ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਯੁਧ੍ਯਤਾਮੇਨਤੇषਾਨ੍ਤੁਤਦਾਵਾਨਰਰਾਕ੍षਸਾਮ੍ ।
ਰਵਿਰਸ੍ਤਙ੍ਗਤੋਰਾਤ੍ਰਿਃਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਪ੍ਰਾਣਹਾਰਿਣੀ ॥ 1 ॥
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮ੍ਬਦ੍ਧਵੈਰਾਣਾਙ੍ਘੋਰਾਣਾਞ੍ਜਯਮਿਚ੍ਛਤਾਮ੍ ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਨ੍ਨਿਸ਼ਾਯੁਦ੍ਧਨ੍ਤਦਾਵਾਨਰਰਕ੍षਸਾਮ੍ ॥ 2 ॥
ਰਾਕ੍षਸੋऽਸੀਤਿਹਰਯੋਹਰਿਸ਼੍ਚਾऽਸੀਤਿਰਾਕ੍षਸਾਃ ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂਸਮਰੇਜਘ੍ਨੁਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਮਸਿਦਾਰੁਣੇ ॥ 3 ॥
ਜਹਿਦਾਰਯਚੈਹੀਤਿਕਥਂਵਿਦ੍ਰਵਸੀਤਿਚ ।
ਏਵਂਸੁਤੁਮੁਲਸ਼੍ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਮਸਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵੇ ॥ 4 ॥
ਕਾਲਾਃਕਾਞ੍ਚਨਸਨ੍ਨਾਹਾਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਮਸਿਰਾਕ੍षਸਾਃ ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦੀਪ੍ਤੌषਧਿਵਨਾਇਵ ॥ 5 ॥
ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਮਸਿਦੁष੍ਪਾਰੇਰਾਕ੍षਸਾਃਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਛਿਤਾਃ ।
ਪਰਿਪੇਤੁਰ੍ਮਹਾਵੇਗਾਭਕ੍षਯਨ੍ਤਃਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾਨ੍ ॥ 6 ॥
ਤੇਹਯਾਨ੍ ਕਾਞ੍ਚਨਾਪੀਡਾਨ੍ ਧ੍ਵਜਾਂਸ਼੍ਚਾਸ਼ੀਵਿषੋਪਮਾਨ੍ ।
ਆਪ੍ਲੁਤ੍ਯਦਸ਼ਨੈਸ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣੈਰ੍ਭੀਮਕੋਪਾਵ੍ਯਦਾਰਯਨ੍ ॥ 7 ॥
ਵਾਨਰਾਬਲਿਨੋਯੁਦ੍ਧੇऽਕ੍षੋਭਯਨ੍ ਰਾਕ੍षਸੀਞ੍ਚਮੂਮ੍ ।
ਕੁਞ੍ਜਰਾਨ੍ ਕੁਞ੍ਜਰਾਰੋਹਾਨ੍ ਪਤਾਕਾਧ੍ਵਜਿਨੋਰਥਾਨ੍ ॥ 8 ॥
ਕਰ੍षੁਸ਼੍ਚਦਦਂਸ਼ੁਸ਼੍ਚਦਸ਼ਨੈਃਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਛਿਤਾਃ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚਾਪਿਰਾਮਸ਼੍ਚਸ਼ਰੈਰਾਸ਼ੀਵਿषੋਪਮੈਃ ॥ 9 ॥
ਦृਸ਼੍ਯਾਦृਸ਼੍ਯਾਨਿਰਕ੍षਾਂਸਿਪ੍ਰਵਰਾਣਿਨਿਜਘ੍ਨਤੁਃ ।
ਤੁਰਙ੍ਗਖੁਰਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਂਰਥਨੇਮਿਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 10 ॥
ਰੁਰੋਧਕਰ੍ਣਨੇਤ੍ਰਾਣਿਯੁਧ੍ਯਤਾਨ੍ਧਰਣੀਰਜਃ ।
ਵਰ੍ਤਮਾਨੇਤਥਾਘੋਰੇਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇਰੋਮਹਰ੍षਣੇ ॥ 11 ॥
ਰੁਧਿਰੋਧਾਮਹਾਘੋਰਾਨਦ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਰਪ੍ਰਸੁਸ੍ਰੁਵੁਃ ।
ਤਤੋਭੇਰੀਮृਦਙ੍ਗਾਨਾਮ੍ਪਣਵਾਨਾਞ੍ਚਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਃ ॥ 12 ॥
ਸ਼ਙ੍ਖਵੇਣੁਸ੍ਵਨੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਸ੍ਸਮ੍ਭੂਵਾਦ੍ਭੁਤੋਪਮਃ ।
ਹਤਾਨਾਂਸ੍ਤਨਮਾਨਾਨਾਂਰਾਕ੍षਸਾਨਾਞ੍ਚਨਿਃਸ੍ਵਨਃ ॥ 13 ॥
ਸ਼ਸ੍ਤਾਨਾਂਵਾਨਰਾਣਾਞ੍ਚਸਮ੍ਬਭੂਵਾਤਿਦਾਰੁਣਃ ।
ਹਤੈਰ੍ਵਾਨਰਵੀਰੈਸ਼੍ਚਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼ੂਲਪਰਸ਼੍ਵਧੈਃ ॥ 14 ॥
