6.100 Yuddhakanda - Shatatama Sargah

ॐ

6.100 યુદ્ધકાણ્ડ - શતતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ શતતમસ્સર્ગઃ ।

મહોદરમહાપાર્શ્વૌહતૌદૃષ્ટવાતુરાક્ષ ।

તસ્મિંશ્ચનિહતેવીરેવિરૂપાક્ષેમહાબલે ॥ 1 ॥

આવિવેશમહાન્ ક્રોધોરાવણન્તુમહામૃધે ।

સૂતં સઞ્ચોદયામાસ વાક્યં ચેદમુવાચ હ ॥ 2 ॥

નિહતાનામમાત્યાનાંરુદ્ધસ્યનગરસ્ય ચ ।

દુઃખમેવાપનેષ્યામિ હત્યા તૌ રામલક્ષ્મણૌ ॥ 3 ॥

રામવૃક્ષંરણેહમનિસીતાપુષ્પફલપ્રદમ્ ।

પ્રશાખાયસ્યસુગ્રીવોજામ્બવાન્કુમુદોનલઃ ॥ 4 ॥

તદસ્ત્રન્ રાઘવઃ શ્રીમાનુત્તમાસ્ત્રવિદાં વરઃ ।

જઘાન પરમાસ્ત્રેણ ગન્ધર્વેણ મહાદ્યુતિઃ ॥ 5 ॥

સ દિશોદશઘોષેણરથસ્યાતિરથોમહાન્ ।

નાદયન્ પ્રયયૌતૂર્ણંરાઘવઞ્ચાભ્યધાવત ॥ 6 ॥

પૂરિતાતેનશબ્દેનસનદીગિરિકાનના ।

સઞ્ચચાલ મહી સર્વા ત્રસ્તસિંહમૃગદ્વિજા ॥ 7 ॥

તામસંસુમહાઘોરઞ્ચકારાસ્ત્રંસુદારુણમ્ ।

નિર્દદાહકપીન્ સર્વાંસ્તેપ્રપેતુઃસમન્તતઃ ॥ 8 ॥

ઉત્પપાતરજોભૂમૌતૈર્ભગ્નૈઃસમ્પ્રધાવિતૈઃ ।

ન હિતત્સહિતુંશેકુર્ભ્રહ્મણાનિર્મિતંસ્વયમ્ ॥ 9 ॥

તાન્યનીકાન્યનેકાનિ રાવણસ્ય શરોત્તમૈઃ ।

દૃષ્ટવાભગ્નાનિ શતશો રાઘવઃ પર્યવસ્થિતઃ ॥ 10 ॥

તતોરાક્ષસશાર્દૂલોવિદ્રાવ્યહરિવાહિનીમ્ ।

સ દદર્શતતોરામન્તિષ્ઠન્તમપરાજિતમ્ ॥ 11 ॥

લક્ષ્મણેનસહભ્રાત્રાવિષ્ણુનાવાસવંયથા ।

અલિખન્તમિવાકાશમવષ્ટભ્યમહદ્ધનુઃ ॥ 12 ॥

પદ્મપત્રવિશાલાક્ષન્દીર્ઘબાહુમરિન્દમમ્ ।

તતોરામોમહાતેજાઃસૌમિત્રિસહિતોબલી ॥ 13 ॥

વાનરાંશ્ચરણેભગ્નાનાપતન્તં ચ રાવણમ્ ।

સમીક્ષ્યરાઘવોહૃષ્ટોમધ્યેજગ્રાહકાર્મુકમ્ ॥ 14 ॥

વિસ્ફારયિતુમારેભેતતઃ સ ધનુરુત્તમમ્ ।

મહાવેગમ્મહાનાદન્નિર્ભન્દન્નિવમેદિનીમ્ ॥ 15 ॥

રાવણસ્ય ચ બાણૌઘૈરામવિસ્ફારિતેન ચ ।

શબ્દેનરાક્ષસાસ્તેન પેતુશ્ચ શતશસ્તદા ॥ 16 ॥

તયોઃશરપથમ્પ્રાપ્યરાવણોરાજપુત્રયોઃ ।

સ બભૌ ચ યથારાહુઃસમીપશશિસૂર્યયોઃ ॥ 17 ॥

તમિચ્છન્ પ્રધમં યોદ્ધુંલક્ષ્મણોનિશિતૈઃશરૈઃ ।

