śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha śatatamassargaḥ |
mahodaramahāpārśvauhataudṛṣṭavāturākṣa |
Verse 1
tasmiṃścanihatevīrevirūpākṣemahābale || 1 ||
āviveśamahān krodhorāvaṇantumahāmṛdhe |
Verse 2
sūtaṃ sañcodayāmāsa vākyaṃ cedamuvāca ha || 2 ||
nihatānāmamātyānāṃruddhasyanagarasya ca |
Verse 3
duḥkhamevāpaneṣyāmi hatyā tau rāmalakṣmaṇau || 3 ||
rāmavṛkṣaṃraṇehamanisītāpuṣpaphalapradam |
Verse 4
praśākhāyasyasugrīvojāmbavānkumudonalaḥ || 4 ||
tadastran rāghavaḥ śrīmānuttamāstravidāṃ varaḥ |
Verse 5
jaghāna paramāstreṇa gandharveṇa mahādyutiḥ || 5 ||
sa diśodaśaghoṣeṇarathasyātirathomahān |
Verse 6
nādayan prayayautūrṇaṃrāghavañcābhyadhāvata || 6 ||
pūritātenaśabdenasanadīgirikānanā |
Verse 7
sañcacāla mahī sarvā trastasiṃhamṛgadvijā || 7 ||
tāmasaṃsumahāghorañcakārāstraṃsudāruṇam |
Verse 8
nirdadāhakapīn sarvāṃsteprapetuḥsamantataḥ || 8 ||
utpapātarajobhūmautairbhagnaiḥsampradhāvitaiḥ |
Verse 9
na hitatsahituṃśekurbhrahmaṇānirmitaṃsvayam || 9 ||
tānyanīkānyanekāni rāvaṇasya śarottamaiḥ |
Verse 10
dṛṣṭavābhagnāni śataśo rāghavaḥ paryavasthitaḥ || 10 ||
tatorākṣasaśārdūlovidrāvyaharivāhinīm |
Verse 11
sa dadarśatatorāmantiṣṭhantamaparājitam || 11 ||
lakṣmaṇenasahabhrātrāviṣṇunāvāsavaṃyathā |
Verse 12
alikhantamivākāśamavaṣṭabhyamahaddhanuḥ || 12 ||
padmapatraviśālākṣandīrghabāhumarindamam |
Verse 13
tatorāmomahātejāḥsaumitrisahitobalī || 13 ||
vānarāṃścaraṇebhagnānāpatantaṃ ca rāvaṇam |
Verse 14
samīkṣyarāghavohṛṣṭomadhyejagrāhakārmukam || 14 ||
visphārayitumārebhetataḥ sa dhanuruttamam |
Verse 15
mahāvegammahānādannirbhandannivamedinīm || 15 ||
rāvaṇasya ca bāṇaughairāmavisphāritena ca |
Verse 16
śabdenarākṣasāstena petuśca śataśastadā || 16 ||
tayoḥśarapathamprāpyarāvaṇorājaputrayoḥ |
Verse 17
sa babhau ca yathārāhuḥsamīpaśaśisūryayoḥ || 17 ||
tamicchan pradhamaṃ yoddhuṃlakṣmaṇoniśitaiḥśaraiḥ |
Verse 18
mumocadhanurāyamyaśarānagniśikhopamān || 18 ||
tānmuktamātrānākāśe lakṣmaṇena dhanuṣmatā |
Verse 19
bāṇān bāṇairmahātejā rāvaṇaḥ pratyavārayat || 19 ||
ekamekenabāṇenatribhistrīn daśabhirdaśa |
Verse 20
lakṣmaṇasya praciccheda darśayan pāṇilāghavam || 20 ||
abhyatikramyasaumitriṃrāvaṇaḥsamitiñjayaḥ |
Verse 21
āsasādaraṇerāmaṃsthitaṃśailamivāparam || 21 ||
sa rāghavaṃsamāsādyakrodhasaṃraktalocanaḥ |
Verse 22
vyasṛjaccharavarṣāṇirāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 22 ||
śarādhārāstatorāmorāvaṇasyadhanuścyutāḥ |
Verse 23
dṛṣṭavaivāpatitāḥśīghrambhallān jagrāhasatvaram || 23 ||
tān śaraughāṃstatobhallaistīkṣṇaiścicchedarāghavaḥ |
Verse 24
