Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
Shloka 1
ਅਯੋਧ੍ਯਾਨ੍ਤੁਸਮਾਲੋਕ੍ਯਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸਰਾਘਵਃ ।
ਪ੍ਰਿਯਕਾਮਃਪ੍ਰਿਯਂਰਾਮਸ੍ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 1 ॥
ਪ੍ਰਿਯਕਾਮਃਪ੍ਰਿਯਂਰਾਮਸ੍ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 1 ॥
ayodhyāntusamālokyacintayāmāsarāghavaḥ |
priyakāmaḥpriyaṃrāmastatastvaritavikramaḥ || 1 ||
priyakāmaḥpriyaṃrāmastatastvaritavikramaḥ || 1 ||
Shloka 2
ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾਤਤੋਦृष੍ਟਿਂਵਾਨਰੇषੁਨ੍ਯਪਾਤਯਤ੍ ।
ਉਵਾਚਧੀਮਾਂਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵੀਹਨੂਮਨ੍ਤਮ੍ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਮ੍ ॥ 2 ॥
ਉਵਾਚਧੀਮਾਂਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵੀਹਨੂਮਨ੍ਤਮ੍ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਮ੍ ॥ 2 ॥
cintayitvātatodṛṣṭiṃvānareṣunyapātayat |
uvācadhīmāṃstejasvīhanūmantamplavaṅgamam || 2 ||
uvācadhīmāṃstejasvīhanūmantamplavaṅgamam || 2 ||
Shloka 3
ਅਯੋਧ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਵਰਿਤੋਗਤ੍ਵਾਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ਪ੍ਲਵਗਸਤ੍ਤਮ ।
ਜਾਨੀਹਿਕਛਚਿਤ੍ਕੁਸ਼ਲੀਜਨੋਨृਪਤਿਮਨ੍ਦਿਰੇ ॥ 3 ॥
ਜਾਨੀਹਿਕਛਚਿਤ੍ਕੁਸ਼ਲੀਜਨੋਨृਪਤਿਮਨ੍ਦਿਰੇ ॥ 3 ॥
ayodhyāntvaritogatvāśīghramplavagasattama |
jānīhikachacitkuśalījanonṛpatimandire || 3 ||
jānīhikachacitkuśalījanonṛpatimandire || 3 ||
Shloka 4
ਸ਼ृਙ੍ਗਬੇਰਿਪੁਰਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਗੁਹਙ੍ਗਹਨਗੋਚਰਮ੍ ।
ਨਿषਾਦਾਧਿਪਤਿਮ੍ਬ੍ਰੂਹਿਕੁਸ਼ਲਂਵਚਨਾਨ੍ਮਮ ॥ 4 ॥
ਨਿषਾਦਾਧਿਪਤਿਮ੍ਬ੍ਰੂਹਿਕੁਸ਼ਲਂਵਚਨਾਨ੍ਮਮ ॥ 4 ॥
śṛṅgaberipuramprāpyaguhaṅgahanagocaram |
niṣādādhipatimbrūhikuśalaṃvacanānmama || 4 ||
niṣādādhipatimbrūhikuśalaṃvacanānmama || 4 ||
Shloka 5
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਤੁਮਾਙ੍ਕੁਸ਼ਲਿਨਮਰੋਗਂਵਿਗਤਜ੍ਵਰਮ੍ ।
ਭਵਿष੍ਯਤਿਗੁਹਃਪ੍ਰੀਤਸ੍ਸਮਮਾਤ੍ਮਸਮਸ੍ਸਖਾ ॥ 5 ॥
ਭਵਿष੍ਯਤਿਗੁਹਃਪ੍ਰੀਤਸ੍ਸਮਮਾਤ੍ਮਸਮਸ੍ਸਖਾ ॥ 5 ॥
śrutvātumāṅkuśalinamarogaṃvigatajvaram |
bhaviṣyatiguhaḥprītassamamātmasamassakhā || 5 ||
bhaviṣyatiguhaḥprītassamamātmasamassakhā || 5 ||
Shloka 6
ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਸ਼੍ਚਤੇਮਾਰ੍ਗਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਮ੍ਭਰਤਸ੍ਯ ਚ ।
ਨਿਵੇਦਯਿष੍ਯਤਿਪ੍ਰੀਤੋਨਿषਾਦਾਧਿਪਤਿਰ੍ਗੁਹਃ ॥ 6 ॥
ਨਿਵੇਦਯਿष੍ਯਤਿਪ੍ਰੀਤੋਨਿषਾਦਾਧਿਪਤਿਰ੍ਗੁਹਃ ॥ 6 ॥
ayodhyāyāścatemārgampravṛttimbharatasya ca |
nivedayiṣyatiprītoniṣādādhipatirguhaḥ || 6 ||
nivedayiṣyatiprītoniṣādādhipatirguhaḥ || 6 ||
Shloka 7
ਭਰਤਸ੍ਤੁਤ੍ਵਯਾਵਾਚ੍ਯਃਕੁਸ਼ਲਂਵਚਨਾਨ੍ਮਮ ।
ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਂਸ਼ਂਸਮਾਨ੍ਤਸ੍ਮੈਸਭਾਰ੍ਯਂਸਹਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ॥ 7 ॥
ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਂਸ਼ਂਸਮਾਨ੍ਤਸ੍ਮੈਸਭਾਰ੍ਯਂਸਹਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ॥ 7 ॥
bharatastutvayāvācyaḥkuśalaṃvacanānmama |
siddhārthaṃśaṃsamāntasmaisabhāryaṃsahalakṣmaṇam || 7 ||
siddhārthaṃśaṃsamāntasmaisabhāryaṃsahalakṣmaṇam || 7 ||
Shloka 8