ਨਿਹਤੈਃਪਰ੍ਵਤਾਕਾਰੈਰਾਕ੍षਸੈਃਕਾਮਰੂਪਿਭਿਃ ।
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪੁष੍ਪੋਪਹਾਰਾਚਤਤ੍ਰਾਸੀਦ੍ਯੁਦ੍ਧਮੇਦਿਨੀ ॥ 15 ॥
ਦੁਰ੍ ਜ੍ਞੇਯਾਦੁਰ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਚਸ਼ੋਣਿਤਾਸ੍ਰਾਵਕਰ੍ਦਮਾ ।
ਸਾਬਭੂਵਨਿਸ਼ਾਘੋਰਾਹਰਿਰਾਕ੍षਸਹਾਰਿਣੀ ॥ 16 ॥
ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀਵਭੂਤਾਨਾਂਸਰ੍ਵੇषਾਨ੍ਦੁਰਤਿਕ੍ਰਮਾ ।
ਤਤਸ੍ਤੇਰਾਕ੍षਸਾਸ੍ਤਤ੍ਰਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਮਸਿਦਾਰੁਣੇ ॥ 17 ॥
ਰਾਮਮੇਵਾਭ੍ਯਵਰ੍ਤਨ੍ਤਸਮ੍ਹृष੍ਟਾਸ਼੍ਸ਼ਰਵृष੍ਟਿਭਿਃ ।
ਤੇषਾਮਾਪਤਤਾਂਸ਼ਬ੍ਦਃਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਨਾਮਪਿਗਰ੍ਜਤਾਮ੍ ॥ 18 ॥
ਉਦ੍ਵਰ੍ਤ;ਇਵ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਸਮੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਅਭੂਤ੍ ਸ੍ਵਨਃ ।
ਤੇषਾਂ ਰਾਮਹ੍ ਸ਼ਾਰੈਹ੍ षਡ੍ਭਿਹ੍ षਡ੍ ਜਘਾਨ ਨਿਸ਼ਾਅ ਚਰਾਨ੍ ॥ 19 ॥
ਨਿਮੇषਾਨ੍ਤਰਮਾਤ੍ਰੇਣਸ਼ਿਤੈਰਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖੋਪਮੈਃ ।
ਯਮਸ਼ਤ੍ਰੁਸ਼੍ਚਦੁਰ੍ਧਰ੍षੋਮਹਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮਹੋਦਰੌ ॥ 20 ॥
ਵਜ੍ਰਦਂष੍ਟ੍ਰੋਮਹਾਕਾਯਸ੍ਤੌਚੋਭੌਸ਼ੁਕਸਾਰਣੌ ।
ਤੇਤੁਰਾਮੇਣਬਾਣੌਘੈਸ੍ਸਰ੍ਵੇਮਰ੍ਮਸੁਤਾਡਿਤਾਃ ॥ 21 ॥
ਯੁਦ੍ਧਾਦਪਸृਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰਸਾਵਸ਼ੇषਾਯੁषੋऽਭਵਨ੍ ।
ਤਤ੍ਰਕਾਞ੍ਚਨਚਿਤ੍ਰਾਙ੍ਗੈਸ਼੍ਸ਼ਰੈਰਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖੋਪਮੈਃ ॥ 22 ॥
ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਕਾਰਵਿਮਲਾਃਪ੍ਰਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਮਹਾਰਥਃ ।
ਯੇਤ੍ਵਨ੍ਯੇਰਾਕ੍षਸਾਭੀਮਾਰਾਮਸ੍ਯਾਭਿਮੁਖੇਸ੍ਥਿਤਾਃ ॥ 23 ॥
ਤੇऽਪਿਨष੍ਟਾਃਸਮਾਸਾਦ੍ਯਪਤਙ੍ਗਾਇਵਪਾਵਕਮ੍ ।
ਸੁਵਰ੍ਣਪੁਙ੍ਖੈਰ੍ਵਿਸ਼ਿਖੈਸ੍ਸਪਤਦ੍ਭਿਸ੍ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥ 24 ॥
ਬਭੂਵਰਜਨੀਚਿਤ੍ਰਾਖਦ੍ਯੋਤੈਰਿਵਸ਼ਾਰਦੀ ।
ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਞ੍ਚਨਿਨਦੈਰ੍ਹਰੀਣਾਞ੍ਚਾਪਿਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨੈਃ ॥ 25 ॥
ਸਾਬਭੂਵਨਿਸ਼ਾਘੋਰਾਭੂਯੋਘੋਰਤਰਾਤਦਾ ।
ਤੇਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨਮਹਤਾਪ੍ਰਵृਦ੍ਧੇਨਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 26 ॥
ਤ੍ਰਿਕੂਟਃਕਨ੍ਦਰਾਕੀਰ੍ਣਃਪ੍ਰਵ੍ਯਾਹਰਦਿਵਾਚਲਃ ।
ਗੋਲਾਙ੍ਗੂਲਾਮਹਾਕਾਯਾਸ੍ਤਮਸਾਤੁਲ੍ਯਵਰ੍ਚਸਃ ॥ 27 ॥
ਸਮ੍ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯਬਾਹੁਭ੍ਯਾਮ੍ਭਕ੍षਯਨ੍ਰਜਨੀਚਰਾਨ੍ ।
ਅਙ੍ਗਦਸ੍ਤੁਰਣੇਸ਼ਤ੍ਰੂਨਨਿਹਨ੍ਤੁਂਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 28 ॥
ਰਾਵਣਿਨ੍ਨਿਜਘਾਨਾਸ਼ੁਸਾਰਥਿਞ੍ਚਹਯਾਨਪਿ ।