dīpyamānān mahāghorānkruddhānāśīviṣāniva || 24 ||
rāghavorāvaṇantūrṇaṃrāvaṇorāghavantathā |
Verse 25
anyonyaṃvividhaistīkṣṇaiḥśaravarṣairvavarṣatuḥ || 25 ||
ceratuścacirañcitrammaṇḍalaṃsavyadakṣiṇam |
Verse 26
bāṇavegātsamutkṣiptāvanyonyamaparājitau || 26 ||
tayorbhūtānivitresuryugapatsamprayudhyatoḥ |
Verse 27
raudrayoḥsāyakamucoryamāntakanikāśayoḥ || 27 ||
satataṃvividhairbāṇairbabhūvagaganantadā |
Verse 28
ghanairivātapāpāyevidyunmālāsasamākulaiḥ || 28 ||
gavākṣitamivākāśambabhūvaśaravṛṣṭibhiḥ |
Verse 29
mahāvegaissutīkṣṇaigrairgṛdhrapatraiḥsuvājitaiḥ || 29 ||
śarāndhakāramākāśañcakratuḥprathamantadā |
Verse 30
gate'staṃ tapane cāpi mahāmeghāvivothatitau || 30 ||
tayorabhūnmahadyuddhamanyonyavathakāṅkṣiṇoḥ |
Verse 31
anāsādyamacnityaṃ ca vṛtravāsavayoriva || 31 ||
ubhauhiparameṣvāsāvubhauyuddhaviśāradau |
Verse 32
ubhāvastravidāṃ mukhyāvubhau yuddheviceratuḥ || 32 ||
ubhauhiyenavrajatastenatenaśarormayaḥ |
Verse 33
ūrmayovāyunāviddhā jagmuḥ sāgarayoriva || 33 ||
tataḥsaṃsaktahastasturāvaṇolokarāvaṇaḥ |
Verse 34
narācamālāṃrāmasyalalāṭepratyamuñcata || 34 ||
raudracāpaprayuktāntānnīlotpaladalaprabhām |
Verse 35
śirasādhārayadrāmo na vyathamabhyapadyata || 35 ||
athamantrānabhijapanraudramastamudīrayan |
Verse 36
śarān bhūyaḥsamādāya rāmaḥ krodhasamanvitaḥ || 36 ||
mumoca ca mahātejāścāpamāyamyavīryavān |
Verse 37
temahāmeghasaṅkāśekavacepatitāḥśarāḥ || 37 ||
avadhyerākṣasendrasya na vyathāñjanayaṃstadā |
Verse 38
punarevādhataṃrāmorathasthaṃrākṣasādhipam || 38 ||
lalāṭeparamāstraṇasarvāstrakuśalo'bhinat |
Verse 39
tebhittvābāṇarūpāṇipañcaśīrṣāivoragāḥ || 39 ||
śvasantoviviśurbhūmiṃrāvaṇapratikūlitāḥ |
Verse 40
nihatyarāghavasyāstraṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ || 40 ||
asuraṃsumahāghoramanyadastraṃ cakārasaḥ |
Verse 41
siṃhavyāghramukhāṃścāpikaṅkakākamukhānapi || 41 ||
gṛdhraśyenamukhāṃścāpiśṛgāvavadanāṃstathā |
Verse 42
īhāmṛgamukhāṃścāpivyāditāsyān bhayāvahān || 42 ||
pañcāsyān lelihānāṃścasasarjaniśitān śarān |
Verse 43
śarān kharamukhāṃścānyānvarāhamukhasaṃśritān || 43 ||
śvānakukkuṭavaktrāṃścamakarāśīviṣānanān |
Verse 44
etāṃścānyāṃścamāyāvīsasarjaniśitān śarān || 44 ||
śarāḥ sarveṣu gātreṣu pātitā marmabhedinaḥ |
Verse 45
acintayitvā tānbāṇānsamāśliṣyā ca lakṣmaṇam || 45 ||
sasarjāstraṃ mahotsāhaḥ pāvakaḥ pāvakopamaḥ |
Verse 46
agnidīptamukhānbāṇāṃstatrasūryamukhānapi || 46 ||
candrārdhacandravakrāṃścadhūmaketumukhānapi |
Verse 47
grahanakṣatravarṇāṃścamaholkāmukhasaṃsthitān || 47 ||
vidyujajihvopamāṃścāpisasarja vividhān śarān |
Verse 48
terāvaṇaśarāghorārāghavāstrasamāhatāḥ || 48 ||
