શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।
અથ ચતુર્દશસ્સર્ગઃ ।
નિશાચરેન્દ્રસ્યનિશમ્યવાક્યંસકુમ્ભકર્ણસ્યચગર્જિતાનિ ।
વિભીષણોરાક્ષસરાજમુખ્યમુવાચવાક્યંહિતમર્થયુક્તમ્ ॥ 1 ॥
ન્તરભોગરાશિશ્ચિન્તાવિષસ્સુસ્મિતતીક્ષ્ણદંષ્ટ્રઃ ।
પઞ્ચાઙ્ગુલીપઞ્ચશિરોઽતિકાયસ્સીતામહાહિસ્તવકેનરાજન્ ॥ 2 ॥
યાવન્નલઙ્કાંસમભિદ્રવન્તિવલીમુખાઃપર્વતકૂટમાત્રાઃ ।
દષ્ટ્રાયુધાશ્ચૈવનખાયુધાશ્ચપ્રદીયતાન્દાશરથાયમૈથિલી ॥ 3 ॥
યાવન્નગૃહ્ણન્તિશિરાંસિબાણારામેરિતારાક્ષસપુઙ્ગવાનામ્ ।
વજ્રોપમાવાયુસમાનવેગાઃપ્રદીયતાન્દાશરથાયમૈથિલી ॥ 4 ॥
નકુમ્ભકર્ણેન્દ્રજિતૌચરાજંસ્તથામહાપાર્શ્વમહોદરૌવા ।
નિકુમ્ભકુમ્ભૌચતથાઽતિકાયઃસ્થાતુન્નશક્તાયુધિરાઘવસ્ય ॥ 5 ॥
જીવંસ્તુ રામસ્ય ન મોક્સ્યસે ત્વમ્ ।
ગુપ્તઃ સવિત્રાપ્યથવા મરુદ્ભિઃ ।
ન વાસવસ્યાઙ્કગતો ન મૃત્યો ।
ર્નભો ન પાતાલમનુપ્રવિષ્ટઃ ॥ 6 ॥
નિશમ્યવાક્યન્તુવિભીષણસ્યતતઃપ્રહસ્તોવચનમ્બભાષે ।
નનોભયંવિદ્મનદૈવતેભ્યોનદાનવેભ્યોઽપ્યથવાકુતશ્ચિત્ ॥ 7 ॥
નયક્ષગન્ધર્વમહોરગેભ્યોભયન્નસઙ્ખ્યેપતગોરગેભ્યઃ ।
કથન્નુરામાદ્ભવિતાભયન્નોનરેન્દ્રપુત્રાત્સમરેકદાચિત્ ॥ 8 ॥
પ્રહસ્તવાક્યન્ત્વહિતન્નિશમ્યવિભીષણોરાજહિતાનુકાઙ્ક્ષી ।
તતોમહાર્થંવચનમ્બભાષેધર્માર્થકામેષુનિવિષ્ટબુદ્ધિઃ ॥ 9 ॥
પ્રહસ્તઃ રાજાચમહોદરશ્ચત્વઙ્કુમ્ભકર્ણશ્ચયથાઽર્થજાતમ્ ।
બ્રવીતરામમ્પ્રતિતન્નશક્યંયથાગતિસ્સ્વર્ગમધર્મબુદ્ધેઃ ॥ 10 ॥
વધસ્તુરામસ્યમયાત્વયાચપ્રહસ્તસર્વૈરપિરાક્ષસૈર્વા ।
કથમ્ભવેદર્થવિશારદસ્યમહાર્ણવન્તર્તુમિવાપ્લવસ્ય ॥ 11 ॥
ધર્મપ્રધાનસ્ય મહારથસ્ય ।
ઇક્સ્વાકુવંશપ્રભવસ્ય રાજ્ઞઃ ।
પુરોઽસ્ય દેવાશ્ચ તથાવિધસ્ય ।
કૃત્યેષુ શક્તસ્ય ભવન્તિ મૂઢાઃ ॥ 12 ॥
તીક્ષ્ણાનતાયત્તવકઙ્કપત્રાદુરાસદારાઘવવિપ્રમુક્તાઃ ।
ભિત્વાશરીરમ્પ્રવિશન્તિબાણાઃપ્રહસ્તતેનૈવવિકત્થસેત્વમ્ ॥ 13 ॥
ભિત્ત્વાનતાવત્પ્રવિશન્તિકાયમ્પ્રાણાન્તિકાસ્તેઽશનિતુલ્યવેગાઃ ।
શિતાશ્શરારાઘવવિપ્રમુક્તાઃપ્રહસ્તતેનૈવવિકત્થસેત્વમ્ ॥ 14 ॥
નરાવણોનાતિબલસ્ત્રિશીર્ષોનકુમ્ભકર્ણોઽસ્યસુતોનિકુમ્ભઃ ।
નચેન્દ્રજિદ્દાશરધિમ્પ્રસોઢુન્ત્વંવારણેશક્રસમંસમર્થઃ ॥ 15 ॥
દેવાન્તકોવાપિનરાન્તકોવાતથાતિકાયોઽતિરથોમહાત્મા ।
આકમ્પનશ્ચાદ્રિસમાનસારઃસ્થાતુન્નશક્તાયુધિરાઘવસ્ય ॥ 16 ॥
અયઞ્ચરાજાવ્યસનાભિભૂતોમિત્રૈરમિત્રપ્રતિમૈર્ભવદ્ભિઃ ।
અન્વાસ્યતેરાક્ષસનાશનાર્થેતીક્ષ્ણઃપ્રકૃત્યાહ્યસીક્ષયકારી ॥ 17 ॥
અનન્તભોગેનસહસ્રમૂર્થ્નાનાગેનભીમેનમહાબલેવ ।
બલાત્પરિક્ષિપ્તમિમમ્ભવન્તોરાજાનમુત્ક્ષિપ્યવિમોચયન્તુ ॥ 18 ॥
યાવદ્ધિકેશગ્રહણાતસુહૃદ્ભિઃ સમેત્યસર્વૈઃપરિપૂર્ણકામૈઃ ।
નિગૃહ્યરાજાપરિરક્ષિતવ્યોભૂતૈર્યથાભીમબલૈર્ગૃહીતઃ ॥ 19 ॥
સુવારિણારાઘવસાગરેણપ્રચ્છાદ્યમાનસ્તરસાભવદ્ભિઃ ।
