Valmiki Ramayana Yuddha Kanda Sarga 87 — Bengali Script

Meaning —

শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।

অথ সপ্তাশীতিতমস্সর্গঃ ।

Shloka 1

এবমুক্ত্বাতুসৌমিত্রিঞ্জাতহর্ষোবিভীষণঃ ।
ধনুষ্পাণিন্নমাদাযত্বরমাণোজগামসঃ ॥ 1 ॥

evamuktvātusaumitriñjātaharṣovibhīṣaṇaḥ |
dhanuṣpāṇinnamādāyatvaramāṇojagāmasaḥ || 1 ||

Shloka 2

অবিদূরন্ততোগত্বাপ্রবিশ্যতুমহদ্বনম্ ।
দর্শমামাসতত্কর্মলক্ষ্মণাতবিভীষণঃ ॥ 2 ॥

avidūrantatogatvāpraviśyatumahadvanam |
darśamāmāsatatkarmalakṣmaṇātavibhīṣaṇaḥ || 2 ||

Shloka 3

নীলজীমূতসঙ্কাশন্ন্যগ্রোধম্ভীমদর্শনম্ ।
তেজস্বীরাবণভ্রাতালক্ষ্মণাযন্যবেদযত্ ॥ 3 ॥

nīlajīmūtasaṅkāśannyagrodhambhīmadarśanam |
tejasvīrāvaṇabhrātālakṣmaṇāyanyavedayat || 3 ||

Shloka 4

ইহোপহারম্ভূতানাম্বলবান্রাবণাত্মজঃ ।
উপহৃত্যততঃপশ্চাত্সঙ্গ্রামমভিবর্ততে ॥ 4 ॥

ihopahārambhūtānāmbalavānrāvaṇātmajaḥ |
upahṛtyatataḥpaścātsaṅgrāmamabhivartate || 4 ||

Shloka 5

অদৃশ্টস্সর্বভূতানান্ততোভবতিরাক্ষসঃ ।
নিহন্তিসমরেশত্রূন্ বধ্নাতি চ শরোত্তমৈঃ ॥ 5 ॥

adṛśṭassarvabhūtānāntatobhavatirākṣasaḥ |
nihantisamareśatrūn badhnāti ca śarottamaiḥ || 5 ||

Shloka 6

তমপ্রবিষ্টন্ন্যগ্রোধম্বলিনংরাবণাত্মজম্ ।
বিধ্বংসযশরৈর্দীপ্টৈঃ সরথংসাশ্বসারথিম্ ॥ 6 ॥

tamapraviṣṭannyagrodhambalinaṃrāvaṇātmajam |
vidhvaṃsayaśarairdīpṭaiḥ sarathaṃsāśvasārathim || 6 ||

Shloka 7

তথেত্যুক্ত্বামহাতেজাস্সৌমিত্রির্মিত্রনন্দনঃ ।
বভূবাবস্থিতস্তত্রচিত্রংবিস্ফারযন্? ধনুঃ ॥ 7 ॥

tathetyuktvāmahātejāssaumitrirmitranandanaḥ |
babhūvāvasthitastatracitraṃvisphārayan? dhanuḥ || 7 ||

Shloka 8

স রথেনাগ্নিবর্ণেনবলবান্রাবণাত্মজঃ ।
ইন্দ্রজিত্কবচীখঙ্গীসধ্বজঃপ্রত্যদৃশ্যত ॥ 8 ॥

sa rathenāgnivarṇenabalavānrāvaṇātmajaḥ |
indrajitkavacīkhaṅgīsadhvajaḥpratyadṛśyata || 8 ||

Shloka 9

তমুবাচমহাতেজাঃপৌলস্ত্যমপরাজিতম্ ।
সমহ্বযেত্বাংসমরেসম্যগ্যুদ্ধম্প্রযচ্ছমে ॥ 9 ॥

tamuvācamahātejāḥpaulastyamaparājitam |
samahvayetvāṃsamaresamyagyuddhamprayacchame || 9 ||