ਵਰ੍ਤਮਾਨੇਤਦਾਘੋਰੇਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇਭृਸ਼ਦਾਰੁਣੇ ॥ 29 ॥
ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ਤੁਰਥਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਹਤਾਸ਼੍ਵੋਹਤਸਾਰਥਿਃ ।
ਅਙ੍ਗਦੇਨਮਹਾਮਾਯਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ ॥ 30 ॥
ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਵਾਲਿਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯਸਰ੍ਵੇਦੇਵਾਸ੍ਸਹਰ੍षਿਭਿਃ ।
ਤੁष੍ਟੁਵੁਃਪੂਜਨਾਰ੍ਹਸ੍ਯਤੌਚੋਭੌਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ॥ 31 ॥
ਪ੍ਰਭਾਵਂਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿਵਿਦੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤੋਯੁਧਿ ।
ਤੇਨਤੇਤਮ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਨ੍ਤੁष੍ਟਾਃਦृष੍ਟਵਾਪ੍ਰਧਰ੍षਿਤਮ੍ ॥ 32 ॥
ਤਤਃਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਃਕਪਯਸ੍ਸਸੁਗ੍ਰੀਵਵਿਭੀषਣਾਃ ।
ਸਾਧੁਸਾਧ੍ਵਿਤਿਨੇਦੁਸ਼੍ਚਦृष੍ਟਵਾਸ਼ਤ੍ਰੁਮ੍ਪ੍ਰਧਰ੍षਿਤਮ੍ ॥ 33 ॥
ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ਤੁਤਦਾਤੇਨਨਿਰ੍ਜਿਤੋਭੀਮਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਸਂਯੁਗੇਵਾਲਿਪੁਤ੍ਰੇਣਕ੍ਰੋਧਞ੍ਚਕ੍ਰੇਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ॥ 34 ॥
ਸੋऽਨ੍ਤਰ੍ਧਾਨਗਤਃਪਾਪੋਰਾਵਣੀਰਣਕਰ੍ਕਸ਼ਃ ।
ਅਦृਸ਼੍ਯੋਨਿਸ਼ਿਤਾਨ੍ਬਾਣਾਨ੍ਮੁਮੋਚਾਸ਼ਨਿਵਰ੍ਚਸਃ ॥ 35 ॥
ਸਰਾਮਂਲਕ੍ष੍ਮਣਞ੍ਚੈਵਘੋਰੈਰ੍ਨਾਗਮਯੈਸ਼੍ਸ਼ਰੈਃ ।
ਬਿਭੇਦਸਮਰੇਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇषੁਰਾਕ੍षਸਃ ॥ 36 ॥
ਮਾਯਯਾਸਮ੍ਵृਤਸ੍ਤਤ੍ਰਮੋਹਯਨ੍ਰਾਘਵੌਯੁਧਿ ।
ਅਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਙ੍ਕੂਟਯੋਧੀਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ॥ 37 ॥
ਬਬਨ੍ਧਸ਼ਰਬਨ੍ਧੇਨਭ੍ਰਾਤਰੌਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।
ਤੇਨਤੌਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਨਾਸ਼ੀਵਿषੈਸ਼੍ਸ਼ਰੈਃ ॥ 38 ॥
ਸਹਸਾਨਿਹਤੌਵੀਰੌਤਦਾਪ੍ਰੈਕ੍षਨ੍ਤਵਾਨਰਾਃ ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਰੂਪਸ੍ਤੁਤਦਾਨਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ਤੌਬਾਧਿਤੁਂਰਾਕ੍षਸਰਾਜਪੁਤ੍ਰਃ ।
ਮਾਯਾਮ੍ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤੁਂਸਮੁਪਾਜਗਾਮਬਬਨ੍ਧਤੌਰਾਜਸੁਤੌਦੁਰਾਤ੍ਮਾ ॥ 39 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha catuścatvāriṃśassargaḥ |
yudhyatāmenateṣāntutadāvānararākṣasām |
ravirastaṅgatorātriḥpravṛttāprāṇahāriṇī || 1 ||
anyonyambaddhavairāṇāṅghorāṇāñjayamicchatām |
sampravṛttanniśāyuddhantadāvānararakṣasām || 2 ||
rākṣaso'sītiharayohariścā'sītirākṣasāḥ |
