ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤੋਨਿਵਿष੍ਟਾਨ੍ਧ੍ਵਜਿਨੀਂਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣਾਭਿਪਾਲਿਤਾਮ੍ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ਰਾਕ੍षਸੋऽਭ੍ਯੇਤ੍ਯਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੋਨਾਮਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 1 ॥
ਚਾਰੋਰਾਕ੍षਸਰਾਜਸ੍ਯਰਾਵਣਸ੍ਯਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾਸਰ੍ਵਤੋਵ੍ਯਗ੍ਰਮ੍ਪ੍ਰਤਿਗਮ੍ਯਸਰਾਕ੍षਸਃ ॥ 2 ॥
ਆਵਿਸ਼੍ਯ ਲਙ੍ਕਾਂ ਵੇਗੇਨ ਰਾਜਾਨਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਏष ਵੈ ਵਾਨਰਰ੍ਕ੍षਘੋ ਲਙ੍ਕਾਂ ਸਮਭਿਵਰ੍ਤਤੇ ॥ 3 ॥
ਪੁਤ੍ਰੌਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯੇਮੌਭ੍ਰਾਤਰੌਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ॥ 4 ॥
ਉਤ੍ਤਮੌਰੂਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੌਸੀਤਾਯਾਃਪਦਮਾਗਤੌ ।
ਏਤੌਸਾਗਰਮਾਸਾਦ੍ਯਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟੌਮਹਾਦ੍ਯੁਤੀ ॥ 5 ॥
ਬਲਞ੍ਚਾਮਾਕਾਸ਼ਮਾਵृਤ੍ਯਸਰ੍ਵਤੋਦਸ਼ਯੋਜਨਮ੍ ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਭੂਤਮ੍ਮਹਾਰਾਜ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂਵੇਦਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 6 ॥
ਤਵਦੂਤਾਮਹਾਰਾਜਕ੍षਿਪ੍ਰਮਰ੍ਹਨ੍ਤ੍ਯਵੇਕ੍षਿਤੁਮ੍ ।
ਉਪਪ੍ਰਦਾਨਂਸਾਨ੍ਤ੍ਵਂਵਾਭੇਦੋਵਾਤ੍ਰਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 7 ॥
ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਸ੍ਯਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਵਣੋਰਾਕ੍षਸੇਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਉਵਾਚਸਹਸਾਵ੍ਯਗ੍ਰਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਧਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 8 ॥
ਸ਼ੁਕਨ੍ਨਾਮਤਦਾਰਕ੍षੋਵਾਕ੍ਯਮਰ੍ਥਵਿਦਾਂਵਰਮ੍ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਮ੍ਬ੍ਰੂਹਿਗਤ੍ਵਾਸ਼ੁਰਾਜਾਨਂਵਚਨਾਨ੍ਮਮ ।
ਯਥਾਸਨ੍ਦੇਸ਼ਮਕ੍ਲੀਬਂਸ਼੍ਲਕ੍ष੍ਣਯਾਪਰਯਾਗਿਰਾ ॥ 9 ॥
ਤ੍ਵਂਵੈਮਹਾਰਾਜਕੁਲਪ੍ਰਸੂਤੋਮਹਾਬਲਸ਼੍ਚਰ੍ ਕ੍षਰਜਸ੍ਸੁਤਸ਼੍ਚ ।
ਨਕਸ਼੍ਚਿਦਾਰ੍ਥਸ੍ਤਵਨਾਸ੍ਤ੍ਯਨਰ੍ਥਸ੍ਤਥਾਹਿਮੇਭ੍ਰਾਤृਸਮੋਹਰੀਸ਼ ॥ 10 ॥
ਅਹਂਯਦ੍ਯਹਰਮ੍ਭਾਰ੍ਯਾਂਰਾਜਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯਧੀਮਤਃ ।
ਕਿਨ੍ਤਤ੍ਰਤਵਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਮ੍ਪ੍ਰਤਿਗਮ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 11 ॥
ਨਹੀਯਂਹਰਿਭਿਰ੍ਲਙ੍ਕਾਸ਼ਕ੍ਯਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਙ੍ਕਥਞ੍ਚਨ ।
ਦੇਵੈਰਪਿਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਃਕਿਮ੍ਪੁਨਰ੍ਨਰਵਾਨਰੈਃ ॥ 12 ॥
ਸਤਥਾਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣਸਨ੍ਦਿष੍ਟੋਰਜਨੀਚਰਃ ।
ਸ਼ੁਕੋਵਿਹਙ੍ਗਮੋਭੂਤ੍ਵਾਤੂਰ੍ਣਮਾਪ੍ਲੁਤ੍ਯਚਾਮ੍ਬਰਮ੍ ॥ 13 ॥
ਸਗਤ੍ਵਾਦੂਰਮਧ੍ਵਾਨਮੁਪਰ੍ਯੁਪਰਿਸਾਗਰਮ੍ ।
ਸਂਸ੍ਥਿਤੋਹ੍ਯਮ੍ਬਰੇਵਾਕ੍ਯਂਸੁਗ੍ਰੀਵਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 14 ॥
ਸਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂਯਥਾਦਿष੍ਟਂਰਾਵਣੇਨਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਤਮ੍ਪ੍ਰਾਪਯਨ੍ਤਂਵਚਨਨ੍ਤੂਰ੍ਣਮਾਪ੍ਲੁਤ੍ਯਵਾਨਰਾਃ ॥ 15 ॥
ਪ੍ਰਾਪਦ੍ਯਨ੍ਤਦਿਵਙ੍ਕ੍षਿਪ੍ਰਂਲੋਪ੍ਤੁਂਹਨ੍ਤੁਞ੍ਚਮੁष੍ਟਿਭਿਃ ।
ਸਤੈਃਪ੍ਲਵਙ੍ਗੈਃਪ੍ਰਸਭਨ੍ਨਿਗृਹੀਤੋਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ।
ਗਗਨਾਦ੍ਭੂਤਲੇਚਾਸ਼ੁਪਰਿਗृਹ੍ਯਨਿਪਾਤਿਤਃ ॥ 16 ॥
ਵਾਨਰੈਃਪੀਡ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁਸ਼ੁਕੋਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਨਦੂਤਾਨ੍ਘ੍ਨਨ੍ਤਿਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਵਾਰ੍ਯਨ੍ਤਾਂਸਾਧੁਵਾਨਰਾਃ ॥ 17 ॥
ਯਸ੍ਤੁਹਿਤ੍ਵਾਮਤਮ੍ਭਰ੍ਤੁਸ੍ਸ੍ਵਮਤਂਸਮ੍ਪ੍ਰਭਾषਤੇ ।
ਅਨੁਕ੍ਤਵਾਦੀਦੂਤਸ੍ਸਨ੍ ਸਦੂਤੋਵਧਮਰ੍ਹਤਿ ॥ 18 ॥
ਸ਼ੁਕਸ੍ਯਵਚਨਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਮਸ੍ਤੁਪਰਿਦੇਵਿਤਮ੍ ।
ਉਵਾਚਮਾਵਧਿष੍ਟੇਤਿਘ੍ਨਤਸ਼੍ਸ਼ਾਖਾਮृਗਰ੍षਭਾਨ੍ ॥ 19 ॥
ਸਚਪਤ੍ਰਲਘੁਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾਹਰਿਭਿਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਿਤੇਭਯੇ ।
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍षੇਸ੍ਥਿਤੋਭੂਤ੍ਵਾਪੁਨਰ੍ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 20 ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵਃਸ ਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ।
ਕਿਮ੍ਮਯਾਖਲੁਵਕ੍ਤਵ੍ਯੋਰਾਵਣੋਲੋਕਰਾਵਣਃ ॥ 21 ॥
ਸਏਵਮੁਕ੍ਤਃਪ੍ਲਵਗਾਧਿਪਸ੍ਤਦਾਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾਨਾਮृषਭੋਮਹਾਬਲਃ ।
ਉਵਾਚਵਾਕ੍ਯਂਰਜਨੀਚਰਸ੍ਯਚਾਰਂਸ਼ੁਕਨ੍ਤੂਰ੍ਣਮਦੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਃ ॥ 22 ॥
ਨਮੇऽਸਿਮਿਤ੍ਰਨ੍ਨਤਥਾਨੁਕਮ੍ਪ੍ਯੋਨਚੋਪਕਰ੍ਤਾਪਿਨਮੇਪ੍ਰਿਯੋऽਸਿ ।
ਅਰਿਸ਼੍ਚਰਾਮਸ੍ਯਸਹਾਨੁਬਨ੍ਧਸ੍ਤਤੋऽਸਿਵਾਲੀਵਵਧਾਰ੍ਹਵਧ੍ਯਃ ॥ 23 ॥
ਨਿਹ੍ਨਨ੍ਮ੍ਯਹਨ੍ਤ੍ਵਾਂਸਸੁਤਂਸਬਨ੍ਧੁਂਸਜ੍ਞਾਤਿਵਰ੍ਗਰਜਨੀਚਰੇਸ਼ ।
ਲਙ੍ਕਾਞ੍ਚਸਰ੍ਵਾਮ੍ਮਹਤਾਬਲੇਨਕ੍षਿਪ੍ਰਙ੍ਕਰਿष੍ਯਾਮਿਸਮੇਤ੍ਯਭਸ੍ਮ ॥ 24 ॥
ਨਮੋਕ੍षਯਸੇਰਾਵਣਃ ਰਾਘਵਸ੍ਯਸੁਰੈਸ੍ਸਹੇਨ੍ਦ੍ਰੈਦਪਿਮੂਢਗੁਪ੍ਤਃ ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਸ੍ਸੂਰ੍ਯਪਥਙ੍ਗਤੋऽਵਾ ।
ਤਥੈਵਪਾਤਾਲਮਨੁਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ ॥ 25 ॥