Shloka 10

এবমুক্তোমহাতেজামনস্বীরাবণাত্মজঃ ।
অব্রবীত্পরুষংবাক্যন্তত্রদৃষ্টবাবিভীষণম্ ॥ 10 ॥

evamuktomahātejāmanasvīrāvaṇātmajaḥ |
abravītparuṣaṃvākyantatradṛṣṭavāvibhīṣaṇam || 10 ||

Shloka 11

ইহত্বঞ্জাতসম্বৃদ্ধঃসাক্ষাদ্ভ্রাতাপিতুর্মম ।
কথন্দ্রুহ্যসিপুত্রস্যপিতৃব্যোমমরাক্ষস ॥ 11 ॥

ihatvañjātasamvṛddhaḥsākṣādbhrātāpiturmama |
kathandruhyasiputrasyapitṛvyomamarākṣasa || 11 ||

Shloka 12

ন জ্ঞাতিত্বং ন সৌহার্ধং ন জাতিস্তবদুর্মতে ।
প্রমাণং ন চ সৌদর্যং ন ধর্মোধর্মদূষণ ॥ 12 ॥

na jñātitvaṃ na sauhārdhaṃ na jātistavadurmate |
pramāṇaṃ na ca saudaryaṃ na dharmodharmadūṣaṇa || 12 ||

Shloka 13

শোচ্যস্ত্বমসিদুর্বুদ্ধেনিন্দনীযশ্চসাধুভিঃ ।
যস্ত্বংস্বজনমুত্সৃজ্যপরভৃত্যত্বমাগতঃ ॥ 13 ॥

śocyastvamasidurbuddhenindanīyaścasādhubhiḥ |
yastvaṃsvajanamutsṛjyaparabhṛtyatvamāgataḥ || 13 ||

Shloka 14

নৈতছচিথিলযাবুদ্ধ্যাত্বংবেসতিমহদন্তরম্ ।
ক্ব চ স্বজনসম্বাসঃক্ব চ নীচপরাশ্রযঃ ॥ 14 ॥

naitachacithilayābuddhyātvaṃvesatimahadantaram |
kva ca svajanasamvāsaḥkva ca nīcaparāśrayaḥ || 14 ||

Shloka 15

গুণবান্বাপরজনঃস্বজনোনির্গুণোঽপিবা ।
নির্গুণঃস্বজনঃশ্রেযান্ যঃপরঃপরএবসঃ ॥ 15 ॥

guṇavānvāparajanaḥsvajanonirguṇo'pivā |
nirguṇaḥsvajanaḥśreyān yaḥparaḥparaevasaḥ || 15 ||

Shloka 16

যসস্স্বপক্ষম্পরিত্যজ্যপরপক্ষন্নিষেবতে ।
স স্বপক্ষেক্ষ্যম্প্রাপ্তেপশ্চাস্ত্তৈরেবহন্যতে ॥ 16 ॥

yasassvapakṣamparityajyaparapakṣanniṣevate |
sa svapakṣekṣyamprāptepaścāsttairevahanyate || 16 ||

Shloka 17

নিরনুক্রোশতাচেযংযাদৃশীতেনিশাচর ।
স্বজনেনত্বযাশক্যম্পৌরুষংরাবণানুজ ॥ 17 ॥

niranukrośatāceyaṃyādṛśīteniśācara |
svajanenatvayāśakyampauruṣaṃrāvaṇānuja || 17 ||

Shloka 18

ইত্যুক্তোভ্রাতৃপুত্রেণপ্রত্যুবাচবিভীষণঃ ।
অজানন্নিবমছচীলঙ্কিংরাক্ষসবিকত্থসে ॥ 18 ॥

ityuktobhrātṛputreṇapratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
ajānannivamachacīlaṅkiṃrākṣasavikatthase || 18 ||

