6.14 যুদ্ধকাণ্ড - চতুর্দশ সর্গঃ

6.14 Yuddhakanda - Chaturdasha Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ চতুর্দশস্সর্গঃ ।
নিশাচরেন্দ্রস্যনিশম্যবাক্যংসকুম্ভকর্ণস্যচগর্জিতানি ।
বিভীষণোরাক্ষসরাজমুখ্যমুবাচবাক্যংহিতমর্থযুক্তম্ ॥ 1 ॥
ন্তরভোগরাশিশ্চিন্তাবিষস্সুস্মিততীক্ষ্ণদংষ্ট্রঃ ।
পঞ্চাঙ্গুলীপঞ্চশিরোঽতিকাযস্সীতামহাহিস্তবকেনরাজন্ ॥ 2 ॥
যাবন্নলঙ্কাংসমভিদ্রবন্তিবলীমুখাঃপর্বতকূটমাত্রাঃ ।
দষ্ট্রাযুধাশ্চৈবনখাযুধাশ্চপ্রদীযতান্দাশরথাযমৈথিলী ॥ 3 ॥
যাবন্নগৃহ্ণন্তিশিরাংসিবাণারামেরিতারাক্ষসপুঙ্গবানাম্ ।
বজ্রোপমাবাযুসমানবেগাঃপ্রদীযতান্দাশরথাযমৈথিলী ॥ 4 ॥
নকুম্ভকর্ণেন্দ্রজিতৌচরাজংস্তথামহাপার্শ্বমহোদরৌবা ।
নিকুম্ভকুম্ভৌচতথাঽতিকাযঃস্থাতুন্নশক্তাযুধিরাঘবস্য ॥ 5 ॥
জীবংস্তু রামস্য ন মোক্স্যসে ত্বম্ ।
গুপ্তঃ সবিত্রাপ্যথবা মরুদ্ভিঃ ।
ন বাসবস্যাঙ্কগতো ন মৃত্যো ।
র্নভো ন পাতালমনুপ্রবিষ্টঃ ॥ 6 ॥
নিশম্যবাক্যন্তুবিভীষণস্যততঃপ্রহস্তোবচনম্বভাষে ।
ননোভযংবিদ্মনদৈবতেভ্যোনদানবেভ্যোঽপ্যথবাকুতশ্চিত্ ॥ 7 ॥
নযক্ষগন্ধর্বমহোরগেভ্যোভযন্নসঙ্খ্যেপতগোরগেভ্যঃ ।
কথন্নুরামাদ্ভবিতাভযন্নোনরেন্দ্রপুত্রাত্সমরেকদাচিত্ ॥ 8 ॥
প্রহস্তবাক্যন্ত্বহিতন্নিশম্যবিভীষণোরাজহিতানুকাঙ্ক্ষী ।
ততোমহার্থংবচনম্বভাষেধর্মার্থকামেষুনিবিষ্টবুদ্ধিঃ ॥ 9 ॥
প্রহস্তঃ রাজাচমহোদরশ্চত্বঙ্কুম্ভকর্ণশ্চযথাঽর্থজাতম্ ।
ব্রবীতরামম্প্রতিতন্নশক্যংযথাগতিস্স্বর্গমধর্মবুদ্ধেঃ ॥ 10 ॥
বধস্তুরামস্যমযাত্বযাচপ্রহস্তসর্বৈরপিরাক্ষসৈর্বা ।
কথম্ভবেদর্থবিশারদস্যমহার্ণবন্তর্তুমিবাপ্লবস্য ॥ 11 ॥
ধর্মপ্রধানস্য মহারথস্য ।
ইক্স্বাকুবংশপ্রভবস্য রাজ্ঞঃ ।
পুরোঽস্য দেবাশ্চ তথাবিধস্য ।
কৃত্যেষু শক্তস্য ভবন্তি মূঢাঃ ॥ 12 ॥
তীক্ষ্ণানতাযত্তবকঙ্কপত্রাদুরাসদারাঘববিপ্রমুক্তাঃ ।
ভিত্বাশরীরম্প্রবিশন্তিবাণাঃপ্রহস্ততেনৈববিকত্থসেত্বম্ ॥ 13 ॥
ভিত্ত্বানতাবত্প্রবিশন্তিকাযম্প্রাণান্তিকাস্তেঽশনিতুল্যবেগাঃ ।
শিতাশ্শরারাঘববিপ্রমুক্তাঃপ্রহস্ততেনৈববিকত্থসেত্বম্ ॥ 14 ॥
নরাবণোনাতিবলস্ত্রিশীর্ষোনকুম্ভকর্ণোঽস্যসুতোনিকুম্ভঃ ।
নচেন্দ্রজিদ্দাশরধিম্প্রসোঢুন্ত্বংবারণেশক্রসমংসমর্থঃ ॥ 15 ॥
দেবান্তকোবাপিনরান্তকোবাতথাতিকাযোঽতিরথোমহাত্মা ।
আকম্পনশ্চাদ্রিসমানসারঃস্থাতুন্নশক্তাযুধিরাঘবস্য ॥ 16 ॥
অযঞ্চরাজাব্যসনাভিভূতোমিত্রৈরমিত্রপ্রতিমৈর্ভবদ্ভিঃ ।
অন্বাস্যতেরাক্ষসনাশনার্থেতীক্ষ্ণঃপ্রকৃত্যাহ্যসীক্ষযকারী ॥ 17 ॥
অনন্তভোগেনসহস্রমূর্থ্নানাগেনভীমেনমহাবলেব ।
বলাত্পরিক্ষিপ্তমিমম্ভবন্তোরাজানমুত্ক্ষিপ্যবিমোচযন্তু ॥ 18 ॥
যাবদ্ধিকেশগ্রহণাতসুহৃদ্ভিঃ সমেত্যসর্বৈঃপরিপূর্ণকামৈঃ ।
নিগৃহ্যরাজাপরিরক্ষিতব্যোভূতৈর্যথাভীমবলৈর্গৃহীতঃ ॥ 19 ॥