ਗਿਰੀਸ਼ਪਾਦਮ੍ਬੁਜਸਙ੍ਗਤੋਵਾਹਤੋऽਸਿਰਾਮੇਣਸਹਾਨੁਜਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ ॥ 26 ॥
ਤਸ੍ਯਤੇਤ੍ਰਿषੁਲੋਕੇषੁਨਪਿਸ਼ਾਚਨ੍ਨਰਾਕ੍षਸਮ੍ ।
ਤ੍ਰਾਤਾਰਮਨੁਪਸ਼੍ਯਾਮਿਨਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨ੍ਨਚਾਸੁਰਮ੍ ॥ 27 ॥
ਅਵਧੀਰ੍ਯਜਰਾਵृਦ੍ਦਙ੍ਗृਧ੍ਰਰਾਜਞ੍ਜਟਾਯੁषਮ੍ ।
ਕਿਨ੍ਨੁਤੇਰਾਮਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯੇਸਕਾਸ਼ੇਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯਵਾ ॥ 28 ॥
ਹृਤਾਸੀਤਾਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षੀਯਾਨ੍ਤ੍ਵਙ੍ਗृਹ੍ਯਨਬੁਧ੍ਯਸੇ ।
ਮਹਾਬਲਮ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਨ੍ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਮਮਰੈਰਪਿ ।
ਨਬੁਧ੍ਯਸੇਰਘੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂਯਸ੍ਤੇਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਹਰਿष੍ਯਤਿ ॥ 29 ॥
ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਲਿਸੁਤਸ੍ਤ੍ਵਙ੍ਗਦੋਹਰਿਸਤ੍ਤਮਃ ।
ਨਾਯਨ੍ਦੂਤੋਮਹਾਰਾਜਚਾਰਿਕਃਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿਮੇ ॥ 30 ॥
ਤੁਲਿਤਂਹਿਬਲਂਸਰ੍ਵਮਨੇਨਾਤ੍ਰੈਵਤਿष੍ਠਤਾ ।
ਗृਹ੍ਯਤਾਮ੍ਮਾਗਮਲ੍ਲਙ੍ਕਾਮੇਤਦ੍ਦਿਮਮਰੋਚਤੇ ॥ 31 ॥
ਤਤੋਰਾਜ੍ਞਾਸਮਾਦਿष੍ਟਾਸ੍ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਯਵਲੀਮੁਖਾਃ ।
ਜਗृਹੁਸ਼੍ਚਬਬਨ੍ਧੁਸ਼੍ਚਵਿਲਪਨ੍ਤਮਨਾਥਵਤ੍ ॥ 32 ॥
ਸ਼ੁਕਸ੍ਤੁਵਾਨਰੈਸ਼੍ਚਣ੍ਡੈਸ੍ਤਤ੍ਰਤੈਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ ।
ਵ੍ਯਾਚੁਕ੍ਰੋਸ਼ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂਰਾਮਨ੍ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜਮ੍ ॥ 33 ॥
ਲੁਪ੍ਯੇਤੇਮੇਬਲਾਤ੍ਪਕ੍षੌਭਿਦ੍ਯੇਤੇਮੇਤਥਾऽਕ੍षਿਣੀ ॥ 34 ॥
ਯਾਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਿਮ੍ਮਰਿष੍ਯਾਮਿਜਾਯੇਰਾਤ੍ਰਿਞ੍ਚਯਾਮਹਮ੍ ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇਕਾਲੇਯਨ੍ਮਯਾਹ੍ਯਸ਼ੁਭਙ੍ਕृਤਮ੍ ॥ 35 ॥
ਸਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਵਮੁਪਪਦ੍ਯੇਧਾਜਹ੍ਯਾਞ੍ਚੇਦ੍ਯਦਿਜੀਵਿਤਮ੍ ।
ਨਾਘਾਤਯਤ੍ਤਦਾਰਾਮਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਤਤ੍ਪਰਿਦੇਵਨਮ੍ ।
ਵਾਨਰਾਨਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਾਮੋਮੁਚ੍ਯਤਾਨ੍ਦੂਤਆਗਤਃ ॥ 36 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha viṃśassargaḥ |
tatoniviṣṭāndhvajinīṃsugrīveṇābhipālitām |
dadarśarākṣaso'bhyetyaśārdūlonāmavīryavān || 1 ||
cārorākṣasarājasyarāvaṇasyadurātmanaḥ |
tāndṛṣṭvāsarvatovyagrampratigamyasarākṣasaḥ || 2 ||
