6.14 Yuddhakanda - Chaturdasha Sargah

ॐ

6.14 યુદ્ધકાણ્ડ - ચતુર્દશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ ચતુર્દશસ્સર્ગઃ ।

નિશાચરેન્દ્રસ્યનિશમ્યવાક્યંસકુમ્ભકર્ણસ્યચગર્જિતાનિ ।

વિભીષણોરાક્ષસરાજમુખ્યમુવાચવાક્યંહિતમર્થયુક્તમ્ ॥ 1 ॥

ન્તરભોગરાશિશ્ચિન્તાવિષસ્સુસ્મિતતીક્ષ્ણદંષ્ટ્રઃ ।

પઞ્ચાઙ્ગુલીપઞ્ચશિરોઽતિકાયસ્સીતામહાહિસ્તવકેનરાજન્ ॥ 2 ॥

યાવન્નલઙ્કાંસમભિદ્રવન્તિવલીમુખાઃપર્વતકૂટમાત્રાઃ ।

દષ્ટ્રાયુધાશ્ચૈવનખાયુધાશ્ચપ્રદીયતાન્દાશરથાયમૈથિલી ॥ 3 ॥

યાવન્નગૃહ્ણન્તિશિરાંસિબાણારામેરિતારાક્ષસપુઙ્ગવાનામ્ ।

વજ્રોપમાવાયુસમાનવેગાઃપ્રદીયતાન્દાશરથાયમૈથિલી ॥ 4 ॥

નકુમ્ભકર્ણેન્દ્રજિતૌચરાજંસ્તથામહાપાર્શ્વમહોદરૌવા ।

નિકુમ્ભકુમ્ભૌચતથાઽતિકાયઃસ્થાતુન્નશક્તાયુધિરાઘવસ્ય ॥ 5 ॥

જીવંસ્તુ રામસ્ય ન મોક્સ્યસે ત્વમ્ ।

ગુપ્તઃ સવિત્રાપ્યથવા મરુદ્ભિઃ ।

ન વાસવસ્યાઙ્કગતો ન મૃત્યો ।

ર્નભો ન પાતાલમનુપ્રવિષ્ટઃ ॥ 6 ॥

નિશમ્યવાક્યન્તુવિભીષણસ્યતતઃપ્રહસ્તોવચનમ્બભાષે ।

નનોભયંવિદ્મનદૈવતેભ્યોનદાનવેભ્યોઽપ્યથવાકુતશ્ચિત્ ॥ 7 ॥

નયક્ષગન્ધર્વમહોરગેભ્યોભયન્નસઙ્ખ્યેપતગોરગેભ્યઃ ।

કથન્નુરામાદ્ભવિતાભયન્નોનરેન્દ્રપુત્રાત્સમરેકદાચિત્ ॥ 8 ॥

પ્રહસ્તવાક્યન્ત્વહિતન્નિશમ્યવિભીષણોરાજહિતાનુકાઙ્ક્ષી ।

તતોમહાર્થંવચનમ્બભાષેધર્માર્થકામેષુનિવિષ્ટબુદ્ધિઃ ॥ 9 ॥

પ્રહસ્તઃ રાજાચમહોદરશ્ચત્વઙ્કુમ્ભકર્ણશ્ચયથાઽર્થજાતમ્ ।

બ્રવીતરામમ્પ્રતિતન્નશક્યંયથાગતિસ્સ્વર્ગમધર્મબુદ્ધેઃ ॥ 10 ॥

વધસ્તુરામસ્યમયાત્વયાચપ્રહસ્તસર્વૈરપિરાક્ષસૈર્વા ।

કથમ્ભવેદર્થવિશારદસ્યમહાર્ણવન્તર્તુમિવાપ્લવસ્ય ॥ 11 ॥

ધર્મપ્રધાનસ્ય મહારથસ્ય ।