ਹਰਣਞ੍ਚਾਪਿਵੈਦੇਹ੍ਯਾਰਾਵਣੇਨਬਲੀਯਸਾ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਚ ਸਮ੍ਵਾਦਂਵਾਲਿਨਸ਼੍ਚਵਧਂਰਣੇ ॥ 8 ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਚ ਸਮ੍ਵਾਦਂਵਾਲਿਨਸ਼੍ਚਵਧਂਰਣੇ ॥ 8 ॥
haraṇañcāpivaidehyārāvaṇenabalīyasā |
sugrīveṇa ca samvādaṃvālinaścavadhaṃraṇe || 8 ||
sugrīveṇa ca samvādaṃvālinaścavadhaṃraṇe || 8 ||
Shloka 9
ਮੈਥਿਲ੍ਯਨ੍ਵੇषਣਞ੍ਚੈਵਯਥਾਚਾਧਿਗਤਾਤ੍ਵਯਾ ।
ਲਙ੍ਘਯਿਤ੍ਵਾਮਹਾਤੋਯਮਾਪਗਾਪਤਿਮਵ੍ਯਯਮ੍ ॥ 9 ॥
ਲਙ੍ਘਯਿਤ੍ਵਾਮਹਾਤੋਯਮਾਪਗਾਪਤਿਮਵ੍ਯਯਮ੍ ॥ 9 ॥
maithilyanveṣaṇañcaivayathācādhigatātvayā |
laṅghayitvāmahātoyamāpagāpatimavyayam || 9 ||
laṅghayitvāmahātoyamāpagāpatimavyayam || 9 ||
Shloka 10
ਉਪਯਾਨਂਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯਸਾਗਰਸ੍ਯ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।
ਯਥਾ ਚ ਕਾਰਿਤਸ੍ਸੇਤੂਰਾਵਣਸ਼੍ਚਯਥਾਹਤਃ ॥ 10 ॥
ਯਥਾ ਚ ਕਾਰਿਤਸ੍ਸੇਤੂਰਾਵਣਸ਼੍ਚਯਥਾਹਤਃ ॥ 10 ॥
upayānaṃsamudrasyasāgarasya ca darśanam |
yathā ca kāritassetūrāvaṇaścayathāhataḥ || 10 ||
yathā ca kāritassetūrāvaṇaścayathāhataḥ || 10 ||
Shloka 11
ਵਰਦਾਨਮ੍ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਵਰੁਣੇਨ ਚ ।
ਮਹਾਦੇਵਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਛਪਿਤ੍ਰਾਮਮਸਮਾਗਮਮ੍ ॥ 11 ॥
ਮਹਾਦੇਵਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਛਪਿਤ੍ਰਾਮਮਸਮਾਗਮਮ੍ ॥ 11 ॥
varadānammahendreṇabrahmaṇāvaruṇena ca |
mahādevaprasādācchapitrāmamasamāgamam || 11 ||
mahādevaprasādācchapitrāmamasamāgamam || 11 ||
Shloka 12
ਉਪਯਾਤਂ ਚ ਮਾਂਸੌਮ੍ਯ ਭਰਤਾਯਨਿਵੇਦਯ ।
ਸਹਰਾਕ੍षਸਰਾਜੇਨਹਰੀਣਾਮੀਸ਼੍ਵਰੇਣ ਚ ॥ 12 ॥
ਸਹਰਾਕ੍षਸਰਾਜੇਨਹਰੀਣਾਮੀਸ਼੍ਵਰੇਣ ਚ ॥ 12 ॥
upayātaṃ ca māṃsaumya bharatāyanivedaya |
saharākṣasarājenaharīṇāmīśvareṇa ca || 12 ||
saharākṣasarājenaharīṇāmīśvareṇa ca || 12 ||
Shloka 13
ਜਿਤ੍ਵਾਸ਼ਤ੍ਰੁਗਣਾਨ੍ਰਾਮਃਪ੍ਰਾਪ੍ਯਚਾਨੁਤ੍ਤਮਂਯਸ਼ਃ ।
ਉਪਾਯਾਨਂਸਮृਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸ੍ਸਹਮਿਤ੍ਰੈਰ੍ਮਹਾਬਲੈਃ ॥ 13 ॥
ਉਪਾਯਾਨਂਸਮृਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸ੍ਸਹਮਿਤ੍ਰੈਰ੍ਮਹਾਬਲੈਃ ॥ 13 ॥
jitvāśatrugaṇānrāmaḥprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |
upāyānaṃsamṛddhārthassahamitrairmahābalaiḥ || 13 ||
upāyānaṃsamṛddhārthassahamitrairmahābalaiḥ || 13 ||
Shloka 14
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾਯਮਾਕਾਰਮ੍ਭਜਤੇਭਰਤਸ੍ਤਤਃ ।
ਸ ਚ ਤੇਵੇਦਿਤਵ੍ਯਃਸ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂਯਚ੍ਛਾਪਿਮਾਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ॥ 14 ॥
ਸ ਚ ਤੇਵੇਦਿਤਵ੍ਯਃਸ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂਯਚ੍ਛਾਪਿਮਾਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ॥ 14 ॥
etacchrutvāyamākārambhajatebharatastataḥ |
sa ca teveditavyaḥsyātsarvaṃyacchāpimāmprati || 14 ||
sa ca teveditavyaḥsyātsarvaṃyacchāpimāmprati || 14 ||
Shloka 15
ਜ੍ਞੇਯਾਃਸਰ੍ਵੇ ਚ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਾਃਭਰਤਸ੍ਯੇਙ੍ਗਿਤਾਨਿ ਚ ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨਮੁਖਵਰ੍ਣੇਨਦृष੍ਟ੍ਯਾਵ੍ਯਾਭਾषਿਤੇਨ ਚ ॥ 15 ॥
ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨਮੁਖਵਰ੍ਣੇਨਦृष੍ਟ੍ਯਾਵ੍ਯਾਭਾषਿਤੇਨ ਚ ॥ 15 ॥
jñeyāḥsarve ca vṛttāntāḥbharatasyeṅgitāni ca |
tattvenamukhavarṇenadṛṣṭyāvyābhāṣitena ca || 15 ||
