ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਨੁਮਤੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਥਾਵਦਭਿਭਾषਿਤਮ੍ ।
ਰਾਮਃ ਪ੍ਰੀਤਿਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾਕ੍ਯਮੁਤ੍ਤਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਕृਤਂ ਹਨੁਮਤਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸੁਮਹਦ੍ਭੁਵਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।
ਮਨਸਾਪਿ ਯਦਨ੍ਯੇਨ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਧਰਣੀਤਲੇ ॥ 2 ॥
ਨ ਹਿ ਤਂ ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਸ੍ਤਰੇਤ ਮਹਾਰ੍ਣਵਮ੍ ।
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਗਰੁਡਾਦ੍ਵਾਯੋਰਨ੍ਯਤ੍ਰ ਚ ਹਨੂਮਤਃ ॥ 3 ॥
ਦੇਵਦਾਨਵਯਕ੍षਾਣਾਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋਰਗਰਕ੍षਸਾਮ੍ ।
ਅਪ੍ਰਧृष੍ਯਾਂ ਪੁਰੀਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਰਾਵਣੇਨ ਸੁਰਕ੍षਿਤਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰਵष੍ਟ ਸ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯਸ਼੍ਵਸਨ੍ਕੋ ਨਾਮ ਨਿष੍ਕ੍ਰਮੇਤ੍ ॥ 4 ॥
ਕੋ ਵਿਸ਼ੇਤ੍ਸੁਦੁਰਾਧਰ੍षਾਂ ਰਾਕ੍षਸੈਸ਼੍ਚ ਸੁਰਕ੍षਿਤਾਮ੍ ।
ਯੋ ਵੀਰ੍ਯਬਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨ ਸਮਸ੍ਯਾਦ੍ਧਨੂਮਤਃ ॥ 5 ॥
ਭृਤ੍ਯਕਾਰ੍ਯਂ ਹਨੁਮਤਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯ ਕृਤਮ੍ਮਹਤ੍ ।
ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਧਾਯ ਸ੍ਵਬਲਂ ਸਦृਸ਼ਂ ਵਿਕ੍ਰਮਸ੍ਯ ਚ ॥ 6 ॥
ਯੋ ਹਿ ਭृਤ੍ਯੋ ਨਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਸਨ੍ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਕਰ੍ਮਣਿ ਦੁष੍ਕਰੇ ।
ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਦਨੁਰਾਗੇਣ ਤਮਾਹੁਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 7 ॥
ਨਿਯੁਕ੍ਤੋਯਃ ਪਰਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨृਪਤੇਃ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ।
ਭृਤ੍ਯੋऽਭृਤ੍ਯਸ੍ਸਮਰ੍ਥੋऽਪਿ ਤਮਾਹੁਰ੍ਮਧ੍ਯਮਂ ਨਰਮ੍ ॥ 8 ॥
ਨਿਯੁਕ੍ਤੋ ਨृਪਤੇਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਸ੍ਸਮਾਹਿਤਃ ।
ਭृਤ੍ਯੋ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਸਮਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਤਮਾਹੁਃ ਪੁਰੁषਾਧਮਮ੍ ॥ 9 ॥
ਤਨ੍ਨਿਯੋਗੇ ਨਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਕृਤਂ ਕृਤ੍ਯਂ ਹਨੂਮਤਾ ।
ਨ ਚਾਤ੍ਮਾ ਲਘੁਤਾਂ ਨੀਤਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤੋषਿਤਃ ॥ 10 ॥
ਅਹਂ ਚ ਰਘੁਵਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨਾਦ੍ਯ ਧਰ੍ਮਤਃ ਪਰਿਰਕ੍षਿਤਾਃ ॥ 11 ॥
ਇਦਂ ਤੁ ਮਮ ਦੀਨਸ੍ਯ ਮਨੋ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਕਰ੍षਤਿ ।
ਯਦਿਹਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਾਖ੍ਯਾਤੁਰ੍ਨ ਕੁਰ੍ਮਿ ਸਦृਸ਼ਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 12 ॥
ਏष ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਭੂਤੇ ਪਰਿष੍ਵਙ੍ਗੋ ਹਨੂਮਤਃ ।
