Valmiki Ramayana Yuddha Kanda Sarga 29 — Bengali Script

Meaning —

শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।

অথ একোনত্রিংশস্সর্গঃ ।

Shloka 1

শুকেনতুসমাখ্যাতান্দৃষ্ট্বাসহরিযূথপান্ ।
সমীপস্থঞ্চরামস্যভ্রাতরংস্বংবিভীষণম্ ॥ 1 ॥

śukenatusamākhyātāndṛṣṭvāsahariyūthapān |
samīpasthañcarāmasyabhrātaraṃsvaṃvibhīṣaṇam || 1 ||

Shloka 2

লক্ষ্মণঞ্চমহাবীর্যম্ভুজংরামস্যদক্ষিণম্ ।
সর্ববানররাজঞ্চসুগ্রীবম্ভীমবিক্রমম্ ॥ 2 ॥

lakṣmaṇañcamahāvīryambhujaṃrāmasyadakṣiṇam |
sarvavānararājañcasugrīvambhīmavikramam || 2 ||

Shloka 3

অঙ্গদঞ্চাপিবলিনংবজ্রহস্তাত্মজাত্মজম্ ।
হনূমন্তঞ্চবিক্রান্তঞ্জাম্ববন্তঞ্চদুর্জযম্ ॥ 3 ॥

aṅgadañcāpibalinaṃvajrahastātmajātmajam |
hanūmantañcavikrāntañjāmbavantañcadurjayam || 3 ||

Shloka 4

সুষেণঙ্কুমুদন্নীলন্নলঞ্চপ্লবগর্ষভম্ ।
গজঙ্গবাক্ষংশরভম্মৈন্দঞ্চদ্বিবিদন্তথা ॥ 4 ॥

suṣeṇaṅkumudannīlannalañcaplavagarṣabham |
gajaṅgavākṣaṃśarabhammaindañcadvividantathā || 4 ||

Shloka 5

কিঞ্চিদাবিগ্নহৃদযোজাতক্রোধশ্চরাবণঃ ।
ভর্ত্সযামাসতৌবীরৌকথান্তেশুকসারণৌ ॥ 5 ॥

kiñcidāvignahṛdayojātakrodhaścarāvaṇaḥ |
bhartsayāmāsatauvīraukathānteśukasāraṇau || 5 ||

Shloka 6

অধোমুখৌতৌপ্রণতাবব্রবীচ্ছুকসারণৌ ।
রোষগদ্গদযাবাচাসংরব্ধম্পরুষংবচঃ ॥ 6 ॥

adhomukhautaupraṇatāvabravīcchukasāraṇau |
roṣagadgadayāvācāsaṃrabdhamparuṣaṃvacaḥ || 6 ||

Shloka 7

নতাবত্সদৃশন্নামসচিবৈরুপজীবিভিঃ ।
বিপ্রিযন্নৃপতের্বক্তুন্নিগ্রহেপ্রগ্রহেপ্রভোঃ ॥ 7 ॥

natāvatsadṛśannāmasacivairupajīvibhiḥ |
vipriyannṛpatervaktunnigrahepragraheprabhoḥ || 7 ||

Shloka 8

রিপূণাম্প্রতিকূলানাংযুদ্ধার্থমভিবর্ততাম্ ।
উভাভ্যাংসদৃশন্নামবক্তুমপ্রস্তবেস্তবম্ ॥ 8 ॥

ripūṇāmpratikūlānāṃyuddhārthamabhivartatām |
ubhābhyāṃsadṛśannāmavaktumaprastavestavam || 8 ||

Shloka 9

আচার্যাগুরবোবৃদ্ধাবৃথাবাম্পর্যুপাসিতাঃ ।
সারংযদ্রাজশাস্ত্রাণামনুজীব্যন্নগৃহ্যতে ॥ 9 ॥