Shloka 19

রাক্ষসেন্দ্রসুতাসাধোপারুষ্যন্ত্যজগৌরবাত্ ।
কুলেযদ্যপ্যহঞ্জাতোরক্ষসাঙ্ক্রূরকর্মণাম্ ॥ 19 ॥

rākṣasendrasutāsādhopāruṣyantyajagauravāt |
kuleyadyapyahañjātorakṣasāṅkrūrakarmaṇām || 19 ||

Shloka 20

গুণোযঃপ্রথমোনৃণন্তন্মেশীলমরাক্ষসম্ ।
ন রমেদারুণেনাহং ন চাধর্মেণবৈরমে ॥ 20 ॥

guṇoyaḥprathamonṛṇantanmeśīlamarākṣasam |
na ramedāruṇenāhaṃ na cādharmeṇavairame || 20 ||

Shloka 21

ভ্রাত্রাবিষশীলোঽপিকথম্ভ্রাতানিরস্যতে ।
ধর্মাত্প্রচ্যুতশীলংহিপুরুষম্পাপনিশ্চযম্ ॥ 21 ॥

bhrātrāviṣaśīlo'pikathambhrātānirasyate |
dharmātpracyutaśīlaṃhipuruṣampāpaniścayam || 21 ||

Shloka 22

ত্যক্ত্বাসুখমবাপ্নোতিহস্তাদাশীবিষংযথা ।
পরস্বহরণেযুক্তম্পরদারাভিমর্শকম্ ॥ 22 ॥

tyaktvāsukhamavāpnotihastādāśīviṣaṃyathā |
parasvaharaṇeyuktamparadārābhimarśakam || 22 ||

Shloka 23

ত্যাজ্যমাহুর্দুরাত্মানংবেশ্মপ্রজ্বলিতংযথা ।
পরস্বানাং চ হরণম্পরদারাভিমর্শনম্ ॥ 23 ॥

tyājyamāhurdurātmānaṃveśmaprajvalitaṃyathā |
parasvānāṃ ca haraṇamparadārābhimarśanam || 23 ||

Shloka 24

সুহৃদামতিশঙ্কা চ ত্রযোদোষাঃক্ষযাবহাঃ ।
মহর্ষীণাংবধোঘোরস্সর্বদেবৈশ্চবিগ্রহঃ ॥ 24 ॥

suhṛdāmatiśaṅkā ca trayodoṣāḥkṣayāvahāḥ |
maharṣīṇāṃvadhoghorassarvadevaiścavigrahaḥ || 24 ||

Shloka 25

অভিমানশ্চদোষশ্চবৈরিত্বম্প্রতিকূলতা ।
এতেদোষামমভ্রাতুর্জীবিতৈশ্বর্যনাশনাঃ ॥ 25 ॥

abhimānaścadoṣaścavairitvampratikūlatā |
etedoṣāmamabhrāturjīvitaiśvaryanāśanāḥ || 25 ||

Shloka 26

গুণান্প্রচ্ছাদযামাসুঃপর্বতানিবতোযদাঃ ।
দোষৈরেতৈঃপরিত্যক্তোমযাভ্রাতাপিতাতব ॥ 26 ॥

guṇānpracchādayāmāsuḥparvatānivatoyadāḥ |
doṣairetaiḥparityaktomayābhrātāpitātava || 26 ||

Shloka 27

নেযমস্তিপুরীলঙ্কা ন চ ত্বং ন চ তেপিতা ।
অতিমাননী চ বালশ্চদুর্বিনীতশ্চরাক্ষস ।
বদ্ধস্ত্বঙ্কালপাশেনব্রূহিমাংযদ্যদিচ্ছসি ॥ 27 ॥

neyamastipurīlaṅkā na ca tvaṃ na ca tepitā |
atimānanī ca bālaścadurvinītaścarākṣasa |
baddhastvaṅkālapāśenabrūhimāṃyadyadicchasi || 27 ||