āviśya laṅkāṃ vegena rājānamidamabravīt |
eṣa vai vānararkṣagho laṅkāṃ samabhivartate || 3 ||
putraudaśarathasyemaubhrātaraurāmalakṣmaṇau || 4 ||
uttamaurūpasampannausītāyāḥpadamāgatau |
etausāgaramāsādyasanniviṣṭaumahādyutī || 5 ||
balañcāmākāśamāvṛtyasarvatodaśayojanam |
tattvabhūtammahārāja kṣipraṃveditumarhasi || 6 ||
tavadūtāmahārājakṣipramarhantyavekṣitum |
upapradānaṃsāntvaṃvābhedovātraprayujyatām || 7 ||
śārdūlasyavacaśśrutvārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
uvācasahasāvyagrassampradhāryārthamātmanaḥ || 8 ||
śukannāmatadārakṣovākyamarthavidāṃvaram |
sugrīvambrūhigatvāśurājānaṃvacanānmama |
yathāsandeśamaklībaṃślakṣṇayāparayāgirā || 9 ||
tvaṃvaimahārājakulaprasūtomahābalaścar kṣarajassutaśca |
nakaścidārthastavanāstyanarthastathāhimebhrātṛsamoharīśa || 10 ||
ahaṃyadyaharambhāryāṃrājaputrasyadhīmataḥ |
kintatratavasugrīvaḥ kiṣkindhāmpratigamyatām || 11 ||
nahīyaṃharibhirlaṅkāśakyāprāptuṅkathañcana |
devairapisagandharvaiḥkimpunarnaravānaraiḥ || 12 ||
satathārākṣasendreṇasandiṣṭorajanīcaraḥ |
śukovihaṅgamobhūtvātūrṇamāplutyacāmbaram || 13 ||
sagatvādūramadhvānamuparyuparisāgaram |
saṃsthitohyambarevākyaṃsugrīvamidamabravīt || 14 ||
sarvamuktaṃyathādiṣṭaṃrāvaṇenadurātmanā |
tamprāpayantaṃvacanantūrṇamāplutyavānarāḥ || 15 ||
prāpadyantadivaṅkṣipraṃloptuṃhantuñcamuṣṭibhiḥ |
sataiḥplavaṅgaiḥprasabhannigṛhītoniśācaraḥ |
gaganādbhūtalecāśuparigṛhyanipātitaḥ || 16 ||
vānaraiḥpīḍyamānastuśukovacanamabravīt |
nadūtānghnantikākutstha vāryantāṃsādhuvānarāḥ || 17 ||
yastuhitvāmatambhartussvamataṃsamprabhāṣate |
anuktavādīdūtassan sadūtovadhamarhati || 18 ||
śukasyavacanaṃśrutvārāmastuparidevitam |
uvācamāvadhiṣṭetighnataśśākhāmṛgarṣabhān || 19 ||
sacapatralaghurbhūtvāharibhirdarśitebhaye |
antarikṣesthitobhūtvāpunarvacanamabravīt || 20 ||
sugrīvaḥsa ttvasampannaḥ mahābalaparākramaḥ |
kimmayākhaluvaktavyorāvaṇolokarāvaṇaḥ || 21 ||
saevamuktaḥplavagādhipastadāplavaṅgamānāmṛṣabhomahābalaḥ |
uvācavākyaṃrajanīcarasyacāraṃśukantūrṇamadīnasattvaḥ || 22 ||
name'simitrannatathānukampyonacopakartāpinamepriyo'si |
ariścarāmasyasahānubandhastato'sivālīvavadhārhavadhyaḥ || 23 ||