ācāryāguravovṛddhāvṛthāvāmparyupāsitāḥ |
sāraṃyadrājaśāstrāṇāmanujīvyannagṛhyate || 9 ||

Shloka 10

গৃহীতোবানবিজ্ঞাতোভারোঽজ্ঞানস্যবাহ্যতে ।
ঈদৃশৈঃ সচিবৈর্যুক্তোমূর্খৈর্দিষ্ট্যধরাম্যহম্ ॥ 10 ॥

gṛhītovānavijñātobhāro'jñānasyavāhyate |
īdṛśaiḥ sacivairyuktomūrkhairdiṣṭyadharāmyaham || 10 ||

Shloka 11

কিন্নুমৃত্যোর্ভযন্নাস্তিবক্তুম্মাম্পরুষংবচঃ ।
যস্যমেশাসতোজিহ্বাপ্রযচ্ছতিশুভাশুভম্ ॥ 11 ॥

kinnumṛtyorbhayannāstivaktummāmparuṣaṃvacaḥ |
yasyameśāsatojihvāprayacchatiśubhāśubham || 11 ||

Shloka 12

অপ্যেবদহনংস্পৃষ্টবাবনেতিষ্ঠন্তিপাদপাঃ ।
রাজদোষপরামৃষ্টাস্তিষ্ঠন্তেনাপরাধিনঃ ॥ 12 ॥

apyevadahanaṃspṛṣṭavāvanetiṣṭhantipādapāḥ |
rājadoṣaparāmṛṣṭāstiṣṭhantenāparādhinaḥ || 12 ||

Shloka 13

হন্যামহন্ত্বিমৌপাপৌশত্রুপক্ষপ্রশংসকৌ ।
যদিপূর্বোপকারৈস্তুনক্রোধোমৃদুতাংব্রজেত্ ॥ 13 ॥

hanyāmahantvimaupāpauśatrupakṣapraśaṃsakau |
yadipūrvopakāraistunakrodhomṛdutāṃvrajet || 13 ||

Shloka 14

অপধ্বংসত গচ্চধ্বং সম্নিকর্ষাদ্ ইতো মম ।
ন হি বাং হন্তুং ইচ্চামি স্মরন্ন্ উপকৃতানি বাম্ ॥ 14 ॥

apadhvaṃsata gaccadhvaṃ samnikarṣād ito mama |
na hi vāṃ hantuṃ iccāmi smarann upakṛtāni vām || 14 ||

Shloka 15

হতাব্ এব কৃতঘ্নৌ তৌ মযি স্নেহ পরান্ মুখৌ ।
এবং উক্তৌ তু সব্রীডৌ তাব্ উভৌ শুক সারণৌ ॥ 15 ॥

hatāv eva kṛtaghnau tau mayi sneha parān mukhau |
evaṃ uktau tu savrīḍau tāv ubhau śuka sāraṇau || 15 ||

Shloka 16

অব্রবীত্সদশগ্রীবঃ সমীপস্থম্মহোদরম্ ।
উপস্তাপযমেশীঘ্রঞ্চারান্নীতিবিশারদান্ ॥ 16 ॥

abravītsadaśagrīvaḥ samīpasthammahodaram |
upastāpayameśīghrañcārānnītiviśāradān || 16 ||

Shloka 17

মহোদরস্তথোক্তস্তুশীঘ্রমাজ্ঞাপযচ্চরান্ ॥ 17 ॥

mahodarastathoktastuśīghramājñāpayaccarān || 17 ||

Shloka 18

ততশ্চারাস্সন্ত্বরিতাঃপ্রাপ্তাঃপার্থিবশাসনাত্ ।
উপস্থিতাঃপ্রাঞ্জলযোবর্ধযিত্বাজযশিষাঃ ॥ 18 ॥

tataścārāssantvaritāḥprāptāḥpārthivaśāsanāt |
upasthitāḥprāñjalayovardhayitvājayaśiṣāḥ || 18 ||