vilayaṃ jagmurākāśe jagmuścaiva sahasraśaḥ |
Verse 49
tadastrannihatandṛṣṭavārāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 49 ||
hṛṣṭānedustataḥsarvekapayaḥkāmarūpiṇaḥ |
Verse 50
sugrīvapramukhāvīrāḥsamparikṣipyarāghavam || 50 ||
tatastadastraṃvinihatyarāghavaḥprasahyatadrāvaṇabāhuniḥsṛtam |
Verse 51
mudānvitodāśarathirmahātmāvineduruccairmuditāḥkapīśvarāḥ || 51 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe śatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ शततमस्सर्गः ।
महोदरमहापार्श्वौहतौदृष्टवातुराक्ष ।
तस्मिंश्चनिहतेवीरेविरूपाक्षेमहाबले ॥ 1 ॥
आविवेशमहान् क्रोधोरावणन्तुमहामृधे ।
सूतं सञ्चोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ 2 ॥
निहतानाममात्यानांरुद्धस्यनगरस्य च ।
दुःखमेवापनेष्यामि हत्या तौ रामलक्ष्मणौ ॥ 3 ॥
रामवृक्षंरणेहमनिसीतापुष्पफलप्रदम् ।
प्रशाखायस्यसुग्रीवोजाम्बवान्कुमुदोनलः ॥ 4 ॥
तदस्त्रन् राघवः श्रीमानुत्तमास्त्रविदां वरः ।
जघान परमास्त्रेण गन्धर्वेण महाद्युतिः ॥ 5 ॥
स दिशोदशघोषेणरथस्यातिरथोमहान् ।
नादयन् प्रययौतूर्णंराघवञ्चाभ्यधावत ॥ 6 ॥
पूरितातेनशब्देनसनदीगिरिकानना ।
सञ्चचाल मही सर्वा त्रस्तसिंहमृगद्विजा ॥ 7 ॥
तामसंसुमहाघोरञ्चकारास्त्रंसुदारुणम् ।
निर्ददाहकपीन् सर्वांस्तेप्रपेतुःसमन्ततः ॥ 8 ॥
उत्पपातरजोभूमौतैर्भग्नैःसम्प्रधावितैः ।
न हितत्सहितुंशेकुर्भ्रह्मणानिर्मितंस्वयम् ॥ 9 ॥
तान्यनीकान्यनेकानि रावणस्य शरोत्तमैः ।
दृष्टवाभग्नानि शतशो राघवः पर्यवस्थितः ॥ 10 ॥
ततोराक्षसशार्दूलोविद्राव्यहरिवाहिनीम् ।
स ददर्शततोरामन्तिष्ठन्तमपराजितम् ॥ 11 ॥
लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविष्णुनावासवंयथा ।
अलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्यमहद्धनुः ॥ 12 ॥
पद्मपत्रविशालाक्षन्दीर्घबाहुमरिन्दमम् ।
ततोरामोमहातेजाःसौमित्रिसहितोबली ॥ 13 ॥
वानरांश्चरणेभग्नानापतन्तं च रावणम् ।
समीक्ष्यराघवोहृष्टोमध्येजग्राहकार्मुकम् ॥ 14 ॥
विस्फारयितुमारेभेततः स धनुरुत्तमम् ।
महावेगम्महानादन्निर्भन्दन्निवमेदिनीम् ॥ 15 ॥
रावणस्य च बाणौघैरामविस्फारितेन च ।
शब्देनराक्षसास्तेन पेतुश्च शतशस्तदा ॥ 16 ॥
तयोःशरपथम्प्राप्यरावणोराजपुत्रयोः ।
स बभौ च यथाराहुःसमीपशशिसूर्ययोः ॥ 17 ॥
तमिच्छन् प्रधमं योद्धुंलक्ष्मणोनिशितैःशरैः ।
मुमोचधनुरायम्यशरानग्निशिखोपमान् ॥ 18 ॥
तान्मुक्तमात्रानाकाशे लक्ष्मणेन धनुष्मता ।
बाणान् बाणैर्महातेजा रावणः प्रत्यवारयत् ॥ 19 ॥
एकमेकेनबाणेनत्रिभिस्त्रीन् दशभिर्दश ।
लक्ष्मणस्य प्रचिच्छेद दर्शयन् पाणिलाघवम् ॥ 20 ॥
अभ्यतिक्रम्यसौमित्रिंरावणःसमितिञ्जयः ।
आससादरणेरामंस्थितंशैलमिवापरम् ॥ 21 ॥
स राघवंसमासाद्यक्रोधसंरक्तलोचनः ।
व्यसृजच्छरवर्षाणिरावणो राक्षसेश्वरः ॥ 22 ॥
शराधारास्ततोरामोरावणस्यधनुश्च्युताः ।
दृष्टवैवापतिताःशीघ्रम्भल्लान् जग्राहसत्वरम् ॥ 23 ॥
तान् शरौघांस्ततोभल्लैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदराघवः ।
