ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਰਾਘਵੇਣਾਭਯੇਦਤ੍ਤੇਸਨ੍ਨਤੋਰਾਵਣਾਨੁਜਃ ।
ਵਿਭੀषਣੋਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋਭੂਮਿਂਸਮਵਲੋਕਯਨ੍ ॥ 1 ॥
ਖਾਤ੍ਪਪਾਤਾਵਨੀਂਹृष੍ਟੋਭਕ੍ਤੇਰਨੁਚਰੈਸ੍ਸਹ ।
ਸਤਰਾਮਸ੍ਯਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨਿਪਪਾਤਵਿਭੀषਣਃ ॥ 2 ॥
ਪਾਦਯੋਸ਼੍ਸ਼ਰਣਾਨ੍ਵੇषੀਚਤੁਰ੍ਭਿਸ੍ਸਹਰਾਕ੍षਸੈਃ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਚ੍ਚਤਦਾਵਾਕ੍ਯਂਰਾਮਮ੍ਪ੍ਰਤਿਵਿਭੀषਣਃ ॥ 3 ॥
ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਞ੍ਚਯੁਕ੍ਤਞ੍ਚਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂਸਮ੍ਪ੍ਰਹਰ੍षਣਮ੍ ।
ਅਨੁਜੋਰਾਵਣਸ੍ਯਾਹਨ੍ਤੇਨਚਾਪ੍ਯਵਮਾਨਿਤਃ ।
ਭਵਨ੍ਤਂਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂਸ਼ਰਣ੍ਯਂਸ਼ਰਣਾਗਤਃ ॥ 4 ॥
ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਾਮਯਾਲਙ੍ਕਮਿਤ੍ਰਾਣਿਚਧਨਾਨਿਚ ।
ਭਵਦ੍ਗਤਂਹਿਮੇਰਾਜ੍ਯਞ੍ਜੀਵਿਤਞ੍ਚਸੁਖਾਨਿਚ ॥ 5 ॥
ਤਥ੍ਯਤਦ੍ਵਚਨਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਮੋਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 6 ॥
ਵਚਸਾਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵੈਨਂਲੋਚਨਾਭ੍ਯਾਮ੍ਪਿਬਨ੍ਨਿਵ ।
ਆਖ੍ਯਾਹਿਮਮਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨਰਾਕ੍षਸਾਨਾਮ੍ਬਲਾਬਲਮ੍ ॥ 7 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਨ੍ਤਦਾਰਕ੍षੋਰਾਮੇਣਾਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਰਾਵਣਸ੍ਯਬਲਂਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ 8 ॥
ਅਵਧ੍ਯਸ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਙ੍ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋਰਗਰਕ੍षਸਾਮ੍ ।
ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵੋਵਰਦਾਨਾਤ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ ॥ 9 ॥
ਰਾਵਣਾਨਨ੍ਤਰੋਭ੍ਰਾਤਾਮਮਜ੍ਯੇष੍ਠਸ਼੍ਚਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋਮਹਾਤੇਜਾਸ਼੍ਸ਼ਕ੍ਰਪ੍ਰਤਿਬਲੋਯੁਧਿ ॥ 10 ॥
ਰਾਮਸੇਨਾਪਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯਪ੍ਰਹਾਸ੍ਤੋਯਦਿਵਾਸ਼੍ਰੁਤਃ ।
ਕੈਲਾਸੇਯੇਨਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇਮਣਿਭਦ੍ਰਃਪਰਾਜਿਤਃ ॥ 11 ॥
ਬਦ੍ਦਗੋਧਾਙ੍ਗੁਲਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਅਵਧ੍ਯਕਵਚੋ ਯੁਧਿ ।
ਧਨੁਰਾਦਾਯ ਯਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਨਦृਸ਼੍ਯੋ ਭਵਤੀਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ ॥ 12 ॥
ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਸਮਯਵ੍ਯੂਹੇਤਰ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਧਾਨਗਤਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੂਨਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਦ੍ ਹਨ੍ਤਿਰਾਘਵਃ ॥ 13 ॥
ਮਹੋਦਰਮਹਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੌਰਾਕ੍षਸਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਕਮ੍ਪਨਃ ।
ਅਨੀਕਸ੍ਥਾਸ੍ਤੁਤਸ੍ਯੈਤੇਲੋਕਪਾਲਸਮਾਯੁਧਿ ॥ 14 ॥
ਦਸ਼ਕੋਟਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿਰਕ੍षਸਾਙ੍ਕਾਮਰੂਪਿਣਾਮ੍ ।
ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਭਕ੍ष੍ਯਾਣਾਂਲਙ੍ਕਾਪੁਰਨਿਵਾਸਿਨਾਮ੍ ॥ 15 ॥
ਸਤੈਸ੍ਤੁਸਹਿਤੋਰਾਜਾਲੋਕਪਾਲਾਨਯੋਧਯਤ੍ ।
ਸਹਦੇਵੈਸ੍ਤੁਤੇਭਗ੍ਨਾਰਾਵਣੇਨਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 16 ॥
ਵਿਭੀषਣਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਮੋਦृਢਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ।
ਅਨ੍ਵੀਕ੍ष੍ਯਮਨਸਾਸਰ੍ਵਮਿਦਂਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 17 ॥
ਯਾਨਿਕਰ੍ਮਾਪਦਾਨਾਨਿਰਾਵਣਸ੍ਯਵਿਭੀषਣਃ ।
ਅਖ੍ਯਾਤਾਨਿਚਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨਹ੍ਯਵਗਚ੍ਛਾਮਿਤਾਨ੍ਯਹਮ੍ ॥ 18 ॥
ਅਹਂਹਤ੍ਵਾਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਂਸਪ੍ਰਹਸ੍ਤਂਸਬਾਨ੍ਧਵਮ੍ ।
ਰਾਜਾਨਨ੍ਤ੍ਵਾਙ੍ਕਰਿष੍ਯਾਮਿਸਤ੍ਯਮੇਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿਤੇ ॥ 19 ॥
ਰਸਾਤਲਂ ਵਾ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਤ੍ਪਾਤਾਲਂ ਵਾਪਿ ਰਾਵਣਃ ।
ਪਿਤਾਮਹਸਕਾਸ਼ਂ ਵਾ ਨ ਮੇ ਜੀਵਨ੍ਵਿਮੋਕ੍ष੍ਯਤੇ ॥ 20 ॥
ਅਹਤ੍ਵਾਰਾਵਣਂਸਙ੍ ਖ੍ਯੇਸਪੁਤ੍ਰਜਨਬਾਨ੍ਧਵਮ੍ ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਨ੍ਨਪ੍ਰਵੇਕ੍ष੍ਯਾਮਿਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤੈਰ੍ਭ੍ਰਾਤृਭਿਸ਼੍ਸ਼ਪੇ ॥ 21 ॥
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਤੁਵਚਨਨ੍ਤਸ੍ਯਰਾਮਸ੍ਯਾਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਃ ।
ਸ਼ਿਰਸਾਵਨ੍ਦ੍ਯਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾਵਕ੍ਤੁਮੇਵੋਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ 22 ॥
ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂਵਧੇਸਾਹ੍ਯਂਲਙ੍ਕਾਯਾਸ਼੍ਚਪ੍ਰਧਰ੍षਣੇ ।
ਕਰਿष੍ਯਾਮਿਯਥਾਪ੍ਰਾਣਮ੍ਪ੍ਰਵੇਕ੍ष੍ਯਾਮਿਚਵਾਹਿਨੀਮ੍ ॥ 23 ॥
ਇਤਿਬ੍ਰੁਵਾਣਾਂਰਾਮਸ੍ਤੁਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯਵਿਭੀषਣਮ੍ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਲ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ਪ੍ਰੀਤਸ੍ਸਮੁਦ੍ਰਾਜ੍ਜਲਮਾਨਯ ॥ 24 ॥
ਤੇਨਚੇਮਮ੍ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਮਭਿषਿਞ੍ਚਵਿਭੀषਣਮ੍ ।
ਰਾਜਾਨਂਰਕ੍षਸਾਙ੍ਕ੍षਿਪ੍ਰਮ੍ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇਮਯਿਮਾਨਦ ॥ 25 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਭ੍ਯषਿਞ੍ਚਦ੍ਵਿਭੀषਣਮ੍ ।
ਮਧ੍ਯੇਵਾਨਰਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂਰਾਜਾਨਂਰਾਮਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ ॥ 26 ॥