Shloka 19

তানব্রবীত্ততোবাক্যংরাবণোরাক্ষসাধিপঃ ।
চারান্প্রত্যাযিতান্ শূরান্ভক্তান্বিগতসাধ্বসান্ ॥ 19 ॥

tānabravīttatovākyaṃrāvaṇorākṣasādhipaḥ |
cārānpratyāyitān śūrānbhaktānvigatasādhvasān || 19 ||

Shloka 20

ইতোগচ্ছতরামস্যব্যবসাযম্পরীক্ষথ ।
মন্ত্রিষ্বভ্যন্তরাযেঽস্যপ্রীত্যাতেনসমাগতাঃ ॥ 20 ॥

itogacchatarāmasyavyavasāyamparīkṣatha |
mantriṣvabhyantarāye'syaprītyātenasamāgatāḥ || 20 ||

Shloka 21

কথংস্বপিতিজাগর্তিকিমন্যচ্চকরিষ্যতি ।
বিজ্ঞাযনিপুণংসর্বমাগন্তব্যমশেষতঃ ॥ 21 ॥

kathaṃsvapitijāgartikimanyaccakariṣyati |
vijñāyanipuṇaṃsarvamāgantavyamaśeṣataḥ || 21 ||

Shloka 22

চারেণবিদিতশ্শত্রুঃপণ্ডিতৈর্বসুধাধিপৈঃ ।
যুদ্ধেস্বল্পেনযত্নেনসমাসাদ্যনিরস্যতে ॥ 22 ॥

cāreṇaviditaśśatruḥpaṇḍitairvasudhādhipaiḥ |
yuddhesvalpenayatnenasamāsādyanirasyate || 22 ||

Shloka 23

চারাস্তুতেতথেত্যুক্ত্বাপ্রহৃষ্টারাক্ষসেশ্বরম্ ।
শার্দূলমগ্রতঃকৃত্বাততশ্চক্রুঃপ্রদক্ষিণম্ ॥ 23 ॥

cārāstutetathetyuktvāprahṛṣṭārākṣaseśvaram |
śārdūlamagrataḥkṛtvātataścakruḥpradakṣiṇam || 23 ||

Shloka 24

ততস্তেতম্মহাত্মানঞ্চারারাক্ষসসত্তমম্ ।
কৃত্বাপ্রদক্ষিণঞ্জগ্মুর্যত্ররামস্সলক্ষ্মণঃ ॥ 24 ॥

tatastetammahātmānañcārārākṣasasattamam |
kṛtvāpradakṣiṇañjagmuryatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 24 ||

Shloka 25

তেসুবেলস্যশৈলস্যসমীপেরামলক্ষ্মণৌ ।
প্রচ্ছন্নাদদৃশুর্গত্বাসসুগ্রীববিভীষণৌ ॥ 25 ॥

tesuvelasyaśailasyasamīperāmalakṣmaṇau |
pracchannādadṛśurgatvāsasugrīvavibhīṣaṇau || 25 ||

Shloka 26

প্রেক্ষমাণাশ্চমূন্তান্তুবভূবুর্ভযবিক্লবাঃ ।
তেতুধর্মাত্মনাদৃষ্টারাক্ষসেন্দ্রেণরাক্ষসা ॥ 26 ॥

prekṣamāṇāścamūntāntubabhūvurbhayaviklabāḥ |
tetudharmātmanādṛṣṭārākṣasendreṇarākṣasā || 26 ||

Shloka 27

বিভীষণেনতত্রস্থানিগৃহীতাযদৃচ্ছযা ।
শার্দূলোগ্রাহিতস্ত্বেকঃপাপোঽযমিতিরাক্ষসঃ ॥ 27 ॥

vibhīṣaṇenatatrasthānigṛhītāyadṛcchayā |
śārdūlogrāhitastvekaḥpāpo'yamitirākṣasaḥ || 27 ||