tattvenamukhavarṇenadṛṣṭyāvyābhāṣitena ca || 15 ||
Shloka 16
ਸਰ੍ਵਕਾਲਸਮृਦ੍ਧਂਹਿਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਰਥਸਙ੍ਕੁਲਮ੍ ।
ਪਿਤृਪੈਤਾਮਹਂਰਾਜ੍ਯਙ੍ਕਸ੍ਯਨਾਵਰ੍ਤਯੇਨ੍ਮਨਃ ॥ 16 ॥
ਪਿਤृਪੈਤਾਮਹਂਰਾਜ੍ਯਙ੍ਕਸ੍ਯਨਾਵਰ੍ਤਯੇਨ੍ਮਨਃ ॥ 16 ॥
sarvakālasamṛddhaṃhihastyaśvarathasaṅkulam |
pitṛpaitāmahaṃrājyaṅkasyanāvartayenmanaḥ || 16 ||
pitṛpaitāmahaṃrājyaṅkasyanāvartayenmanaḥ || 16 ||
Shloka 17
ਸਙ੍ਗਤ੍ਯਾਭਰਤ੍ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਰਾਜ੍ਯੇਨਾਰ੍ਥੀਸ੍ਵਯਮ੍ਭਵੇਤ੍ ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ੍ਤੁਵਸੁਧਾਂਸਰ੍ਵਾਮਖਿਲਾਂਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ ॥ 17 ॥
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ੍ਤੁਵਸੁਧਾਂਸਰ੍ਵਾਮਖਿਲਾਂਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ ॥ 17 ॥
saṅgatyābharatśrīmān rājyenārthīsvayambhavet |
praśāstuvasudhāṃsarvāmakhilāṃraghunandanaḥ || 17 ||
praśāstuvasudhāṃsarvāmakhilāṃraghunandanaḥ || 17 ||
Shloka 18
ਤਸ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਯਵ੍ਯਵਸਾਯਂ ਚ ਵਾਨਰ ।
ਯਾਵਨ੍ਨਦੂਰਂਯਾਤਾਃਸ੍ਮਕ੍षਿਪ੍ਰਮਾਗਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 18 ॥
ਯਾਵਨ੍ਨਦੂਰਂਯਾਤਾਃਸ੍ਮਕ੍षਿਪ੍ਰਮਾਗਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 18 ॥
tasyabuddhiṃ ca vijñāyavyavasāyaṃ ca vānara |
yāvannadūraṃyātāḥsmakṣipramāgantumarhasi || 18 ||
yāvannadūraṃyātāḥsmakṣipramāgantumarhasi || 18 ||
Shloka 19
ਇਤਿਪ੍ਰਤਿਸਮਾਦਿष੍ਟੋਹਨੂਮਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਮਾਨੁषਃਧਾਰਯਨृਪਮਯੋਧ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਵਰਿਤੋਯਯੌ ॥ 19 ॥
ਮਾਨੁषਃਧਾਰਯਨृਪਮਯੋਧ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਵਰਿਤੋਯਯੌ ॥ 19 ॥
itipratisamādiṣṭohanūmānmārutātmajaḥ |
mānuṣaḥdhārayanṛpamayodhyāntvaritoyayau || 19 ||
mānuṣaḥdhārayanṛpamayodhyāntvaritoyayau || 19 ||
Shloka 20
ਅਤੋਤ੍ਪਪਾਤਵੇਗੇਨਹਨੂਮਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਗਰੁਤ੍ਮਾਨਿਵਵੇਗੇਨਜਿਘृਕ੍षਨ੍ਪਨ੍ਨਗੋਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 20 ॥
ਗਰੁਤ੍ਮਾਨਿਵਵੇਗੇਨਜਿਘृਕ੍षਨ੍ਪਨ੍ਨਗੋਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 20 ॥
atotpapātavegenahanūmānmārutātmajaḥ |
garutmānivavegenajighṛkṣanpannagottamam || 20 ||
garutmānivavegenajighṛkṣanpannagottamam || 20 ||
Shloka 21
ਲਙ੍ਘਯਿਤ੍ਵਾਪਿਤृਪਥਂਵਿਹਗੇਨ੍ਦ੍ਰਾਲਯਂਸ਼ੁਭਮ੍ ।
ਗਙ੍ਗਾਯਮੁਨਯੋਰ੍ਭੀਮਂਸਮਤੀਤ੍ਯਸਮਾਗਮਮ੍ ॥ 21 ॥
ਗਙ੍ਗਾਯਮੁਨਯੋਰ੍ਭੀਮਂਸਮਤੀਤ੍ਯਸਮਾਗਮਮ੍ ॥ 21 ॥
laṅghayitvāpitṛpathaṃvihagendrālayaṃśubham |
gaṅgāyamunayorbhīmaṃsamatītyasamāgamam || 21 ||
gaṅgāyamunayorbhīmaṃsamatītyasamāgamam || 21 ||
Shloka 22
ਸ਼ृਙ੍ਗਬੇਰਪੁਰਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਗੁਹਮਾਸਾਦ੍ਯਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਸ ਵਾਚਾਸ਼ੁਭਯਾਹृष੍ਟੋਹਨੁਮਾਨਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 22 ॥
ਸ ਵਾਚਾਸ਼ੁਭਯਾਹृष੍ਟੋਹਨੁਮਾਨਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 22 ॥
śṛṅgaberapuramprāpyaguhamāsādyavīryavān |
sa vācāśubhayāhṛṣṭohanumānidamabravīt || 22 ||
sa vācāśubhayāhṛṣṭohanumānidamabravīt || 22 ||
