ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਨਿਸ਼ਾਚਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਨਿਸ਼ਮ੍ਯਵਾਕ੍ਯਂਸਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯਚਗਰ੍ਜਿਤਾਨਿ ।
ਵਿਭੀषਣੋਰਾਕ੍षਸਰਾਜਮੁਖ੍ਯਮੁਵਾਚਵਾਕ੍ਯਂਹਿਤਮਰ੍ਥਯੁਕ੍ਤਮ੍ ॥ 1 ॥
ਨ੍ਤਰਭੋਗਰਾਸ਼ਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਵਿषਸ੍ਸੁਸ੍ਮਿਤਤੀਕ੍ष੍ਣਦਂष੍ਟ੍ਰਃ ।
ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲੀਪਞ੍ਚਸ਼ਿਰੋऽਤਿਕਾਯਸ੍ਸੀਤਾਮਹਾਹਿਸ੍ਤਵਕੇਨਰਾਜਨ੍ ॥ 2 ॥
ਯਾਵਨ੍ਨਲਙ੍ਕਾਂਸਮਭਿਦ੍ਰਵਨ੍ਤਿਵਲੀਮੁਖਾਃਪਰ੍ਵਤਕੂਟਮਾਤ੍ਰਾਃ ।
ਦष੍ਟ੍ਰਾਯੁਧਾਸ਼੍ਚੈਵਨਖਾਯੁਧਾਸ਼੍ਚਪ੍ਰਦੀਯਤਾਨ੍ਦਾਸ਼ਰਥਾਯਮੈਥਿਲੀ ॥ 3 ॥
ਯਾਵਨ੍ਨਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿਸ਼ਿਰਾਂਸਿਬਾਣਾਰਾਮੇਰਿਤਾਰਾਕ੍षਸਪੁਙ੍ਗਵਾਨਾਮ੍ ।
ਵਜ੍ਰੋਪਮਾਵਾਯੁਸਮਾਨਵੇਗਾਃਪ੍ਰਦੀਯਤਾਨ੍ਦਾਸ਼ਰਥਾਯਮੈਥਿਲੀ ॥ 4 ॥
ਨਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤੌਚਰਾਜਂਸ੍ਤਥਾਮਹਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮਹੋਦਰੌਵਾ ।
ਨਿਕੁਮ੍ਭਕੁਮ੍ਭੌਚਤਥਾऽਤਿਕਾਯਃਸ੍ਥਾਤੁਨ੍ਨਸ਼ਕ੍ਤਾਯੁਧਿਰਾਘਵਸ੍ਯ ॥ 5 ॥
ਜੀਵਂਸ੍ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਯ ਨ ਮੋਕ੍ਸ੍ਯਸੇ ਤ੍ਵਮ੍ ।
ਗੁਪ੍ਤਃ ਸਵਿਤ੍ਰਾਪ੍ਯਥਵਾ ਮਰੁਦ੍ਭਿਃ ।
ਨ ਵਾਸਵਸ੍ਯਾਙ੍ਕਗਤੋ ਨ ਮृਤ੍ਯੋ ।
ਰ੍ਨਭੋ ਨ ਪਾਤਾਲਮਨੁਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ ॥ 6 ॥
ਨਿਸ਼ਮ੍ਯਵਾਕ੍ਯਨ੍ਤੁਵਿਭੀषਣਸ੍ਯਤਤਃਪ੍ਰਹਸ੍ਤੋਵਚਨਮ੍ਬਭਾषੇ ।
ਨਨੋਭਯਂਵਿਦ੍ਮਨਦੈਵਤੇਭ੍ਯੋਨਦਾਨਵੇਭ੍ਯੋऽਪ੍ਯਥਵਾਕੁਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ ॥ 7 ॥
ਨਯਕ੍षਗਨ੍ਧਰ੍ਵਮਹੋਰਗੇਭ੍ਯੋਭਯਨ੍ਨਸਙ੍ਖ੍ਯੇਪਤਗੋਰਗੇਭ੍ਯਃ ।
ਕਥਨ੍ਨੁਰਾਮਾਦ੍ਭਵਿਤਾਭਯਨ੍ਨੋਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਤ੍ਰਾਤ੍ਸਮਰੇਕਦਾਚਿਤ੍ ॥ 8 ॥
ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਵਾਕ੍ਯਨ੍ਤ੍ਵਹਿਤਨ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ਯਵਿਭੀषਣੋਰਾਜਹਿਤਾਨੁਕਾਙ੍ਕ੍षੀ ।
ਤਤੋਮਹਾਰ੍ਥਂਵਚਨਮ੍ਬਭਾषੇਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮੇषੁਨਿਵਿष੍ਟਬੁਦ੍ਧਿਃ ॥ 9 ॥
ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਃ ਰਾਜਾਚਮਹੋਦਰਸ਼੍ਚਤ੍ਵਙ੍ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ਼੍ਚਯਥਾऽਰ੍ਥਜਾਤਮ੍ ।