সুবারিণারাঘবসাগরেণপ্রচ্ছাদ্যমানস্তরসাভবদ্ভিঃ ।
যুক্তস্ত্বযন্তারযিতুংসমেত্যকাকুত্স্থপাতালমুখেপতন্সঃ ॥ 20 ॥
ইদম্পুরস্যাস্যসরাক্ষসস্যরাজ্ঞশ্চপথ্যংসসুহৃজ্জনস্য ।
সম্যগ্ঘিবাক্যংস্বমতম্ব্রবীমিনরেন্দ্রপুত্রাযদদামপত্নীম্ ॥ 21 ॥
পরস্যবীর্যংস্ববলঞ্চবুধ্বাস্থানঙ্ক্ষযঞ্চৈবতথৈববৃদ্ধিম্ ।
তথাস্বপক্ষেপ্যনুমৃশ্যবুধ্বাবদেত্ ক্ষমংস্বামিহিতংসমন্ত্রী ॥ 22 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে চতুর্দশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturdaśassargaḥ |
niśācarendrasyaniśamyavākyaṃsakumbhakarṇasyacagarjitāni |
vibhīṣaṇorākṣasarājamukhyamuvācavākyaṃhitamarthayuktam || 1 ||
ntarabhogarāśiścintāviṣassusmitatīkṣṇadaṃṣṭraḥ |
pañcāṅgulīpañcaśiro'tikāyassītāmahāhistavakenarājan || 2 ||
yāvannalaṅkāṃsamabhidravantivalīmukhāḥparvatakūṭamātrāḥ |
daṣṭrāyudhāścaivanakhāyudhāścapradīyatāndāśarathāyamaithilī || 3 ||
yāvannagṛhṇantiśirāṃsibāṇārāmeritārākṣasapuṅgavānām |
vajropamāvāyusamānavegāḥpradīyatāndāśarathāyamaithilī || 4 ||
nakumbhakarṇendrajitaucarājaṃstathāmahāpārśvamahodarauvā |
nikumbhakumbhaucatathā'tikāyaḥsthātunnaśaktāyudhirāghavasya || 5 ||
jīvaṃstu rāmasya na moksyase tvam |
guptaḥ savitrāpyathavā marudbhiḥ |
na vāsavasyāṅkagato na mṛtyo |
rnabho na pātālamanupraviṣṭaḥ || 6 ||
niśamyavākyantuvibhīṣaṇasyatataḥprahastovacanambabhāṣe |
nanobhayaṃvidmanadaivatebhyonadānavebhyo'pyathavākutaścit || 7 ||
nayakṣagandharvamahoragebhyobhayannasaṅkhyepatagoragebhyaḥ |
kathannurāmādbhavitābhayannonarendraputrātsamarekadācit || 8 ||
prahastavākyantvahitanniśamyavibhīṣaṇorājahitānukāṅkṣī |
tatomahārthaṃvacanambabhāṣedharmārthakāmeṣuniviṣṭabuddhiḥ || 9 ||
prahastaḥ rājācamahodaraścatvaṅkumbhakarṇaścayathā'rthajātam |
bravītarāmampratitannaśakyaṃyathāgatissvargamadharmabuddheḥ || 10 ||
vadhasturāmasyamayātvayācaprahastasarvairapirākṣasairvā |
kathambhavedarthaviśāradasyamahārṇavantartumivāplavasya || 11 ||
dharmapradhānasya mahārathasya |
iksvākuvaṃśaprabhavasya rājñaḥ |
puro'sya devāśca tathāvidhasya |
kṛtyeṣu śaktasya bhavanti mūḍhāḥ || 12 ||
tīkṣṇānatāyattavakaṅkapatrādurāsadārāghavavipramuktāḥ |
bhitvāśarīrampraviśantibāṇāḥprahastatenaivavikatthasetvam || 13 ||
bhittvānatāvatpraviśantikāyamprāṇāntikāste'śanitulyavegāḥ |