ਮਯਾ ਕਾਲਮਿਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦਤ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 13 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੀਤਿਹृष੍ਟਾਙ੍ਗੋ ਰਾਮਸ੍ਤਂ ਪਰਿषਸ੍ਵਜੇ ।
ਹਨੂਮਨ੍ਤਂ ਕृਤਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕृਤਕਾਰ੍ਯਮੁਪਾਗਤਮ੍ ॥ 14 ॥
ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰੁਵਾਚੇਦਂ ਵਚਨਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ ।
ਹਰੀਣਾਮੀਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯਾਪਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯੋਪਸ਼ृਣ੍ਵਤਃ ॥ 15 ॥
ਸਰ੍ਵਥਾ ਸੁਕृਤਂ ਤਾਵਤ੍ਸੀਤਾਯਾਃ ਪਰਿਮਾਰ੍ਗਣਮ੍ ।
ਸਾਗਰਂ ਤੁ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਨष੍ਟਂ ਮਨੋ ਮਮ ॥ 16 ॥
ਕਥਂ ਨਾਮ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਦੁष੍ਪਾਰਸ੍ਯ ਮਹਾਮ੍ਭਸਃ ।
ਹਰਯੋ ਦਕ੍षਿਣਂ ਪਾਰਂ ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਮਾਗਤਾਃ ॥ 17 ॥
ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੇष ਤੁ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤੋ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਗਦਿਤੋ ਮਮ ।
ਸਮੁਦ੍ਰਪਾਰਗਮਨੇ ਹਰੀਣਾਂ ਕਿਮਿਹੋਤ੍ਤਰਮ੍ ॥ 18 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਾ ਸ਼ੋਕਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਰਾਮ ਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣਃ ।
ਹਨੂਮਨ੍ਤਂ ਮਹਾਬਾਹੁਸ੍ਤਤੋ ਧ੍ਯਾਨਮੁਪਾਗਮਤ੍ ॥ 19 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
śrutvā hanumato vākyaṃ yathāvadabhibhāṣitam |
rāmaḥ prītisamāyukto vākyamuttaramabravīt || 1 ||
kṛtaṃ hanumatā kāryaṃ sumahadbhuvi durlabham |
manasāpi yadanyena na śakyaṃ dharaṇītale || 2 ||
na hi taṃ paripaśyāmi yastareta mahārṇavam |
anyatra garuḍādvāyoranyatra ca hanūmataḥ || 3 ||
devadānavayakṣāṇāṃ gandharvoragarakṣasām |
apradhṛṣyāṃ purīṃ laṅkāṃ rāvaṇena surakṣitām |
pravaṣṭa ssattvamāśrityaśvasanko nāma niṣkramet || 4 ||
ko viśetsudurādharṣāṃ rākṣasaiśca surakṣitām |
yo vīryabalasampanno na samasyāddhanūmataḥ || 5 ||
bhṛtyakāryaṃ hanumatā sugrīvasya kṛtammahat |
svayaṃ vidhāya svabalaṃ sadṛśaṃ vikramasya ca || 6 ||
yo hi bhṛtyo niyuktassanbhartrā karmaṇi duṣkare |
kuryāttadanurāgeṇa tamāhuḥ puruṣottamam || 7 ||
niyuktoyaḥ paraṃ kāryaṃ na kuryānnṛpateḥ priyam |
bhṛtyo'bhṛtyassamartho'pi tamāhurmadhyamaṃ naram || 8 ||
niyukto nṛpateḥ kāryaṃ na kuryādyassamāhitaḥ |
bhṛtyo yuktassamarthaśca tamāhuḥ puruṣādhamam || 9 ||
tanniyoge niyuktena kṛtaṃ kṛtyaṃ hanūmatā |
na cātmā laghutāṃ nītassugrīvaścāpi toṣitaḥ || 10 ||
ahaṃ ca raghuvaṃśaśca lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