Shloka 23
ਸਖਾਤੁਤਵਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋਰਾਮਸ੍ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ।
ਸਸੀਤਸ੍ਸਹਸੌਮਿਤ੍ਰਿਸ੍ਸਤ੍ਵਾਙ੍ਕੁਸ਼ਲਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 23 ॥
ਸਸੀਤਸ੍ਸਹਸੌਮਿਤ੍ਰਿਸ੍ਸਤ੍ਵਾਙ੍ਕੁਸ਼ਲਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 23 ॥
sakhātutavakākutsthorāmassatyaparākramaḥ |
sasītassahasaumitrissatvāṅkuśalamabravīt || 23 ||
sasītassahasaumitrissatvāṅkuśalamabravīt || 23 ||
Shloka 24
ਪਞ੍ਚਮੀਮਦ੍ਯਰਜਨੀਮੁषਿਤ੍ਵਾਵਚਨਾਨ੍ਮੁਨੇਃ ।
ਭਰਦ੍ਵਾਜਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਨ੍ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸ੍ਯਦ੍ਯੈਵਰਾਘਵਮ੍ ॥ 24 ॥
ਭਰਦ੍ਵਾਜਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਨ੍ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸ੍ਯਦ੍ਯੈਵਰਾਘਵਮ੍ ॥ 24 ॥
pañcamīmadyarajanīmuṣitvāvacanānmuneḥ |
bharadvājābhyanujñātandrakṣyasyadyaivarāghavam || 24 ||
bharadvājābhyanujñātandrakṣyasyadyaivarāghavam || 24 ||
Shloka 25
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟਤਨੂਰੁਹਃ ।
ਉਤ੍ਪਪਾਤਮਹਾਵੇਗਾਦ੍ਵੇਗਵਾਨ੍ਵਿਚਾਰਯਨ੍ ॥ 25 ॥
ਉਤ੍ਪਪਾਤਮਹਾਵੇਗਾਦ੍ਵੇਗਵਾਨ੍ਵਿਚਾਰਯਨ੍ ॥ 25 ॥
evamuktvāmahātejāssamprahṛṣṭatanūruhaḥ |
utpapātamahāvegādvegavānvicārayan || 25 ||
utpapātamahāvegādvegavānvicārayan || 25 ||
Shloka 26
ਸੋऽਪਸ਼੍ਯਦ੍ਰਾਮਤੀਰ੍ਥਂ ਚ ਨਦੀਂਵਾਲੁਕਿਨੀਨ੍ਤਥਾ ।
ਵਰੂਥੀਙ੍ਗੋਮਤੀਞ੍ਚੈਵਭੀਮਂਸ਼ਾਲਵਨਨ੍ਤਥਾ ॥ 26 ॥
ਵਰੂਥੀਙ੍ਗੋਮਤੀਞ੍ਚੈਵਭੀਮਂਸ਼ਾਲਵਨਨ੍ਤਥਾ ॥ 26 ॥
so'paśyadrāmatīrthaṃ ca nadīṃvālukinīntathā |
varūthīṅgomatīñcaivabhīmaṃśālavanantathā || 26 ||
varūthīṅgomatīñcaivabhīmaṃśālavanantathā || 26 ||
Shloka 27
ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚਬਹੁਸਾਹਸ੍ਰੀਃਸ੍ਫੀਤਾਨ੍ਜਨਪਦਾਨਪਿ ।
ਸਃਗਤ੍ਵਾਦੂਰਮਧ੍ਵਾਨਨ੍ਤ੍ਵਰਿਤਃਕਪਿਕੁਞ੍ਜਰਃ ॥ 27 ॥
ਸਃਗਤ੍ਵਾਦੂਰਮਧ੍ਵਾਨਨ੍ਤ੍ਵਰਿਤਃਕਪਿਕੁਞ੍ਜਰਃ ॥ 27 ॥
prajāścabahusāhasrīḥsphītānjanapadānapi |
saḥgatvādūramadhvānantvaritaḥkapikuñjaraḥ || 27 ||
saḥgatvādūramadhvānantvaritaḥkapikuñjaraḥ || 27 ||
Shloka 28
ਆਸਸਾਦਦ੍ਰੁਮਾਨ੍ ਫੁਲ੍ਲਾਨ੍ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮਸਮੀਪਗਾਨ੍ ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਸ੍ਸਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ਵृਦ੍ਧੈਸ਼੍ਚਰਮਮਾਣੈਃਸ੍ਵਲਙ੍ਕृਤੈਃ ।
ਸੁਰਾਧਿਪਸ੍ਯੋਪਵਨੇਯਥਾਚੈਤ੍ਰਰਥੇਦ੍ਰੁਮਾਨ੍ ॥ 28 ॥
ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਸ੍ਸਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ਵृਦ੍ਧੈਸ਼੍ਚਰਮਮਾਣੈਃਸ੍ਵਲਙ੍ਕृਤੈਃ ।
ਸੁਰਾਧਿਪਸ੍ਯੋਪਵਨੇਯਥਾਚੈਤ੍ਰਰਥੇਦ੍ਰੁਮਾਨ੍ ॥ 28 ॥
āsasādadrumān phullānnandigrāmasamīpagān |
strībhissaputrairvṛddhaiścaramamāṇaiḥsvalaṅkṛtaiḥ |
surādhipasyopavaneyathācaitrarathedrumān || 28 ||
strībhissaputrairvṛddhaiścaramamāṇaiḥsvalaṅkṛtaiḥ |
surādhipasyopavaneyathācaitrarathedrumān || 28 ||
Shloka 29
ਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇਤ੍ਵਯੋਧ੍ਯਾਯਾਚਸ਼ੀਰਕृष੍ਣਾਜਿਨਮ੍ਬਰਮ੍ ॥ 29 ॥
krośamātretvayodhyāyācaśīrakṛṣṇājinambaram || 29 ||
Shloka 30
ਦਦਰ੍ਸ਼ਭਰਤਨ੍ਦੀਨਙ੍ਕृਸ਼ਮਾਸ਼੍ਰਮਵਾਸਿਨਮ੍ ।
ਜਟਿਲਮ੍ਮਲਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗਮ੍ਭ੍ਰਾਤृਵ੍ਯਸਨਕਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ॥ 30 ॥