ਬ੍ਰਵੀਤਰਾਮਮ੍ਪ੍ਰਤਿਤਨ੍ਨਸ਼ਕ੍ਯਂਯਥਾਗਤਿਸ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਧਰ੍ਮਬੁਦ੍ਧੇਃ ॥ 10 ॥
ਵਧਸ੍ਤੁਰਾਮਸ੍ਯਮਯਾਤ੍ਵਯਾਚਪ੍ਰਹਸ੍ਤਸਰ੍ਵੈਰਪਿਰਾਕ੍षਸੈਰ੍ਵਾ ।
ਕਥਮ੍ਭਵੇਦਰ੍ਥਵਿਸ਼ਾਰਦਸ੍ਯਮਹਾਰ੍ਣਵਨ੍ਤਰ੍ਤੁਮਿਵਾਪ੍ਲਵਸ੍ਯ ॥ 11 ॥
ਧਰ੍ਮਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਮਹਾਰਥਸ੍ਯ ।
ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਵਂਸ਼ਪ੍ਰਭਵਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਃ ।
ਪੁਰੋऽਸ੍ਯ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾਵਿਧਸ੍ਯ ।
ਕृਤ੍ਯੇषੁ ਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ਯ ਭਵਨ੍ਤਿ ਮੂਢਾਃ ॥ 12 ॥
ਤੀਕ੍ष੍ਣਾਨਤਾਯਤ੍ਤਵਕਙ੍ਕਪਤ੍ਰਾਦੁਰਾਸਦਾਰਾਘਵਵਿਪ੍ਰਮੁਕ੍ਤਾਃ ।
ਭਿਤ੍ਵਾਸ਼ਰੀਰਮ੍ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿਬਾਣਾਃਪ੍ਰਹਸ੍ਤਤੇਨੈਵਵਿਕਤ੍ਥਸੇਤ੍ਵਮ੍ ॥ 13 ॥
ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾਨਤਾਵਤ੍ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿਕਾਯਮ੍ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਤਿਕਾਸ੍ਤੇऽਸ਼ਨਿਤੁਲ੍ਯਵੇਗਾਃ ।
ਸ਼ਿਤਾਸ਼੍ਸ਼ਰਾਰਾਘਵਵਿਪ੍ਰਮੁਕ੍ਤਾਃਪ੍ਰਹਸ੍ਤਤੇਨੈਵਵਿਕਤ੍ਥਸੇਤ੍ਵਮ੍ ॥ 14 ॥
ਨਰਾਵਣੋਨਾਤਿਬਲਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੀਰ੍षੋਨਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋऽਸ੍ਯਸੁਤੋਨਿਕੁਮ੍ਭਃ ।
ਨਚੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਦ੍ਦਾਸ਼ਰਧਿਮ੍ਪ੍ਰਸੋਢੁਨ੍ਤ੍ਵਂਵਾਰਣੇਸ਼ਕ੍ਰਸਮਂਸਮਰ੍ਥਃ ॥ 15 ॥
ਦੇਵਾਨ੍ਤਕੋਵਾਪਿਨਰਾਨ੍ਤਕੋਵਾਤਥਾਤਿਕਾਯੋऽਤਿਰਥੋਮਹਾਤ੍ਮਾ ।
ਆਕਮ੍ਪਨਸ਼੍ਚਾਦ੍ਰਿਸਮਾਨਸਾਰਃਸ੍ਥਾਤੁਨ੍ਨਸ਼ਕ੍ਤਾਯੁਧਿਰਾਘਵਸ੍ਯ ॥ 16 ॥
ਅਯਞ੍ਚਰਾਜਾਵ੍ਯਸਨਾਭਿਭੂਤੋਮਿਤ੍ਰੈਰਮਿਤ੍ਰਪ੍ਰਤਿਮੈਰ੍ਭਵਦ੍ਭਿਃ ।
ਅਨ੍ਵਾਸ੍ਯਤੇਰਾਕ੍षਸਨਾਸ਼ਨਾਰ੍ਥੇਤੀਕ੍ष੍ਣਃਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਹ੍ਯਸੀਕ੍षਯਕਾਰੀ ॥ 17 ॥
ਅਨਨ੍ਤਭੋਗੇਨਸਹਸ੍ਰਮੂਰ੍ਥ੍ਨਾਨਾਗੇਨਭੀਮੇਨਮਹਾਬਲੇਵ ।
ਬਲਾਤ੍ਪਰਿਕ੍षਿਪ੍ਤਮਿਮਮ੍ਭਵਨ੍ਤੋਰਾਜਾਨਮੁਤ੍ਕ੍षਿਪ੍ਯਵਿਮੋਚਯਨ੍ਤੁ ॥ 18 ॥
ਯਾਵਦ੍ਧਿਕੇਸ਼ਗ੍ਰਹਣਾਤਸੁਹृਦ੍ਭਿਃ ਸਮੇਤ੍ਯਸਰ੍ਵੈਃਪਰਿਪੂਰ੍ਣਕਾਮੈਃ ।
ਨਿਗृਹ੍ਯਰਾਜਾਪਰਿਰਕ੍षਿਤਵ੍ਯੋਭੂਤੈਰ੍ਯਥਾਭੀਮਬਲੈਰ੍ਗृਹੀਤਃ ॥ 19 ॥
ਸੁਵਾਰਿਣਾਰਾਘਵਸਾਗਰੇਣਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤਰਸਾਭਵਦ੍ਭਿਃ ।
ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਯਨ੍ਤਾਰਯਿਤੁਂਸਮੇਤ੍ਯਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਪਾਤਾਲਮੁਖੇਪਤਨ੍ਸਃ ॥ 20 ॥
ਇਦਮ੍ਪੁਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯਸਰਾਕ੍षਸਸ੍ਯਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ਚਪਥ੍ਯਂਸਸੁਹृਜ੍ਜਨਸ੍ਯ ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਘਿਵਾਕ੍ਯਂਸ੍ਵਮਤਮ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਤ੍ਰਾਯਦਦਾਮਪਤ੍ਨੀਮ੍ ॥ 21 ॥
ਪਰਸ੍ਯਵੀਰ੍ਯਂਸ੍ਵਬਲਞ੍ਚਬੁਧ੍ਵਾਸ੍ਥਾਨਙ੍ਕ੍षਯਞ੍ਚੈਵਤਥੈਵਵृਦ੍ਧਿਮ੍ ।
ਤਥਾਸ੍ਵਪਕ੍षੇਪ੍ਯਨੁਮृਸ਼੍ਯਬੁਧ੍ਵਾਵਦੇਤ੍ ਕ੍षਮਂਸ੍ਵਾਮਿਹਿਤਂਸਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ॥ 22 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturdaśassargaḥ |
niśācarendrasyaniśamyavākyaṃsakumbhakarṇasyacagarjitāni |
vibhīṣaṇorākṣasarājamukhyamuvācavākyaṃhitamarthayuktam || 1 ||
ntarabhogarāśiścintāviṣassusmitatīkṣṇadaṃṣṭraḥ |
pañcāṅgulīpañcaśiro'tikāyassītāmahāhistavakenarājan || 2 ||
yāvannalaṅkāṃsamabhidravantivalīmukhāḥparvatakūṭamātrāḥ |
daṣṭrāyudhāścaivanakhāyudhāścapradīyatāndāśarathāyamaithilī || 3 ||
yāvannagṛhṇantiśirāṃsibāṇārāmeritārākṣasapuṅgavānām |
vajropamāvāyusamānavegāḥpradīyatāndāśarathāyamaithilī || 4 ||
nakumbhakarṇendrajitaucarājaṃstathāmahāpārśvamahodarauvā |
nikumbhakumbhaucatathā'tikāyaḥsthātunnaśaktāyudhirāghavasya || 5 ||
jīvaṃstu rāmasya na moksyase tvam |
guptaḥ savitrāpyathavā marudbhiḥ |
na vāsavasyāṅkagato na mṛtyo |
rnabho na pātālamanupraviṣṭaḥ || 6 ||
niśamyavākyantuvibhīṣaṇasyatataḥprahastovacanambabhāṣe |
nanobhayaṃvidmanadaivatebhyonadānavebhyo'pyathavākutaścit || 7 ||
nayakṣagandharvamahoragebhyobhayannasaṅkhyepatagoragebhyaḥ |
kathannurāmādbhavitābhayannonarendraputrātsamarekadācit || 8 ||
prahastavākyantvahitanniśamyavibhīṣaṇorājahitānukāṅkṣī |
tatomahārthaṃvacanambabhāṣedharmārthakāmeṣuniviṣṭabuddhiḥ || 9 ||