Shloka 28

মোচিতস্সোঽপিরামেণবধ্যমানঃপ্লবঙ্গমৈঃ ।
অনৃশংস্যেনরামেণমোচিতারাক্ষসাঃপরে ॥ 28 ॥

mocitasso'pirāmeṇavadhyamānaḥplavaṅgamaiḥ |
anṛśaṃsyenarāmeṇamocitārākṣasāḥpare || 28 ||

Shloka 29

বানরৈরর্দিতাস্তেতুবিক্রান্তৈর্লঘুবিক্রমৈঃ ।
পুনর্লঙ্কামনুপ্রাপ্তাশ্বসন্তোনষ্টচেতসঃ ॥ 29 ॥

vānarairarditāstetuvikrāntairlaghuvikramaiḥ |
punarlaṅkāmanuprāptāśvasantonaṣṭacetasaḥ || 29 ||

Shloka 30

ততোদশগ্রীবমুপস্থিতাস্তেচারাবহির্নিত্যচরানিশাচরাঃ ।
গিরেস্সুবেলস্যসমীপবাসিনন্ন্যবেদযন্ভীমবলম্মহাবলাঃ ॥ 30 ॥

tatodaśagrīvamupasthitāstecārābahirnityacarāniśācarāḥ |
giressuvelasyasamīpavāsinannyavedayanbhīmabalammahābalāḥ || 30 ||

ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে একোনত্রিংশস্সর্গঃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ एकोनत्रिंशस्सर्गः ।