ਜਟਿਲਮ੍ਮਲਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗਮ੍ਭ੍ਰਾਤृਵ੍ਯਸਨਕਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ॥ 30 ॥
dadarśabharatandīnaṅkṛśamāśramavāsinam |
jaṭilammaladigdhāṅgambhrātṛvyasanakarśitam || 30 ||
jaṭilammaladigdhāṅgambhrātṛvyasanakarśitam || 30 ||
Shloka 31
ਫਲਮੂਲਾਸ਼ਿਨਨ੍ਦਾਨ੍ਤਨ੍ਤਾਪਸਨ੍ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣਮ੍ ।
ਸਮੁਨ੍ਨਤਜਟਾਭਾਰਂਵਲ੍ਕਲਾਜਿਨਵਾਸਸਮ੍ ॥ 31 ॥
ਸਮੁਨ੍ਨਤਜਟਾਭਾਰਂਵਲ੍ਕਲਾਜਿਨਵਾਸਸਮ੍ ॥ 31 ॥
phalamūlāśinandāntantāpasandharmacāriṇam |
samunnatajaṭābhāraṃvalkalājinavāsasam || 31 ||
samunnatajaṭābhāraṃvalkalājinavāsasam || 31 ||
Shloka 32
ਨਿਯਤਮ੍ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਸਮਤੇਜਸਮ੍ ।
ਪਾਦੁਕੇਤੇਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ੍ਤਂਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍ ॥ 32 ॥
ਪਾਦੁਕੇਤੇਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ੍ਤਂਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍ ॥ 32 ॥
niyatambhāvitātmānambrahmarṣisamatejasam |
pāduketepuraskṛtyapraśāsantaṃvasundharām || 32 ||
pāduketepuraskṛtyapraśāsantaṃvasundharām || 32 ||
Shloka 33
ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਸ੍ਯਲੋਕਸ੍ਯਤ੍ਰਾਤਾਰਮ੍ਮਹਤੋਭਯਾਤ੍ ।
ਉਪਸ੍ਥਿਤਮਮਾਤ੍ਯੈਸ਼੍ਚਸ਼ੁਚਿਭਿਸ਼੍ਚਪੁਰੋਹਿਤੈਃ ॥ 33 ॥
ਉਪਸ੍ਥਿਤਮਮਾਤ੍ਯੈਸ਼੍ਚਸ਼ੁਚਿਭਿਸ਼੍ਚਪੁਰੋਹਿਤੈਃ ॥ 33 ॥
cāturvarṇasyalokasyatrātārammahatobhayāt |
upasthitamamātyaiścaśucibhiścapurohitaiḥ || 33 ||
upasthitamamātyaiścaśucibhiścapurohitaiḥ || 33 ||
Shloka 34
ਬਲਮੁਖ੍ਯੈਸ਼੍ਚਯੁਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚਕਾषਾਯਾਮ੍ਬਰਦਾਰਿਭਿਃ ।
ਨਹਿਤੇਰਾਜਪੁਤ੍ਰਨ੍ਤਞ੍ਚੀਰਕृष੍ਣਾਜਿਨਾਮ੍ਬਰਮ੍ ॥ 34 ॥
ਨਹਿਤੇਰਾਜਪੁਤ੍ਰਨ੍ਤਞ੍ਚੀਰਕृष੍ਣਾਜਿਨਾਮ੍ਬਰਮ੍ ॥ 34 ॥
balamukhyaiścayuktaiścakāṣāyāmbaradāribhiḥ |
nahiterājaputrantañcīrakṛṣṇājināmbaram || 34 ||
nahiterājaputrantañcīrakṛṣṇājināmbaram || 34 ||
Shloka 35
ਪਰਿਭੋਕ੍ਤੁਂਵ੍ਯਵਸ੍ਯਨ੍ਤਿਪੌਰਾਵੈਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲਾਃ ।
ਤਮ੍ਧਰ੍ਮਮਿਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞਨ੍ਦੇਹਵਨ੍ਤਮਿਵਾਪਰਮ੍ ॥ 35 ॥
ਤਮ੍ਧਰ੍ਮਮਿਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞਨ੍ਦੇਹਵਨ੍ਤਮਿਵਾਪਰਮ੍ ॥ 35 ॥
paribhoktuṃvyavasyantipaurāvaidharmavatsalāḥ |
tamdharmamivadharmajñandehavantamivāparam || 35 ||
tamdharmamivadharmajñandehavantamivāparam || 35 ||
Shloka 36
ਉਵਾਚਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂਹਨੂਮਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਵਸਨ੍ਤਨ੍ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯੇਯਨ੍ਤ੍ਵਞ੍ਚੀਰਜਟਾਧਰਮ੍ ॥ 36 ॥
ਵਸਨ੍ਤਨ੍ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯੇਯਨ੍ਤ੍ਵਞ੍ਚੀਰਜਟਾਧਰਮ੍ ॥ 36 ॥
uvācaprāñjalirvākyaṃhanūmānmārutātmajaḥ |
vasantandaṇḍakāraṇyeyantvañcīrajaṭādharam || 36 ||
vasantandaṇḍakāraṇyeyantvañcīrajaṭādharam || 36 ||
Shloka 37
ਅਨੁਸ਼ੋਚਸਿਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਂ ਸ ਤ੍ਵਾਙ੍ਕੌਸ਼ਲਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਪ੍ਰਿਯਮਾਖ੍ਯਾਮਿਤੇਦੇਵਸ਼ੋਕਨ੍ਤ੍ਯਜਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ॥ 37 ॥