nihnanmyahantvāṃsasutaṃsabandhuṃsajñātivargarajanīcareśa |
laṅkāñcasarvāmmahatābalenakṣipraṅkariṣyāmisametyabhasma || 24 ||
namokṣayaserāvaṇaḥ rāghavasyasuraissahendraidapimūḍhaguptaḥ |
antarhitassūryapathaṅgato'vā |
tathaivapātālamanupraviṣṭaḥ || 25 ||
girīśapādambujasaṅgatovāhato'sirāmeṇasahānujastvam || 26 ||
tasyatetriṣulokeṣunapiśācannarākṣasam |
trātāramanupaśyāminagandharvannacāsuram || 27 ||
avadhīryajarāvṛddaṅgṛdhrarājañjaṭāyuṣam |
kinnuterāmasānnidhyesakāśelakṣmaṇasyavā || 28 ||
hṛtāsītāviśālākṣīyāntvaṅgṛhyanabudhyase |
mahābalammahātmānandurdharṣamamarairapi |
nabudhyaseraghuśreṣṭhaṃyasteprāṇānhariṣyati || 29 ||
tato'bravīdvālisutastvaṅgadoharisattamaḥ |
nāyandūtomahārājacārikaḥpratibhātime || 30 ||
tulitaṃhibalaṃsarvamanenātraivatiṣṭhatā |
gṛhyatāmmāgamallaṅkāmetaddimamarocate || 31 ||
tatorājñāsamādiṣṭāssamutpatyavalīmukhāḥ |
jagṛhuścababandhuścavilapantamanāthavat || 32 ||
śukastuvānaraiścaṇḍaistatrataissamprapīḍitaḥ |
vyācukrośamahātmānaṃrāmandaśarathātmajam || 33 ||
lupyetemebalātpakṣaubhidyetemetathā'kṣiṇī || 34 ||
yāñcarātrimmariṣyāmijāyerātriñcayāmaham |
etasminnantarekāleyanmayāhyaśubhaṅkṛtam || 35 ||
sarvantvamupapadyedhājahyāñcedyadijīvitam |
nāghātayattadārāmaśśrutvātatparidevanam |
vānarānabravīdrāmomucyatāndūtaāgataḥ || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe viṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ विंशस्सर्गः ।
ततोनिविष्टान्ध्वजिनींसुग्रीवेणाभिपालिताम् ।
ददर्शराक्षसोऽभ्येत्यशार्दूलोनामवीर्यवान् ॥ 1 ॥
चारोराक्षसराजस्यरावणस्यदुरात्मनः ।
तान्दृष्ट्वासर्वतोव्यग्रम्प्रतिगम्यसराक्षसः ॥ 2 ॥
आविश्य लङ्कां वेगेन राजानमिदमब्रवीत् ।
एष वै वानरर्क्षघो लङ्कां समभिवर्तते ॥ 3 ॥
पुत्रौदशरथस्येमौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ॥ 4 ॥
उत्तमौरूपसम्पन्नौसीतायाःपदमागतौ ।
एतौसागरमासाद्यसन्निविष्टौमहाद्युती ॥ 5 ॥
बलञ्चामाकाशमावृत्यसर्वतोदशयोजनम् ।
तत्त्वभूतम्महाराज क्षिप्रंवेदितुमर्हसि ॥ 6 ॥
तवदूतामहाराजक्षिप्रमर्हन्त्यवेक्षितुम् ।
उपप्रदानंसान्त्वंवाभेदोवात्रप्रयुज्यताम् ॥ 7 ॥
शार्दूलस्यवचश्श्रुत्वारावणोराक्षसेश्वरः ।
उवाचसहसाव्यग्रस्सम्प्रधार्यार्थमात्मनः ॥ 8 ॥
शुकन्नामतदारक्षोवाक्यमर्थविदांवरम् ।
सुग्रीवम्ब्रूहिगत्वाशुराजानंवचनान्मम ।
यथासन्देशमक्लीबंश्लक्ष्णयापरयागिरा ॥ 9 ॥
त्वंवैमहाराजकुलप्रसूतोमहाबलश्चर् क्षरजस्सुतश्च ।
नकश्चिदार्थस्तवनास्त्यनर्थस्तथाहिमेभ्रातृसमोहरीश ॥ 10 ॥
अहंयद्यहरम्भार्यांराजपुत्रस्यधीमतः ।
किन्तत्रतवसुग्रीवः किष्किन्धाम्प्रतिगम्यताम् ॥ 11 ॥
नहीयंहरिभिर्लङ्काशक्याप्राप्तुङ्कथञ्चन ।
देवैरपिसगन्धर्वैःकिम्पुनर्नरवानरैः ॥ 12 ॥
सतथाराक्षसेन्द्रेणसन्दिष्टोरजनीचरः ।
शुकोविहङ्गमोभूत्वातूर्णमाप्लुत्यचाम्बरम् ॥ 13 ॥
सगत्वादूरमध्वानमुपर्युपरिसागरम् ।
संस्थितोह्यम्बरेवाक्यंसुग्रीवमिदमब्रवीत् ॥ 14 ॥
सर्वमुक्तंयथादिष्टंरावणेनदुरात्मना ।
तम्प्रापयन्तंवचनन्तूर्णमाप्लुत्यवानराः ॥ 15 ॥
प्रापद्यन्तदिवङ्क्षिप्रंलोप्तुंहन्तुञ्चमुष्टिभिः ।
सतैःप्लवङ्गैःप्रसभन्निगृहीतोनिशाचरः ।
गगनाद्भूतलेचाशुपरिगृह्यनिपातितः ॥ 16 ॥
वानरैःपीड्यमानस्तुशुकोवचनमब्रवीत् ।
नदूतान्घ्नन्तिकाकुत्स्थ वार्यन्तांसाधुवानराः ॥ 17 ॥
यस्तुहित्वामतम्भर्तुस्स्वमतंसम्प्रभाषते ।
अनुक्तवादीदूतस्सन् सदूतोवधमर्हति ॥ 18 ॥
शुकस्यवचनंश्रुत्वारामस्तुपरिदेवितम् ।
उवाचमावधिष्टेतिघ्नतश्शाखामृगर्षभान् ॥ 19 ॥
सचपत्रलघुर्भूत्वाहरिभिर्दर्शितेभये ।
अन्तरिक्षेस्थितोभूत्वापुनर्वचनमब्रवीत् ॥ 20 ॥
सुग्रीवःस त्त्वसम्पन्नः महाबलपराक्रमः ।
किम्मयाखलुवक्तव्योरावणोलोकरावणः ॥ 21 ॥
सएवमुक्तःप्लवगाधिपस्तदाप्लवङ्गमानामृषभोमहाबलः ।
उवाचवाक्यंरजनीचरस्यचारंशुकन्तूर्णमदीनसत्त्वः ॥ 22 ॥
नमेऽसिमित्रन्नतथानुकम्प्योनचोपकर्तापिनमेप्रियोऽसि ।
अरिश्चरामस्यसहानुबन्धस्ततोऽसिवालीववधार्हवध्यः ॥ 23 ॥
निह्नन्म्यहन्त्वांससुतंसबन्धुंसज्ञातिवर्गरजनीचरेश ।
लङ्काञ्चसर्वाम्महताबलेनक्षिप्रङ्करिष्यामिसमेत्यभस्म ॥ 24 ॥
नमोक्षयसेरावणः राघवस्यसुरैस्सहेन्द्रैदपिमूढगुप्तः ।
अन्तर्हितस्सूर्यपथङ्गतोऽवा ।
तथैवपातालमनुप्रविष्टः ॥ 25 ॥
गिरीशपादम्बुजसङ्गतोवाहतोऽसिरामेणसहानुजस्त्वम् ॥ 26 ॥
तस्यतेत्रिषुलोकेषुनपिशाचन्नराक्षसम् ।
त्रातारमनुपश्यामिनगन्धर्वन्नचासुरम् ॥ 27 ॥
अवधीर्यजरावृद्दङ्गृध्रराजञ्जटायुषम् ।
किन्नुतेरामसान्निध्येसकाशेलक्ष्मणस्यवा ॥ 28 ॥
हृतासीताविशालाक्षीयान्त्वङ्गृह्यनबुध्यसे ।
महाबलम्महात्मानन्दुर्धर्षममरैरपि ।
नबुध्यसेरघुश्रेष्ठंयस्तेप्राणान्हरिष्यति ॥ 29 ॥
ततोऽब्रवीद्वालिसुतस्त्वङ्गदोहरिसत्तमः ।
नायन्दूतोमहाराजचारिकःप्रतिभातिमे ॥ 30 ॥
तुलितंहिबलंसर्वमनेनात्रैवतिष्ठता ।
गृह्यताम्मागमल्लङ्कामेतद्दिममरोचते ॥ 31 ॥
ततोराज्ञासमादिष्टास्समुत्पत्यवलीमुखाः ।