યુક્તસ્ત્વયન્તારયિતુંસમેત્યકાકુત્સ્થપાતાલમુખેપતન્સઃ ॥ 20 ॥
ઇદમ્પુરસ્યાસ્યસરાક્ષસસ્યરાજ્ઞશ્ચપથ્યંસસુહૃજ્જનસ્ય ।
સમ્યગ્ઘિવાક્યંસ્વમતમ્બ્રવીમિનરેન્દ્રપુત્રાયદદામપત્નીમ્ ॥ 21 ॥
પરસ્યવીર્યંસ્વબલઞ્ચબુધ્વાસ્થાનઙ્ક્ષયઞ્ચૈવતથૈવવૃદ્ધિમ્ ।
તથાસ્વપક્ષેપ્યનુમૃશ્યબુધ્વાવદેત્ ક્ષમંસ્વામિહિતંસમન્ત્રી ॥ 22 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ચતુર્દશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturdaśassargaḥ |
niśācarendrasyaniśamyavākyaṃsakumbhakarṇasyacagarjitāni |
vibhīṣaṇorākṣasarājamukhyamuvācavākyaṃhitamarthayuktam || 1 ||
ntarabhogarāśiścintāviṣassusmitatīkṣṇadaṃṣṭraḥ |
pañcāṅgulīpañcaśiro'tikāyassītāmahāhistavakenarājan || 2 ||
yāvannalaṅkāṃsamabhidravantivalīmukhāḥparvatakūṭamātrāḥ |
daṣṭrāyudhāścaivanakhāyudhāścapradīyatāndāśarathāyamaithilī || 3 ||
yāvannagṛhṇantiśirāṃsibāṇārāmeritārākṣasapuṅgavānām |
vajropamāvāyusamānavegāḥpradīyatāndāśarathāyamaithilī || 4 ||
nakumbhakarṇendrajitaucarājaṃstathāmahāpārśvamahodarauvā |
nikumbhakumbhaucatathā'tikāyaḥsthātunnaśaktāyudhirāghavasya || 5 ||
jīvaṃstu rāmasya na moksyase tvam |
guptaḥ savitrāpyathavā marudbhiḥ |
na vāsavasyāṅkagato na mṛtyo |
rnabho na pātālamanupraviṣṭaḥ || 6 ||
niśamyavākyantuvibhīṣaṇasyatataḥprahastovacanambabhāṣe |
nanobhayaṃvidmanadaivatebhyonadānavebhyo'pyathavākutaścit || 7 ||
nayakṣagandharvamahoragebhyobhayannasaṅkhyepatagoragebhyaḥ |
kathannurāmādbhavitābhayannonarendraputrātsamarekadācit || 8 ||
prahastavākyantvahitanniśamyavibhīṣaṇorājahitānukāṅkṣī |
tatomahārthaṃvacanambabhāṣedharmārthakāmeṣuniviṣṭabuddhiḥ || 9 ||
prahastaḥ rājācamahodaraścatvaṅkumbhakarṇaścayathā'rthajātam |
bravītarāmampratitannaśakyaṃyathāgatissvargamadharmabuddheḥ || 10 ||
vadhasturāmasyamayātvayācaprahastasarvairapirākṣasairvā |
kathambhavedarthaviśāradasyamahārṇavantartumivāplavasya || 11 ||
dharmapradhānasya mahārathasya |
iksvākuvaṃśaprabhavasya rājñaḥ |
puro'sya devāśca tathāvidhasya |
kṛtyeṣu śaktasya bhavanti mūḍhāḥ || 12 ||
tīkṣṇānatāyattavakaṅkapatrādurāsadārāghavavipramuktāḥ |
bhitvāśarīrampraviśantibāṇāḥprahastatenaivavikatthasetvam || 13 ||
bhittvānatāvatpraviśantikāyamprāṇāntikāste'śanitulyavegāḥ |
śitāśśarārāghavavipramuktāḥprahastatenaivavikatthasetvam || 14 ||