મુમોચધનુરાયમ્યશરાનગ્નિશિખોપમાન્ ॥ 18 ॥

તાન્મુક્તમાત્રાનાકાશે લક્ષ્મણેન ધનુષ્મતા ।

બાણાન્ બાણૈર્મહાતેજા રાવણઃ પ્રત્યવારયત્ ॥ 19 ॥

એકમેકેનબાણેનત્રિભિસ્ત્રીન્ દશભિર્દશ ।

લક્ષ્મણસ્ય પ્રચિચ્છેદ દર્શયન્ પાણિલાઘવમ્ ॥ 20 ॥

અભ્યતિક્રમ્યસૌમિત્રિંરાવણઃસમિતિઞ્જયઃ ।

આસસાદરણેરામંસ્થિતંશૈલમિવાપરમ્ ॥ 21 ॥

સ રાઘવંસમાસાદ્યક્રોધસંરક્તલોચનઃ ।

વ્યસૃજચ્છરવર્ષાણિરાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ ॥ 22 ॥

શરાધારાસ્તતોરામોરાવણસ્યધનુશ્ચ્યુતાઃ ।

દૃષ્ટવૈવાપતિતાઃશીઘ્રમ્ભલ્લાન્ જગ્રાહસત્વરમ્ ॥ 23 ॥

તાન્ શરૌઘાંસ્તતોભલ્લૈસ્તીક્ષ્ણૈશ્ચિચ્છેદરાઘવઃ ।

દીપ્યમાનાન્ મહાઘોરાન્ક્રુદ્ધાનાશીવિષાનિવ ॥ 24 ॥

રાઘવોરાવણન્તૂર્ણંરાવણોરાઘવન્તથા ।

અન્યોન્યંવિવિધૈસ્તીક્ષ્ણૈઃશરવર્ષૈર્વવર્ષતુઃ ॥ 25 ॥

ચેરતુશ્ચચિરઞ્ચિત્રમ્મણ્ડલંસવ્યદક્ષિણમ્ ।

બાણવેગાત્સમુત્ક્ષિપ્તાવન્યોન્યમપરાજિતૌ ॥ 26 ॥

તયોર્ભૂતાનિવિત્રેસુર્યુગપત્સમ્પ્રયુધ્યતોઃ ।

રૌદ્રયોઃસાયકમુચોર્યમાન્તકનિકાશયોઃ ॥ 27 ॥

સતતંવિવિધૈર્બાણૈર્બભૂવગગનન્તદા ।

ઘનૈરિવાતપાપાયેવિદ્યુન્માલાસસમાકુલૈઃ ॥ 28 ॥

ગવાક્ષિતમિવાકાશમ્બભૂવશરવૃષ્ટિભિઃ ।

મહાવેગૈસ્સુતીક્ષ્ણૈગ્રૈર્ગૃધ્રપત્રૈઃસુવાજિતૈઃ ॥ 29 ॥

શરાન્ધકારમાકાશઞ્ચક્રતુઃપ્રથમન્તદા ।

ગતેઽસ્તં તપને ચાપિ મહામેઘાવિવોથતિતૌ ॥ 30 ॥

તયોરભૂન્મહદ્યુદ્ધમન્યોન્યવથકાઙ્ક્ષિણોઃ ।

અનાસાદ્યમચ્નિત્યં ચ વૃત્રવાસવયોરિવ ॥ 31 ॥

ઉભૌહિપરમેષ્વાસાવુભૌયુદ્ધવિશારદૌ ।

ઉભાવસ્ત્રવિદાં મુખ્યાવુભૌ યુદ્ધેવિચેરતુઃ ॥ 32 ॥

ઉભૌહિયેનવ્રજતસ્તેનતેનશરોર્મયઃ ।

ઊર્મયોવાયુનાવિદ્ધા જગ્મુઃ સાગરયોરિવ ॥ 33 ॥

તતઃસંસક્તહસ્તસ્તુરાવણોલોકરાવણઃ ।

નરાચમાલાંરામસ્યલલાટેપ્રત્યમુઞ્ચત ॥ 34 ॥

રૌદ્રચાપપ્રયુક્તાન્તાન્નીલોત્પલદલપ્રભામ્ ।

શિરસાધારયદ્રામો ન વ્યથમભ્યપદ્યત ॥ 35 ॥

અથમન્ત્રાનભિજપન્રૌદ્રમસ્તમુદીરયન્ ।