prahastaḥ rājācamahodaraścatvaṅkumbhakarṇaścayathā'rthajātam |
bravītarāmampratitannaśakyaṃyathāgatissvargamadharmabuddheḥ || 10 ||
vadhasturāmasyamayātvayācaprahastasarvairapirākṣasairvā |
kathambhavedarthaviśāradasyamahārṇavantartumivāplavasya || 11 ||
dharmapradhānasya mahārathasya |
iksvākuvaṃśaprabhavasya rājñaḥ |
puro'sya devāśca tathāvidhasya |
kṛtyeṣu śaktasya bhavanti mūḍhāḥ || 12 ||
tīkṣṇānatāyattavakaṅkapatrādurāsadārāghavavipramuktāḥ |
bhitvāśarīrampraviśantibāṇāḥprahastatenaivavikatthasetvam || 13 ||
bhittvānatāvatpraviśantikāyamprāṇāntikāste'śanitulyavegāḥ |
śitāśśarārāghavavipramuktāḥprahastatenaivavikatthasetvam || 14 ||
narāvaṇonātibalastriśīrṣonakumbhakarṇo'syasutonikumbhaḥ |
nacendrajiddāśaradhimprasoḍhuntvaṃvāraṇeśakrasamaṃsamarthaḥ || 15 ||
devāntakovāpinarāntakovātathātikāyo'tirathomahātmā |
ākampanaścādrisamānasāraḥsthātunnaśaktāyudhirāghavasya || 16 ||
ayañcarājāvyasanābhibhūtomitrairamitrapratimairbhavadbhiḥ |
anvāsyaterākṣasanāśanārthetīkṣṇaḥprakṛtyāhyasīkṣayakārī || 17 ||
anantabhogenasahasramūrthnānāgenabhīmenamahābaleva |
balātparikṣiptamimambhavantorājānamutkṣipyavimocayantu || 18 ||
yāvaddhikeśagrahaṇātasuhṛdbhiḥ sametyasarvaiḥparipūrṇakāmaiḥ |
nigṛhyarājāparirakṣitavyobhūtairyathābhīmabalairgṛhītaḥ || 19 ||
suvāriṇārāghavasāgareṇapracchādyamānastarasābhavadbhiḥ |
yuktastvayantārayituṃsametyakākutsthapātālamukhepatansaḥ || 20 ||
idampurasyāsyasarākṣasasyarājñaścapathyaṃsasuhṛjjanasya |
samyagghivākyaṃsvamatambravīminarendraputrāyadadāmapatnīm || 21 ||
parasyavīryaṃsvabalañcabudhvāsthānaṅkṣayañcaivatathaivavṛddhim |
tathāsvapakṣepyanumṛśyabudhvāvadet kṣamaṃsvāmihitaṃsamantrī || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturdaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुर्दशस्सर्गः ।
निशाचरेन्द्रस्यनिशम्यवाक्यंसकुम्भकर्णस्यचगर्जितानि ।