anyonyaṃsamarejaghnustasmiṃstamasidāruṇe || 3 ||
jahidārayacaihītikathaṃvidravasītica |
evaṃsutumulaśśabdastasmiṃstamasiśuśruve || 4 ||
kālāḥkāñcanasannāhāstasmiṃstamasirākṣasāḥ |
sampradṛśyantaśailendrādīptauṣadhivanāiva || 5 ||
tasmiṃstamasiduṣpārerākṣasāḥkrodhamūrchitāḥ |
paripeturmahāvegābhakṣayantaḥplavaṅgamān || 6 ||
tehayān kāñcanāpīḍān dhvajāṃścāśīviṣopamān |
āplutyadaśanaistīkṣṇairbhīmakopāvyadārayan || 7 ||
vānarābalinoyuddhe'kṣobhayan rākṣasīñcamūm |
kuñjarān kuñjarārohān patākādhvajinorathān || 8 ||
karṣuścadadaṃśuścadaśanaiḥkrodhamūrchitāḥ |
lakṣmaṇaścāpirāmaścaśarairāśīviṣopamaiḥ || 9 ||
dṛśyādṛśyānirakṣāṃsipravarāṇinijaghnatuḥ |
turaṅgakhuravidhvastaṃrathanemisamutthitam || 10 ||
rurodhakarṇanetrāṇiyudhyatāndharaṇīrajaḥ |
vartamānetathāghoresaṅgrāmeromaharṣaṇe || 11 ||
rudhirodhāmahāghorānadyastatraprasusruvuḥ |
tatobherīmṛdaṅgānāmpaṇavānāñcanissvanaḥ || 12 ||
śaṅkhaveṇusvanonmiśrassambhūvādbhutopamaḥ |
hatānāṃstanamānānāṃrākṣasānāñcaniḥsvanaḥ || 13 ||
śastānāṃvānarāṇāñcasambabhūvātidāruṇaḥ |
hatairvānaravīraiścaśaktiśūlaparaśvadhaiḥ || 14 ||
nihataiḥparvatākārairākṣasaiḥkāmarūpibhiḥ |
śastrapuṣpopahārācatatrāsīdyuddhamedinī || 15 ||
dur jñeyādurniveśācaśoṇitāsrāvakardamā |
sābabhūvaniśāghorāharirākṣasahāriṇī || 16 ||
kālarātrīvabhūtānāṃsarveṣānduratikramā |
tatasterākṣasāstatratasmiṃstamasidāruṇe || 17 ||
rāmamevābhyavartantasamhṛṣṭāśśaravṛṣṭibhiḥ |
teṣāmāpatatāṃśabdaḥkruddhānāmapigarjatām || 18 ||
udvarta;iva saptānāṃ samudrāṇāṃ abhūt svanaḥ |
teṣāṃ rāmah śāraih ṣaḍbhih ṣaḍ jaghāna niśāa carān || 19 ||
nimeṣāntaramātreṇaśitairagniśikhopamaiḥ |
yamaśatruścadurdharṣomahāpārśvamahodarau || 20 ||
vajradaṃṣṭromahākāyastaucobhauśukasāraṇau |
teturāmeṇabāṇaughaissarvemarmasutāḍitāḥ || 21 ||
yuddhādapasṛtāstatrasāvaśeṣāyuṣo'bhavan |
tatrakāñcanacitrāṅgaiśśarairagniśikhopamaiḥ || 22 ||
diśaścakāravimalāḥpradiśaścamahārathaḥ |
yetvanyerākṣasābhīmārāmasyābhimukhesthitāḥ || 23 ||
te'pinaṣṭāḥsamāsādyapataṅgāivapāvakam |
suvarṇapuṅkhairviśikhaissapatadbhissahasraśaḥ || 24 ||
babhūvarajanīcitrākhadyotairivaśāradī |
rākṣasānāñcaninadairharīṇāñcāpinissvanaiḥ || 25 ||
sābabhūvaniśāghorābhūyoghoratarātadā |
tenaśabdenamahatāpravṛddhenasamantataḥ || 26 ||