śitāśśarārāghavavipramuktāḥprahastatenaivavikatthasetvam || 14 ||
narāvaṇonātibalastriśīrṣonakumbhakarṇo'syasutonikumbhaḥ |
nacendrajiddāśaradhimprasoḍhuntvaṃvāraṇeśakrasamaṃsamarthaḥ || 15 ||
devāntakovāpinarāntakovātathātikāyo'tirathomahātmā |
ākampanaścādrisamānasāraḥsthātunnaśaktāyudhirāghavasya || 16 ||
ayañcarājāvyasanābhibhūtomitrairamitrapratimairbhavadbhiḥ |
anvāsyaterākṣasanāśanārthetīkṣṇaḥprakṛtyāhyasīkṣayakārī || 17 ||
anantabhogenasahasramūrthnānāgenabhīmenamahābaleva |
balātparikṣiptamimambhavantorājānamutkṣipyavimocayantu || 18 ||
yāvaddhikeśagrahaṇātasuhṛdbhiḥ sametyasarvaiḥparipūrṇakāmaiḥ |
nigṛhyarājāparirakṣitavyobhūtairyathābhīmabalairgṛhītaḥ || 19 ||
suvāriṇārāghavasāgareṇapracchādyamānastarasābhavadbhiḥ |
yuktastvayantārayituṃsametyakākutsthapātālamukhepatansaḥ || 20 ||
idampurasyāsyasarākṣasasyarājñaścapathyaṃsasuhṛjjanasya |
samyagghivākyaṃsvamatambravīminarendraputrāyadadāmapatnīm || 21 ||
parasyavīryaṃsvabalañcabudhvāsthānaṅkṣayañcaivatathaivavṛddhim |
tathāsvapakṣepyanumṛśyabudhvāvadet kṣamaṃsvāmihitaṃsamantrī || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturdaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुर्दशस्सर्गः ।
निशाचरेन्द्रस्यनिशम्यवाक्यंसकुम्भकर्णस्यचगर्जितानि ।
विभीषणोराक्षसराजमुख्यमुवाचवाक्यंहितमर्थयुक्तम् ॥ 1 ॥
न्तरभोगराशिश्चिन्ताविषस्सुस्मिततीक्ष्णदंष्ट्रः ।
पञ्चाङ्गुलीपञ्चशिरोऽतिकायस्सीतामहाहिस्तवकेनराजन् ॥ 2 ॥
यावन्नलङ्कांसमभिद्रवन्तिवलीमुखाःपर्वतकूटमात्राः ।
दष्ट्रायुधाश्चैवनखायुधाश्चप्रदीयतान्दाशरथायमैथिली ॥ 3 ॥
यावन्नगृह्णन्तिशिरांसिबाणारामेरिताराक्षसपुङ्गवानाम् ।
वज्रोपमावायुसमानवेगाःप्रदीयतान्दाशरथायमैथिली ॥ 4 ॥
नकुम्भकर्णेन्द्रजितौचराजंस्तथामहापार्श्वमहोदरौवा ।
निकुम्भकुम्भौचतथाऽतिकायःस्थातुन्नशक्तायुधिराघवस्य ॥ 5 ॥
जीवंस्तु रामस्य न मोक्स्यसे त्वम् ।
गुप्तः सवित्राप्यथवा मरुद्भिः ।
न वासवस्याङ्कगतो न मृत्यो ।
र्नभो न पातालमनुप्रविष्टः ॥ 6 ॥
निशम्यवाक्यन्तुविभीषणस्यततःप्रहस्तोवचनम्बभाषे ।
ननोभयंविद्मनदैवतेभ्योनदानवेभ्योऽप्यथवाकुतश्चित् ॥ 7 ॥
नयक्षगन्धर्वमहोरगेभ्योभयन्नसङ्ख्येपतगोरगेभ्यः ।
कथन्नुरामाद्भविताभयन्नोनरेन्द्रपुत्रात्समरेकदाचित् ॥ 8 ॥
प्रहस्तवाक्यन्त्वहितन्निशम्यविभीषणोराजहितानुकाङ्क्षी ।
ततोमहार्थंवचनम्बभाषेधर्मार्थकामेषुनिविष्टबुद्धिः ॥ 9 ॥
प्रहस्तः राजाचमहोदरश्चत्वङ्कुम्भकर्णश्चयथाऽर्थजातम् ।