विभीषणोराक्षसराजमुख्यमुवाचवाक्यंहितमर्थयुक्तम् ॥ 1 ॥
न्तरभोगराशिश्चिन्ताविषस्सुस्मिततीक्ष्णदंष्ट्रः ।
पञ्चाङ्गुलीपञ्चशिरोऽतिकायस्सीतामहाहिस्तवकेनराजन् ॥ 2 ॥
यावन्नलङ्कांसमभिद्रवन्तिवलीमुखाःपर्वतकूटमात्राः ।
दष्ट्रायुधाश्चैवनखायुधाश्चप्रदीयतान्दाशरथायमैथिली ॥ 3 ॥
यावन्नगृह्णन्तिशिरांसिबाणारामेरिताराक्षसपुङ्गवानाम् ।
वज्रोपमावायुसमानवेगाःप्रदीयतान्दाशरथायमैथिली ॥ 4 ॥
नकुम्भकर्णेन्द्रजितौचराजंस्तथामहापार्श्वमहोदरौवा ।
निकुम्भकुम्भौचतथाऽतिकायःस्थातुन्नशक्तायुधिराघवस्य ॥ 5 ॥
जीवंस्तु रामस्य न मोक्स्यसे त्वम् ।
गुप्तः सवित्राप्यथवा मरुद्भिः ।
न वासवस्याङ्कगतो न मृत्यो ।
र्नभो न पातालमनुप्रविष्टः ॥ 6 ॥
निशम्यवाक्यन्तुविभीषणस्यततःप्रहस्तोवचनम्बभाषे ।
ननोभयंविद्मनदैवतेभ्योनदानवेभ्योऽप्यथवाकुतश्चित् ॥ 7 ॥
नयक्षगन्धर्वमहोरगेभ्योभयन्नसङ्ख्येपतगोरगेभ्यः ।
कथन्नुरामाद्भविताभयन्नोनरेन्द्रपुत्रात्समरेकदाचित् ॥ 8 ॥
प्रहस्तवाक्यन्त्वहितन्निशम्यविभीषणोराजहितानुकाङ्क्षी ।
ततोमहार्थंवचनम्बभाषेधर्मार्थकामेषुनिविष्टबुद्धिः ॥ 9 ॥
प्रहस्तः राजाचमहोदरश्चत्वङ्कुम्भकर्णश्चयथाऽर्थजातम् ।
ब्रवीतरामम्प्रतितन्नशक्यंयथागतिस्स्वर्गमधर्मबुद्धेः ॥ 10 ॥
वधस्तुरामस्यमयात्वयाचप्रहस्तसर्वैरपिराक्षसैर्वा ।
कथम्भवेदर्थविशारदस्यमहार्णवन्तर्तुमिवाप्लवस्य ॥ 11 ॥
धर्मप्रधानस्य महारथस्य ।
इक्स्वाकुवंशप्रभवस्य राज्ञः ।
पुरोऽस्य देवाश्च तथाविधस्य ।
कृत्येषु शक्तस्य भवन्ति मूढाः ॥ 12 ॥
तीक्ष्णानतायत्तवकङ्कपत्रादुरासदाराघवविप्रमुक्ताः ।
भित्वाशरीरम्प्रविशन्तिबाणाःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम् ॥ 13 ॥
भित्त्वानतावत्प्रविशन्तिकायम्प्राणान्तिकास्तेऽशनितुल्यवेगाः ।
शिताश्शराराघवविप्रमुक्ताःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम् ॥ 14 ॥
नरावणोनातिबलस्त्रिशीर्षोनकुम्भकर्णोऽस्यसुतोनिकुम्भः ।
नचेन्द्रजिद्दाशरधिम्प्रसोढुन्त्वंवारणेशक्रसमंसमर्थः ॥ 15 ॥
देवान्तकोवापिनरान्तकोवातथातिकायोऽतिरथोमहात्मा ।
आकम्पनश्चाद्रिसमानसारःस्थातुन्नशक्तायुधिराघवस्य ॥ 16 ॥
अयञ्चराजाव्यसनाभिभूतोमित्रैरमित्रप्रतिमैर्भवद्भिः ।