trikūṭaḥkandarākīrṇaḥpravyāharadivācalaḥ |
golāṅgūlāmahākāyāstamasātulyavarcasaḥ || 27 ||
sampariṣvajyabāhubhyāmbhakṣayanrajanīcarān |
aṅgadasturaṇeśatrūnanihantuṃsamupasthitaḥ || 28 ||
rāvaṇinnijaghānāśusārathiñcahayānapi |
vartamānetadāghoresaṅgrāmebhṛśadāruṇe || 29 ||
indrajitturathantyaktvāhatāśvohatasārathiḥ |
aṅgadenamahāmāyastatraivāntaradhīyata || 30 ||
tatkarmavāliputrasyasarvedevāssaharṣibhiḥ |
tuṣṭuvuḥpūjanārhasyataucobhaurāmalakṣmaṇau || 31 ||
prabhāvaṃsarvabhūtānividurindrajitoyudhi |
tenatetammahātmānantuṣṭāḥdṛṣṭavāpradharṣitam || 32 ||
tataḥprahṛṣṭāḥkapayassasugrīvavibhīṣaṇāḥ |
sādhusādhvitineduścadṛṣṭavāśatrumpradharṣitam || 33 ||
indrajittutadātenanirjitobhīmakarmaṇā |
saṃyugevāliputreṇakrodhañcakresudāruṇam || 34 ||
so'ntardhānagataḥpāporāvaṇīraṇakarkaśaḥ |
adṛśyoniśitānbāṇānmumocāśanivarcasaḥ || 35 ||
sarāmaṃlakṣmaṇañcaivaghorairnāgamayaiśśaraiḥ |
bibhedasamarekruddhaḥsarvagātreṣurākṣasaḥ || 36 ||
māyayāsamvṛtastatramohayanrāghavauyudhi |
adṛśyassarvabhūtānāṅkūṭayodhīniśācaraḥ || 37 ||
babandhaśarabandhenabhrātaraurāmalakṣmaṇau |
tenataupuruṣavyāghraukruddhenāśīviṣaiśśaraiḥ || 38 ||
sahasānihatauvīrautadāpraikṣantavānarāḥ |
prakāśarūpastutadānaśaktastaubādhituṃrākṣasarājaputraḥ |
māyāmprayoktuṃsamupājagāmababandhataurājasutaudurātmā || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuścatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुश्चत्वारिंशस्सर्गः ।
युध्यतामेनतेषान्तुतदावानरराक्षसाम् ।
रविरस्तङ्गतोरात्रिःप्रवृत्ताप्राणहारिणी ॥ 1 ॥
अन्योन्यम्बद्धवैराणाङ्घोराणाञ्जयमिच्छताम् ।
सम्प्रवृत्तन्निशायुद्धन्तदावानररक्षसाम् ॥ 2 ॥
राक्षसोऽसीतिहरयोहरिश्चाऽसीतिराक्षसाः ।
अन्योन्यंसमरेजघ्नुस्तस्मिंस्तमसिदारुणे ॥ 3 ॥
जहिदारयचैहीतिकथंविद्रवसीतिच ।
एवंसुतुमुलश्शब्दस्तस्मिंस्तमसिशुश्रुवे ॥ 4 ॥
कालाःकाञ्चनसन्नाहास्तस्मिंस्तमसिराक्षसाः ।
सम्प्रदृश्यन्तशैलेन्द्रादीप्तौषधिवनाइव ॥ 5 ॥
तस्मिंस्तमसिदुष्पारेराक्षसाःक्रोधमूर्छिताः ।
परिपेतुर्महावेगाभक्षयन्तःप्लवङ्गमान् ॥ 6 ॥
तेहयान् काञ्चनापीडान् ध्वजांश्चाशीविषोपमान् ।
आप्लुत्यदशनैस्तीक्ष्णैर्भीमकोपाव्यदारयन् ॥ 7 ॥
वानराबलिनोयुद्धेऽक्षोभयन् राक्षसीञ्चमूम् ।
कुञ्जरान् कुञ्जरारोहान् पताकाध्वजिनोरथान् ॥ 8 ॥
कर्षुश्चददंशुश्चदशनैःक्रोधमूर्छिताः ।
लक्ष्मणश्चापिरामश्चशरैराशीविषोपमैः ॥ 9 ॥