जगृहुश्चबबन्धुश्चविलपन्तमनाथवत् ॥ 32 ॥
शुकस्तुवानरैश्चण्डैस्तत्रतैस्सम्प्रपीडितः ।
व्याचुक्रोशमहात्मानंरामन्दशरथात्मजम् ॥ 33 ॥
लुप्येतेमेबलात्पक्षौभिद्येतेमेतथाऽक्षिणी ॥ 34 ॥
याञ्चरात्रिम्मरिष्यामिजायेरात्रिञ्चयामहम् ।
एतस्मिन्नन्तरेकालेयन्मयाह्यशुभङ्कृतम् ॥ 35 ॥
सर्वन्त्वमुपपद्येधाजह्याञ्चेद्यदिजीवितम् ।
नाघातयत्तदारामश्श्रुत्वातत्परिदेवनम् ।
वानरानब्रवीद्रामोमुच्यतान्दूतआगतः ॥ 36 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे विंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha viṃśassargaḥ |
tatoniviṣṭāndhvajinīṃsugrīveṇābhipālitām |
dadarśarākṣaso'bhyetyaśārdūlonāmavīryavān || 1 ||
cārorākṣasarājasyarāvaṇasyadurātmanaḥ |
tāndṛṣṭvāsarvatovyagrampratigamyasarākṣasaḥ || 2 ||
āviśya laṅkāṃ vegena rājānamidamabravīt |
eṣa vai vānararkṣagho laṅkāṃ samabhivartate || 3 ||
putraudaśarathasyemaubhrātaraurāmalakṣmaṇau || 4 ||
uttamaurūpasampannausītāyāḥpadamāgatau |
etausāgaramāsādyasanniviṣṭaumahādyutī || 5 ||
balañcāmākāśamāvṛtyasarvatodaśayojanam |
tattvabhūtammahārāja kṣipraṃveditumarhasi || 6 ||
tavadūtāmahārājakṣipramarhantyavekṣitum |
upapradānaṃsāntvaṃvābhedovātraprayujyatām || 7 ||
śārdūlasyavacaśśrutvārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
uvācasahasāvyagrassampradhāryārthamātmanaḥ || 8 ||
śukannāmatadārakṣovākyamarthavidāṃvaram |
sugrīvambrūhigatvāśurājānaṃvacanānmama |
yathāsandeśamaklībaṃślakṣṇayāparayāgirā || 9 ||
tvaṃvaimahārājakulaprasūtomahābalaścar kṣarajassutaśca |
nakaścidārthastavanāstyanarthastathāhimebhrātṛsamoharīśa || 10 ||
ahaṃyadyaharambhāryāṃrājaputrasyadhīmataḥ |
kintatratavasugrīvaḥ kiṣkindhāmpratigamyatām || 11 ||
nahīyaṃharibhirlaṅkāśakyāprāptuṅkathañcana |
devairapisagandharvaiḥkimpunarnaravānaraiḥ || 12 ||
satathārākṣasendreṇasandiṣṭorajanīcaraḥ |
śukovihaṅgamobhūtvātūrṇamāplutyacāmbaram || 13 ||
sagatvādūramadhvānamuparyuparisāgaram |
saṃsthitohyambarevākyaṃsugrīvamidamabravīt || 14 ||
sarvamuktaṃyathādiṣṭaṃrāvaṇenadurātmanā |
tamprāpayantaṃvacanantūrṇamāplutyavānarāḥ || 15 ||
prāpadyantadivaṅkṣipraṃloptuṃhantuñcamuṣṭibhiḥ |
sataiḥplavaṅgaiḥprasabhannigṛhītoniśācaraḥ |
gaganādbhūtalecāśuparigṛhyanipātitaḥ || 16 ||