ब्रवीतरामम्प्रतितन्नशक्यंयथागतिस्स्वर्गमधर्मबुद्धेः ॥ 10 ॥
वधस्तुरामस्यमयात्वयाचप्रहस्तसर्वैरपिराक्षसैर्वा ।
कथम्भवेदर्थविशारदस्यमहार्णवन्तर्तुमिवाप्लवस्य ॥ 11 ॥
धर्मप्रधानस्य महारथस्य ।
इक्स्वाकुवंशप्रभवस्य राज्ञः ।
पुरोऽस्य देवाश्च तथाविधस्य ।
कृत्येषु शक्तस्य भवन्ति मूढाः ॥ 12 ॥
तीक्ष्णानतायत्तवकङ्कपत्रादुरासदाराघवविप्रमुक्ताः ।
भित्वाशरीरम्प्रविशन्तिबाणाःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम् ॥ 13 ॥
भित्त्वानतावत्प्रविशन्तिकायम्प्राणान्तिकास्तेऽशनितुल्यवेगाः ।
शिताश्शराराघवविप्रमुक्ताःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम् ॥ 14 ॥
नरावणोनातिबलस्त्रिशीर्षोनकुम्भकर्णोऽस्यसुतोनिकुम्भः ।
नचेन्द्रजिद्दाशरधिम्प्रसोढुन्त्वंवारणेशक्रसमंसमर्थः ॥ 15 ॥
देवान्तकोवापिनरान्तकोवातथातिकायोऽतिरथोमहात्मा ।
आकम्पनश्चाद्रिसमानसारःस्थातुन्नशक्तायुधिराघवस्य ॥ 16 ॥
अयञ्चराजाव्यसनाभिभूतोमित्रैरमित्रप्रतिमैर्भवद्भिः ।
अन्वास्यतेराक्षसनाशनार्थेतीक्ष्णःप्रकृत्याह्यसीक्षयकारी ॥ 17 ॥
अनन्तभोगेनसहस्रमूर्थ्नानागेनभीमेनमहाबलेव ।
बलात्परिक्षिप्तमिमम्भवन्तोराजानमुत्क्षिप्यविमोचयन्तु ॥ 18 ॥
यावद्धिकेशग्रहणातसुहृद्भिः समेत्यसर्वैःपरिपूर्णकामैः ।
निगृह्यराजापरिरक्षितव्योभूतैर्यथाभीमबलैर्गृहीतः ॥ 19 ॥
सुवारिणाराघवसागरेणप्रच्छाद्यमानस्तरसाभवद्भिः ।
युक्तस्त्वयन्तारयितुंसमेत्यकाकुत्स्थपातालमुखेपतन्सः ॥ 20 ॥
इदम्पुरस्यास्यसराक्षसस्यराज्ञश्चपथ्यंससुहृज्जनस्य ।
सम्यग्घिवाक्यंस्वमतम्ब्रवीमिनरेन्द्रपुत्रायददामपत्नीम् ॥ 21 ॥
परस्यवीर्यंस्वबलञ्चबुध्वास्थानङ्क्षयञ्चैवतथैववृद्धिम् ।
तथास्वपक्षेप्यनुमृश्यबुध्वावदेत् क्षमंस्वामिहितंसमन्त्री ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुर्दशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturdaśassargaḥ |
niśācarendrasyaniśamyavākyaṃsakumbhakarṇasyacagarjitāni |
vibhīṣaṇorākṣasarājamukhyamuvācavākyaṃhitamarthayuktam || 1 ||
ntarabhogarāśiścintāviṣassusmitatīkṣṇadaṃṣṭraḥ |
pañcāṅgulīpañcaśiro'tikāyassītāmahāhistavakenarājan || 2 ||
yāvannalaṅkāṃsamabhidravantivalīmukhāḥparvatakūṭamātrāḥ |
daṣṭrāyudhāścaivanakhāyudhāścapradīyatāndāśarathāyamaithilī || 3 ||
yāvannagṛhṇantiśirāṃsibāṇārāmeritārākṣasapuṅgavānām |
vajropamāvāyusamānavegāḥpradīyatāndāśarathāyamaithilī || 4 ||
nakumbhakarṇendrajitaucarājaṃstathāmahāpārśvamahodarauvā |
nikumbhakumbhaucatathā'tikāyaḥsthātunnaśaktāyudhirāghavasya || 5 ||
jīvaṃstu rāmasya na moksyase tvam |
guptaḥ savitrāpyathavā marudbhiḥ |