दृश्यादृश्यानिरक्षांसिप्रवराणिनिजघ्नतुः ।
तुरङ्गखुरविध्वस्तंरथनेमिसमुत्थितम् ॥ 10 ॥
रुरोधकर्णनेत्राणियुध्यतान्धरणीरजः ।
वर्तमानेतथाघोरेसङ्ग्रामेरोमहर्षणे ॥ 11 ॥
रुधिरोधामहाघोरानद्यस्तत्रप्रसुस्रुवुः ।
ततोभेरीमृदङ्गानाम्पणवानाञ्चनिस्स्वनः ॥ 12 ॥
शङ्खवेणुस्वनोन्मिश्रस्सम्भूवाद्भुतोपमः ।
हतानांस्तनमानानांराक्षसानाञ्चनिःस्वनः ॥ 13 ॥
शस्तानांवानराणाञ्चसम्बभूवातिदारुणः ।
हतैर्वानरवीरैश्चशक्तिशूलपरश्वधैः ॥ 14 ॥
निहतैःपर्वताकारैराक्षसैःकामरूपिभिः ।
शस्त्रपुष्पोपहाराचतत्रासीद्युद्धमेदिनी ॥ 15 ॥
दुर् ज्ञेयादुर्निवेशाचशोणितास्रावकर्दमा ।
साबभूवनिशाघोराहरिराक्षसहारिणी ॥ 16 ॥
कालरात्रीवभूतानांसर्वेषान्दुरतिक्रमा ।
ततस्तेराक्षसास्तत्रतस्मिंस्तमसिदारुणे ॥ 17 ॥
राममेवाभ्यवर्तन्तसम्हृष्टाश्शरवृष्टिभिः ।
तेषामापततांशब्दःक्रुद्धानामपिगर्जताम् ॥ 18 ॥
उद्वर्त;इव सप्तानां समुद्राणां अभूत् स्वनः ।
तेषां रामह् शारैह् षड्भिह् षड् जघान निशाअ चरान् ॥ 19 ॥
निमेषान्तरमात्रेणशितैरग्निशिखोपमैः ।
यमशत्रुश्चदुर्धर्षोमहापार्श्वमहोदरौ ॥ 20 ॥
वज्रदंष्ट्रोमहाकायस्तौचोभौशुकसारणौ ।
तेतुरामेणबाणौघैस्सर्वेमर्मसुताडिताः ॥ 21 ॥
युद्धादपसृतास्तत्रसावशेषायुषोऽभवन् ।
तत्रकाञ्चनचित्राङ्गैश्शरैरग्निशिखोपमैः ॥ 22 ॥
दिशश्चकारविमलाःप्रदिशश्चमहारथः ।
येत्वन्येराक्षसाभीमारामस्याभिमुखेस्थिताः ॥ 23 ॥
तेऽपिनष्टाःसमासाद्यपतङ्गाइवपावकम् ।
सुवर्णपुङ्खैर्विशिखैस्सपतद्भिस्सहस्रशः ॥ 24 ॥
बभूवरजनीचित्राखद्योतैरिवशारदी ।
राक्षसानाञ्चनिनदैर्हरीणाञ्चापिनिस्स्वनैः ॥ 25 ॥
साबभूवनिशाघोराभूयोघोरतरातदा ।
तेनशब्देनमहताप्रवृद्धेनसमन्ततः ॥ 26 ॥
त्रिकूटःकन्दराकीर्णःप्रव्याहरदिवाचलः ।
गोलाङ्गूलामहाकायास्तमसातुल्यवर्चसः ॥ 27 ॥
सम्परिष्वज्यबाहुभ्याम्भक्षयन्रजनीचरान् ।
अङ्गदस्तुरणेशत्रूननिहन्तुंसमुपस्थितः ॥ 28 ॥
रावणिन्निजघानाशुसारथिञ्चहयानपि ।
वर्तमानेतदाघोरेसङ्ग्रामेभृशदारुणे ॥ 29 ॥
इन्द्रजित्तुरथन्त्यक्त्वाहताश्वोहतसारथिः ।
अङ्गदेनमहामायस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ 30 ॥
तत्कर्मवालिपुत्रस्यसर्वेदेवास्सहर्षिभिः ।
तुष्टुवुःपूजनार्हस्यतौचोभौरामलक्ष्मणौ ॥ 31 ॥
प्रभावंसर्वभूतानिविदुरिन्द्रजितोयुधि ।
तेनतेतम्महात्मानन्तुष्टाःदृष्टवाप्रधर्षितम् ॥ 32 ॥
ततःप्रहृष्टाःकपयस्ससुग्रीवविभीषणाः ।
साधुसाध्वितिनेदुश्चदृष्टवाशत्रुम्प्रधर्षितम् ॥ 33 ॥
इन्द्रजित्तुतदातेननिर्जितोभीमकर्मणा ।
संयुगेवालिपुत्रेणक्रोधञ्चक्रेसुदारुणम् ॥ 34 ॥
सोऽन्तर्धानगतःपापोरावणीरणकर्कशः ।
अदृश्योनिशितान्बाणान्मुमोचाशनिवर्चसः ॥ 35 ॥