ਤਮ੍ਪ੍ਰਸਾਦਨ੍ਤੁਰਾਮਸ੍ਯਦृष੍ਟਵਾਸਦ੍ਯਃਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾਃ ।
ਪ੍ਰਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂਸਾਧੁਸਾਧ੍ਵਿਤਿਚਾਬ੍ਰੁਵਨ੍ ॥ 27 ॥
ਅਥਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਹਨੂਮਾਂਸ਼੍ਚਸੁਗ੍ਰੀਵਸ਼੍ਚਵਿਭੀषਣਮ੍ ।
ਕਥਂਸਾਗਰਮਕ੍षੋਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਮਵਰੁਣਾਲਯਮ੍ ॥ 28 ॥
ਸੈਨ੍ਯੈਃਪਰਿਵृਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇਵਾਨਰਾਣਾਮ੍ਮਹੌਜਸਾਮ੍ ।
ਉਪਾਯਨ੍ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਾਮੋਯਥਾਨਦਨਦੀਪਤਿਮ੍ ।
ਤਰਾਮਤਰਸਾਸਰ੍ਵੇਸਸੈਨ੍ਯਾਵਰੁਣਾਲਯਮ੍ ॥ 29 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁਧਰ੍ਮਜ੍ਞਃਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਵਿਭੀषਣਃ ।
ਸਮੁਦ੍ਰਂਰਾਘਵੋਰਾਜਾਸ਼ਰਣਙ੍ਗਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ॥ 30 ॥
ਖਾਨਿਤਸ੍ਸਗਰੇਣਾਯਮਪ੍ਰਮੇਯੋਮਹੋਦਧਿਃ ।
ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿਰਾਮਸ੍ਯਜ੍ਞਾਤੇਃ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ਮਹਾਮਤਿਃ ॥ 31 ॥
ਏਵਂਵਿਭੀषਣੇਨੋਕ੍ਤੋਰਾਕ੍षਸੇਨਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਾ ।
ਅਜਗਾਮਾਥਸੁਗ੍ਰੀਵੋਯਤ੍ਰਰਾਮਸ੍ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ॥ 32 ॥
ਤਤਸ਼੍ਚਾਖ੍ਯਾਤੁਮਾਰੇਭੇਵਿਭੀषਣਵਚਸ਼੍ਸ਼ੁਭਮ੍ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵੋਵਿਪੁਲਗ੍ਰੀਵੋਸ੍ਸਾਗਰਸ੍ਯੋਪਵੇਸ਼ਨਮ੍ ॥ 33 ॥
ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਸ੍ਯਰਾਘਵਸ੍ਯਾਪ੍ਯਰੋਚਤ ॥ 34 ॥
ਵਿਭੀषਣਸ੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਯਮ੍ਮਮਲਕ੍ष੍ਮਣ ਰੋਚਤੇ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਃਪਣ੍ਡਿਤੋਨਿਤ੍ਯਮ੍ਭਵਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਚਕ੍षਣਃ ॥ 35 ॥
ਉਭਾਭ੍ਯਾਂਸਮ੍ਪ੍ਰਧਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਂਰੋਚਤੇਯਤ੍ਤਦੁਚ੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤੌਤਤੋਵੀਰਾਵੁਭੌਸੁਗ੍ਰੀਵਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।
ਸਮੁਦਾਚਾਰਸਂਯੁਕ੍ਤਮਿਦਂਵਚਨਮੂਚਤੁਃ ॥ 36 ॥
ਕਿਮਰ੍ਥਨੌਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਨਰੋਚਿष੍ਯਤਿਰਾਘਵਃ ।
ਵਿਭੀषਣੇਨਯਚ੍ਚੋਕ੍ਤਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇਸੁਖਾਵਹਮ੍ ॥ 37 ॥
ਅਬਧ੍ਵਾਸਾਗਰੇਸੇਤੁਙ੍ਘੋਰੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਵਰੁਣਾਲਯੇ ।
ਲਙ੍ਕਾਨਾਸਾਦਿਤੁਂਸ਼ਕ੍ਯਾਸੇਨ੍ਦ੍ਰੈਰਪਿਸੁਰਾਸੁਰੈਃ ॥ 38 ॥
ਵਿਭੀषਣਸ੍ਯਸ਼ੂਰਸ੍ਯਯਥਾਰ੍ਥਙ੍ਕ੍ਰਿਯਤਾਂਵਚਃ ॥ 39 ॥
ਅਲਙ੍ਕਾਲਾਤ੍ਯਯਙ੍ਕृਤ੍ਵਾਸਾਗਰੋऽਯਨ੍ਨਿਯੁਜ੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਯਥਾਸੈਨ੍ਯੇਨਗਚ੍ਛਾਮਪੁਰੀਂਰਾਵਣਪਾਲਿਤਾਮ੍ ॥ 40 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਃਕੁਸ਼ਾਸ੍ਤੀਰ੍ਨੋਤੀਰੇਨਦਨਦੀਪਤੇਃ ।