Shloka 28

অদ্যতেব্যসনম্প্রাপ্তঙ্কিম্মান্ত্বামিহবক্ষ্যসি ।
প্রবেষ্টুং ন ত্বযাশক্যন্ন্যগ্রোধংরাক্ষসাধম ॥ 28 ॥

adyatevyasanamprāptaṅkimmāntvāmihavakṣyasi |
praveṣṭuṃ na tvayāśakyannyagrodhaṃrākṣasādhama || 28 ||

Shloka 29

ধর্ষযিত্বা চ কাকুত্স্থং ন শক্যঞ্জীবিতুন্ত্বযা ।
যুধ্যস্বনরদেবেনলক্ষ্মণেনরণেসহ ॥ 29 ॥

dharṣayitvā ca kākutsthaṃ na śakyañjīvituntvayā |
yudhyasvanaradevenalakṣmaṇenaraṇesaha || 29 ||

Shloka 30

হতস্ত্বন্দেবতাকার্যঙ্করিষ্যসিযমক্ষযে ।
নিদর্শযিত্বাত্মবলংসমুদ্যতঙ্কুরুষ্বসর্বাযুধসাযকব্যযম্ ।
ন লক্ষ্মণস্যৈত্যহিবাণগোচরন্ত্বমদ্যজীবন্ সবলোগমিষ্যসি ॥ 30 ॥

hatastvandevatākāryaṅkariṣyasiyamakṣaye |
nidarśayitvātmabalaṃsamudyataṅkuruṣvasarvāyudhasāyakavyayam |
na lakṣmaṇasyaityahibāṇagocarantvamadyajīvan sabalogamiṣyasi || 30 ||

ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে সপ্তাশীতিতমস্সর্গঃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ सप्ताशीतितमस्सर्गः ।