सरामंलक्ष्मणञ्चैवघोरैर्नागमयैश्शरैः ।
बिभेदसमरेक्रुद्धःसर्वगात्रेषुराक्षसः ॥ 36 ॥
माययासम्वृतस्तत्रमोहयन्राघवौयुधि ।
अदृश्यस्सर्वभूतानाङ्कूटयोधीनिशाचरः ॥ 37 ॥
बबन्धशरबन्धेनभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
तेनतौपुरुषव्याघ्रौक्रुद्धेनाशीविषैश्शरैः ॥ 38 ॥
सहसानिहतौवीरौतदाप्रैक्षन्तवानराः ।
प्रकाशरूपस्तुतदानशक्तस्तौबाधितुंराक्षसराजपुत्रः ।
मायाम्प्रयोक्तुंसमुपाजगामबबन्धतौराजसुतौदुरात्मा ॥ 39 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुश्चत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha catuścatvāriṃśassargaḥ |
yudhyatāmenateṣāntutadāvānararākṣasām |
ravirastaṅgatorātriḥpravṛttāprāṇahāriṇī || 1 ||
anyonyambaddhavairāṇāṅghorāṇāñjayamicchatām |
sampravṛttanniśāyuddhantadāvānararakṣasām || 2 ||
rākṣaso'sītiharayohariścā'sītirākṣasāḥ |
anyonyaṃsamarejaghnustasmiṃstamasidāruṇe || 3 ||
jahidārayacaihītikathaṃvidravasītica |
evaṃsutumulaśśabdastasmiṃstamasiśuśruve || 4 ||
kālāḥkāñcanasannāhāstasmiṃstamasirākṣasāḥ |
sampradṛśyantaśailendrādīptauṣadhivanāiva || 5 ||
tasmiṃstamasiduṣpārerākṣasāḥkrodhamūrchitāḥ |
paripeturmahāvegābhakṣayantaḥplavaṅgamān || 6 ||
tehayān kāñcanāpīḍān dhvajāṃścāśīviṣopamān |
āplutyadaśanaistīkṣṇairbhīmakopāvyadārayan || 7 ||
vānarābalinoyuddhe'kṣobhayan rākṣasīñcamūm |
kuñjarān kuñjarārohān patākādhvajinorathān || 8 ||
karṣuścadadaṃśuścadaśanaiḥkrodhamūrchitāḥ |
lakṣmaṇaścāpirāmaścaśarairāśīviṣopamaiḥ || 9 ||
dṛśyādṛśyānirakṣāṃsipravarāṇinijaghnatuḥ |
turaṅgakhuravidhvastaṃrathanemisamutthitam || 10 ||
rurodhakarṇanetrāṇiyudhyatāndharaṇīrajaḥ |
vartamānetathāghoresaṅgrāmeromaharṣaṇe || 11 ||
rudhirodhāmahāghorānadyastatraprasusruvuḥ |
tatobherīmṛdaṅgānāmpaṇavānāñcanissvanaḥ || 12 ||
śaṅkhaveṇusvanonmiśrassambhūvādbhutopamaḥ |
hatānāṃstanamānānāṃrākṣasānāñcaniḥsvanaḥ || 13 ||
śastānāṃvānarāṇāñcasambabhūvātidāruṇaḥ |
hatairvānaravīraiścaśaktiśūlaparaśvadhaiḥ || 14 ||
nihataiḥparvatākārairākṣasaiḥkāmarūpibhiḥ |
śastrapuṣpopahārācatatrāsīdyuddhamedinī || 15 ||
dur jñeyādurniveśācaśoṇitāsrāvakardamā |
sābabhūvaniśāghorāharirākṣasahāriṇī || 16 ||
kālarātrīvabhūtānāṃsarveṣānduratikramā |
tatasterākṣasāstatratasmiṃstamasidāruṇe || 17 ||
rāmamevābhyavartantasamhṛṣṭāśśaravṛṣṭibhiḥ |