ਸਂਵਿਵੇਸ਼ਤਦਾਰਾਮੋਵੇਦ੍ਯਾਮਿਵਹੁਤਾਸ਼ਨਃ ॥ 41 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
rāghaveṇābhayedattesannatorāvaṇānujaḥ |
vibhīṣaṇomahāprājñobhūmiṃsamavalokayan || 1 ||
khātpapātāvanīṃhṛṣṭobhakteranucaraissaha |
satarāmasyaparamātmānipapātavibhīṣaṇaḥ || 2 ||
pādayośśaraṇānveṣīcaturbhissaharākṣasaiḥ |
abravīccatadāvākyaṃrāmamprativibhīṣaṇaḥ || 3 ||
dharmayuktañcayuktañcasāmprataṃsampraharṣaṇam |
anujorāvaṇasyāhantenacāpyavamānitaḥ |
bhavantaṃsarvabhūtānāṃśaraṇyaṃśaraṇāgataḥ || 4 ||
parityaktāmayālaṅkamitrāṇicadhanānica |
bhavadgataṃhimerājyañjīvitañcasukhānica || 5 ||
tathyatadvacanaṃśrutvārāmovacanamabravīt || 6 ||
vacasāsāntvayitvainaṃlocanābhyāmpibanniva |
ākhyāhimamatattvenarākṣasānāmbalābalam || 7 ||
evamuktantadārakṣorāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
rāvaṇasyabalaṃsarvamākhyātumupacakrame || 8 ||
avadhyassarvabhūtānāṅgandharvoragarakṣasām |
rājaputradaśagrīvovaradānātsvayambhuvaḥ || 9 ||
rāvaṇānantarobhrātāmamajyeṣṭhaścavīryavān |
kumbhakarṇomahātejāśśakrapratibaloyudhi || 10 ||
rāmasenāpatistasyaprahāstoyadivāśrutaḥ |
kailāseyenasaṅgrāmemaṇibhadraḥparājitaḥ || 11 ||
baddagodhāṅgulitraśca avadhyakavaco yudhi |
dhanurādāya yastiṣṭhannadṛśyo bhavatīndrajit || 12 ||
saṅgrāmasamayavyūhetarpayitvāhutāśanam |
antardhānagataśśatrūnindrajid hantirāghavaḥ || 13 ||
mahodaramahāpārśvaurākṣasaścāpyakampanaḥ |
anīkasthāstutasyaitelokapālasamāyudhi || 14 ||
daśakoṭisahasrāṇirakṣasāṅkāmarūpiṇām |
māṃsaśoṇitabhakṣyāṇāṃlaṅkāpuranivāsinām || 15 ||
sataistusahitorājālokapālānayodhayat |
sahadevaistutebhagnārāvaṇenamahātmanā || 16 ||
vibhīṣaṇavacaḥ śrutvārāmodṛḍhaparākramaḥ |
anvīkṣyamanasāsarvamidaṃvacanamabravīt || 17 ||
yānikarmāpadānānirāvaṇasyavibhīṣaṇaḥ |
akhyātānicatattvenahyavagacchāmitānyaham || 18 ||
ahaṃhatvādaśagrīvaṃsaprahastaṃsabāndhavam |
rājānantvāṅkariṣyāmisatyametadbravīmite || 19 ||
rasātalaṃ vā praviśetpātālaṃ vāpi rāvaṇaḥ |
pitāmahasakāśaṃ vā na me jīvanvimokṣyate || 20 ||
ahatvārāvaṇaṃsaṅ khyesaputrajanabāndhavam |
ayodhyānnapravekṣyāmitribhistairbhrātṛbhiśśape || 21 ||
śrutvātuvacanantasyarāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
śirasāvandyadharmātmāvaktumevopacakrame || 22 ||
rākṣasānāṃvadhesāhyaṃlaṅkāyāścapradharṣaṇe |
kariṣyāmiyathāprāṇampravekṣyāmicavāhinīm || 23 ||
itibruvāṇāṃrāmastupariṣvajyavibhīṣaṇam |
