijā || 7 ||
tāmasaṃsumahāghorañcakārāstraṃsudāruṇam |
nirdadāhakapīn sarvāṃsteprapetuḥsamantataḥ || 8 ||
utpapātarajobhūmautairbhagnaiḥsampradhāvitaiḥ |
na hitatsahituṃśekurbhrahmaṇānirmitaṃsvayam || 9 ||
tānyanīkānyanekāni rāvaṇasya śarottamaiḥ |
dṛṣṭavābhagnāni śataśo rāghavaḥ paryavasthitaḥ || 10 ||
tatorākṣasaśārdūlovidrāvyaharivāhinīm |
sa dadarśatatorāmantiṣṭhantamaparājitam || 11 ||
lakṣmaṇenasahabhrātrāviṣṇunāvāsavaṃyathā |
alikhantamivākāśamavaṣṭabhyamahaddhanuḥ || 12 ||
padmapatraviśālākṣandīrghabāhumarindamam |
tatorāmomahātejāḥsaumitrisahitobalī || 13 ||
vānarāṃścaraṇebhagnānāpatantaṃ ca rāvaṇam |
samīkṣyarāghavohṛṣṭomadhyejagrāhakārmukam || 14 ||
visphārayitumārebhetataḥ sa dhanuruttamam |
mahāvegammahānādannirbhandannivamedinīm || 15 ||
rāvaṇasya ca bāṇaughairāmavisphāritena ca |
śabdenarākṣasāstena petuśca śataśastadā || 16 ||
tayoḥśarapathamprāpyarāvaṇorājaputrayoḥ |
sa babhau ca yathārāhuḥsamīpaśaśisūryayoḥ || 17 ||
tamicchan pradhamaṃ yoddhuṃlakṣmaṇoniśitaiḥśaraiḥ |
mumocadhanurāyamyaśarānagniśikhopamān || 18 ||
tānmuktamātrānākāśe lakṣmaṇena dhanuṣmatā |
bāṇān bāṇairmahātejā rāvaṇaḥ pratyavārayat || 19 ||
ekamekenabāṇenatribhistrīn daśabhirdaśa |
lakṣmaṇasya praciccheda darśayan pāṇilāghavam || 20 ||
abhyatikramyasaumitriṃrāvaṇaḥsamitiñjayaḥ |
āsasādaraṇerāmaṃsthitaṃśailamivāparam || 21 ||
sa rāghavaṃsamāsādyakrodhasaṃraktalocanaḥ |
vyasṛjaccharavarṣāṇirāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 22 ||
śarādhārāstatorāmorāvaṇasyadhanuścyutāḥ |
dṛṣṭavaivāpatitāḥśīghrambhallān jagrāhasatvaram || 23 ||
tān śaraughāṃstatobhallaistīkṣṇaiścicchedarāghavaḥ |
dīpyamānān mahāghorānkruddhānāśīviṣāniva || 24 ||
rāghavorāvaṇantūrṇaṃrāvaṇorāghavantathā |
anyonyaṃvividhaistīkṣṇaiḥśaravarṣairvavarṣatuḥ || 25 ||
ceratuścacirañcitrammaṇḍalaṃsavyadakṣiṇam |
bāṇavegātsamutkṣiptāvanyonyamaparājitau || 26 ||
tayorbhūtānivitresuryugapatsamprayudhyatoḥ |
raudrayoḥsāyakamucoryamāntakanikāśayoḥ || 27 ||
satataṃvividhairbāṇairbabhūvagaganantadā |
ghanairivātapāpāyevidyunmālāsasamākulaiḥ || 28 ||
gavākṣitamivākāśambabhūvaśaravṛṣṭibhiḥ |
mahāvegaissutīkṣṇaigrairgṛdhrapatraiḥsuvājitaiḥ || 29 ||
śarāndhakāramākāśañcakratuḥprathamantadā |
gate'staṃ tapane cāpi mahāmeghāvivothatitau || 30 ||
tayorabhūnmahadyuddhamanyonyavathakāṅkṣiṇoḥ |
anāsādyamacnityaṃ ca vṛtravāsavayoriva || 31 ||
ubhauhiparameṣvāsāvubhauyuddhaviśāradau |
ubhāvastravidāṃ mukhyāvubhau yuddheviceratuḥ || 32 ||
ubhauhiyenavrajatastenatenaśarormayaḥ |
ūrmayovāyunāviddhā jagmuḥ sāgarayoriva || 33 ||
tataḥsaṃsaktahastasturāvaṇolokarāvaṇaḥ |
narācamālāṃrāmasyalalāṭepratyamuñcata || 34 ||
raudracāpaprayuktāntānnīlotpaladalaprabhām |
śirasādhārayadrāmo na vyathamabhyapadyata || 35 ||
athamantrānabhijapanraudramastamudīrayan |
śarān bhūyaḥsamādāya rāmaḥ krodhasamanvitaḥ || 36 ||
mumoca ca mahātejāścāpamāyamyavīryavān |
temahāmeghasaṅkāśekavacepatitāḥśarāḥ || 37 ||
avadhyerākṣasendrasya na vyathāñjanayaṃstadā |
punarevādhataṃrāmorathasthaṃrākṣasādhipam || 38 ||
lalāṭeparamāstraṇasarvāstrakuśalo'bhinat |
tebhittvābāṇarūpāṇipañcaśīrṣāivoragāḥ || 39 ||
śvasantoviviśurbhūmiṃrāvaṇapratikūlitāḥ |
nihatyarāghavasyāstraṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ || 40 ||
asuraṃsumahāghoramanyadastraṃ cakārasaḥ |
siṃhavyāghramukhāṃścāpikaṅkakākamukhānapi || 41 ||
gṛdhraśyenamukhāṃścāpiśṛgāvavadanāṃstathā |
īhāmṛgamukhāṃścāpivyāditāsyān bhayāvahān || 42 ||
pañcāsyān lelihānāṃścasasarjaniśitān śarān |
śarān kharamukhāṃścānyānvarāhamukhasaṃśritān || 43 ||
śvānakukkuṭavaktrāṃścamakarāśīviṣānanān |
etāṃścānyāṃścamāyāvīsasarjaniśitān śarān || 44 ||
śarāḥ sarveṣu gātreṣu pātitā marmabhedinaḥ |
acintayitvā tānbāṇānsamāśliṣyā ca lakṣmaṇam || 45 ||
sasarjāstraṃ mahotsāhaḥ pāvakaḥ pāvakopamaḥ |
agnidīptamukhānbāṇāṃstatrasūryamukhānapi || 46 ||
candrārdhacandravakrāṃścadhūmaketumukhānapi |
grahanakṣatravarṇāṃścamaholkāmukhasaṃsthitān || 47 ||
vidyujajihvopamāṃścāpisasarja vividhān śarān |
terāvaṇaśarāghorārāghavāstrasamāhatāḥ || 48 ||
vilayaṃ jagmurākāśe jagmuścaiva sahasraśaḥ |
tadastrannihatandṛṣṭavārāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 49 ||
hṛṣṭānedustataḥsarvekapayaḥkāmarūpiṇaḥ |
sugrīvapramukhāvīrāḥsamparikṣipyarāghavam || 50 ||
tatastadastraṃvinihatyarāghavaḥprasahyatadrāvaṇabāhuniḥsṛtam |
mudānvitodāśarathirmahātmāvineduruccairmuditāḥkapīśvarāḥ || 51 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe śatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.