vaidehyā darśanenādya dharmataḥ parirakṣitāḥ || 11 ||
idaṃ tu mama dīnasya mano bhūyaḥ prakarṣati |
yadihāsya priyākhyāturna kurmi sadṛśaṃ priyam || 12 ||
eṣa sarvasvabhūte pariṣvaṅgo hanūmataḥ |
mayā kālamimaṃ prāpya dattastasya mahātmanaḥ || 13 ||
ityuktvā prītihṛṣṭāṅgo rāmastaṃ pariṣasvaje |
hanūmantaṃ kṛtātmānaṃ kṛtakāryamupāgatam || 14 ||
dhyātvā punaruvācedaṃ vacanaṃ raghunandanaḥ |
harīṇāmīśvarasyāpi sugrīvasyopaśṛṇvataḥ || 15 ||
sarvathā sukṛtaṃ tāvatsītāyāḥ parimārgaṇam |
sāgaraṃ tu samāsādya punarnaṣṭaṃ mano mama || 16 ||
kathaṃ nāma samudrasya duṣpārasya mahāmbhasaḥ |
harayo dakṣiṇaṃ pāraṃ gamiṣyanti samāgatāḥ || 17 ||
yadyapyeṣa tu vṛttānto vaidehyā gadito mama |
samudrapāragamane harīṇāṃ kimihottaram || 18 ||
ityuktavā śokasambhrānto rāma śśatrunibarhaṇaḥ |
hanūmantaṃ mahābāhustato dhyānamupāgamat || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe prathamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ प्रथमस्सर्गः ।
श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं यथावदभिभाषितम् ।
रामः प्रीतिसमायुक्तो वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ 1 ॥
कृतं हनुमता कार्यं सुमहद्भुवि दुर्लभम् ।
मनसापि यदन्येन न शक्यं धरणीतले ॥ 2 ॥
न हि तं परिपश्यामि यस्तरेत महार्णवम् ।
अन्यत्र गरुडाद्वायोरन्यत्र च हनूमतः ॥ 3 ॥
देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
अप्रधृष्यां पुरीं लङ्कां रावणेन सुरक्षिताम् ।
प्रवष्ट स्सत्त्वमाश्रित्यश्वसन्को नाम निष्क्रमेत् ॥ 4 ॥
को विशेत्सुदुराधर्षां राक्षसैश्च सुरक्षिताम् ।
यो वीर्यबलसम्पन्नो न समस्याद्धनूमतः ॥ 5 ॥
भृत्यकार्यं हनुमता सुग्रीवस्य कृतम्महत् ।
स्वयं विधाय स्वबलं सदृशं विक्रमस्य च ॥ 6 ॥
यो हि भृत्यो नियुक्तस्सन्भर्त्रा कर्मणि दुष्करे ।
कुर्यात्तदनुरागेण तमाहुः पुरुषोत्तमम् ॥ 7 ॥
नियुक्तोयः परं कार्यं न कुर्यान्नृपतेः प्रियम् ।
भृत्योऽभृत्यस्समर्थोऽपि तमाहुर्मध्यमं नरम् ॥ 8 ॥
नियुक्तो नृपतेः कार्यं न कुर्याद्यस्समाहितः ।
भृत्यो युक्तस्समर्थश्च तमाहुः पुरुषाधमम् ॥ 9 ॥
तन्नियोगे नियुक्तेन कृतं कृत्यं हनूमता ।
न चात्मा लघुतां नीतस्सुग्रीवश्चापि तोषितः ॥ 10 ॥
अहं च रघुवंशश्च लक्ष्मणश्च महाबलः ।
वैदेह्या दर्शनेनाद्य धर्मतः परिरक्षिताः ॥ 11 ॥
इदं तु मम दीनस्य मनो भूयः प्रकर्षति ।
यदिहास्य प्रियाख्यातुर्न कुर्मि सदृशं प्रियम् ॥ 12 ॥
एष सर्वस्वभूते परिष्वङ्गो हनूमतः ।
मया कालमिमं प्राप्य दत्तस्तस्य महात्मनः ॥ 13 ॥
इत्युक्त्वा प्रीतिहृष्टाङ्गो रामस्तं परिषस्वजे ।
हनूमन्तं कृतात्मानं कृतकार्यमुपागतम् ॥ 14 ॥
ध्यात्वा पुनरुवाचेदं वचनं रघुनन्दनः ।
हरीणामीश्वरस्यापि सुग्रीवस्योपशृण्वतः ॥ 15 ॥
सर्वथा सुकृतं तावत्सीतायाः परिमार्गणम् ।