abravīllakṣmaṇamprītassamudrājjalamānaya || 24 ||
tenacemammahāprājñamabhiṣiñcavibhīṣaṇam |
rājānaṃrakṣasāṅkṣipramprasannemayimānada || 25 ||
evamuktastusaumitrirabhyaṣiñcadvibhīṣaṇam |
madhyevānaramukhyānāṃrājānaṃrāmaśāsanāt || 26 ||
tamprasādanturāmasyadṛṣṭavāsadyaḥplavaṅgamāḥ |
pracukruśurmahātmānaṃsādhusādhviticābruvan || 27 ||
athābravīd hanūmāṃścasugrīvaścavibhīṣaṇam |
kathaṃsāgaramakṣobhyantarāmavaruṇālayam || 28 ||
sainyaiḥparivṛtāssarvevānarāṇāmmahaujasām |
upāyannādhigacchāmoyathānadanadīpatim |
tarāmatarasāsarvesasainyāvaruṇālayam || 29 ||
evamuktastudharmajñaḥpratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
samudraṃrāghavorājāśaraṇaṅgantumarhati || 30 ||
khānitassagareṇāyamaprameyomahodadhiḥ |
kartumarhatirāmasyajñāteḥ kāryammahāmatiḥ || 31 ||
evaṃvibhīṣaṇenoktorākṣasenavipaścitā |
ajagāmāthasugrīvoyatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 32 ||
tataścākhyātumārebhevibhīṣaṇavacaśśubham |
sugrīvovipulagrīvossāgarasyopaveśanam || 33 ||
prakṛtyādharmaśīlasyarāghavasyāpyarocata || 34 ||
vibhīṣaṇasyamantro'yammamalakṣmaṇa rocate |
sugrīvaḥpaṇḍitonityambhavānmantravicakṣaṇaḥ || 35 ||
ubhābhyāṃsampradhāryārthaṃrocateyattaducyatām |
evamuktautatovīrāvubhausugrīvalakṣmaṇau |
samudācārasaṃyuktamidaṃvacanamūcatuḥ || 36 ||
kimarthanaunaravyāghraḥ narociṣyatirāghavaḥ |
vibhīṣaṇenayaccoktamasmin kālesukhāvaham || 37 ||
abadhvāsāgaresetuṅghore'sminvaruṇālaye |
laṅkānāsādituṃśakyāsendrairapisurāsuraiḥ || 38 ||
vibhīṣaṇasyaśūrasyayathārthaṅkriyatāṃvacaḥ || 39 ||
alaṅkālātyayaṅkṛtvāsāgaro'yanniyujyatām |
yathāsainyenagacchāmapurīṃrāvaṇapālitām || 40 ||
evamuktaḥkuśāstīrnotīrenadanadīpateḥ |
saṃviveśatadārāmovedyāmivahutāśanaḥ || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ एकोनविंशस्सर्गः ।
राघवेणाभयेदत्तेसन्नतोरावणानुजः ।
विभीषणोमहाप्राज्ञोभूमिंसमवलोकयन् ॥ 1 ॥
खात्पपातावनींहृष्टोभक्तेरनुचरैस्सह ।
सतरामस्यपरमात्मानिपपातविभीषणः ॥ 2 ॥
पादयोश्शरणान्वेषीचतुर्भिस्सहराक्षसैः ।
अब्रवीच्चतदावाक्यंरामम्प्रतिविभीषणः ॥ 3 ॥
धर्मयुक्तञ्चयुक्तञ्चसाम्प्रतंसम्प्रहर्षणम् ।
अनुजोरावणस्याहन्तेनचाप्यवमानितः ।
भवन्तंसर्वभूतानांशरण्यंशरणागतः ॥ 4 ॥
परित्यक्तामयालङ्कमित्राणिचधनानिच ।
भवद्गतंहिमेराज्यञ्जीवितञ्चसुखानिच ॥ 5 ॥
तथ्यतद्वचनंश्रुत्वारामोवचनमब्रवीत् ॥ 6 ॥
वचसासान्त्वयित्वैनंलोचनाभ्याम्पिबन्निव ।
आख्याहिममतत्त्वेनराक्षसानाम्बलाबलम् ॥ 7 ॥