teṣāmāpatatāṃśabdaḥkruddhānāmapigarjatām || 18 ||
udvarta;iva saptānāṃ samudrāṇāṃ abhūt svanaḥ |
teṣāṃ rāmah śāraih ṣaḍbhih ṣaḍ jaghāna niśāa carān || 19 ||
nimeṣāntaramātreṇaśitairagniśikhopamaiḥ |
yamaśatruścadurdharṣomahāpārśvamahodarau || 20 ||
vajradaṃṣṭromahākāyastaucobhauśukasāraṇau |
teturāmeṇabāṇaughaissarvemarmasutāḍitāḥ || 21 ||
yuddhādapasṛtāstatrasāvaśeṣāyuṣo'bhavan |
tatrakāñcanacitrāṅgaiśśarairagniśikhopamaiḥ || 22 ||
diśaścakāravimalāḥpradiśaścamahārathaḥ |
yetvanyerākṣasābhīmārāmasyābhimukhesthitāḥ || 23 ||
te'pinaṣṭāḥsamāsādyapataṅgāivapāvakam |
suvarṇapuṅkhairviśikhaissapatadbhissahasraśaḥ || 24 ||
babhūvarajanīcitrākhadyotairivaśāradī |
rākṣasānāñcaninadairharīṇāñcāpinissvanaiḥ || 25 ||
sābabhūvaniśāghorābhūyoghoratarātadā |
tenaśabdenamahatāpravṛddhenasamantataḥ || 26 ||
trikūṭaḥkandarākīrṇaḥpravyāharadivācalaḥ |
golāṅgūlāmahākāyāstamasātulyavarcasaḥ || 27 ||
sampariṣvajyabāhubhyāmbhakṣayanrajanīcarān |
aṅgadasturaṇeśatrūnanihantuṃsamupasthitaḥ || 28 ||
rāvaṇinnijaghānāśusārathiñcahayānapi |
vartamānetadāghoresaṅgrāmebhṛśadāruṇe || 29 ||
indrajitturathantyaktvāhatāśvohatasārathiḥ |
aṅgadenamahāmāyastatraivāntaradhīyata || 30 ||
tatkarmavāliputrasyasarvedevāssaharṣibhiḥ |
tuṣṭuvuḥpūjanārhasyataucobhaurāmalakṣmaṇau || 31 ||
prabhāvaṃsarvabhūtānividurindrajitoyudhi |
tenatetammahātmānantuṣṭāḥdṛṣṭavāpradharṣitam || 32 ||
tataḥprahṛṣṭāḥkapayassasugrīvavibhīṣaṇāḥ |
sādhusādhvitineduścadṛṣṭavāśatrumpradharṣitam || 33 ||
indrajittutadātenanirjitobhīmakarmaṇā |
saṃyugevāliputreṇakrodhañcakresudāruṇam || 34 ||
so'ntardhānagataḥpāporāvaṇīraṇakarkaśaḥ |
adṛśyoniśitānbāṇānmumocāśanivarcasaḥ || 35 ||
sarāmaṃlakṣmaṇañcaivaghorairnāgamayaiśśaraiḥ |
bibhedasamarekruddhaḥsarvagātreṣurākṣasaḥ || 36 ||
māyayāsamvṛtastatramohayanrāghavauyudhi |
adṛśyassarvabhūtānāṅkūṭayodhīniśācaraḥ || 37 ||
babandhaśarabandhenabhrātaraurāmalakṣmaṇau |
tenataupuruṣavyāghraukruddhenāśīviṣaiśśaraiḥ || 38 ||
sahasānihatauvīrautadāpraikṣantavānarāḥ |
prakāśarūpastutadānaśaktastaubādhituṃrākṣasarājaputraḥ |
māyāmprayoktuṃsamupājagāmababandhataurājasutaudurātmā || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuścatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.