एवमुक्त्वातुसौमित्रिञ्जातहर्षोविभीषणः ।

धनुष्पाणिन्नमादायत्वरमाणोजगामसः ॥ 1 ॥

अविदूरन्ततोगत्वाप्रविश्यतुमहद्वनम् ।

दर्शमामासतत्कर्मलक्ष्मणातविभीषणः ॥ 2 ॥

नीलजीमूतसङ्काशन्न्यग्रोधम्भीमदर्शनम् ।

तेजस्वीरावणभ्रातालक्ष्मणायन्यवेदयत् ॥ 3 ॥

इहोपहारम्भूतानाम्बलवान्रावणात्मजः ।

उपहृत्यततःपश्चात्सङ्ग्राममभिवर्तते ॥ 4 ॥

अदृश्टस्सर्वभूतानान्ततोभवतिराक्षसः ।

निहन्तिसमरेशत्रून् बध्नाति च शरोत्तमैः ॥ 5 ॥

तमप्रविष्टन्न्यग्रोधम्बलिनंरावणात्मजम् ।

विध्वंसयशरैर्दीप्टैः सरथंसाश्वसारथिम् ॥ 6 ॥

तथेत्युक्त्वामहातेजास्सौमित्रिर्मित्रनन्दनः ।

बभूवावस्थितस्तत्रचित्रंविस्फारयन्? धनुः ॥ 7 ॥

स रथेनाग्निवर्णेनबलवान्रावणात्मजः ।

इन्द्रजित्कवचीखङ्गीसध्वजःप्रत्यदृश्यत ॥ 8 ॥

तमुवाचमहातेजाःपौलस्त्यमपराजितम् ।

समह्वयेत्वांसमरेसम्यग्युद्धम्प्रयच्छमे ॥ 9 ॥

एवमुक्तोमहातेजामनस्वीरावणात्मजः ।

अब्रवीत्परुषंवाक्यन्तत्रदृष्टवाविभीषणम् ॥ 10 ॥

इहत्वञ्जातसम्वृद्धःसाक्षाद्भ्रातापितुर्मम ।

कथन्द्रुह्यसिपुत्रस्यपितृव्योममराक्षस ॥ 11 ॥

न ज्ञातित्वं न सौहार्धं न जातिस्तवदुर्मते ।

प्रमाणं न च सौदर्यं न धर्मोधर्मदूषण ॥ 12 ॥

शोच्यस्त्वमसिदुर्बुद्धेनिन्दनीयश्चसाधुभिः ।

यस्त्वंस्वजनमुत्सृज्यपरभृत्यत्वमागतः ॥ 13 ॥

नैतछचिथिलयाबुद्ध्यात्वंवेसतिमहदन्तरम् ।

क्व च स्वजनसम्वासःक्व च नीचपराश्रयः ॥ 14 ॥

गुणवान्वापरजनःस्वजनोनिर्गुणोऽपिवा ।

निर्गुणःस्वजनःश्रेयान् यःपरःपरएवसः ॥ 15 ॥

यसस्स्वपक्षम्परित्यज्यपरपक्षन्निषेवते ।

स स्वपक्षेक्ष्यम्प्राप्तेपश्चास्त्तैरेवहन्यते ॥ 16 ॥

निरनुक्रोशताचेयंयादृशीतेनिशाचर ।

स्वजनेनत्वयाशक्यम्पौरुषंरावणानुज ॥ 17 ॥

इत्युक्तोभ्रातृपुत्रेणप्रत्युवाचविभीषणः ।

अजानन्निवमछचीलङ्किंराक्षसविकत्थसे ॥ 18 ॥

राक्षसेन्द्रसुतासाधोपारुष्यन्त्यजगौरवात् ।

कुलेयद्यप्यहञ्जातोरक्षसाङ्क्रूरकर्मणाम् ॥ 19 ॥

गुणोयःप्रथमोनृणन्तन्मेशीलमराक्षसम् ।

न रमेदारुणेनाहं न चाधर्मेणवैरमे ॥ 20 ॥

भ्रात्राविषशीलोऽपिकथम्भ्रातानिरस्यते ।

धर्मात्प्रच्युतशीलंहिपुरुषम्पापनिश्चयम् ॥ 21 ॥

त्यक्त्वासुखमवाप्नोतिहस्तादाशीविषंयथा ।

परस्वहरणेयुक्तम्परदाराभिमर्शकम् ॥ 22 ॥

त्याज्यमाहुर्दुरात्मानंवेश्मप्रज्वलितंयथा ।

परस्वानां च हरणम्परदाराभिमर्शनम् ॥ 23 ॥

सुहृदामतिशङ्का च त्रयोदोषाःक्षयावहाः ।

महर्षीणांवधोघोरस्सर्वदेवैश्चविग्रहः ॥ 24 ॥

अभिमानश्चदोषश्चवैरित्वम्प्रतिकूलता ।

एतेदोषाममभ्रातुर्जीवितैश्वर्यनाशनाः ॥ 25 ॥

गुणान्प्रच्छादयामासुःपर्वतानिवतोयदाः ।

दोषैरेतैःपरित्यक्तोमयाभ्रातापितातव ॥ 26 ॥

नेयमस्तिपुरीलङ्का न च त्वं न च तेपिता ।

अतिमाननी च बालश्चदुर्विनीतश्चराक्षस ।

बद्धस्त्वङ्कालपाशेनब्रूहिमांयद्यदिच्छसि ॥ 27 ॥

अद्यतेव्यसनम्प्राप्तङ्किम्मान्त्वामिहवक्ष्यसि ।

प्रवेष्टुं न त्वयाशक्यन्न्यग्रोधंराक्षसाधम ॥ 28 ॥

धर्षयित्वा च काकुत्स्थं न शक्यञ्जीवितुन्त्वया ।

युध्यस्वनरदेवेनलक्ष्मणेनरणेसह ॥ 29 ॥

हतस्त्वन्देवताकार्यङ्करिष्यसियमक्षये ।

निदर्शयित्वात्मबलंसमुद्यतङ्कुरुष्वसर्वायुधसायकव्ययम् ।

न लक्ष्मणस्यैत्यहिबाणगोचरन्त्वमद्यजीवन् सबलोगमिष्यसि ॥ 30 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे सप्ताशीतितमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

6.87 যুদ্ধকাণ্ড - সপ্তাশীতিতম সর্গঃ