दीप्यमानान् महाघोरान्क्रुद्धानाशीविषानिव ॥ 24 ॥
राघवोरावणन्तूर्णंरावणोराघवन्तथा ।
अन्योन्यंविविधैस्तीक्ष्णैःशरवर्षैर्ववर्षतुः ॥ 25 ॥
चेरतुश्चचिरञ्चित्रम्मण्डलंसव्यदक्षिणम् ।
बाणवेगात्समुत्क्षिप्तावन्योन्यमपराजितौ ॥ 26 ॥
तयोर्भूतानिवित्रेसुर्युगपत्सम्प्रयुध्यतोः ।
रौद्रयोःसायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः ॥ 27 ॥
सततंविविधैर्बाणैर्बभूवगगनन्तदा ।
घनैरिवातपापायेविद्युन्मालाससमाकुलैः ॥ 28 ॥
गवाक्षितमिवाकाशम्बभूवशरवृष्टिभिः ।
महावेगैस्सुतीक्ष्णैग्रैर्गृध्रपत्रैःसुवाजितैः ॥ 29 ॥
शरान्धकारमाकाशञ्चक्रतुःप्रथमन्तदा ।
गतेऽस्तं तपने चापि महामेघाविवोथतितौ ॥ 30 ॥
तयोरभून्महद्युद्धमन्योन्यवथकाङ्क्षिणोः ।
अनासाद्यमच्नित्यं च वृत्रवासवयोरिव ॥ 31 ॥
उभौहिपरमेष्वासावुभौयुद्धविशारदौ ।
उभावस्त्रविदां मुख्यावुभौ युद्धेविचेरतुः ॥ 32 ॥
उभौहियेनव्रजतस्तेनतेनशरोर्मयः ।
ऊर्मयोवायुनाविद्धा जग्मुः सागरयोरिव ॥ 33 ॥
ततःसंसक्तहस्तस्तुरावणोलोकरावणः ।
नराचमालांरामस्यललाटेप्रत्यमुञ्चत ॥ 34 ॥
रौद्रचापप्रयुक्तान्तान्नीलोत्पलदलप्रभाम् ।
शिरसाधारयद्रामो न व्यथमभ्यपद्यत ॥ 35 ॥
अथमन्त्रानभिजपन्रौद्रमस्तमुदीरयन् ।
शरान् भूयःसमादाय रामः क्रोधसमन्वितः ॥ 36 ॥
मुमोच च महातेजाश्चापमायम्यवीर्यवान् ।
तेमहामेघसङ्काशेकवचेपतिताःशराः ॥ 37 ॥
अवध्येराक्षसेन्द्रस्य न व्यथाञ्जनयंस्तदा ।
पुनरेवाधतंरामोरथस्थंराक्षसाधिपम् ॥ 38 ॥
ललाटेपरमास्त्रणसर्वास्त्रकुशलोऽभिनत् ।
तेभित्त्वाबाणरूपाणिपञ्चशीर्षाइवोरगाः ॥ 39 ॥
श्वसन्तोविविशुर्भूमिंरावणप्रतिकूलिताः ।
निहत्यराघवस्यास्त्रंरावणःक्रोधमूर्छितः ॥ 40 ॥
असुरंसुमहाघोरमन्यदस्त्रं चकारसः ।
सिंहव्याघ्रमुखांश्चापिकङ्ककाकमुखानपि ॥ 41 ॥
गृध्रश्येनमुखांश्चापिशृगाववदनांस्तथा ।
ईहामृगमुखांश्चापिव्यादितास्यान् भयावहान् ॥ 42 ॥
पञ्चास्यान् लेलिहानांश्चससर्जनिशितान् शरान् ।
शरान् खरमुखांश्चान्यान्वराहमुखसंश्रितान् ॥ 43 ॥
श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्चमकराशीविषाननान् ।
एतांश्चान्यांश्चमायावीससर्जनिशितान् शरान् ॥ 44 ॥
शराः सर्वेषु गात्रेषु पातिता मर्मभेदिनः ।
अचिन्तयित्वा तान्बाणान्समाश्लिष्या च लक्ष्मणम् ॥ 45 ॥
ससर्जास्त्रं महोत्साहः पावकः पावकोपमः ।
अग्निदीप्तमुखान्बाणांस्तत्रसूर्यमुखानपि ॥ 46 ॥
चन्द्रार्धचन्द्रवक्रांश्चधूमकेतुमुखानपि ।
ग्रहनक्षत्रवर्णांश्चमहोल्कामुखसंस्थितान् ॥ 47 ॥
विद्युजजिह्वोपमांश्चापिससर्ज विविधान् शरान् ।
तेरावणशराघोराराघवास्त्रसमाहताः ॥ 48 ॥
विलयं जग्मुराकाशे जग्मुश्चैव सहस्रशः ।
तदस्त्रन्निहतन्दृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ 49 ॥
हृष्टानेदुस्ततःसर्वेकपयःकामरूपिणः ।
सुग्रीवप्रमुखावीराःसम्परिक्षिप्यराघवम् ॥ 50 ॥
ततस्तदस्त्रंविनिहत्यराघवःप्रसह्यतद्रावणबाहुनिःसृतम् ।
मुदान्वितोदाशरथिर्महात्माविनेदुरुच्चैर्मुदिताःकपीश्वराः ॥ 51 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे शततमस्सर्गः ॥