ਪ੍ਰਿਯਮਾਖ੍ਯਾਮਿਤੇਦੇਵਸ਼ੋਕਨ੍ਤ੍ਯਜਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ॥ 37 ॥
anuśocasikākutsthaṃ sa tvāṅkauśalamabravīt |
priyamākhyāmitedevaśokantyajasudāruṇam || 37 ||
priyamākhyāmitedevaśokantyajasudāruṇam || 37 ||
Shloka 38
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤੇਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ਵਂਰਾਮੇਣਸਹਸਙ੍ਗਤਃ ।
ਨਿਹਤ੍ਯਰਾਵਣਂਰਾਮਃਪ੍ਰਤਿਲਭ੍ਯ ਚ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ॥ 38 ॥
ਨਿਹਤ੍ਯਰਾਵਣਂਰਾਮਃਪ੍ਰਤਿਲਭ੍ਯ ਚ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ॥ 38 ॥
asminmuhūrtebhrātrātvaṃrāmeṇasahasaṅgataḥ |
nihatyarāvaṇaṃrāmaḥpratilabhya ca maithilīm || 38 ||
nihatyarāvaṇaṃrāmaḥpratilabhya ca maithilīm || 38 ||
Shloka 39
ਉਪਯਾਤਿਸਮृਦ੍ਧਾਰ੍ਥਃਸਹਮਿਤ੍ਰੈਰ੍ਮਹਾਬਲੈਃ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚਮਹਾਤੇਜਾਵੈਦੇਹੀ ਚ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ ॥ 39 ॥
ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚਮਹਾਤੇਜਾਵੈਦੇਹੀ ਚ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ ॥ 39 ॥
upayātisamṛddhārthaḥsahamitrairmahābalaiḥ |
lakṣmaṇaścamahātejāvaidehī ca yaśasvinī || 39 ||
lakṣmaṇaścamahātejāvaidehī ca yaśasvinī || 39 ||
Shloka 40
ਸੀਤਾਸਮਗ੍ਰਾਰਾਮੇਣਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣਸ਼ਚੀਯਥਾ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋਹਨੁਮਤਾਭਰਤਃਕੈਕਯੀਸੁਤਃ ॥ 40 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋਹਨੁਮਤਾਭਰਤਃਕੈਕਯੀਸੁਤਃ ॥ 40 ॥
sītāsamagrārāmeṇamahendreṇaśacīyathā |
evamuktohanumatābharataḥkaikayīsutaḥ || 40 ||
evamuktohanumatābharataḥkaikayīsutaḥ || 40 ||
Shloka 41
ਪਪਾਤਸਹਸਾਹृष੍ਟੋਹਰ੍षਾਨ੍ਮੋਹਮੁਪਾਗਮਤ੍ ।
ਤਤੋਮੁਹੂਰ੍ਤਾਦੁਤ੍ਥਾਯਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਰਾਘਵਃ ॥ 41 ॥
ਤਤੋਮੁਹੂਰ੍ਤਾਦੁਤ੍ਥਾਯਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਰਾਘਵਃ ॥ 41 ॥
papātasahasāhṛṣṭoharṣānmohamupāgamat |
tatomuhūrtādutthāyapratyāśvasya ca rāghavaḥ || 41 ||
tatomuhūrtādutthāyapratyāśvasya ca rāghavaḥ || 41 ||
Shloka 42
ਹਨੂਮਨ੍ਤਮੁਵਾਚੇਦਮ੍ਭਰਤਃਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨਮ੍ ।
ਅਸ਼ੋਕਜੈਃਪ੍ਰੀਤਿਮਯੈਃਕਪਿਮਾਲਿਙ੍ਗ੍ਯਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਤ੍ ॥ 42 ॥
ਅਸ਼ੋਕਜੈਃਪ੍ਰੀਤਿਮਯੈਃਕਪਿਮਾਲਿਙ੍ਗ੍ਯਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਤ੍ ॥ 42 ॥
hanūmantamuvācedambharataḥpriyavādinam |
aśokajaiḥprītimayaiḥkapimāliṅgyasambhramāt || 42 ||
aśokajaiḥprītimayaiḥkapimāliṅgyasambhramāt || 42 ||
Shloka 43
ਸਿषੇਚਭਰਤਃਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਵਿਪੁਲੈਰਸ਼੍ਰੁਬਿਨ੍ਧੁਭਿਃ ।
ਦੇਵੋਵਾਮਾਨੁषੋਵਾਤ੍ਵਮਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਾਦਿਹਾਗਤਃ ॥ 43 ॥
ਦੇਵੋਵਾਮਾਨੁषੋਵਾਤ੍ਵਮਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਾਦਿਹਾਗਤਃ ॥ 43 ॥
siṣecabharataḥśrīmānvipulairaśrubindhubhiḥ |
devovāmānuṣovātvamanukrośādihāgataḥ || 43 ||
devovāmānuṣovātvamanukrośādihāgataḥ || 43 ||
Shloka 44
ਪ੍ਰਿਯਾਖ੍ਯਾਨਸ੍ਯਤੇਸੌਮ੍ਯਦਦਾਮਿਬ੍ਰੁਵਤਃਪ੍ਰਿਯਮ੍ ।
ਗਵਾਂਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਗ੍ਰਾਮਾਣਾਂ ਚ ਸ਼ਤਮ੍ਪਰਮ੍ ॥ 44 ॥
ਗਵਾਂਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਗ੍ਰਾਮਾਣਾਂ ਚ ਸ਼ਤਮ੍ਪਰਮ੍ ॥ 44 ॥
priyākhyānasyatesaumyadadāmibruvataḥpriyam |
gavāṃśatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śatamparam || 44 ||
gavāṃśatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śatamparam || 44 ||
Shloka 45
ਸਕੁਣ੍ਡਲਾਸ਼੍ਸ਼ੁਭਾਚਾਰਾਭਾਰ੍ਯਾਃਕਨ੍ਯਾਸ੍ਤੁषੋਡਸ਼ ।
ਹੇਮਵਰ੍ਣਾਸ੍ਸੁਨਾਸੋਰੂਸ਼੍ਸ਼ਸ਼ਿਸੌਮ੍ਯਾਨਨਾਃਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ॥ 45 ॥
ਹੇਮਵਰ੍ਣਾਸ੍ਸੁਨਾਸੋਰੂਸ਼੍ਸ਼ਸ਼ਿਸੌਮ੍ਯਾਨਨਾਃਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ॥ 45 ॥
sakuṇḍalāśśubhācārābhāryāḥkanyāstuṣoḍaśa |
hemavarṇāssunāsorūśśaśisaumyānanāḥstriyaḥ || 45 ||
hemavarṇāssunāsorūśśaśisaumyānanāḥstriyaḥ || 45 ||
Shloka 46
ਸਰ੍ਵਾਭਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਃਕੁਲਜਾਤਿਭਿਃ ।
ਨਿਸ਼ਮ੍ਯਰਾਮਾਗਮਨਨ੍ਨृਪਾਤ੍ਮਜਃਕਪਿਪ੍ਰਵੀਰਸ੍ਯਤਦਾਦ੍ਭੁਤੋਪਮਮ੍ ।
ਪ੍ਰਹਰ੍षਿਤੋਰਾਮਦਿਦृਕ੍ष੍ਯਾऽਭਵਤ੍ਪੁਨਸ਼੍ਚਹਰ੍षਾਦਿਦਮਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਚਃ ॥ 46 ॥
ਨਿਸ਼ਮ੍ਯਰਾਮਾਗਮਨਨ੍ਨृਪਾਤ੍ਮਜਃਕਪਿਪ੍ਰਵੀਰਸ੍ਯਤਦਾਦ੍ਭੁਤੋਪਮਮ੍ ।
ਪ੍ਰਹਰ੍षਿਤੋਰਾਮਦਿਦृਕ੍ष੍ਯਾऽਭਵਤ੍ਪੁਨਸ਼੍ਚਹਰ੍षਾਦਿਦਮਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਚਃ ॥ 46 ॥
sarvābharaṇasampannāssampannāḥkulajātibhiḥ |
niśamyarāmāgamanannṛpātmajaḥkapipravīrasyatadādbhutopamam |
praharṣitorāmadidṛkṣyā'bhavatpunaścaharṣādidamabravīdvacaḥ || 46 ||
niśamyarāmāgamanannṛpātmajaḥkapipravīrasyatadādbhutopamam |
praharṣitorāmadidṛkṣyā'bhavatpunaścaharṣādidamabravīdvacaḥ || 46 ||
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ अष्टाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
अयोध्यान्तुसमालोक्यचिन्तयामासराघवः ।
प्रियकामःप्रियंरामस्ततस्त्वरितविक्रमः ॥ 1 ॥
चिन्तयित्वाततोदृष्टिंवानरेषुन्यपातयत् ।
उवाचधीमांस्तेजस्वीहनूमन्तम्प्लवङ्गमम् ॥ 2 ॥
अयोध्यान्त्वरितोगत्वाशीघ्रम्प्लवगसत्तम ।
जानीहिकछचित्कुशलीजनोनृपतिमन्दिरे ॥ 3 ॥
शृङ्गबेरिपुरम्प्राप्यगुहङ्गहनगोचरम् ।
निषादाधिपतिम्ब्रूहिकुशलंवचनान्मम ॥ 4 ॥
श्रुत्वातुमाङ्कुशलिनमरोगंविगतज्वरम् ।
भविष्यतिगुहःप्रीतस्सममात्मसमस्सखा ॥ 5 ॥
अयोध्यायाश्चतेमार्गम्प्रवृत्तिम्भरतस्य च ।
निवेदयिष्यतिप्रीतोनिषादाधिपतिर्गुहः ॥ 6 ॥
भरतस्तुत्वयावाच्यःकुशलंवचनान्मम ।
सिद्धार्थंशंसमान्तस्मैसभार्यंसहलक्ष्मणम् ॥ 7 ॥
हरणञ्चापिवैदेह्यारावणेनबलीयसा ।
सुग्रीवेण च सम्वादंवालिनश्चवधंरणे ॥ 8 ॥
मैथिल्यन्वेषणञ्चैवयथाचाधिगतात्वया ।
लङ्घयित्वामहातोयमापगापतिमव्ययम् ॥ 9 ॥
उपयानंसमुद्रस्यसागरस्य च दर्शनम् ।
यथा च कारितस्सेतूरावणश्चयथाहतः ॥ 10 ॥
वरदानम्महेन्द्रेणब्रह्मणावरुणेन च ।
महादेवप्रसादाच्छपित्राममसमागमम् ॥ 11 ॥
उपयातं च मांसौम्य भरतायनिवेदय ।
सहराक्षसराजेनहरीणामीश्वरेण च ॥ 12 ॥
जित्वाशत्रुगणान्रामःप्राप्यचानुत्तमंयशः ।
उपायानंसमृद्धार्थस्सहमित्रैर्महाबलैः ॥ 13 ॥
एतच्छ्रुत्वायमाकारम्भजतेभरतस्ततः ।
स च तेवेदितव्यःस्यात्सर्वंयच्छापिमाम्प्रति ॥ 14 ॥
ज्ञेयाःसर्वे च वृत्तान्ताःभरतस्येङ्गितानि च ।
तत्त्वेनमुखवर्णेनदृष्ट्याव्याभाषितेन च ॥ 15 ॥
सर्वकालसमृद्धंहिहस्त्यश्वरथसङ्कुलम् ।