ઇક્સ્વાકુવંશપ્રભવસ્ય રાજ્ઞઃ ।

પુરોઽસ્ય દેવાશ્ચ તથાવિધસ્ય ।

કૃત્યેષુ શક્તસ્ય ભવન્તિ મૂઢાઃ ॥ 12 ॥

તીક્ષ્ણાનતાયત્તવકઙ્કપત્રાદુરાસદારાઘવવિપ્રમુક્તાઃ ।

ભિત્વાશરીરમ્પ્રવિશન્તિબાણાઃપ્રહસ્તતેનૈવવિકત્થસેત્વમ્ ॥ 13 ॥

ભિત્ત્વાનતાવત્પ્રવિશન્તિકાયમ્પ્રાણાન્તિકાસ્તેઽશનિતુલ્યવેગાઃ ।

શિતાશ્શરારાઘવવિપ્રમુક્તાઃપ્રહસ્તતેનૈવવિકત્થસેત્વમ્ ॥ 14 ॥

નરાવણોનાતિબલસ્ત્રિશીર્ષોનકુમ્ભકર્ણોઽસ્યસુતોનિકુમ્ભઃ ।

નચેન્દ્રજિદ્દાશરધિમ્પ્રસોઢુન્ત્વંવારણેશક્રસમંસમર્થઃ ॥ 15 ॥

દેવાન્તકોવાપિનરાન્તકોવાતથાતિકાયોઽતિરથોમહાત્મા ।

આકમ્પનશ્ચાદ્રિસમાનસારઃસ્થાતુન્નશક્તાયુધિરાઘવસ્ય ॥ 16 ॥

અયઞ્ચરાજાવ્યસનાભિભૂતોમિત્રૈરમિત્રપ્રતિમૈર્ભવદ્ભિઃ ।

અન્વાસ્યતેરાક્ષસનાશનાર્થેતીક્ષ્ણઃપ્રકૃત્યાહ્યસીક્ષયકારી ॥ 17 ॥

અનન્તભોગેનસહસ્રમૂર્થ્નાનાગેનભીમેનમહાબલેવ ।

બલાત્પરિક્ષિપ્તમિમમ્ભવન્તોરાજાનમુત્ક્ષિપ્યવિમોચયન્તુ ॥ 18 ॥

યાવદ્ધિકેશગ્રહણાતસુહૃદ્ભિઃ સમેત્યસર્વૈઃપરિપૂર્ણકામૈઃ ।

નિગૃહ્યરાજાપરિરક્ષિતવ્યોભૂતૈર્યથાભીમબલૈર્ગૃહીતઃ ॥ 19 ॥

સુવારિણારાઘવસાગરેણપ્રચ્છાદ્યમાનસ્તરસાભવદ્ભિઃ ।

યુક્તસ્ત્વયન્તારયિતુંસમેત્યકાકુત્સ્થપાતાલમુખેપતન્સઃ ॥ 20 ॥

ઇદમ્પુરસ્યાસ્યસરાક્ષસસ્યરાજ્ઞશ્ચપથ્યંસસુહૃજ્જનસ્ય ।

સમ્યગ્ઘિવાક્યંસ્વમતમ્બ્રવીમિનરેન્દ્રપુત્રાયદદામપત્નીમ્ ॥ 21 ॥

પરસ્યવીર્યંસ્વબલઞ્ચબુધ્વાસ્થાનઙ્ક્ષયઞ્ચૈવતથૈવવૃદ્ધિમ્ ।

તથાસ્વપક્ષેપ્યનુમૃશ્યબુધ્વાવદેત્ ક્ષમંસ્વામિહિતંસમન્ત્રી ॥ 22 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ચતુર્દશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha caturdaśassargaḥ |