narāvaṇonātibalastriśīrṣonakumbhakarṇo'syasutonikumbhaḥ |
nacendrajiddāśaradhimprasoḍhuntvaṃvāraṇeśakrasamaṃsamarthaḥ || 15 ||
devāntakovāpinarāntakovātathātikāyo'tirathomahātmā |
ākampanaścādrisamānasāraḥsthātunnaśaktāyudhirāghavasya || 16 ||
ayañcarājāvyasanābhibhūtomitrairamitrapratimairbhavadbhiḥ |
anvāsyaterākṣasanāśanārthetīkṣṇaḥprakṛtyāhyasīkṣayakārī || 17 ||
anantabhogenasahasramūrthnānāgenabhīmenamahābaleva |
balātparikṣiptamimambhavantorājānamutkṣipyavimocayantu || 18 ||
yāvaddhikeśagrahaṇātasuhṛdbhiḥ sametyasarvaiḥparipūrṇakāmaiḥ |
nigṛhyarājāparirakṣitavyobhūtairyathābhīmabalairgṛhītaḥ || 19 ||
suvāriṇārāghavasāgareṇapracchādyamānastarasābhavadbhiḥ |
yuktastvayantārayituṃsametyakākutsthapātālamukhepatansaḥ || 20 ||
idampurasyāsyasarākṣasasyarājñaścapathyaṃsasuhṛjjanasya |
samyagghivākyaṃsvamatambravīminarendraputrāyadadāmapatnīm || 21 ||
parasyavīryaṃsvabalañcabudhvāsthānaṅkṣayañcaivatathaivavṛddhim |
tathāsvapakṣepyanumṛśyabudhvāvadet kṣamaṃsvāmihitaṃsamantrī || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturdaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुर्दशस्सर्गः ।
निशाचरेन्द्रस्यनिशम्यवाक्यंसकुम्भकर्णस्यचगर्जितानि ।
विभीषणोराक्षसराजमुख्यमुवाचवाक्यंहितमर्थयुक्तम् ॥ 1 ॥
न्तरभोगराशिश्चिन्ताविषस्सुस्मिततीक्ष्णदंष्ट्रः ।
पञ्चाङ्गुलीपञ्चशिरोऽतिकायस्सीतामहाहिस्तवकेनराजन् ॥ 2 ॥
यावन्नलङ्कांसमभिद्रवन्तिवलीमुखाःपर्वतकूटमात्राः ।
दष्ट्रायुधाश्चैवनखायुधाश्चप्रदीयतान्दाशरथायमैथिली ॥ 3 ॥
यावन्नगृह्णन्तिशिरांसिबाणारामेरिताराक्षसपुङ्गवानाम् ।
वज्रोपमावायुसमानवेगाःप्रदीयतान्दाशरथायमैथिली ॥ 4 ॥
नकुम्भकर्णेन्द्रजितौचराजंस्तथामहापार्श्वमहोदरौवा ।
निकुम्भकुम्भौचतथाऽतिकायःस्थातुन्नशक्तायुधिराघवस्य ॥ 5 ॥
जीवंस्तु रामस्य न मोक्स्यसे त्वम् ।
गुप्तः सवित्राप्यथवा मरुद्भिः ।
न वासवस्याङ्कगतो न मृत्यो ।
र्नभो न पातालमनुप्रविष्टः ॥ 6 ॥
निशम्यवाक्यन्तुविभीषणस्यततःप्रहस्तोवचनम्बभाषे ।
ननोभयंविद्मनदैवतेभ्योनदानवेभ्योऽप्यथवाकुतश्चित् ॥ 7 ॥
नयक्षगन्धर्वमहोरगेभ्योभयन्नसङ्ख्येपतगोरगेभ्यः ।
कथन्नुरामाद्भविताभयन्नोनरेन्द्रपुत्रात्समरेकदाचित् ॥ 8 ॥
प्रहस्तवाक्यन्त्वहितन्निशम्यविभीषणोराजहितानुकाङ्क्षी ।
ततोमहार्थंवचनम्बभाषेधर्मार्थकामेषुनिविष्टबुद्धिः ॥ 9 ॥
प्रहस्तः राजाचमहोदरश्चत्वङ्कुम्भकर्णश्चयथाऽर्थजातम् ।
ब्रवीतरामम्प्रतितन्नशक्यंयथागतिस्स्वर्गमधर्मबुद्धेः ॥ 10 ॥