na vāsavasyāṅkagato na mṛtyo |
rnabho na pātālamanupraviṣṭaḥ || 6 ||
niśamyavākyantuvibhīṣaṇasyatataḥprahastovacanambabhāṣe |
nanobhayaṃvidmanadaivatebhyonadānavebhyo'pyathavākutaścit || 7 ||
nayakṣagandharvamahoragebhyobhayannasaṅkhyepatagoragebhyaḥ |
kathannurāmādbhavitābhayannonarendraputrātsamarekadācit || 8 ||
prahastavākyantvahitanniśamyavibhīṣaṇorājahitānukāṅkṣī |
tatomahārthaṃvacanambabhāṣedharmārthakāmeṣuniviṣṭabuddhiḥ || 9 ||
prahastaḥ rājācamahodaraścatvaṅkumbhakarṇaścayathā'rthajātam |
bravītarāmampratitannaśakyaṃyathāgatissvargamadharmabuddheḥ || 10 ||
vadhasturāmasyamayātvayācaprahastasarvairapirākṣasairvā |
kathambhavedarthaviśāradasyamahārṇavantartumivāplavasya || 11 ||
dharmapradhānasya mahārathasya |
iksvākuvaṃśaprabhavasya rājñaḥ |
puro'sya devāśca tathāvidhasya |
kṛtyeṣu śaktasya bhavanti mūḍhāḥ || 12 ||
tīkṣṇānatāyattavakaṅkapatrādurāsadārāghavavipramuktāḥ |
bhitvāśarīrampraviśantibāṇāḥprahastatenaivavikatthasetvam || 13 ||
bhittvānatāvatpraviśantikāyamprāṇāntikāste'śanitulyavegāḥ |
śitāśśarārāghavavipramuktāḥprahastatenaivavikatthasetvam || 14 ||
narāvaṇonātibalastriśīrṣonakumbhakarṇo'syasutonikumbhaḥ |
nacendrajiddāśaradhimprasoḍhuntvaṃvāraṇeśakrasamaṃsamarthaḥ || 15 ||
devāntakovāpinarāntakovātathātikāyo'tirathomahātmā |
ākampanaścādrisamānasāraḥsthātunnaśaktāyudhirāghavasya || 16 ||
ayañcarājāvyasanābhibhūtomitrairamitrapratimairbhavadbhiḥ |
anvāsyaterākṣasanāśanārthetīkṣṇaḥprakṛtyāhyasīkṣayakārī || 17 ||
anantabhogenasahasramūrthnānāgenabhīmenamahābaleva |
balātparikṣiptamimambhavantorājānamutkṣipyavimocayantu || 18 ||
yāvaddhikeśagrahaṇātasuhṛdbhiḥ sametyasarvaiḥparipūrṇakāmaiḥ |
nigṛhyarājāparirakṣitavyobhūtairyathābhīmabalairgṛhītaḥ || 19 ||
suvāriṇārāghavasāgareṇapracchādyamānastarasābhavadbhiḥ |
yuktastvayantārayituṃsametyakākutsthapātālamukhepatansaḥ || 20 ||
idampurasyāsyasarākṣasasyarājñaścapathyaṃsasuhṛjjanasya |
samyagghivākyaṃsvamatambravīminarendraputrāyadadāmapatnīm || 21 ||
parasyavīryaṃsvabalañcabudhvāsthānaṅkṣayañcaivatathaivavṛddhim |
tathāsvapakṣepyanumṛśyabudhvāvadet kṣamaṃsvāmihitaṃsamantrī || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturdaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in