एवमुक्तन्तदारक्षोरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
रावणस्यबलंसर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 8 ॥
अवध्यस्सर्वभूतानाङ्गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
राजपुत्रदशग्रीवोवरदानात्स्वयम्भुवः ॥ 9 ॥
रावणानन्तरोभ्राताममज्येष्ठश्चवीर्यवान् ।
कुम्भकर्णोमहातेजाश्शक्रप्रतिबलोयुधि ॥ 10 ॥
रामसेनापतिस्तस्यप्रहास्तोयदिवाश्रुतः ।
कैलासेयेनसङ्ग्रामेमणिभद्रःपराजितः ॥ 11 ॥
बद्दगोधाङ्गुलित्रश्च अवध्यकवचो युधि ।
धनुरादाय यस्तिष्ठन्नदृश्यो भवतीन्द्रजित् ॥ 12 ॥
सङ्ग्रामसमयव्यूहेतर्पयित्वाहुताशनम् ।
अन्तर्धानगतश्शत्रूनिन्द्रजिद् हन्तिराघवः ॥ 13 ॥
महोदरमहापार्श्वौराक्षसश्चाप्यकम्पनः ।
अनीकस्थास्तुतस्यैतेलोकपालसमायुधि ॥ 14 ॥
दशकोटिसहस्राणिरक्षसाङ्कामरूपिणाम् ।
मांसशोणितभक्ष्याणांलङ्कापुरनिवासिनाम् ॥ 15 ॥
सतैस्तुसहितोराजालोकपालानयोधयत् ।
सहदेवैस्तुतेभग्नारावणेनमहात्मना ॥ 16 ॥
विभीषणवचः श्रुत्वारामोदृढपराक्रमः ।
अन्वीक्ष्यमनसासर्वमिदंवचनमब्रवीत् ॥ 17 ॥
यानिकर्मापदानानिरावणस्यविभीषणः ।
अख्यातानिचतत्त्वेनह्यवगच्छामितान्यहम् ॥ 18 ॥
अहंहत्वादशग्रीवंसप्रहस्तंसबान्धवम् ।
राजानन्त्वाङ्करिष्यामिसत्यमेतद्ब्रवीमिते ॥ 19 ॥
रसातलं वा प्रविशेत्पातालं वापि रावणः ।
पितामहसकाशं वा न मे जीवन्विमोक्ष्यते ॥ 20 ॥
अहत्वारावणंसङ् ख्येसपुत्रजनबान्धवम् ।
अयोध्यान्नप्रवेक्ष्यामित्रिभिस्तैर्भ्रातृभिश्शपे ॥ 21 ॥
श्रुत्वातुवचनन्तस्यरामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
शिरसावन्द्यधर्मात्मावक्तुमेवोपचक्रमे ॥ 22 ॥
राक्षसानांवधेसाह्यंलङ्कायाश्चप्रधर्षणे ।
करिष्यामियथाप्राणम्प्रवेक्ष्यामिचवाहिनीम् ॥ 23 ॥
इतिब्रुवाणांरामस्तुपरिष्वज्यविभीषणम् ।
अब्रवील्लक्ष्मणम्प्रीतस्समुद्राज्जलमानय ॥ 24 ॥
तेनचेमम्महाप्राज्ञमभिषिञ्चविभीषणम् ।
राजानंरक्षसाङ्क्षिप्रम्प्रसन्नेमयिमानद ॥ 25 ॥
एवमुक्तस्तुसौमित्रिरभ्यषिञ्चद्विभीषणम् ।
मध्येवानरमुख्यानांराजानंरामशासनात् ॥ 26 ॥
तम्प्रसादन्तुरामस्यदृष्टवासद्यःप्लवङ्गमाः ।
प्रचुक्रुशुर्महात्मानंसाधुसाध्वितिचाब्रुवन् ॥ 27 ॥
अथाब्रवीद् हनूमांश्चसुग्रीवश्चविभीषणम् ।
कथंसागरमक्षोभ्यन्तरामवरुणालयम् ॥ 28 ॥
सैन्यैःपरिवृतास्सर्वेवानराणाम्महौजसाम् ।
उपायन्नाधिगच्छामोयथानदनदीपतिम् ।
तरामतरसासर्वेससैन्यावरुणालयम् ॥ 29 ॥
एवमुक्तस्तुधर्मज्ञःप्रत्युवाचविभीषणः ।
समुद्रंराघवोराजाशरणङ्गन्तुमर्हति ॥ 30 ॥
खानितस्सगरेणायमप्रमेयोमहोदधिः ।
कर्तुमर्हतिरामस्यज्ञातेः कार्यम्महामतिः ॥ 31 ॥
एवंविभीषणेनोक्तोराक्षसेनविपश्चिता ।
अजगामाथसुग्रीवोयत्ररामस्सलक्ष्मणः ॥ 32 ॥
ततश्चाख्यातुमारेभेविभीषणवचश्शुभम् ।
सुग्रीवोविपुलग्रीवोस्सागरस्योपवेशनम् ॥ 33 ॥