शुकेनतुसमाख्यातान्दृष्ट्वासहरियूथपान् ।

समीपस्थञ्चरामस्यभ्रातरंस्वंविभीषणम् ॥ 1 ॥

लक्ष्मणञ्चमहावीर्यम्भुजंरामस्यदक्षिणम् ।

सर्ववानरराजञ्चसुग्रीवम्भीमविक्रमम् ॥ 2 ॥

अङ्गदञ्चापिबलिनंवज्रहस्तात्मजात्मजम् ।

हनूमन्तञ्चविक्रान्तञ्जाम्बवन्तञ्चदुर्जयम् ॥ 3 ॥

सुषेणङ्कुमुदन्नीलन्नलञ्चप्लवगर्षभम् ।

गजङ्गवाक्षंशरभम्मैन्दञ्चद्विविदन्तथा ॥ 4 ॥

किञ्चिदाविग्नहृदयोजातक्रोधश्चरावणः ।

भर्त्सयामासतौवीरौकथान्तेशुकसारणौ ॥ 5 ॥

अधोमुखौतौप्रणतावब्रवीच्छुकसारणौ ।

रोषगद्गदयावाचासंरब्धम्परुषंवचः ॥ 6 ॥

नतावत्सदृशन्नामसचिवैरुपजीविभिः ।

विप्रियन्नृपतेर्वक्तुन्निग्रहेप्रग्रहेप्रभोः ॥ 7 ॥

रिपूणाम्प्रतिकूलानांयुद्धार्थमभिवर्तताम् ।

उभाभ्यांसदृशन्नामवक्तुमप्रस्तवेस्तवम् ॥ 8 ॥

आचार्यागुरवोवृद्धावृथावाम्पर्युपासिताः ।

सारंयद्राजशास्त्राणामनुजीव्यन्नगृह्यते ॥ 9 ॥

गृहीतोवानविज्ञातोभारोऽज्ञानस्यवाह्यते ।

ईदृशैः सचिवैर्युक्तोमूर्खैर्दिष्ट्यधराम्यहम् ॥ 10 ॥

किन्नुमृत्योर्भयन्नास्तिवक्तुम्माम्परुषंवचः ।

यस्यमेशासतोजिह्वाप्रयच्छतिशुभाशुभम् ॥ 11 ॥

अप्येवदहनंस्पृष्टवावनेतिष्ठन्तिपादपाः ।

राजदोषपरामृष्टास्तिष्ठन्तेनापराधिनः ॥ 12 ॥

हन्यामहन्त्विमौपापौशत्रुपक्षप्रशंसकौ ।

यदिपूर्वोपकारैस्तुनक्रोधोमृदुतांव्रजेत् ॥ 13 ॥

अपध्वंसत गच्चध्वं सम्निकर्षाद् इतो मम ।

न हि वां हन्तुं इच्चामि स्मरन्न् उपकृतानि वाम् ॥ 14 ॥

हताव् एव कृतघ्नौ तौ मयि स्नेह परान् मुखौ ।

एवं उक्तौ तु सव्रीडौ ताव् उभौ शुक सारणौ ॥ 15 ॥

अब्रवीत्सदशग्रीवः समीपस्थम्महोदरम् ।

उपस्तापयमेशीघ्रञ्चारान्नीतिविशारदान् ॥ 16 ॥

महोदरस्तथोक्तस्तुशीघ्रमाज्ञापयच्चरान् ॥ 17 ॥

ततश्चारास्सन्त्वरिताःप्राप्ताःपार्थिवशासनात् ।

उपस्थिताःप्राञ्जलयोवर्धयित्वाजयशिषाः ॥ 18 ॥

तानब्रवीत्ततोवाक्यंरावणोराक्षसाधिपः ।

चारान्प्रत्यायितान् शूरान्भक्तान्विगतसाध्वसान् ॥ 19 ॥

इतोगच्छतरामस्यव्यवसायम्परीक्षथ ।

मन्त्रिष्वभ्यन्तरायेऽस्यप्रीत्यातेनसमागताः ॥ 20 ॥

कथंस्वपितिजागर्तिकिमन्यच्चकरिष्यति ।

विज्ञायनिपुणंसर्वमागन्तव्यमशेषतः ॥ 21 ॥

चारेणविदितश्शत्रुःपण्डितैर्वसुधाधिपैः ।

युद्धेस्वल्पेनयत्नेनसमासाद्यनिरस्यते ॥ 22 ॥

चारास्तुतेतथेत्युक्त्वाप्रहृष्टाराक्षसेश्वरम् ।

शार्दूलमग्रतःकृत्वाततश्चक्रुःप्रदक्षिणम् ॥ 23 ॥

ततस्तेतम्महात्मानञ्चाराराक्षससत्तमम् ।

कृत्वाप्रदक्षिणञ्जग्मुर्यत्ररामस्सलक्ष्मणः ॥ 24 ॥

तेसुवेलस्यशैलस्यसमीपेरामलक्ष्मणौ ।

प्रच्छन्नाददृशुर्गत्वाससुग्रीवविभीषणौ ॥ 25 ॥

प्रेक्षमाणाश्चमून्तान्तुबभूवुर्भयविक्लबाः ।

तेतुधर्मात्मनादृष्टाराक्षसेन्द्रेणराक्षसा ॥ 26 ॥

विभीषणेनतत्रस्थानिगृहीतायदृच्छया ।

शार्दूलोग्राहितस्त्वेकःपापोऽयमितिराक्षसः ॥ 27 ॥

मोचितस्सोऽपिरामेणवध्यमानःप्लवङ्गमैः ।

अनृशंस्येनरामेणमोचिताराक्षसाःपरे ॥ 28 ॥

वानरैरर्दितास्तेतुविक्रान्तैर्लघुविक्रमैः ।

पुनर्लङ्कामनुप्राप्ताश्वसन्तोनष्टचेतसः ॥ 29 ॥

ततोदशग्रीवमुपस्थितास्तेचाराबहिर्नित्यचरानिशाचराः ।

गिरेस्सुवेलस्यसमीपवासिनन्न्यवेदयन्भीमबलम्महाबलाः ॥ 30 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनत्रिंशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

6.29 যুদ্ধকাণ্ড - একোনত্রিংশ সর্গঃ