શરાન્ ભૂયઃસમાદાય રામઃ ક્રોધસમન્વિતઃ ॥ 36 ॥

મુમોચ ચ મહાતેજાશ્ચાપમાયમ્યવીર્યવાન્ ।

તેમહામેઘસઙ્કાશેકવચેપતિતાઃશરાઃ ॥ 37 ॥

અવધ્યેરાક્ષસેન્દ્રસ્ય ન વ્યથાઞ્જનયંસ્તદા ।

પુનરેવાધતંરામોરથસ્થંરાક્ષસાધિપમ્ ॥ 38 ॥

લલાટેપરમાસ્ત્રણસર્વાસ્ત્રકુશલોઽભિનત્ ।

તેભિત્ત્વાબાણરૂપાણિપઞ્ચશીર્ષાઇવોરગાઃ ॥ 39 ॥

શ્વસન્તોવિવિશુર્ભૂમિંરાવણપ્રતિકૂલિતાઃ ।

નિહત્યરાઘવસ્યાસ્ત્રંરાવણઃક્રોધમૂર્છિતઃ ॥ 40 ॥

અસુરંસુમહાઘોરમન્યદસ્ત્રં ચકારસઃ ।

સિંહવ્યાઘ્રમુખાંશ્ચાપિકઙ્કકાકમુખાનપિ ॥ 41 ॥

ગૃધ્રશ્યેનમુખાંશ્ચાપિશૃગાવવદનાંસ્તથા ।

ઈહામૃગમુખાંશ્ચાપિવ્યાદિતાસ્યાન્ ભયાવહાન્ ॥ 42 ॥

પઞ્ચાસ્યાન્ લેલિહાનાંશ્ચસસર્જનિશિતાન્ શરાન્ ।

શરાન્ ખરમુખાંશ્ચાન્યાન્વરાહમુખસંશ્રિતાન્ ॥ 43 ॥

શ્વાનકુક્કુટવક્ત્રાંશ્ચમકરાશીવિષાનનાન્ ।

એતાંશ્ચાન્યાંશ્ચમાયાવીસસર્જનિશિતાન્ શરાન્ ॥ 44 ॥

શરાઃ સર્વેષુ ગાત્રેષુ પાતિતા મર્મભેદિનઃ ।

અચિન્તયિત્વા તાન્બાણાન્સમાશ્લિષ્યા ચ લક્ષ્મણમ્ ॥ 45 ॥

સસર્જાસ્ત્રં મહોત્સાહઃ પાવકઃ પાવકોપમઃ ।

અગ્નિદીપ્તમુખાન્બાણાંસ્તત્રસૂર્યમુખાનપિ ॥ 46 ॥

ચન્દ્રાર્ધચન્દ્રવક્રાંશ્ચધૂમકેતુમુખાનપિ ।

ગ્રહનક્ષત્રવર્ણાંશ્ચમહોલ્કામુખસંસ્થિતાન્ ॥ 47 ॥

વિદ્યુજજિહ્વોપમાંશ્ચાપિસસર્જ વિવિધાન્ શરાન્ ।

તેરાવણશરાઘોરારાઘવાસ્ત્રસમાહતાઃ ॥ 48 ॥

વિલયં જગ્મુરાકાશે જગ્મુશ્ચૈવ સહસ્રશઃ ।

તદસ્ત્રન્નિહતન્દૃષ્ટવારામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ॥ 49 ॥

હૃષ્ટાનેદુસ્તતઃસર્વેકપયઃકામરૂપિણઃ ।

સુગ્રીવપ્રમુખાવીરાઃસમ્પરિક્ષિપ્યરાઘવમ્ ॥ 50 ॥

તતસ્તદસ્ત્રંવિનિહત્યરાઘવઃપ્રસહ્યતદ્રાવણબાહુનિઃસૃતમ્ ।

મુદાન્વિતોદાશરથિર્મહાત્માવિનેદુરુચ્ચૈર્મુદિતાઃકપીશ્વરાઃ ॥ 51 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે શતતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha śatatamassargaḥ |