प्रकृत्याधर्मशीलस्यराघवस्याप्यरोचत ॥ 34 ॥
विभीषणस्यमन्त्रोऽयम्ममलक्ष्मण रोचते ।
सुग्रीवःपण्डितोनित्यम्भवान्मन्त्रविचक्षणः ॥ 35 ॥
उभाभ्यांसम्प्रधार्यार्थंरोचतेयत्तदुच्यताम् ।
एवमुक्तौततोवीरावुभौसुग्रीवलक्ष्मणौ ।
समुदाचारसंयुक्तमिदंवचनमूचतुः ॥ 36 ॥
किमर्थनौनरव्याघ्रः नरोचिष्यतिराघवः ।
विभीषणेनयच्चोक्तमस्मिन् कालेसुखावहम् ॥ 37 ॥
अबध्वासागरेसेतुङ्घोरेऽस्मिन्वरुणालये ।
लङ्कानासादितुंशक्यासेन्द्रैरपिसुरासुरैः ॥ 38 ॥
विभीषणस्यशूरस्ययथार्थङ्क्रियतांवचः ॥ 39 ॥
अलङ्कालात्ययङ्कृत्वासागरोऽयन्नियुज्यताम् ।
यथासैन्येनगच्छामपुरींरावणपालिताम् ॥ 40 ॥
एवमुक्तःकुशास्तीर्नोतीरेनदनदीपतेः ।
संविवेशतदारामोवेद्यामिवहुताशनः ॥ 41 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
rāghaveṇābhayedattesannatorāvaṇānujaḥ |
vibhīṣaṇomahāprājñobhūmiṃsamavalokayan || 1 ||
khātpapātāvanīṃhṛṣṭobhakteranucaraissaha |
satarāmasyaparamātmānipapātavibhīṣaṇaḥ || 2 ||
pādayośśaraṇānveṣīcaturbhissaharākṣasaiḥ |
abravīccatadāvākyaṃrāmamprativibhīṣaṇaḥ || 3 ||
dharmayuktañcayuktañcasāmprataṃsampraharṣaṇam |
anujorāvaṇasyāhantenacāpyavamānitaḥ |
bhavantaṃsarvabhūtānāṃśaraṇyaṃśaraṇāgataḥ || 4 ||
parityaktāmayālaṅkamitrāṇicadhanānica |
bhavadgataṃhimerājyañjīvitañcasukhānica || 5 ||
tathyatadvacanaṃśrutvārāmovacanamabravīt || 6 ||
vacasāsāntvayitvainaṃlocanābhyāmpibanniva |
ākhyāhimamatattvenarākṣasānāmbalābalam || 7 ||
evamuktantadārakṣorāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
rāvaṇasyabalaṃsarvamākhyātumupacakrame || 8 ||
avadhyassarvabhūtānāṅgandharvoragarakṣasām |
rājaputradaśagrīvovaradānātsvayambhuvaḥ || 9 ||
rāvaṇānantarobhrātāmamajyeṣṭhaścavīryavān |
kumbhakarṇomahātejāśśakrapratibaloyudhi || 10 ||
rāmasenāpatistasyaprahāstoyadivāśrutaḥ |
kailāseyenasaṅgrāmemaṇibhadraḥparājitaḥ || 11 ||
baddagodhāṅgulitraśca avadhyakavaco yudhi |
dhanurādāya yastiṣṭhannadṛśyo bhavatīndrajit || 12 ||
saṅgrāmasamayavyūhetarpayitvāhutāśanam |
antardhānagataśśatrūnindrajid hantirāghavaḥ || 13 ||
mahodaramahāpārśvaurākṣasaścāpyakampanaḥ |
anīkasthāstutasyaitelokapālasamāyudhi || 14 ||
daśakoṭisahasrāṇirakṣasāṅkāmarūpiṇām |
māṃsaśoṇitabhakṣyāṇāṃlaṅkāpuranivāsinām || 15 ||
sataistusahitorājālokapālānayodhayat |
sahadevaistutebhagnārāvaṇenamahātmanā || 16 ||
vibhīṣaṇavacaḥ śrutvārāmodṛḍhaparākramaḥ |
anvīkṣyamanasāsarvamidaṃvacanamabravīt || 17 ||
yānikarmāpadānānirāvaṇasyavibhīṣaṇaḥ |
akhyātānicatattvenahyavagacchāmitānyaham || 18 ||