वधस्तुरामस्यमयात्वयाचप्रहस्तसर्वैरपिराक्षसैर्वा ।
कथम्भवेदर्थविशारदस्यमहार्णवन्तर्तुमिवाप्लवस्य ॥ 11 ॥
धर्मप्रधानस्य महारथस्य ।
इक्स्वाकुवंशप्रभवस्य राज्ञः ।
पुरोऽस्य देवाश्च तथाविधस्य ।
कृत्येषु शक्तस्य भवन्ति मूढाः ॥ 12 ॥
तीक्ष्णानतायत्तवकङ्कपत्रादुरासदाराघवविप्रमुक्ताः ।
भित्वाशरीरम्प्रविशन्तिबाणाःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम् ॥ 13 ॥
भित्त्वानतावत्प्रविशन्तिकायम्प्राणान्तिकास्तेऽशनितुल्यवेगाः ।
शिताश्शराराघवविप्रमुक्ताःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम् ॥ 14 ॥
नरावणोनातिबलस्त्रिशीर्षोनकुम्भकर्णोऽस्यसुतोनिकुम्भः ।
नचेन्द्रजिद्दाशरधिम्प्रसोढुन्त्वंवारणेशक्रसमंसमर्थः ॥ 15 ॥
देवान्तकोवापिनरान्तकोवातथातिकायोऽतिरथोमहात्मा ।
आकम्पनश्चाद्रिसमानसारःस्थातुन्नशक्तायुधिराघवस्य ॥ 16 ॥
अयञ्चराजाव्यसनाभिभूतोमित्रैरमित्रप्रतिमैर्भवद्भिः ।
अन्वास्यतेराक्षसनाशनार्थेतीक्ष्णःप्रकृत्याह्यसीक्षयकारी ॥ 17 ॥
अनन्तभोगेनसहस्रमूर्थ्नानागेनभीमेनमहाबलेव ।
बलात्परिक्षिप्तमिमम्भवन्तोराजानमुत्क्षिप्यविमोचयन्तु ॥ 18 ॥
यावद्धिकेशग्रहणातसुहृद्भिः समेत्यसर्वैःपरिपूर्णकामैः ।
निगृह्यराजापरिरक्षितव्योभूतैर्यथाभीमबलैर्गृहीतः ॥ 19 ॥
सुवारिणाराघवसागरेणप्रच्छाद्यमानस्तरसाभवद्भिः ।
युक्तस्त्वयन्तारयितुंसमेत्यकाकुत्स्थपातालमुखेपतन्सः ॥ 20 ॥
इदम्पुरस्यास्यसराक्षसस्यराज्ञश्चपथ्यंससुहृज्जनस्य ।
सम्यग्घिवाक्यंस्वमतम्ब्रवीमिनरेन्द्रपुत्रायददामपत्नीम् ॥ 21 ॥
परस्यवीर्यंस्वबलञ्चबुध्वास्थानङ्क्षयञ्चैवतथैववृद्धिम् ।
तथास्वपक्षेप्यनुमृश्यबुध्वावदेत् क्षमंस्वामिहितंसमन्त्री ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुर्दशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturdaśassargaḥ |
niśācarendrasyaniśamyavākyaṃsakumbhakarṇasyacagarjitāni |
vibhīṣaṇorākṣasarājamukhyamuvācavākyaṃhitamarthayuktam || 1 ||
ntarabhogarāśiścintāviṣassusmitatīkṣṇadaṃṣṭraḥ |
pañcāṅgulīpañcaśiro'tikāyassītāmahāhistavakenarājan || 2 ||
yāvannalaṅkāṃsamabhidravantivalīmukhāḥparvatakūṭamātrāḥ |
daṣṭrāyudhāścaivanakhāyudhāścapradīyatāndāśarathāyamaithilī || 3 ||
yāvannagṛhṇantiśirāṃsibāṇārāmeritārākṣasapuṅgavānām |
vajropamāvāyusamānavegāḥpradīyatāndāśarathāyamaithilī || 4 ||
nakumbhakarṇendrajitaucarājaṃstathāmahāpārśvamahodarauvā |
nikumbhakumbhaucatathā'tikāyaḥsthātunnaśaktāyudhirāghavasya || 5 ||
jīvaṃstu rāmasya na moksyase tvam |
guptaḥ savitrāpyathavā marudbhiḥ |