अन्वास्यतेराक्षसनाशनार्थेतीक्ष्णःप्रकृत्याह्यसीक्षयकारी ॥ 17 ॥
अनन्तभोगेनसहस्रमूर्थ्नानागेनभीमेनमहाबलेव ।
बलात्परिक्षिप्तमिमम्भवन्तोराजानमुत्क्षिप्यविमोचयन्तु ॥ 18 ॥
यावद्धिकेशग्रहणातसुहृद्भिः समेत्यसर्वैःपरिपूर्णकामैः ।
निगृह्यराजापरिरक्षितव्योभूतैर्यथाभीमबलैर्गृहीतः ॥ 19 ॥
सुवारिणाराघवसागरेणप्रच्छाद्यमानस्तरसाभवद्भिः ।
युक्तस्त्वयन्तारयितुंसमेत्यकाकुत्स्थपातालमुखेपतन्सः ॥ 20 ॥
इदम्पुरस्यास्यसराक्षसस्यराज्ञश्चपथ्यंससुहृज्जनस्य ।
सम्यग्घिवाक्यंस्वमतम्ब्रवीमिनरेन्द्रपुत्रायददामपत्नीम् ॥ 21 ॥
परस्यवीर्यंस्वबलञ्चबुध्वास्थानङ्क्षयञ्चैवतथैववृद्धिम् ।
तथास्वपक्षेप्यनुमृश्यबुध्वावदेत् क्षमंस्वामिहितंसमन्त्री ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुर्दशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturdaśassargaḥ |
niśācarendrasyaniśamyavākyaṃsakumbhakarṇasyacagarjitāni |
vibhīṣaṇorākṣasarājamukhyamuvācavākyaṃhitamarthayuktam || 1 ||
ntarabhogarāśiścintāviṣassusmitatīkṣṇadaṃṣṭraḥ |
pañcāṅgulīpañcaśiro'tikāyassītāmahāhistavakenarājan || 2 ||
yāvannalaṅkāṃsamabhidravantivalīmukhāḥparvatakūṭamātrāḥ |
daṣṭrāyudhāścaivanakhāyudhāścapradīyatāndāśarathāyamaithilī || 3 ||
yāvannagṛhṇantiśirāṃsibāṇārāmeritārākṣasapuṅgavānām |
vajropamāvāyusamānavegāḥpradīyatāndāśarathāyamaithilī || 4 ||
nakumbhakarṇendrajitaucarājaṃstathāmahāpārśvamahodarauvā |
nikumbhakumbhaucatathā'tikāyaḥsthātunnaśaktāyudhirāghavasya || 5 ||
jīvaṃstu rāmasya na moksyase tvam |
guptaḥ savitrāpyathavā marudbhiḥ |
na vāsavasyāṅkagato na mṛtyo |
rnabho na pātālamanupraviṣṭaḥ || 6 ||
niśamyavākyantuvibhīṣaṇasyatataḥprahastovacanambabhāṣe |
nanobhayaṃvidmanadaivatebhyonadānavebhyo'pyathavākutaścit || 7 ||
nayakṣagandharvamahoragebhyobhayannasaṅkhyepatagoragebhyaḥ |
kathannurāmādbhavitābhayannonarendraputrātsamarekadācit || 8 ||
prahastavākyantvahitanniśamyavibhīṣaṇorājahitānukāṅkṣī |