mahodaramahāpārśvauhataudṛṣṭavāturākṣa |

tasmiṃścanihatevīrevirūpākṣemahābale || 1 ||

āviveśamahān krodhorāvaṇantumahāmṛdhe |

sūtaṃ sañcodayāmāsa vākyaṃ cedamuvāca ha || 2 ||

nihatānāmamātyānāṃruddhasyanagarasya ca |

duḥkhamevāpaneṣyāmi hatyā tau rāmalakṣmaṇau || 3 ||

rāmavṛkṣaṃraṇehamanisītāpuṣpaphalapradam |

praśākhāyasyasugrīvojāmbavānkumudonalaḥ || 4 ||

tadastran rāghavaḥ śrīmānuttamāstravidāṃ varaḥ |

jaghāna paramāstreṇa gandharveṇa mahādyutiḥ || 5 ||

sa diśodaśaghoṣeṇarathasyātirathomahān |

nādayan prayayautūrṇaṃrāghavañcābhyadhāvata || 6 ||

pūritātenaśabdenasanadīgirikānanā |

sañcacāla mahī sarvā trastasiṃhamṛgadvijā || 7 ||

tāmasaṃsumahāghorañcakārāstraṃsudāruṇam |

nirdadāhakapīn sarvāṃsteprapetuḥsamantataḥ || 8 ||

utpapātarajobhūmautairbhagnaiḥsampradhāvitaiḥ |

na hitatsahituṃśekurbhrahmaṇānirmitaṃsvayam || 9 ||

tānyanīkānyanekāni rāvaṇasya śarottamaiḥ |

dṛṣṭavābhagnāni śataśo rāghavaḥ paryavasthitaḥ || 10 ||

tatorākṣasaśārdūlovidrāvyaharivāhinīm |

sa dadarśatatorāmantiṣṭhantamaparājitam || 11 ||

lakṣmaṇenasahabhrātrāviṣṇunāvāsavaṃyathā |

alikhantamivākāśamavaṣṭabhyamahaddhanuḥ || 12 ||

padmapatraviśālākṣandīrghabāhumarindamam |

tatorāmomahātejāḥsaumitrisahitobalī || 13 ||

vānarāṃścaraṇebhagnānāpatantaṃ ca rāvaṇam |

samīkṣyarāghavohṛṣṭomadhyejagrāhakārmukam || 14 ||

visphārayitumārebhetataḥ sa dhanuruttamam |

mahāvegammahānādannirbhandannivamedinīm || 15 ||

rāvaṇasya ca bāṇaughairāmavisphāritena ca |

śabdenarākṣasāstena petuśca śataśastadā || 16 ||

tayoḥśarapathamprāpyarāvaṇorājaputrayoḥ |

sa babhau ca yathārāhuḥsamīpaśaśisūryayoḥ || 17 ||

tamicchan pradhamaṃ yoddhuṃlakṣmaṇoniśitaiḥśaraiḥ |

mumocadhanurāyamyaśarānagniśikhopamān || 18 ||

tānmuktamātrānākāśe lakṣmaṇena dhanuṣmatā |

bāṇān bāṇairmahātejā rāvaṇaḥ pratyavārayat || 19 ||

ekamekenabāṇenatribhistrīn daśabhirdaśa |

lakṣmaṇasya praciccheda darśayan pāṇilāghavam || 20 ||

abhyatikramyasaumitriṃrāvaṇaḥsamitiñjayaḥ |

āsasādaraṇerāmaṃsthitaṃśailamivāparam || 21 ||

sa rāghavaṃsamāsādyakrodhasaṃraktalocanaḥ |

vyasṛjaccharavarṣāṇirāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 22 ||