na vāsavasyāṅkagato na mṛtyo |
rnabho na pātālamanupraviṣṭaḥ || 6 ||
niśamyavākyantuvibhīṣaṇasyatataḥprahastovacanambabhāṣe |
nanobhayaṃvidmanadaivatebhyonadānavebhyo'pyathavākutaścit || 7 ||
nayakṣagandharvamahoragebhyobhayannasaṅkhyepatagoragebhyaḥ |
kathannurāmādbhavitābhayannonarendraputrātsamarekadācit || 8 ||
prahastavākyantvahitanniśamyavibhīṣaṇorājahitānukāṅkṣī |
tatomahārthaṃvacanambabhāṣedharmārthakāmeṣuniviṣṭabuddhiḥ || 9 ||
prahastaḥ rājācamahodaraścatvaṅkumbhakarṇaścayathā'rthajātam |
bravītarāmampratitannaśakyaṃyathāgatissvargamadharmabuddheḥ || 10 ||
vadhasturāmasyamayātvayācaprahastasarvairapirākṣasairvā |
kathambhavedarthaviśāradasyamahārṇavantartumivāplavasya || 11 ||
dharmapradhānasya mahārathasya |
iksvākuvaṃśaprabhavasya rājñaḥ |
puro'sya devāśca tathāvidhasya |
kṛtyeṣu śaktasya bhavanti mūḍhāḥ || 12 ||
tīkṣṇānatāyattavakaṅkapatrādurāsadārāghavavipramuktāḥ |
bhitvāśarīrampraviśantibāṇāḥprahastatenaivavikatthasetvam || 13 ||
bhittvānatāvatpraviśantikāyamprāṇāntikāste'śanitulyavegāḥ |
śitāśśarārāghavavipramuktāḥprahastatenaivavikatthasetvam || 14 ||
narāvaṇonātibalastriśīrṣonakumbhakarṇo'syasutonikumbhaḥ |
nacendrajiddāśaradhimprasoḍhuntvaṃvāraṇeśakrasamaṃsamarthaḥ || 15 ||
devāntakovāpinarāntakovātathātikāyo'tirathomahātmā |
ākampanaścādrisamānasāraḥsthātunnaśaktāyudhirāghavasya || 16 ||
ayañcarājāvyasanābhibhūtomitrairamitrapratimairbhavadbhiḥ |
anvāsyaterākṣasanāśanārthetīkṣṇaḥprakṛtyāhyasīkṣayakārī || 17 ||
anantabhogenasahasramūrthnānāgenabhīmenamahābaleva |
balātparikṣiptamimambhavantorājānamutkṣipyavimocayantu || 18 ||
yāvaddhikeśagrahaṇātasuhṛdbhiḥ sametyasarvaiḥparipūrṇakāmaiḥ |
nigṛhyarājāparirakṣitavyobhūtairyathābhīmabalairgṛhītaḥ || 19 ||
suvāriṇārāghavasāgareṇapracchādyamānastarasābhavadbhiḥ |
yuktastvayantārayituṃsametyakākutsthapātālamukhepatansaḥ || 20 ||
idampurasyāsyasarākṣasasyarājñaścapathyaṃsasuhṛjjanasya |
samyagghivākyaṃsvamatambravīminarendraputrāyadadāmapatnīm || 21 ||
parasyavīryaṃsvabalañcabudhvāsthānaṅkṣayañcaivatathaivavṛddhim |
tathāsvapakṣepyanumṛśyabudhvāvadet kṣamaṃsvāmihitaṃsamantrī || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturdaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.