tatomahārthaṃvacanambabhāṣedharmārthakāmeṣuniviṣṭabuddhiḥ || 9 ||
prahastaḥ rājācamahodaraścatvaṅkumbhakarṇaścayathā'rthajātam |
bravītarāmampratitannaśakyaṃyathāgatissvargamadharmabuddheḥ || 10 ||
vadhasturāmasyamayātvayācaprahastasarvairapirākṣasairvā |
kathambhavedarthaviśāradasyamahārṇavantartumivāplavasya || 11 ||
dharmapradhānasya mahārathasya |
iksvākuvaṃśaprabhavasya rājñaḥ |
puro'sya devāśca tathāvidhasya |
kṛtyeṣu śaktasya bhavanti mūḍhāḥ || 12 ||
tīkṣṇānatāyattavakaṅkapatrādurāsadārāghavavipramuktāḥ |
bhitvāśarīrampraviśantibāṇāḥprahastatenaivavikatthasetvam || 13 ||
bhittvānatāvatpraviśantikāyamprāṇāntikāste'śanitulyavegāḥ |
śitāśśarārāghavavipramuktāḥprahastatenaivavikatthasetvam || 14 ||
narāvaṇonātibalastriśīrṣonakumbhakarṇo'syasutonikumbhaḥ |
nacendrajiddāśaradhimprasoḍhuntvaṃvāraṇeśakrasamaṃsamarthaḥ || 15 ||
devāntakovāpinarāntakovātathātikāyo'tirathomahātmā |
ākampanaścādrisamānasāraḥsthātunnaśaktāyudhirāghavasya || 16 ||
ayañcarājāvyasanābhibhūtomitrairamitrapratimairbhavadbhiḥ |
anvāsyaterākṣasanāśanārthetīkṣṇaḥprakṛtyāhyasīkṣayakārī || 17 ||
anantabhogenasahasramūrthnānāgenabhīmenamahābaleva |
balātparikṣiptamimambhavantorājānamutkṣipyavimocayantu || 18 ||
yāvaddhikeśagrahaṇātasuhṛdbhiḥ sametyasarvaiḥparipūrṇakāmaiḥ |
nigṛhyarājāparirakṣitavyobhūtairyathābhīmabalairgṛhītaḥ || 19 ||
suvāriṇārāghavasāgareṇapracchādyamānastarasābhavadbhiḥ |
yuktastvayantārayituṃsametyakākutsthapātālamukhepatansaḥ || 20 ||
idampurasyāsyasarākṣasasyarājñaścapathyaṃsasuhṛjjanasya |
samyagghivākyaṃsvamatambravīminarendraputrāyadadāmapatnīm || 21 ||
parasyavīryaṃsvabalañcabudhvāsthānaṅkṣayañcaivatathaivavṛddhim |
tathāsvapakṣepyanumṛśyabudhvāvadet kṣamaṃsvāmihitaṃsamantrī || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturdaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.