सागरं तु समासाद्य पुनर्नष्टं मनो मम ॥ 16 ॥
कथं नाम समुद्रस्य दुष्पारस्य महाम्भसः ।
हरयो दक्षिणं पारं गमिष्यन्ति समागताः ॥ 17 ॥
यद्यप्येष तु वृत्तान्तो वैदेह्या गदितो मम ।
समुद्रपारगमने हरीणां किमिहोत्तरम् ॥ 18 ॥
इत्युक्तवा शोकसम्भ्रान्तो राम श्शत्रुनिबर्हणः ।
हनूमन्तं महाबाहुस्ततो ध्यानमुपागमत् ॥ 19 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे प्रथमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
śrutvā hanumato vākyaṃ yathāvadabhibhāṣitam |
rāmaḥ prītisamāyukto vākyamuttaramabravīt || 1 ||
kṛtaṃ hanumatā kāryaṃ sumahadbhuvi durlabham |
manasāpi yadanyena na śakyaṃ dharaṇītale || 2 ||
na hi taṃ paripaśyāmi yastareta mahārṇavam |
anyatra garuḍādvāyoranyatra ca hanūmataḥ || 3 ||
devadānavayakṣāṇāṃ gandharvoragarakṣasām |
apradhṛṣyāṃ purīṃ laṅkāṃ rāvaṇena surakṣitām |
pravaṣṭa ssattvamāśrityaśvasanko nāma niṣkramet || 4 ||
ko viśetsudurādharṣāṃ rākṣasaiśca surakṣitām |
yo vīryabalasampanno na samasyāddhanūmataḥ || 5 ||
bhṛtyakāryaṃ hanumatā sugrīvasya kṛtammahat |
svayaṃ vidhāya svabalaṃ sadṛśaṃ vikramasya ca || 6 ||
yo hi bhṛtyo niyuktassanbhartrā karmaṇi duṣkare |
kuryāttadanurāgeṇa tamāhuḥ puruṣottamam || 7 ||
niyuktoyaḥ paraṃ kāryaṃ na kuryānnṛpateḥ priyam |
bhṛtyo'bhṛtyassamartho'pi tamāhurmadhyamaṃ naram || 8 ||
niyukto nṛpateḥ kāryaṃ na kuryādyassamāhitaḥ |
bhṛtyo yuktassamarthaśca tamāhuḥ puruṣādhamam || 9 ||
tanniyoge niyuktena kṛtaṃ kṛtyaṃ hanūmatā |
na cātmā laghutāṃ nītassugrīvaścāpi toṣitaḥ || 10 ||
ahaṃ ca raghuvaṃśaśca lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
vaidehyā darśanenādya dharmataḥ parirakṣitāḥ || 11 ||
idaṃ tu mama dīnasya mano bhūyaḥ prakarṣati |
yadihāsya priyākhyāturna kurmi sadṛśaṃ priyam || 12 ||
eṣa sarvasvabhūte pariṣvaṅgo hanūmataḥ |
mayā kālamimaṃ prāpya dattastasya mahātmanaḥ || 13 ||
ityuktvā prītihṛṣṭāṅgo rāmastaṃ pariṣasvaje |
hanūmantaṃ kṛtātmānaṃ kṛtakāryamupāgatam || 14 ||
dhyātvā punaruvācedaṃ vacanaṃ raghunandanaḥ |
harīṇāmīśvarasyāpi sugrīvasyopaśṛṇvataḥ || 15 ||
sarvathā sukṛtaṃ tāvatsītāyāḥ parimārgaṇam |
sāgaraṃ tu samāsādya punarnaṣṭaṃ mano mama || 16 ||
kathaṃ nāma samudrasya duṣpārasya mahāmbhasaḥ |
harayo dakṣiṇaṃ pāraṃ gamiṣyanti samāgatāḥ || 17 ||
yadyapyeṣa tu vṛttānto vaidehyā gadito mama |
samudrapāragamane harīṇāṃ kimihottaram || 18 ||
ityuktavā śokasambhrānto rāma śśatrunibarhaṇaḥ |
hanūmantaṃ mahābāhustato dhyānamupāgamat || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe prathamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.