śarādhārāstatorāmorāvaṇasyadhanuścyutāḥ |

dṛṣṭavaivāpatitāḥśīghrambhallān jagrāhasatvaram || 23 ||

tān śaraughāṃstatobhallaistīkṣṇaiścicchedarāghavaḥ |

dīpyamānān mahāghorānkruddhānāśīviṣāniva || 24 ||

rāghavorāvaṇantūrṇaṃrāvaṇorāghavantathā |

anyonyaṃvividhaistīkṣṇaiḥśaravarṣairvavarṣatuḥ || 25 ||

ceratuścacirañcitrammaṇḍalaṃsavyadakṣiṇam |

bāṇavegātsamutkṣiptāvanyonyamaparājitau || 26 ||

tayorbhūtānivitresuryugapatsamprayudhyatoḥ |

raudrayoḥsāyakamucoryamāntakanikāśayoḥ || 27 ||

satataṃvividhairbāṇairbabhūvagaganantadā |

ghanairivātapāpāyevidyunmālāsasamākulaiḥ || 28 ||

gavākṣitamivākāśambabhūvaśaravṛṣṭibhiḥ |

mahāvegaissutīkṣṇaigrairgṛdhrapatraiḥsuvājitaiḥ || 29 ||

śarāndhakāramākāśañcakratuḥprathamantadā |

gate'staṃ tapane cāpi mahāmeghāvivothatitau || 30 ||

tayorabhūnmahadyuddhamanyonyavathakāṅkṣiṇoḥ |

anāsādyamacnityaṃ ca vṛtravāsavayoriva || 31 ||

ubhauhiparameṣvāsāvubhauyuddhaviśāradau |

ubhāvastravidāṃ mukhyāvubhau yuddheviceratuḥ || 32 ||

ubhauhiyenavrajatastenatenaśarormayaḥ |

ūrmayovāyunāviddhā jagmuḥ sāgarayoriva || 33 ||

tataḥsaṃsaktahastasturāvaṇolokarāvaṇaḥ |

narācamālāṃrāmasyalalāṭepratyamuñcata || 34 ||

raudracāpaprayuktāntānnīlotpaladalaprabhām |

śirasādhārayadrāmo na vyathamabhyapadyata || 35 ||

athamantrānabhijapanraudramastamudīrayan |

śarān bhūyaḥsamādāya rāmaḥ krodhasamanvitaḥ || 36 ||

mumoca ca mahātejāścāpamāyamyavīryavān |

temahāmeghasaṅkāśekavacepatitāḥśarāḥ || 37 ||

avadhyerākṣasendrasya na vyathāñjanayaṃstadā |

punarevādhataṃrāmorathasthaṃrākṣasādhipam || 38 ||

lalāṭeparamāstraṇasarvāstrakuśalo'bhinat |

tebhittvābāṇarūpāṇipañcaśīrṣāivoragāḥ || 39 ||

śvasantoviviśurbhūmiṃrāvaṇapratikūlitāḥ |

nihatyarāghavasyāstraṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ || 40 ||

asuraṃsumahāghoramanyadastraṃ cakārasaḥ |

siṃhavyāghramukhāṃścāpikaṅkakākamukhānapi || 41 ||

gṛdhraśyenamukhāṃścāpiśṛgāvavadanāṃstathā |

īhāmṛgamukhāṃścāpivyāditāsyān bhayāvahān || 42 ||

pañcāsyān lelihānāṃścasasarjaniśitān śarān |

śarān kharamukhāṃścānyānvarāhamukhasaṃśritān || 43 ||

śvānakukkuṭavaktrāṃścamakarāśīviṣānanān |

etāṃścānyāṃścamāyāvīsasarjaniśitān śarān || 44 ||

śarāḥ sarveṣu gātreṣu pātitā marmabhedinaḥ |

acintayitvā tānbāṇānsamāśliṣyā ca lakṣmaṇam || 45 ||

sasarjāstraṃ mahotsāhaḥ pāvakaḥ pāvakopamaḥ |

agnidīptamukhānbāṇāṃstatrasūryamukhānapi || 46 ||

candrārdhacandravakrāṃścadhūmaketumukhānapi |

grahanakṣatravarṇāṃścamaholkāmukhasaṃsthitān || 47 ||

vidyujajihvopamāṃścāpisasarja vividhān śarān |

terāvaṇaśarāghorārāghavāstrasamāhatāḥ || 48 ||

vilayaṃ jagmurākāśe jagmuścaiva sahasraśaḥ |

tadastrannihatandṛṣṭavārāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 49 ||

hṛṣṭānedustataḥsarvekapayaḥkāmarūpiṇaḥ |

sugrīvapramukhāvīrāḥsamparikṣipyarāghavam || 50 ||

tatastadastraṃvinihatyarāghavaḥprasahyatadrāvaṇabāhuniḥsṛtam |

mudānvitodāśarathirmahātmāvineduruccairmuditāḥkapīśvarāḥ || 51 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe śatatamassargaḥ ||