vānaraiḥpīḍyamānastuśukovacanamabravīt |
nadūtānghnantikākutstha vāryantāṃsādhuvānarāḥ || 17 ||
yastuhitvāmatambhartussvamataṃsamprabhāṣate |
anuktavādīdūtassan sadūtovadhamarhati || 18 ||
śukasyavacanaṃśrutvārāmastuparidevitam |
uvācamāvadhiṣṭetighnataśśākhāmṛgarṣabhān || 19 ||
sacapatralaghurbhūtvāharibhirdarśitebhaye |
antarikṣesthitobhūtvāpunarvacanamabravīt || 20 ||
sugrīvaḥsa ttvasampannaḥ mahābalaparākramaḥ |
kimmayākhaluvaktavyorāvaṇolokarāvaṇaḥ || 21 ||
saevamuktaḥplavagādhipastadāplavaṅgamānāmṛṣabhomahābalaḥ |
uvācavākyaṃrajanīcarasyacāraṃśukantūrṇamadīnasattvaḥ || 22 ||
name'simitrannatathānukampyonacopakartāpinamepriyo'si |
ariścarāmasyasahānubandhastato'sivālīvavadhārhavadhyaḥ || 23 ||
nihnanmyahantvāṃsasutaṃsabandhuṃsajñātivargarajanīcareśa |
laṅkāñcasarvāmmahatābalenakṣipraṅkariṣyāmisametyabhasma || 24 ||
namokṣayaserāvaṇaḥ rāghavasyasuraissahendraidapimūḍhaguptaḥ |
antarhitassūryapathaṅgato'vā |
tathaivapātālamanupraviṣṭaḥ || 25 ||
girīśapādambujasaṅgatovāhato'sirāmeṇasahānujastvam || 26 ||
tasyatetriṣulokeṣunapiśācannarākṣasam |
trātāramanupaśyāminagandharvannacāsuram || 27 ||
avadhīryajarāvṛddaṅgṛdhrarājañjaṭāyuṣam |
kinnuterāmasānnidhyesakāśelakṣmaṇasyavā || 28 ||
hṛtāsītāviśālākṣīyāntvaṅgṛhyanabudhyase |
mahābalammahātmānandurdharṣamamarairapi |
nabudhyaseraghuśreṣṭhaṃyasteprāṇānhariṣyati || 29 ||
tato'bravīdvālisutastvaṅgadoharisattamaḥ |
nāyandūtomahārājacārikaḥpratibhātime || 30 ||
tulitaṃhibalaṃsarvamanenātraivatiṣṭhatā |
gṛhyatāmmāgamallaṅkāmetaddimamarocate || 31 ||
tatorājñāsamādiṣṭāssamutpatyavalīmukhāḥ |
jagṛhuścababandhuścavilapantamanāthavat || 32 ||
śukastuvānaraiścaṇḍaistatrataissamprapīḍitaḥ |
vyācukrośamahātmānaṃrāmandaśarathātmajam || 33 ||
lupyetemebalātpakṣaubhidyetemetathā'kṣiṇī || 34 ||
yāñcarātrimmariṣyāmijāyerātriñcayāmaham |
etasminnantarekāleyanmayāhyaśubhaṅkṛtam || 35 ||
sarvantvamupapadyedhājahyāñcedyadijīvitam |
nāghātayattadārāmaśśrutvātatparidevanam |
vānarānabravīdrāmomucyatāndūtaāgataḥ || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe viṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.