ahaṃhatvādaśagrīvaṃsaprahastaṃsabāndhavam |
rājānantvāṅkariṣyāmisatyametadbravīmite || 19 ||
rasātalaṃ vā praviśetpātālaṃ vāpi rāvaṇaḥ |
pitāmahasakāśaṃ vā na me jīvanvimokṣyate || 20 ||
ahatvārāvaṇaṃsaṅ khyesaputrajanabāndhavam |
ayodhyānnapravekṣyāmitribhistairbhrātṛbhiśśape || 21 ||
śrutvātuvacanantasyarāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
śirasāvandyadharmātmāvaktumevopacakrame || 22 ||
rākṣasānāṃvadhesāhyaṃlaṅkāyāścapradharṣaṇe |
kariṣyāmiyathāprāṇampravekṣyāmicavāhinīm || 23 ||
itibruvāṇāṃrāmastupariṣvajyavibhīṣaṇam |
abravīllakṣmaṇamprītassamudrājjalamānaya || 24 ||
tenacemammahāprājñamabhiṣiñcavibhīṣaṇam |
rājānaṃrakṣasāṅkṣipramprasannemayimānada || 25 ||
evamuktastusaumitrirabhyaṣiñcadvibhīṣaṇam |
madhyevānaramukhyānāṃrājānaṃrāmaśāsanāt || 26 ||
tamprasādanturāmasyadṛṣṭavāsadyaḥplavaṅgamāḥ |
pracukruśurmahātmānaṃsādhusādhviticābruvan || 27 ||
athābravīd hanūmāṃścasugrīvaścavibhīṣaṇam |
kathaṃsāgaramakṣobhyantarāmavaruṇālayam || 28 ||
sainyaiḥparivṛtāssarvevānarāṇāmmahaujasām |
upāyannādhigacchāmoyathānadanadīpatim |
tarāmatarasāsarvesasainyāvaruṇālayam || 29 ||
evamuktastudharmajñaḥpratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
samudraṃrāghavorājāśaraṇaṅgantumarhati || 30 ||
khānitassagareṇāyamaprameyomahodadhiḥ |
kartumarhatirāmasyajñāteḥ kāryammahāmatiḥ || 31 ||
evaṃvibhīṣaṇenoktorākṣasenavipaścitā |
ajagāmāthasugrīvoyatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 32 ||
tataścākhyātumārebhevibhīṣaṇavacaśśubham |
sugrīvovipulagrīvossāgarasyopaveśanam || 33 ||
prakṛtyādharmaśīlasyarāghavasyāpyarocata || 34 ||
vibhīṣaṇasyamantro'yammamalakṣmaṇa rocate |
sugrīvaḥpaṇḍitonityambhavānmantravicakṣaṇaḥ || 35 ||
ubhābhyāṃsampradhāryārthaṃrocateyattaducyatām |
evamuktautatovīrāvubhausugrīvalakṣmaṇau |
samudācārasaṃyuktamidaṃvacanamūcatuḥ || 36 ||
kimarthanaunaravyāghraḥ narociṣyatirāghavaḥ |
vibhīṣaṇenayaccoktamasmin kālesukhāvaham || 37 ||
abadhvāsāgaresetuṅghore'sminvaruṇālaye |
laṅkānāsādituṃśakyāsendrairapisurāsuraiḥ || 38 ||
vibhīṣaṇasyaśūrasyayathārthaṅkriyatāṃvacaḥ || 39 ||
alaṅkālātyayaṅkṛtvāsāgaro'yanniyujyatām |
yathāsainyenagacchāmapurīṃrāvaṇapālitām || 40 ||
evamuktaḥkuśāstīrnotīrenadanadīpateḥ |
saṃviveśatadārāmovedyāmivahutāśanaḥ || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.