पितृपैतामहंराज्यङ्कस्यनावर्तयेन्मनः ॥ 16 ॥
सङ्गत्याभरत्श्रीमान् राज्येनार्थीस्वयम्भवेत् ।
प्रशास्तुवसुधांसर्वामखिलांरघुनन्दनः ॥ 17 ॥
तस्यबुद्धिं च विज्ञायव्यवसायं च वानर ।
यावन्नदूरंयाताःस्मक्षिप्रमागन्तुमर्हसि ॥ 18 ॥
इतिप्रतिसमादिष्टोहनूमान्मारुतात्मजः ।
मानुषःधारयनृपमयोध्यान्त्वरितोययौ ॥ 19 ॥
अतोत्पपातवेगेनहनूमान्मारुतात्मजः ।
गरुत्मानिववेगेनजिघृक्षन्पन्नगोत्तमम् ॥ 20 ॥
लङ्घयित्वापितृपथंविहगेन्द्रालयंशुभम् ।
गङ्गायमुनयोर्भीमंसमतीत्यसमागमम् ॥ 21 ॥
शृङ्गबेरपुरम्प्राप्यगुहमासाद्यवीर्यवान् ।
स वाचाशुभयाहृष्टोहनुमानिदमब्रवीत् ॥ 22 ॥
सखातुतवकाकुत्स्थोरामस्सत्यपराक्रमः ।
ससीतस्सहसौमित्रिस्सत्वाङ्कुशलमब्रवीत् ॥ 23 ॥
पञ्चमीमद्यरजनीमुषित्वावचनान्मुनेः ।
भरद्वाजाभ्यनुज्ञातन्द्रक्ष्यस्यद्यैवराघवम् ॥ 24 ॥
एवमुक्त्वामहातेजास्सम्प्रहृष्टतनूरुहः ।
उत्पपातमहावेगाद्वेगवान्विचारयन् ॥ 25 ॥
सोऽपश्यद्रामतीर्थं च नदींवालुकिनीन्तथा ।
वरूथीङ्गोमतीञ्चैवभीमंशालवनन्तथा ॥ 26 ॥
प्रजाश्चबहुसाहस्रीःस्फीतान्जनपदानपि ।
सःगत्वादूरमध्वानन्त्वरितःकपिकुञ्जरः ॥ 27 ॥
आससादद्रुमान् फुल्लान्नन्दिग्रामसमीपगान् ।
स्त्रीभिस्सपुत्रैर्वृद्धैश्चरममाणैःस्वलङ्कृतैः ।
सुराधिपस्योपवनेयथाचैत्ररथेद्रुमान् ॥ 28 ॥
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ॥ 29 ॥
ददर्शभरतन्दीनङ्कृशमाश्रमवासिनम् ।
जटिलम्मलदिग्धाङ्गम्भ्रातृव्यसनकर्शितम् ॥ 30 ॥
फलमूलाशिनन्दान्तन्तापसन्धर्मचारिणम् ।
समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ॥ 31 ॥
नियतम्भावितात्मानम्ब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।
पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ॥ 32 ॥
चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारम्महतोभयात् ।
उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ॥ 33 ॥
बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
नहितेराजपुत्रन्तञ्चीरकृष्णाजिनाम्बरम् ॥ 34 ॥
परिभोक्तुंव्यवस्यन्तिपौरावैधर्मवत्सलाः ।
तम्धर्ममिवधर्मज्ञन्देहवन्तमिवापरम् ॥ 35 ॥
उवाचप्राञ्जलिर्वाक्यंहनूमान्मारुतात्मजः ।
वसन्तन्दण्डकारण्येयन्त्वञ्चीरजटाधरम् ॥ 36 ॥
अनुशोचसिकाकुत्स्थं स त्वाङ्कौशलमब्रवीत् ।
प्रियमाख्यामितेदेवशोकन्त्यजसुदारुणम् ॥ 37 ॥
अस्मिन्मुहूर्तेभ्रात्रात्वंरामेणसहसङ्गतः ।
निहत्यरावणंरामःप्रतिलभ्य च मैथिलीम् ॥ 38 ॥
उपयातिसमृद्धार्थःसहमित्रैर्महाबलैः ।
लक्ष्मणश्चमहातेजावैदेही च यशस्विनी ॥ 39 ॥
सीतासमग्रारामेणमहेन्द्रेणशचीयथा ।
एवमुक्तोहनुमताभरतःकैकयीसुतः ॥ 40 ॥
पपातसहसाहृष्टोहर्षान्मोहमुपागमत् ।
ततोमुहूर्तादुत्थायप्रत्याश्वस्य च राघवः ॥ 41 ॥
हनूमन्तमुवाचेदम्भरतःप्रियवादिनम् ।
अशोकजैःप्रीतिमयैःकपिमालिङ्ग्यसम्भ्रमात् ॥ 42 ॥
सिषेचभरतःश्रीमान्विपुलैरश्रुबिन्धुभिः ।
देवोवामानुषोवात्वमनुक्रोशादिहागतः ॥ 43 ॥
प्रियाख्यानस्यतेसौम्यददामिब्रुवतःप्रियम् ।
गवांशतसहस्रं च ग्रामाणां च शतम्परम् ॥ 44 ॥
सकुण्डलाश्शुभाचाराभार्याःकन्यास्तुषोडश ।
हेमवर्णास्सुनासोरूश्शशिसौम्याननाःस्त्रियः ॥ 45 ॥
सर्वाभरणसम्पन्नास्सम्पन्नाःकुलजातिभिः ।
निशम्यरामागमनन्नृपात्मजःकपिप्रवीरस्यतदाद्भुतोपमम् ।
प्रहर्षितोरामदिदृक्ष्याऽभवत्पुनश्चहर्षादिदमब्रवीद्वचः ॥ 46 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.