niśācarendrasyaniśamyavākyaṃsakumbhakarṇasyacagarjitāni |

vibhīṣaṇorākṣasarājamukhyamuvācavākyaṃhitamarthayuktam || 1 ||

ntarabhogarāśiścintāviṣassusmitatīkṣṇadaṃṣṭraḥ |

pañcāṅgulīpañcaśiro'tikāyassītāmahāhistavakenarājan || 2 ||

yāvannalaṅkāṃsamabhidravantivalīmukhāḥparvatakūṭamātrāḥ |

daṣṭrāyudhāścaivanakhāyudhāścapradīyatāndāśarathāyamaithilī || 3 ||

yāvannagṛhṇantiśirāṃsibāṇārāmeritārākṣasapuṅgavānām |

vajropamāvāyusamānavegāḥpradīyatāndāśarathāyamaithilī || 4 ||

nakumbhakarṇendrajitaucarājaṃstathāmahāpārśvamahodarauvā |

nikumbhakumbhaucatathā'tikāyaḥsthātunnaśaktāyudhirāghavasya || 5 ||

jīvaṃstu rāmasya na moksyase tvam |

guptaḥ savitrāpyathavā marudbhiḥ |

na vāsavasyāṅkagato na mṛtyo |

rnabho na pātālamanupraviṣṭaḥ || 6 ||

niśamyavākyantuvibhīṣaṇasyatataḥprahastovacanambabhāṣe |

nanobhayaṃvidmanadaivatebhyonadānavebhyo'pyathavākutaścit || 7 ||

nayakṣagandharvamahoragebhyobhayannasaṅkhyepatagoragebhyaḥ |

kathannurāmādbhavitābhayannonarendraputrātsamarekadācit || 8 ||

prahastavākyantvahitanniśamyavibhīṣaṇorājahitānukāṅkṣī |

tatomahārthaṃvacanambabhāṣedharmārthakāmeṣuniviṣṭabuddhiḥ || 9 ||

prahastaḥ rājācamahodaraścatvaṅkumbhakarṇaścayathā'rthajātam |

bravītarāmampratitannaśakyaṃyathāgatissvargamadharmabuddheḥ || 10 ||

vadhasturāmasyamayātvayācaprahastasarvairapirākṣasairvā |

kathambhavedarthaviśāradasyamahārṇavantartumivāplavasya || 11 ||

dharmapradhānasya mahārathasya |

iksvākuvaṃśaprabhavasya rājñaḥ |

puro'sya devāśca tathāvidhasya |

kṛtyeṣu śaktasya bhavanti mūḍhāḥ || 12 ||

tīkṣṇānatāyattavakaṅkapatrādurāsadārāghavavipramuktāḥ |

bhitvāśarīrampraviśantibāṇāḥprahastatenaivavikatthasetvam || 13 ||

bhittvānatāvatpraviśantikāyamprāṇāntikāste'śanitulyavegāḥ |

śitāśśarārāghavavipramuktāḥprahastatenaivavikatthasetvam || 14 ||

narāvaṇonātibalastriśīrṣonakumbhakarṇo'syasutonikumbhaḥ |

nacendrajiddāśaradhimprasoḍhuntvaṃvāraṇeśakrasamaṃsamarthaḥ || 15 ||

devāntakovāpinarāntakovātathātikāyo'tirathomahātmā |

ākampanaścādrisamānasāraḥsthātunnaśaktāyudhirāghavasya || 16 ||

ayañcarājāvyasanābhibhūtomitrairamitrapratimairbhavadbhiḥ |

anvāsyaterākṣasanāśanārthetīkṣṇaḥprakṛtyāhyasīkṣayakārī || 17 ||

anantabhogenasahasramūrthnānāgenabhīmenamahābaleva |

balātparikṣiptamimambhavantorājānamutkṣipyavimocayantu || 18 ||

yāvaddhikeśagrahaṇātasuhṛdbhiḥ sametyasarvaiḥparipūrṇakāmaiḥ |

nigṛhyarājāparirakṣitavyobhūtairyathābhīmabalairgṛhītaḥ || 19 ||

suvāriṇārāghavasāgareṇapracchādyamānastarasābhavadbhiḥ |

yuktastvayantārayituṃsametyakākutsthapātālamukhepatansaḥ || 20 ||

idampurasyāsyasarākṣasasyarājñaścapathyaṃsasuhṛjjanasya |

samyagghivākyaṃsvamatambravīminarendraputrāyadadāmapatnīm || 21 ||

parasyavīryaṃsvabalañcabudhvāsthānaṅkṣayañcaivatathaivavṛddhim |

tathāsvapakṣepyanumṛśyabudhvāvadet kṣamaṃsvāmihitaṃsamantrī || 22 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturdaśassargaḥ ||