6.131 Yuddhakanda - Shrirama Pattabhishekam - Ekatrimshadadhikashatatama Sargah — Gujarati Script

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ એકત્રિંશદધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।

શિરસ્યઞ્જલિમાધાયકૈકેય્યાનન્દવર્ધનઃ ।

બભાષેભરતોજ્યેષ્ઠંરામંસત્યપરાક્રમમ્ ॥ 1 ॥

પૂજિતામામિકામાતાદત્તંરાજ્યમિદમ્મમ ।

તદ્દદામિપુનસ્તુભ્યંયથાત્વમદદામમ ॥ 2 ॥

ધુરમેકાકિનાન્યસ્તાંવૃષભેણબલીયસા ।

કિશોરવદ્ગુરુમ્ભારં ન વોઢુમહમુત્સહે ॥ 3 ॥

વારિવેગેનમહતાભિન્નસ્સેતુરિવક્ષરન્ ।

દુર્બન્ધનમિદમ્મન્યેરાજ્યચ્છ્રિદમસમ્વૃતમ્ ॥ 4 ॥

ગતિઙ્ખરૈવાશ્વસ્યહંસસ્યેવ ચ વાયસઃ ।

નાન્વેતુમુત્સહેરામ તવમાર્ગમરિન્દમ ॥ 5 ॥

યથાચારોપિતોવૃક્ષોજાતશ્ચાર્ન્ન્તિવેશને ।

મહાંશ્ચસુદુરારોહોમહાસ્કન્દઃપ્રશાખવાન્ ॥ 6 ॥

શીર્યેતપુષ્પિતોભૂત્વા ન ફલાનિપ્રદર્શયન્ ।

તસ્યનાનુભવેદર્થંયસ્યહેતોસ્સરોપિતઃ ॥ 7 ॥

એષોપમામહાબાહોત્વમર્થંવેત્તુમર્હસિ ।

યદ્યસ્માન્મનુજેન્દ્રત્વમ્ભર્તાભૃત્યાન્નશાધિહિ ॥ 8 ॥

જગદદ્યાભિષિક્તન્ત્વામનુપશ્યતુરાઘવ ।

પ્રતપન્તમિવાદિત્યમ્મધ્યાહ્નેદીપ્તતેજસમ્ ॥ 9 ॥

તૂર્યસઙ્ઘાન્તિર્ઘોષૈઃકાઞ્ચીનૂપુરનિઃસ્વનૈઃ ।

મધુરૈર્ગીતશબ્દૈશ્ચપ્રતિબુધ્યસ્વશેષ્વ ચ ॥ 10 ॥

યાવદાવર્તતેચક્રંયાવતી ચ વસુન્ધરા ।

તાવત્ત્વમિહલોકસ્યસ્વામિત્વમનુવર્તય ॥ 11 ॥

ભરતસ્યવચ્શ્રુત્વારામઃપરપુરઞ્જયઃ ।

તથેતિપ્રતિજગ્રાહનિષસાદાસનેશુભે ॥ 12 ॥

તતશ્શત્રુઘ્નવચનાન્નિપુણાઃશ્મશ્રુવર્ધનાઃ ।

સુખહસ્તાઃસુશીઘ્રાશ્ચરાઘવમ્પર્યવારયન્ ॥ 13 ॥

પૂર્વન્તુભરતેસ્નાતેલક્ષ્મણે ચ મહાબલે ।

સુગ્રીવેવાનરેન્દ્રે ચ રાક્ષસેન્દ્રેવિભીષણે ॥ 14 ॥

વિશોધિતજટસ્સ્નાતશ્ચિત્રમાલ્યાનુલેપનઃ ।

મહાર્હવસનોપેતસ્તસ્થૌતત્રશ્રિયાજ્વલન્ ॥ 15 ॥

પ્રતિકર્મ ચ રામસ્યકારયામાસવીર્યવાન ।

લક્ષ્મણસ્ય ચ લક્ષ્મીવાનિક્ષ્વાકુકુલવર્ધનઃ ॥ 16 ॥

પ્રતિકર્મચસીતાયાસ્સર્વાદશરથસ્ત્રિયઃ ।

આત્મનૈવતદાચક્રુર્મનસ્વિન્યોમનોહરમ્ ॥ 17 ॥

તતોવાનરપત્નીનાંસર્વાસામેવશોભનમ્ ।

ચકારયત્નાત્કૌસલ્યાપ્રહૃષ્ટાપુત્રવત્સલા ॥ 18 ॥

તતઃ શ્શત્રુઘ્નવચનાત્સુમન્ત્રોનામસારથિઃ ।

યોજયિત્વાભિચક્રામરથંસર્વાઙ્ગશોભનમ્ ॥ 19 ॥

અર્કમણ્ડલસઙ્કાશન્દિવ્યન્દૃષ્ટવારથંસ્થિતમ્ ।

આરુરોહમહાબાહૂરામઃપરપુરંઞ્જયઃ ॥ 20 ॥

સુગ્રીવોહનુમાંશ્ચૈવમહેન્દ્રસદૃશદ્યુતી ।

સ્નાતૌદિવ્યનિભૈર્વસ્ત્રૈર્જગ્મતુશ્શુભકુણ્ડલૌ ॥ 21 ॥

સર્વાભરણજુષ્ટાશ્ચયુયુસ્તશ્શુભકુણ્ડલાઃ ।

સુગ્રીવપત્નયઃસીતા ચ દ્રષ્ટુન્નગરમુત્સુકાઃ ॥ 22 ॥

અયોધ્યાયાન્તુસચિવારાજ્ઞોદશરથસ્ય ચ ।

પુરોહિતમ્પુરસ્કૃત્યમન્ત્રયામાસુરર્થવત્ ॥ 23 ॥

અશોકોવિજયશ્ચૈવસિદ્ધાર્થશ્ચસમાહિતાઃ ।

મન્ત્રયન્રામવૃધ્યર્થમ્બુધ્યર્થન્નગરસ્ય ચ ॥ 24 ॥

સર્વમેવાભિષેકાર્થઞ્જયાર્હસ્યમહાત્મનઃ ।

કર્તુમર્હથરામસ્યયદ્યન્મઙ્ગલપૂર્વકમ્ ॥ 25 ॥

ઇતિતેમન્ત્રિણસ્સર્વેસન્દિશ્ય ચ પુરોહિતમ્ ।

નગરાન્નિર્યયુસ્તૂર્ણંરામદર્શનબુદ્ધયઃ ॥ 26 ॥

હરિયુક્તંસહસ્રાક્ષોરથમિન્દ્રૈવાનઘઃ ।

પ્રયયૌરથમાસ્થાયરામોનગરમુત્તમમ્ ॥ 27 ॥

જગ્રાહભરતોરમશીન્શત્રુઘ્નશ્ચત્રમાદદે ।

લક્ષ્મણોવ્યજનન્તસ્યમૂર્ધ્નિસમ્પર્યવીજયત્ ॥ 28 ॥

શ્વેતં ચ વાલવ્યજનઞ્જગૃહેપરિતસ્સ્થિતઃ ।

અપરઞ્ચન્દ્રસઙ્કાશંરાક્ષસેન્દ્રોવિભીષણઃ ॥ 29 ॥

ઋષિસઙ્ઘૈસ્તદાકાશેદેવૈશ્ચસમરુદ્ગણૈઃ ।

સ્તૂયમાસ્યરામસ્યશુશ્રુવમધુરધ્વનિઃ ॥ 30 ॥

તતઃશત્રુઞ્જયન્નામકુઞ્જરમ્પર્વતોપમમ્ ।

આરુરોહમહાતેજાસ્સુગ્રીવઃપ્લવગર્ષભઃ ॥ 31 ॥

નવનાગસહસ્રાણિયયુરાસ્થાયવાનરાઃ ।

માનુષંવિગ્રહઙ્કૃત્વાસર્વાભરણભૂષિતાઃ ॥ 32 ॥

શઙ્ખશબ્દપ્રણાદૈશ્ચદુન્દુભીનાં ચ નિસ્સ્વનૈઃ ।

પ્રયયૌપુરુષવ્યાઘ્રસ્તામ્પુરીંહર્મ્યમાલિનીમ્ ॥ 33 ॥

દદૃશુસ્તેસમાયાન્તંરાઘવંસપુરસ્સરમ્ ।

વિરાજમાનંવપુષારથેનાતિરથન્તદા ॥ 34 ॥

તેવર્થયિત્વાકાકુત્સ્થંરામેણપ્રતિનન્દિતાઃ ।

અનુજગ્મુર્મહાત્માનમ્ભ્રાતૃભિઃપરિવારિતમ્ ॥ 35 ॥

અમાત્યૈર્બ્રાહ્મણૈશ્ચૈવતથાપ્રકૃતિભિર્વવૃતઃ ।

શ્રિયાવિરુરુચેરામોનક્ષત્રરિવચન્દ્રમાઃ ॥ 36 ॥

સ પુરોગામિભિસ્તૂર્યૈસ્તાલસ્વસ્તિકપાણિભિઃ ।

પ્રવ્યાહરદ્ભિર્મુદિતૈર્મઙ્ગલાનિવૃતોયયૌ ॥ 37 ॥

અક્ષતઞ્જાતરૂપં ચ ગાવઃકન્યાસ્સહદ્વિજાઃ ।

નરામોદકહસ્તાશ્ચરામસ્યપુરતોયયુઃ ॥ 38 ॥

સખ્યં ચ રામસ્સુગ્રીવેપ્રભાવઞ્ચાનિલાત્મજે ।

વાનરાણાં ચ તત્કર્મહ્યાચચક્ષેઽઽથમન્ત્રિણામ્ ॥ 39 ॥

શ્રુત્વા ચ વિસ્મયઞ્જગ્મુરયોધ્યાપુરવાસિનઃ ।

વાનરાણાં ચ તતકર્મરાક્ષસાનાં ચ તદ્બલમ્ ॥ 40 ॥

વિભીષણસ્યસમ્યોગમાચચક્ષેઽથમન્ત્રિણામ્ ।

દ્યુતિમાનેતદાખ્યાયરામોવાનરસમ્યુતઃ ॥ 41 ॥

હૃષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણમયોધ્યામ્પ્રવિવેશસઃ ।

તતોહ્યભ્યુચ્છ્રયન્પૌરાઃપતાકાશ્ચગૃહેગૃહે ॥ 42 ॥

ઐક્ષ્વાકુધ્યુષિતંરમ્યમાસસાદપિતુર્ગૃહમ્ ।

અથાબ્રવીદ્રાજપુત્રોભરતન્ધર્મિણાંવરમ્ ॥ 43 ॥

અર્ધોપહિતયાવાચામધુરંરઘુનન્દનઃ ।

પિતુર્ભવનમાસાદ્યપ્રવિશ્ય ચ મહાત્મનઃ ॥ 44 ॥

કૌસલ્યાં ચ સુમિત્રાં ચ કૈકેયીમભિવાદ્ય ચ ।

યચ્છમદ્ભવનંશ્રેષ્ઠંસાશોકવનિકમ્મહત્ ॥ 45 ॥

મુક્તાવૈદૂર્યસઙ્કીર્ણંસુગ્રીવાયનિવેદય ।

તસ્યતદ્વચનંશ્રુત્વાભરતસ્સત્યવિક્રમઃ ॥ 46 ॥

હસ્તેગૃહીત્વાસુગ્રીવમ્પ્રવિવેશતમાલયમ્ ।

તતઃ સ્સ્સૈલપ્રદીપાંશ્ચપર્યઙ્કાસ્તરણાનિ ચ ॥ 47 ॥

ગૃહીત્વાવિવિશુઃક્ષિપ્રંશત્રુઘ્નેપ્રચોદિતાઃ ।

ઉવાચ ચ મહાતેજાસ્સુગ્રીવંરાઘવાનુજઃ ॥ 48 ॥

અભિષેકાયરામસ્યદૂતાનાજ્ઞાપયપ્રભો ।

સૌવર્ણાન્વાનરેન્દ્રાણાઞ્ચતુર્ણાઞ્ચતુરોઘટાન્ ॥ 49 ॥

દદૌક્ષિપ્રંસસુગ્રીવસ્સર્વરત્નવિભૂષિતાન્ ।

યથાપ્રત્યૂષસમયેચતુર્ણાંસાગરામ્બસામ્ ॥ 50 ॥

પૂર્ણઘટૈઃપ્રતીક્ષધ્વન્તથાકુરુતવાનરાઃ ।

એવમુક્તામહાત્માનોવાનરાવારણોપમાઃ ॥ 51 ॥

ઉત્પેતુર્ગગનંશીઘ્રઙ્ગરુડાઇવશીઘ્રગાઃ ।

જામ્બવાંશ્ચહનૂમાંશ્ચવેગદર્શી ચ વાનરઃ ॥ 52 ॥

ઋષભશ્ચૈવકલશાન્જલપૂર્ણાનથાનયન્ ।

નદીશતાનામ્પઞ્ચાનાઞ્જલઙ્કુમ્ભૈરુપાહરન્ ॥ 53 ॥

પૂર્વાત્સમુદ્રાત્કલશઞ્જલપૂર્ણમથાનયત્ ।

સુષેણસ્સત્ત્વસમ્પન્નસ્સર્વરત્નવિભૂષિતમ્ ॥ 54 ॥

ઋષભોદક્ષિણાત્તૂર્ણંસમુદ્રાજ્જલમાનયત્ ।

રક્તચન્દનશાખાભિસ્સમ્વૃતઙ્કાઞ્ચનઙ્ઘટમ્ ॥ 55 ॥

ગવયઃપશ્ચિમાત્તોયમાજહારમહાર્ણવાત્ ।

રત્નકુમ્ભેનમહતાશીતમ્મારુતવિક્રમઃ ॥ 56 ॥

ઉત્તરાચ્ચજલંશીઘ્રઙ્ગરુડાનિલવિક્રમઃ ।

આજહાર સ ધર્માત્માનલઃસર્વગુણાન્વિતઃ ॥ 57 ॥

તતસ્તૈર્વાનરશ્રેષ્ઠૈરાનીતમ્પ્રેક્ષ્યતજ્જલમ્ ।

અભિષેકાયરામસ્યશત્રુઘ્નસ્સચિવૈસ્સહ ॥ 58 ॥

પુરોહિતાયશ્રેષ્ઠાયસુહૃદ્ભ્યશ્ચન્યવેદયત્ ।

તતસ્સપ્રયતોવૃદ્ધોવસિષ્ઠોબ્રાહ્મણૈઃસહ ॥ 59 ॥

રામંરત્નમયેપીઠેસસીતંસન્નયવેશયત્ ।

વસિષ્ઠોવામદેવશ્ચજાબાલિરથકાશ્યપઃ ॥ 60 ॥

કાત્યાયનોસુયજ્ઞશ્ચગૌતમોવિજયસ્તથા ।

અભ્યષિઞ્ચન્નરવ્યાઘ્રમ્પ્રસન્નેનસુગન્ધિના ॥ 61 ॥

સલિલેનસહસ્રાક્ષંવસવોવાસવંયથા ।

ઋગ્ભિર્ભ્રાહ્મણૈઃપૂર્વઙ્કન્યાભિર્મન્ત્રિભિસ્તથા ॥ 62 ॥

યોથૌશ્ચૈવાભ્યષિઞ્ચંસ્તેસમ્પ્રહૃષ્ટાસ્સનૈગમૈઃ ।

સર્વૌષધીનસૈશ્ચાપિદૈવતૈર્નભસિસ્થિતૈઃ ॥ 63 ॥

ચતુર્ભિર્લોકપાલૈશ્ચસર્વૈર્દેવૈશ્ચસઙ્ગતૈઃ ।

બ્રહ્મણાનિર્મિતમ્પૂર્વઙ્કિરીટંરત્નશોભિતમ્ ॥ 64 ॥

અભિષિક્તઃપુરાયેવમનુસ્તન્દીપ્તતેજસમ્ ।

તસ્યાન્વવાયેરાજાનઃક્રમાદ્યેનાભિષેચિતાઃ ॥ 65 ॥

સભાયાંહેમક્લુપ્તાયાંશોભિતાયામ્મહાધનૈઃ ।

રત્નૈર્નાનાવિધૈશ્ચવચિત્રિતાયાંસુશોભનૈઃ ॥ 66 ॥

નાનારત્નમયેપીઠેકલ્પયિત્વાયથાવિધિ ।

કિરીટેનતતઃપશ્ચાદ્વસિષ્ઠેનમહાત્મના ॥ 67 ॥

ઋત્વિગિમભગિર્ભૂષણૈશ્ચૈવસમયોક્ષ્યતરાઘવઃ ।

છત્રન્તસ્ય ચ જગ્રાહશત્રઘ્નઃપાણ્ડુરંશુભમ્ ॥ 68 ॥

શ્વેતં ચ વાલવ્યજનંસુગ્રીવોવાનરેશ્વરઃ ।

અપરઞ્ચન્દ્રસઙ્કાશંરાક્ષસેન્દ્રોવિભીષણઃ ॥ 69 ॥

માલાઞ્જ્વલન્તીંવપુષાકાઞ્ચનીંશતપુષ્કરામ્ ।

રાઘવાયદદૌવાયુર્વાસવેનપ્રચોદિતઃ ॥ 70 ॥

સર્વરત્નસમાયુક્તમ્મણિભિશ્ચવિભૂષિતમ્ ।

મુક્તાહારન્નરેન્દ્રાયદદૌશક્રપ્રચોદિતઃ ॥ 71 ॥

પ્રજગુર્ધેવગન્ધર્વાનનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ ।

અભિષેકેતદર્હસ્યતદારામસ્યધીમતઃ ॥ 72 ॥

ભૂમિઃસસ્યવતીચૈવફલવન્તશ્ચપાદપાઃ ।

ગન્ધવન્તિ ચ પુષ્પાણિબભૂવૂરાઘવોત્સવે ॥ 73 ॥

સહસ્રશતમશ્વાનાન્ધેનૂનાં ચ ગવાન્તથા ।

દદૌશતવૃષાન્પૂર્વન્દ્વિજેભ્યોમનુજર્ષભઃ ॥ 74 ॥

ત્રિંશત્કોટીર્હિરણ્યસ્યબ્રાહ્મણેભ્યોદદૌપુનઃ ।

નાનાભરણવસ્ત્રાણિમહાર્હાણિ ચ રાઘવઃ ॥ 75 ॥

અર્કરશ્મિપ્રતીકાશાઙ્કાઞ્ચનીમ્મણિવિગ્રહામ્ ।

સુગ્રીવાયસ્રજન્દિવ્યામ્પ્રાયચ્છન્મનુજાધિપઃ ॥ 76 ॥

વૈદૂર્યમયચિત્રે ચ મણિરત્નવિભૂષિતે ।

વાલિપુત્રાયધૃતિમાનઙ્ગદાયાઙ્ગદેદદૌ ॥ 77 ॥

મણિપ્રવરજુષ્ટન્તુમુક્તાહારમનુત્તમમ્ ।

સીતાયૈપ્રદદૌરામશ્ચન્દ્રરશ્મિસમપ્રભમ્ ॥ 78 ॥

અરજેવાસસીદિવ્યેશુભાન્યાભરણાનિ ચ ।

અવેક્ષમાણાવૈદેહીપ્રદદૌવાયુસૂનવે ॥ 79 ॥

અવમુચ્યાત્મનઃકણ્ઠાદ્દારઞ્જનકનન્દિની ।

અવૈક્ષતહરીન્સર્વાન્ભર્તારં ચ મુહુર્મુહુઃ ॥ 80 ॥

તામિઙ્ગિતજ્ઞસ્સમ્પ્રેક્ષ્ય બભાષે જનકાત્મજામ્ ।

પ્રદેહિસુભગેહારંયસ્યતુષ્ટાસિભામિનિ ॥ 81 ॥

તેજોધૃતિર્યશોદાક્ષ્યંસામર્થ્યંવિનયોનયઃ ।

પૌરુષંવિક્રમોબુદ્ધિર્યસ્મિન્નેતાનિસર્વદા ॥ 82 ॥

દદૌસાવાયુપુત્રાયતંહારમસિતેક્ષણા ।

હનૂમાંસ્તેનહારેણશુશુભેવાનરર્ષભઃ ॥ 83 ॥

ચન્રાંશુચયગૌરેણશ્વેતાભ્રેણયથાચલઃ ।

તોદ્વિવિદમૈન્ધાભ્યાન્નીલાય ચ પરન્તપઃ સર્વેવાનરવૃદ્ધાશ્ચયેચાન્યેવાનરોત્તમાઃ ॥ 84 ॥

વાસોભિર્ભૂષણૈશ્ચૈવયથાર્હમ્પ્રતિપૂજિતાઃ ।

સર્વાન્કામગુણાવનીક્ષ્યપ્રદદૌવસુધાધિપઃ ॥ 85 ॥

વિભીષણોઽથસુગ્રીવોહનુમાન્જામ્બવાંસ્તથા ॥ 86 ॥

સર્વેવાનરમુખ્યાશ્ચરામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ।

યથાર્હમ્પૂજિતાઃસર્વેકામૈરત્નૈશ્ચપુષ્કલૈઃ ॥ 87 ॥

પ્રહૃષ્ટમાનસઃસર્વેજગ્મુરેવયથાગતમ્ ।

દૃષ્ટ્વાસર્વેમહાત્માનસ્તતસ્તેવાનરર્ષભાઃ ॥ 88 ॥

વિસૃષ્ટાઃપાર્થિવેન્દ્રેણકિષ્કિન્ધાંસમુપાગમન્ ।

સુગ્રીવોવાનરશ્રેષ્ઠો દૃષ્ટવારામભિષેચનમ્ ॥ 89 ॥

પૂજિતશ્ચૈવરામેયકિષ્કિન્ધામ્પ્રાવિશત્પુરીમ્ ।

વિભીષણોઽપિધર્માત્માસહતૈર્નૈરૃતર્ષભૈઃ ॥ 90 ॥

લબ્ધ્વાકુલધનંરાજાલઙ્કામ્પ્રાયાન્ મહાયશાઃ ।

સરાજ્યમખિલંશાસન્નિહતારિર્મહાયશાઃ ॥ 91 ॥

રાઘવઃપરમોદારશ્શશાસપરયામુદા ।

ઉવાચલક્ષ્મણંરામોધર્મજ્ઞન્ધર્મવત્સલઃ ॥ 92 ॥

આતિષ્ઠધર્મજ્ઞ મયાસહેમાઙ્ગામ્પૂર્વરાજાધ્યુષિતામ્બલેન ।

તુલ્યમ્મયાત્વમ્પિતૃભિર્ધૃતાયાતાંયૌવરાજ્યેધુરમુદ્વહસ્વ ॥ 93 ॥

સર્વાત્મનાપર્યનુનીયમાનોયદા ન સૌમિત્રિરુપૈતિયોગમ્ ।

નિયુજ્યમાનોઽપિ ચ યૌવરાજ્યેતતોઽભ્યષિઞ્ચદ્ભરતમ્મહાત્મા ॥ 94 ॥

પૌણ્ડરીકાશ્વમેધાભ્યાંવાજપેયેનચાસકૃત્ ।

અન્યૈશ્ચવિવિધૈર્યજ્ઞૈરયજત્પાર્થિવાત્મજઃ ॥ 95 ॥

રાજ્યન્દશસહસ્રાણિપ્રાપ્યવર્ષાણિરાઘવઃ ।

શતાશ્વમેધાનાજહ્રેસદશ્વાન્ ભૂરિદક્ષિણાન્ ॥ 96 ॥

આજાનુલમ્બિબાહુસ્સમહાવક્ષાઃપ્રતાપવાન્ ।

લક્ષ્મણાનુચરોરામઃશશાસપૃથિવીમિમામ્ ॥ 97 ॥

રાઘવશ્ચાપિધર્માત્માપ્રાપ્યરાજ્યમનુત્તમમ્ ।

ઈજેબહુવિધૈર્યજ્ઞૈસસુતભ્રાતૃબાન્ધવઃ ॥ 98 ॥

સ પર્યદેવન્વિધવા ન ચ વ્યાલકૃતમ્ભયમ્ ।

ન વ્યાધિજમ્ભયઞ્ચાસીદ્રામેરાજ્યમ્પ્રશાસતિ ॥ 99 ॥

નિર્દસ્યુરભવલ્લોકોનાનર્થઙ્કશ્ચિદસ્પૃશત્ ।

ન ચ સ્મવૃદ્ધાબાલાનામ્પ્રેતકાર્યાણિકુર્વતે ॥ 100 ॥

સર્વમ્મુદિતમેવાસીત્સર્વોધર્મપરોઽભવત્ ।

રામમેવાનુપશ્યન્તોનાભ્યહિંસન્ પરસ્પરમ્ ॥ 101 ॥

આસન્વર્ષસહસ્રાણિતથાપુત્રસહસ્રિણઃ ।

નિરામયાવિશોકાશ્ચરામેરાજ્યમ્પ્રશાસતિ ॥ 102 ॥

રામોરામોરામઃ ઇતિપ્રજાનામભવન્કથાઃ ।

રામભૂતઞ્જગદભૂદ્રામેરાજ્યમ્પ્રશાસતિ ॥ 103 ॥

નિત્યપુષ્પાનિત્યફલાન્તરવસ્તત્રનિર્વ્રણાઃ ।

કામવર્ષી ચ પર્જન્યસ્સુખસ્પર્શશ્ચમારુતઃ ॥ 104 ॥

બ્રાહ્મણાઃક્ષત્રિયાવૈશ્યાશ્શૂદ્રાલોભવિવર્જિતાઃ ।

સ્વકર્મસુપ્રવર્તન્તેતુષ્ટાસ્સ્વૈરેવકર્મભિઃ ॥ 105 ॥

આસન્પ્રજાધર્મપરારામેશાસતિનાનૃતાઃ ।

સર્વેલક્ષણસમ્પન્નાસ્સર્વેધર્મપરાયણાઃ ॥ 106 ॥

દશવર્ષસહસ્રાણિદશવર્ષશતાનિ ચ ભ્રાતૃભિઃ સહિતઃશ્રીમાનરામોરાજ્યમકારયત્ ।

ધન્યંયશસ્યમાયુષ્યંરાજ્ઞાં ચ વિયાવહમ્ ॥ 107 ॥

આદિકાવ્યમિદઞ્ચાર્ષમ્પુરાવાલ્મીકિનાકૃતમ્ ।

પઠેધ્યઃશૃણુયાલ્લોકેનરઃપાપાત્પ્રમુચ્યતે ॥ 108 ॥

પુત્રકામશ્ચપુત્રાન્વૈધનકામોધનાનિ ચ ।

લભતેમનુજોલોકેશ્રુત્વારામાભિષેચનમ્ ॥ 109 ॥

મહીંવિજયતેરાજારિપૂંશ્ચાપ્યધિતિષ્ઠતિ ।

રાઘવેણયથામાતાસુમિત્રાલક્ષ્મણેન ચ ॥ 110 ॥

ભરતેન ચ કૈકેયીજીવપુત્રાસ્તથાસ્ત્રિયઃ ।

ભવિષ્યન્તિસદાનન્દાઃપુત્રપૌત્રસમન્વિતાઃ ॥ 111 ॥

શ્રુત્વારામાયણમિદન્દીર્ઘમાયુશ્ચવિન્દતિ ।

રામસ્યવિજયઞ્ચૈવસર્વમક્લિષ્ટકર્મણઃ ॥ 112 ॥

શૃણોતિ ય ઇદઙ્કાવ્યમ્પુરાવાલ્મીકિનાકૃતમ્ ।

શ્રદ્ધધાનોજિતક્રોધોદુર્ગાણ્યતિતરત્યસૌ ॥ 113 ॥

સમાગમ્યપ્રવાસાન્તેરમન્તેસહબાન્ધવૈઃ ।

શૃણ્વન્તિ ય ઇદઙ્કાવ્યમ્પુરાવાલ્મીકિનાકૃતમ્ ॥ 114 ॥

તેપ્રાર્થિતાન્વરાન્સર્વાન્પ્રાપ્નુવન્તીહરાઘવાત્ ।

શ્રવણેનસુરાસ્સર્વેપ્રીયન્તેસમ્પ્રશૃણ્વતામ્ ॥ 115 ॥

વિનાયકાશ્ચશામ્યન્તિગૃહેતિષ્ઠન્તિયસ્યવૈ ।

વિજયેતમહીંરાજાપ્રવાસીસ્વસ્તિમાન્ભવેત્ ॥ 116 ॥

સ્ત્રિયોરજસ્વલાશ્રુત્વાપુત્રાન્સૂયુરનુત્તમાન્ ।

પૂજયંશ્ચપઠંશ્ચૈવમિતિહાસમ્પુરાતનમ્ ॥ 117 ॥

સર્વપાપૈઃપ્રમુચ્યેતદીર્ઘમાયુરવાપ્નુયાત્ ।

પ્રણમ્યશિરસાનિત્યંશ્રોતવ્યઙ્ક્ષત્રિયૈર્દ્વિજાત્ ॥ 118 ॥

ઐશ્વર્યમ્પુત્રલાભાશ્ચભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।

રામાયણમિદઙ્કૃત્સ્નંશૃણ્વતઃપઠતસ્સદા ॥ 119 ॥

પ્રીયતેસતતંરામસ્સહિવિષ્ણુસ્સનાતનઃ ।

આદિદેવોમહાબાહુર્હરિન્નારાયણઃપ્રભુઃ ॥ 120 ॥

સાક્ષાદ્રામોરઘુશ્રેષ્ઠશ્શેષોલક્ષ્મણૌચ્યતે ।

એવમેતત્પુરાવૃત્તમાખ્યાનમ્ભદ્રમસ્તુવઃ ॥ 121 ॥

પ્રવ્યાહરતવિસ્રબ્ધમ્બલંવિષ્ણોઃપ્રવર્થતામ્ ।

દેવાશ્ચસર્વેતુષ્યન્તિગ્રહણાચ્છ્રવણાત્તથા ॥ 122 ॥

રામાયણસ્યશ્રવણેતુષ્યન્તિપિતસ્સદા ।

ભક્ત્યારામસ્યયેચેમાંસંસિતામૃષિણાકૃતામ્ ॥ 123 ॥

યેલિખન્તી હ ચ નરાસ્તેષાંવાસસ્ત્રિવિષ્ટપે ।

કુટુમ્બવૃદ્ધિન્ધનધાન્યવૃદ્ધિંસ્ત્રિયશ્ચમુખ્યાસ્સુખમુત્તમં ચ ।

શ્રુત્વાશુભઙ્કાવ્યમિદમ્મહાર્થમ્પ્રાપ્નોતિસર્વામ્ભુવિચાર્થસિદ્ધમ્ ॥ 124 ॥

આયુષ્યમારોગ્યકરંયશસ્યંસૌભ્રાતૃકમ્બુદ્ધિકરંશુભં ચ ।

શ્રોતવ્યમેતન્નિયમેનસદ્ભિરાખ્યાનમોજસ્કરમૃદ્ધિકામૈઃ ॥ 125 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકત્રિંશદધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ekatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ |

śirasyañjalimādhāyakaikeyyānandavardhanaḥ |

babhāṣebharatojyeṣṭhaṃrāmaṃsatyaparākramam || 1 ||

pūjitāmāmikāmātādattaṃrājyamidammama |

taddadāmipunastubhyaṃyathātvamadadāmama || 2 ||

dhuramekākinānyastāṃvṛṣabheṇabalīyasā |

kiśoravadgurumbhāraṃ na voḍhumahamutsahe || 3 ||

vārivegenamahatābhinnasseturivakṣaran |

durbandhanamidammanyerājyacchridamasamvṛtam || 4 ||

gatiṅkharaivāśvasyahaṃsasyeva ca vāyasaḥ |

nānvetumutsaherāma tavamārgamarindama || 5 ||

yathācāropitovṛkṣojātaścārnntiveśane |

mahāṃścasudurārohomahāskandaḥpraśākhavān || 6 ||

śīryetapuṣpitobhūtvā na phalānipradarśayan |

tasyanānubhavedarthaṃyasyahetossaropitaḥ || 7 ||

eṣopamāmahābāhotvamarthaṃvettumarhasi |

yadyasmānmanujendratvambhartābhṛtyānnaśādhihi || 8 ||

jagadadyābhiṣiktantvāmanupaśyaturāghava |

pratapantamivādityammadhyāhnedīptatejasam || 9 ||

tūryasaṅghāntirghoṣaiḥkāñcīnūpuraniḥsvanaiḥ |

madhurairgītaśabdaiścapratibudhyasvaśeṣva ca || 10 ||

yāvadāvartatecakraṃyāvatī ca vasundharā |

tāvattvamihalokasyasvāmitvamanuvartaya || 11 ||

bharatasyavacśrutvārāmaḥparapurañjayaḥ |

tathetipratijagrāhaniṣasādāsaneśubhe || 12 ||

tataśśatrughnavacanānnipuṇāḥśmaśruvardhanāḥ |

sukhahastāḥsuśīghrāścarāghavamparyavārayan || 13 ||

pūrvantubharatesnātelakṣmaṇe ca mahābale |

sugrīvevānarendre ca rākṣasendrevibhīṣaṇe || 14 ||

viśodhitajaṭassnātaścitramālyānulepanaḥ |

mahārhavasanopetastasthautatraśriyājvalan || 15 ||

pratikarma ca rāmasyakārayāmāsavīryavāna |

lakṣmaṇasya ca lakṣmīvānikṣvākukulavardhanaḥ || 16 ||

pratikarmacasītāyāssarvādaśarathastriyaḥ |

ātmanaivatadācakrurmanasvinyomanoharam || 17 ||

tatovānarapatnīnāṃsarvāsāmevaśobhanam |

cakārayatnātkausalyāprahṛṣṭāputravatsalā || 18 ||

tataḥ śśatrughnavacanātsumantronāmasārathiḥ |

yojayitvābhicakrāmarathaṃsarvāṅgaśobhanam || 19 ||

arkamaṇḍalasaṅkāśandivyandṛṣṭavārathaṃsthitam |

ārurohamahābāhūrāmaḥparapuraṃñjayaḥ || 20 ||

sugrīvohanumāṃścaivamahendrasadṛśadyutī |

snātaudivyanibhairvastrairjagmatuśśubhakuṇḍalau || 21 ||

sarvābharaṇajuṣṭāścayuyustaśśubhakuṇḍalāḥ |

sugrīvapatnayaḥsītā ca draṣṭunnagaramutsukāḥ || 22 ||

ayodhyāyāntusacivārājñodaśarathasya ca |

purohitampuraskṛtyamantrayāmāsurarthavat || 23 ||

aśokovijayaścaivasiddhārthaścasamāhitāḥ |

mantrayanrāmavṛdhyarthambudhyarthannagarasya ca || 24 ||

sarvamevābhiṣekārthañjayārhasyamahātmanaḥ |

kartumarhatharāmasyayadyanmaṅgalapūrvakam || 25 ||

ititemantriṇassarvesandiśya ca purohitam |

nagarānniryayustūrṇaṃrāmadarśanabuddhayaḥ || 26 ||

hariyuktaṃsahasrākṣorathamindraivānaghaḥ |

prayayaurathamāsthāyarāmonagaramuttamam || 27 ||

jagrāhabharatoramaśīnśatrughnaścatramādade |

lakṣmaṇovyajanantasyamūrdhnisamparyavījayat || 28 ||

śvetaṃ ca vālavyajanañjagṛheparitassthitaḥ |

aparañcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 29 ||

ṛṣisaṅghaistadākāśedevaiścasamarudgaṇaiḥ |

stūyamāsyarāmasyaśuśruvamadhuradhvaniḥ || 30 ||

tataḥśatruñjayannāmakuñjaramparvatopamam |

ārurohamahātejāssugrīvaḥplavagarṣabhaḥ || 31 ||

navanāgasahasrāṇiyayurāsthāyavānarāḥ |

mānuṣaṃvigrahaṅkṛtvāsarvābharaṇabhūṣitāḥ || 32 ||

śaṅkhaśabdapraṇādaiścadundubhīnāṃ ca nissvanaiḥ |

prayayaupuruṣavyāghrastāmpurīṃharmyamālinīm || 33 ||

dadṛśustesamāyāntaṃrāghavaṃsapurassaram |

virājamānaṃvapuṣārathenātirathantadā || 34 ||

tevarthayitvākākutsthaṃrāmeṇapratinanditāḥ |

anujagmurmahātmānambhrātṛbhiḥparivāritam || 35 ||

amātyairbrāhmaṇaiścaivatathāprakṛtibhirvavṛtaḥ |

śriyāvirurucerāmonakṣatrarivacandramāḥ || 36 ||

sa purogāmibhistūryaistālasvastikapāṇibhiḥ |

pravyāharadbhirmuditairmaṅgalānivṛtoyayau || 37 ||

akṣatañjātarūpaṃ ca gāvaḥkanyāssahadvijāḥ |

narāmodakahastāścarāmasyapuratoyayuḥ || 38 ||

sakhyaṃ ca rāmassugrīveprabhāvañcānilātmaje |

vānarāṇāṃ ca tatkarmahyācacakṣe''thamantriṇām || 39 ||

śrutvā ca vismayañjagmurayodhyāpuravāsinaḥ |

vānarāṇāṃ ca tatakarmarākṣasānāṃ ca tadbalam || 40 ||

vibhīṣaṇasyasamyogamācacakṣe'thamantriṇām |

dyutimānetadākhyāyarāmovānarasamyutaḥ || 41 ||

hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇamayodhyāmpraviveśasaḥ |

tatohyabhyucchrayanpaurāḥpatākāścagṛhegṛhe || 42 ||

aikṣvākudhyuṣitaṃramyamāsasādapiturgṛham |

athābravīdrājaputrobharatandharmiṇāṃvaram || 43 ||

ardhopahitayāvācāmadhuraṃraghunandanaḥ |

piturbhavanamāsādyapraviśya ca mahātmanaḥ || 44 ||

kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīmabhivādya ca |

yacchamadbhavanaṃśreṣṭhaṃsāśokavanikammahat || 45 ||

muktāvaidūryasaṅkīrṇaṃsugrīvāyanivedaya |

tasyatadvacanaṃśrutvābharatassatyavikramaḥ || 46 ||

hastegṛhītvāsugrīvampraviveśatamālayam |

tataḥ sssailapradīpāṃścaparyaṅkāstaraṇāni ca || 47 ||

gṛhītvāviviśuḥkṣipraṃśatrughnepracoditāḥ |

uvāca ca mahātejāssugrīvaṃrāghavānujaḥ || 48 ||

abhiṣekāyarāmasyadūtānājñāpayaprabho |

sauvarṇānvānarendrāṇāñcaturṇāñcaturoghaṭān || 49 ||

dadaukṣipraṃsasugrīvassarvaratnavibhūṣitān |

yathāpratyūṣasamayecaturṇāṃsāgarāmbasām || 50 ||

pūrṇaghaṭaiḥpratīkṣadhvantathākurutavānarāḥ |

evamuktāmahātmānovānarāvāraṇopamāḥ || 51 ||

utpeturgaganaṃśīghraṅgaruḍāivaśīghragāḥ |

jāmbavāṃścahanūmāṃścavegadarśī ca vānaraḥ || 52 ||

ṛṣabhaścaivakalaśānjalapūrṇānathānayan |

nadīśatānāmpañcānāñjalaṅkumbhairupāharan || 53 ||

pūrvātsamudrātkalaśañjalapūrṇamathānayat |

suṣeṇassattvasampannassarvaratnavibhūṣitam || 54 ||

ṛṣabhodakṣiṇāttūrṇaṃsamudrājjalamānayat |

raktacandanaśākhābhissamvṛtaṅkāñcanaṅghaṭam || 55 ||

gavayaḥpaścimāttoyamājahāramahārṇavāt |

ratnakumbhenamahatāśītammārutavikramaḥ || 56 ||

uttarāccajalaṃśīghraṅgaruḍānilavikramaḥ |

ājahāra sa dharmātmānalaḥsarvaguṇānvitaḥ || 57 ||

tatastairvānaraśreṣṭhairānītamprekṣyatajjalam |

abhiṣekāyarāmasyaśatrughnassacivaissaha || 58 ||

purohitāyaśreṣṭhāyasuhṛdbhyaścanyavedayat |

tatassaprayatovṛddhovasiṣṭhobrāhmaṇaiḥsaha || 59 ||

rāmaṃratnamayepīṭhesasītaṃsannayaveśayat |

vasiṣṭhovāmadevaścajābālirathakāśyapaḥ || 60 ||

kātyāyanosuyajñaścagautamovijayastathā |

abhyaṣiñcannaravyāghramprasannenasugandhinā || 61 ||

salilenasahasrākṣaṃvasavovāsavaṃyathā |

ṛgbhirbhrāhmaṇaiḥpūrvaṅkanyābhirmantribhistathā || 62 ||

yothauścaivābhyaṣiñcaṃstesamprahṛṣṭāssanaigamaiḥ |

sarvauṣadhīnasaiścāpidaivatairnabhasisthitaiḥ || 63 ||

caturbhirlokapālaiścasarvairdevaiścasaṅgataiḥ |

brahmaṇānirmitampūrvaṅkirīṭaṃratnaśobhitam || 64 ||

abhiṣiktaḥpurāyevamanustandīptatejasam |

tasyānvavāyerājānaḥkramādyenābhiṣecitāḥ || 65 ||

sabhāyāṃhemakluptāyāṃśobhitāyāmmahādhanaiḥ |

ratnairnānāvidhaiścavacitritāyāṃsuśobhanaiḥ || 66 ||

nānāratnamayepīṭhekalpayitvāyathāvidhi |

kirīṭenatataḥpaścādvasiṣṭhenamahātmanā || 67 ||

ṛtvigimabhagirbhūṣaṇaiścaivasamayokṣyatarāghavaḥ |

chatrantasya ca jagrāhaśatraghnaḥpāṇḍuraṃśubham || 68 ||

śvetaṃ ca vālavyajanaṃsugrīvovānareśvaraḥ |

aparañcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 69 ||

mālāñjvalantīṃvapuṣākāñcanīṃśatapuṣkarām |

rāghavāyadadauvāyurvāsavenapracoditaḥ || 70 ||

sarvaratnasamāyuktammaṇibhiścavibhūṣitam |

muktāhārannarendrāyadadauśakrapracoditaḥ || 71 ||

prajagurdhevagandharvānanṛtuścāpsarogaṇāḥ |

abhiṣeketadarhasyatadārāmasyadhīmataḥ || 72 ||

bhūmiḥsasyavatīcaivaphalavantaścapādapāḥ |

gandhavanti ca puṣpāṇibabhūvūrāghavotsave || 73 ||

sahasraśatamaśvānāndhenūnāṃ ca gavāntathā |

dadauśatavṛṣānpūrvandvijebhyomanujarṣabhaḥ || 74 ||

triṃśatkoṭīrhiraṇyasyabrāhmaṇebhyodadaupunaḥ |

nānābharaṇavastrāṇimahārhāṇi ca rāghavaḥ || 75 ||

arkaraśmipratīkāśāṅkāñcanīmmaṇivigrahām |

sugrīvāyasrajandivyāmprāyacchanmanujādhipaḥ || 76 ||

vaidūryamayacitre ca maṇiratnavibhūṣite |

vāliputrāyadhṛtimānaṅgadāyāṅgadedadau || 77 ||

maṇipravarajuṣṭantumuktāhāramanuttamam |

sītāyaipradadaurāmaścandraraśmisamaprabham || 78 ||

arajevāsasīdivyeśubhānyābharaṇāni ca |

avekṣamāṇāvaidehīpradadauvāyusūnave || 79 ||

avamucyātmanaḥkaṇṭhāddārañjanakanandinī |

avaikṣataharīnsarvānbhartāraṃ ca muhurmuhuḥ || 80 ||

tāmiṅgitajñassamprekṣya babhāṣe janakātmajām |

pradehisubhagehāraṃyasyatuṣṭāsibhāmini || 81 ||

tejodhṛtiryaśodākṣyaṃsāmarthyaṃvinayonayaḥ |

pauruṣaṃvikramobuddhiryasminnetānisarvadā || 82 ||

dadausāvāyuputrāyataṃhāramasitekṣaṇā |

hanūmāṃstenahāreṇaśuśubhevānararṣabhaḥ || 83 ||

canrāṃśucayagaureṇaśvetābhreṇayathācalaḥ |

todvividamaindhābhyānnīlāya ca parantapaḥ sarvevānaravṛddhāścayecānyevānarottamāḥ || 84 ||

vāsobhirbhūṣaṇaiścaivayathārhampratipūjitāḥ |

sarvānkāmaguṇāvanīkṣyapradadauvasudhādhipaḥ || 85 ||

vibhīṣaṇo'thasugrīvohanumānjāmbavāṃstathā || 86 ||

sarvevānaramukhyāścarāmeṇākliṣṭakarmaṇā |

yathārhampūjitāḥsarvekāmairatnaiścapuṣkalaiḥ || 87 ||

prahṛṣṭamānasaḥsarvejagmurevayathāgatam |

dṛṣṭvāsarvemahātmānastatastevānararṣabhāḥ || 88 ||

visṛṣṭāḥpārthivendreṇakiṣkindhāṃsamupāgaman |

sugrīvovānaraśreṣṭho dṛṣṭavārāmabhiṣecanam || 89 ||

pūjitaścaivarāmeyakiṣkindhāmprāviśatpurīm |

vibhīṣaṇo'pidharmātmāsahatairnairṛtarṣabhaiḥ || 90 ||

labdhvākuladhanaṃrājālaṅkāmprāyān mahāyaśāḥ |

sarājyamakhilaṃśāsannihatārirmahāyaśāḥ || 91 ||

rāghavaḥparamodāraśśaśāsaparayāmudā |

uvācalakṣmaṇaṃrāmodharmajñandharmavatsalaḥ || 92 ||

ātiṣṭhadharmajña mayāsahemāṅgāmpūrvarājādhyuṣitāmbalena |

tulyammayātvampitṛbhirdhṛtāyātāṃyauvarājyedhuramudvahasva || 93 ||

sarvātmanāparyanunīyamānoyadā na saumitrirupaitiyogam |

niyujyamāno'pi ca yauvarājyetato'bhyaṣiñcadbharatammahātmā || 94 ||

pauṇḍarīkāśvamedhābhyāṃvājapeyenacāsakṛt |

anyaiścavividhairyajñairayajatpārthivātmajaḥ || 95 ||

rājyandaśasahasrāṇiprāpyavarṣāṇirāghavaḥ |

śatāśvamedhānājahresadaśvān bhūridakṣiṇān || 96 ||

ājānulambibāhussamahāvakṣāḥpratāpavān |

lakṣmaṇānucarorāmaḥśaśāsapṛthivīmimām || 97 ||

rāghavaścāpidharmātmāprāpyarājyamanuttamam |

ījebahuvidhairyajñaisasutabhrātṛbāndhavaḥ || 98 ||

sa paryadevanvidhavā na ca vyālakṛtambhayam |

na vyādhijambhayañcāsīdrāmerājyampraśāsati || 99 ||

nirdasyurabhavallokonānarthaṅkaścidaspṛśat |

na ca smavṛddhābālānāmpretakāryāṇikurvate || 100 ||

sarvammuditamevāsītsarvodharmaparo'bhavat |

rāmamevānupaśyantonābhyahiṃsan parasparam || 101 ||

āsanvarṣasahasrāṇitathāputrasahasriṇaḥ |

nirāmayāviśokāścarāmerājyampraśāsati || 102 ||

rāmorāmorāmaḥ itiprajānāmabhavankathāḥ |

rāmabhūtañjagadabhūdrāmerājyampraśāsati || 103 ||

nityapuṣpānityaphalāntaravastatranirvraṇāḥ |

kāmavarṣī ca parjanyassukhasparśaścamārutaḥ || 104 ||

brāhmaṇāḥkṣatriyāvaiśyāśśūdrālobhavivarjitāḥ |

svakarmasupravartantetuṣṭāssvairevakarmabhiḥ || 105 ||

āsanprajādharmaparārāmeśāsatinānṛtāḥ |

sarvelakṣaṇasampannāssarvedharmaparāyaṇāḥ || 106 ||

daśavarṣasahasrāṇidaśavarṣaśatāni ca bhrātṛbhiḥ sahitaḥśrīmānarāmorājyamakārayat |

dhanyaṃyaśasyamāyuṣyaṃrājñāṃ ca viyāvaham || 107 ||

ādikāvyamidañcārṣampurāvālmīkinākṛtam |

paṭhedhyaḥśṛṇuyāllokenaraḥpāpātpramucyate || 108 ||

putrakāmaścaputrānvaidhanakāmodhanāni ca |

labhatemanujolokeśrutvārāmābhiṣecanam || 109 ||

mahīṃvijayaterājāripūṃścāpyadhitiṣṭhati |

rāghaveṇayathāmātāsumitrālakṣmaṇena ca || 110 ||

bharatena ca kaikeyījīvaputrāstathāstriyaḥ |

bhaviṣyantisadānandāḥputrapautrasamanvitāḥ || 111 ||

śrutvārāmāyaṇamidandīrghamāyuścavindati |

rāmasyavijayañcaivasarvamakliṣṭakarmaṇaḥ || 112 ||

śṛṇoti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam |

śraddhadhānojitakrodhodurgāṇyatitaratyasau || 113 ||

samāgamyapravāsānteramantesahabāndhavaiḥ |

śṛṇvanti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam || 114 ||

teprārthitānvarānsarvānprāpnuvantīharāghavāt |

śravaṇenasurāssarveprīyantesampraśṛṇvatām || 115 ||

vināyakāścaśāmyantigṛhetiṣṭhantiyasyavai |

vijayetamahīṃrājāpravāsīsvastimānbhavet || 116 ||

striyorajasvalāśrutvāputrānsūyuranuttamān |

pūjayaṃścapaṭhaṃścaivamitihāsampurātanam || 117 ||

sarvapāpaiḥpramucyetadīrghamāyuravāpnuyāt |

praṇamyaśirasānityaṃśrotavyaṅkṣatriyairdvijāt || 118 ||

aiśvaryamputralābhāścabhaviṣyati na saṃśayaḥ |

rāmāyaṇamidaṅkṛtsnaṃśṛṇvataḥpaṭhatassadā || 119 ||

prīyatesatataṃrāmassahiviṣṇussanātanaḥ |

ādidevomahābāhurharinnārāyaṇaḥprabhuḥ || 120 ||

sākṣādrāmoraghuśreṣṭhaśśeṣolakṣmaṇaucyate |

evametatpurāvṛttamākhyānambhadramastuvaḥ || 121 ||

pravyāharatavisrabdhambalaṃviṣṇoḥpravarthatām |

devāścasarvetuṣyantigrahaṇācchravaṇāttathā || 122 ||

rāmāyaṇasyaśravaṇetuṣyantipitassadā |

bhaktyārāmasyayecemāṃsaṃsitāmṛṣiṇākṛtām || 123 ||

yelikhantī ha ca narāsteṣāṃvāsastriviṣṭape |

kuṭumbavṛddhindhanadhānyavṛddhiṃstriyaścamukhyāssukhamuttamaṃ ca |

śrutvāśubhaṅkāvyamidammahārthamprāpnotisarvāmbhuvicārthasiddham || 124 ||

āyuṣyamārogyakaraṃyaśasyaṃsaubhrātṛkambuddhikaraṃśubhaṃ ca |

śrotavyametanniyamenasadbhirākhyānamojaskaramṛddhikāmaiḥ || 125 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ एकत्रिंशदधिकशततमस्सर्गः ।

शिरस्यञ्जलिमाधायकैकेय्यानन्दवर्धनः ।

बभाषेभरतोज्येष्ठंरामंसत्यपराक्रमम् ॥ 1 ॥

पूजितामामिकामातादत्तंराज्यमिदम्मम ।

तद्ददामिपुनस्तुभ्यंयथात्वमददामम ॥ 2 ॥

धुरमेकाकिनान्यस्तांवृषभेणबलीयसा ।

किशोरवद्गुरुम्भारं न वोढुमहमुत्सहे ॥ 3 ॥

वारिवेगेनमहताभिन्नस्सेतुरिवक्षरन् ।

दुर्बन्धनमिदम्मन्येराज्यच्छ्रिदमसम्वृतम् ॥ 4 ॥

गतिङ्खरैवाश्वस्यहंसस्येव च वायसः ।

नान्वेतुमुत्सहेराम तवमार्गमरिन्दम ॥ 5 ॥

यथाचारोपितोवृक्षोजातश्चार्न्न्तिवेशने ।

महांश्चसुदुरारोहोमहास्कन्दःप्रशाखवान् ॥ 6 ॥

शीर्येतपुष्पितोभूत्वा न फलानिप्रदर्शयन् ।

तस्यनानुभवेदर्थंयस्यहेतोस्सरोपितः ॥ 7 ॥

एषोपमामहाबाहोत्वमर्थंवेत्तुमर्हसि ।

यद्यस्मान्मनुजेन्द्रत्वम्भर्ताभृत्यान्नशाधिहि ॥ 8 ॥

जगदद्याभिषिक्तन्त्वामनुपश्यतुराघव ।

प्रतपन्तमिवादित्यम्मध्याह्नेदीप्ततेजसम् ॥ 9 ॥

तूर्यसङ्घान्तिर्घोषैःकाञ्चीनूपुरनिःस्वनैः ।

मधुरैर्गीतशब्दैश्चप्रतिबुध्यस्वशेष्व च ॥ 10 ॥

यावदावर्ततेचक्रंयावती च वसुन्धरा ।

तावत्त्वमिहलोकस्यस्वामित्वमनुवर्तय ॥ 11 ॥

भरतस्यवच्श्रुत्वारामःपरपुरञ्जयः ।

तथेतिप्रतिजग्राहनिषसादासनेशुभे ॥ 12 ॥

ततश्शत्रुघ्नवचनान्निपुणाःश्मश्रुवर्धनाः ।

सुखहस्ताःसुशीघ्राश्चराघवम्पर्यवारयन् ॥ 13 ॥

पूर्वन्तुभरतेस्नातेलक्ष्मणे च महाबले ।

सुग्रीवेवानरेन्द्रे च राक्षसेन्द्रेविभीषणे ॥ 14 ॥

विशोधितजटस्स्नातश्चित्रमाल्यानुलेपनः ।

महार्हवसनोपेतस्तस्थौतत्रश्रियाज्वलन् ॥ 15 ॥

प्रतिकर्म च रामस्यकारयामासवीर्यवान ।

लक्ष्मणस्य च लक्ष्मीवानिक्ष्वाकुकुलवर्धनः ॥ 16 ॥

प्रतिकर्मचसीतायास्सर्वादशरथस्त्रियः ।

आत्मनैवतदाचक्रुर्मनस्विन्योमनोहरम् ॥ 17 ॥

ततोवानरपत्नीनांसर्वासामेवशोभनम् ।

चकारयत्नात्कौसल्याप्रहृष्टापुत्रवत्सला ॥ 18 ॥

ततः श्शत्रुघ्नवचनात्सुमन्त्रोनामसारथिः ।

योजयित्वाभिचक्रामरथंसर्वाङ्गशोभनम् ॥ 19 ॥

अर्कमण्डलसङ्काशन्दिव्यन्दृष्टवारथंस्थितम् ।

आरुरोहमहाबाहूरामःपरपुरंञ्जयः ॥ 20 ॥

सुग्रीवोहनुमांश्चैवमहेन्द्रसदृशद्युती ।

स्नातौदिव्यनिभैर्वस्त्रैर्जग्मतुश्शुभकुण्डलौ ॥ 21 ॥

सर्वाभरणजुष्टाश्चयुयुस्तश्शुभकुण्डलाः ।

सुग्रीवपत्नयःसीता च द्रष्टुन्नगरमुत्सुकाः ॥ 22 ॥

अयोध्यायान्तुसचिवाराज्ञोदशरथस्य च ।

पुरोहितम्पुरस्कृत्यमन्त्रयामासुरर्थवत् ॥ 23 ॥

अशोकोविजयश्चैवसिद्धार्थश्चसमाहिताः ।

मन्त्रयन्रामवृध्यर्थम्बुध्यर्थन्नगरस्य च ॥ 24 ॥

सर्वमेवाभिषेकार्थञ्जयार्हस्यमहात्मनः ।

कर्तुमर्हथरामस्ययद्यन्मङ्गलपूर्वकम् ॥ 25 ॥

इतितेमन्त्रिणस्सर्वेसन्दिश्य च पुरोहितम् ।

नगरान्निर्ययुस्तूर्णंरामदर्शनबुद्धयः ॥ 26 ॥

हरियुक्तंसहस्राक्षोरथमिन्द्रैवानघः ।

प्रययौरथमास्थायरामोनगरमुत्तमम् ॥ 27 ॥

जग्राहभरतोरमशीन्शत्रुघ्नश्चत्रमाददे ।

लक्ष्मणोव्यजनन्तस्यमूर्ध्निसम्पर्यवीजयत् ॥ 28 ॥

श्वेतं च वालव्यजनञ्जगृहेपरितस्स्थितः ।

अपरञ्चन्द्रसङ्काशंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ॥ 29 ॥

ऋषिसङ्घैस्तदाकाशेदेवैश्चसमरुद्गणैः ।

स्तूयमास्यरामस्यशुश्रुवमधुरध्वनिः ॥ 30 ॥

ततःशत्रुञ्जयन्नामकुञ्जरम्पर्वतोपमम् ।

आरुरोहमहातेजास्सुग्रीवःप्लवगर्षभः ॥ 31 ॥

नवनागसहस्राणिययुरास्थायवानराः ।

मानुषंविग्रहङ्कृत्वासर्वाभरणभूषिताः ॥ 32 ॥

शङ्खशब्दप्रणादैश्चदुन्दुभीनां च निस्स्वनैः ।

प्रययौपुरुषव्याघ्रस्ताम्पुरींहर्म्यमालिनीम् ॥ 33 ॥

ददृशुस्तेसमायान्तंराघवंसपुरस्सरम् ।

विराजमानंवपुषारथेनातिरथन्तदा ॥ 34 ॥

तेवर्थयित्वाकाकुत्स्थंरामेणप्रतिनन्दिताः ।

अनुजग्मुर्महात्मानम्भ्रातृभिःपरिवारितम् ॥ 35 ॥

अमात्यैर्ब्राह्मणैश्चैवतथाप्रकृतिभिर्ववृतः ।

श्रियाविरुरुचेरामोनक्षत्ररिवचन्द्रमाः ॥ 36 ॥

स पुरोगामिभिस्तूर्यैस्तालस्वस्तिकपाणिभिः ।

प्रव्याहरद्भिर्मुदितैर्मङ्गलानिवृतोययौ ॥ 37 ॥

अक्षतञ्जातरूपं च गावःकन्यास्सहद्विजाः ।

नरामोदकहस्ताश्चरामस्यपुरतोययुः ॥ 38 ॥

सख्यं च रामस्सुग्रीवेप्रभावञ्चानिलात्मजे ।

वानराणां च तत्कर्मह्याचचक्षेऽऽथमन्त्रिणाम् ॥ 39 ॥

श्रुत्वा च विस्मयञ्जग्मुरयोध्यापुरवासिनः ।

वानराणां च ततकर्मराक्षसानां च तद्बलम् ॥ 40 ॥

विभीषणस्यसम्योगमाचचक्षेऽथमन्त्रिणाम् ।

द्युतिमानेतदाख्यायरामोवानरसम्युतः ॥ 41 ॥

हृष्टपुष्टजनाकीर्णमयोध्याम्प्रविवेशसः ।

ततोह्यभ्युच्छ्रयन्पौराःपताकाश्चगृहेगृहे ॥ 42 ॥

ऐक्ष्वाकुध्युषितंरम्यमाससादपितुर्गृहम् ।

अथाब्रवीद्राजपुत्रोभरतन्धर्मिणांवरम् ॥ 43 ॥

अर्धोपहितयावाचामधुरंरघुनन्दनः ।

पितुर्भवनमासाद्यप्रविश्य च महात्मनः ॥ 44 ॥

कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीमभिवाद्य च ।

यच्छमद्भवनंश्रेष्ठंसाशोकवनिकम्महत् ॥ 45 ॥

मुक्तावैदूर्यसङ्कीर्णंसुग्रीवायनिवेदय ।

तस्यतद्वचनंश्रुत्वाभरतस्सत्यविक्रमः ॥ 46 ॥

हस्तेगृहीत्वासुग्रीवम्प्रविवेशतमालयम् ।

ततः स्स्सैलप्रदीपांश्चपर्यङ्कास्तरणानि च ॥ 47 ॥

गृहीत्वाविविशुःक्षिप्रंशत्रुघ्नेप्रचोदिताः ।

उवाच च महातेजास्सुग्रीवंराघवानुजः ॥ 48 ॥

अभिषेकायरामस्यदूतानाज्ञापयप्रभो ।

सौवर्णान्वानरेन्द्राणाञ्चतुर्णाञ्चतुरोघटान् ॥ 49 ॥

ददौक्षिप्रंससुग्रीवस्सर्वरत्नविभूषितान् ।

यथाप्रत्यूषसमयेचतुर्णांसागराम्बसाम् ॥ 50 ॥

पूर्णघटैःप्रतीक्षध्वन्तथाकुरुतवानराः ।

एवमुक्तामहात्मानोवानरावारणोपमाः ॥ 51 ॥

उत्पेतुर्गगनंशीघ्रङ्गरुडाइवशीघ्रगाः ।

जाम्बवांश्चहनूमांश्चवेगदर्शी च वानरः ॥ 52 ॥

ऋषभश्चैवकलशान्जलपूर्णानथानयन् ।

नदीशतानाम्पञ्चानाञ्जलङ्कुम्भैरुपाहरन् ॥ 53 ॥

पूर्वात्समुद्रात्कलशञ्जलपूर्णमथानयत् ।

सुषेणस्सत्त्वसम्पन्नस्सर्वरत्नविभूषितम् ॥ 54 ॥

ऋषभोदक्षिणात्तूर्णंसमुद्राज्जलमानयत् ।

रक्तचन्दनशाखाभिस्सम्वृतङ्काञ्चनङ्घटम् ॥ 55 ॥

गवयःपश्चिमात्तोयमाजहारमहार्णवात् ।

रत्नकुम्भेनमहताशीतम्मारुतविक्रमः ॥ 56 ॥

उत्तराच्चजलंशीघ्रङ्गरुडानिलविक्रमः ।

आजहार स धर्मात्मानलःसर्वगुणान्वितः ॥ 57 ॥

ततस्तैर्वानरश्रेष्ठैरानीतम्प्रेक्ष्यतज्जलम् ।

अभिषेकायरामस्यशत्रुघ्नस्सचिवैस्सह ॥ 58 ॥

पुरोहितायश्रेष्ठायसुहृद्भ्यश्चन्यवेदयत् ।

ततस्सप्रयतोवृद्धोवसिष्ठोब्राह्मणैःसह ॥ 59 ॥

रामंरत्नमयेपीठेससीतंसन्नयवेशयत् ।

वसिष्ठोवामदेवश्चजाबालिरथकाश्यपः ॥ 60 ॥

कात्यायनोसुयज्ञश्चगौतमोविजयस्तथा ।

अभ्यषिञ्चन्नरव्याघ्रम्प्रसन्नेनसुगन्धिना ॥ 61 ॥

सलिलेनसहस्राक्षंवसवोवासवंयथा ।

ऋग्भिर्भ्राह्मणैःपूर्वङ्कन्याभिर्मन्त्रिभिस्तथा ॥ 62 ॥

योथौश्चैवाभ्यषिञ्चंस्तेसम्प्रहृष्टास्सनैगमैः ।

सर्वौषधीनसैश्चापिदैवतैर्नभसिस्थितैः ॥ 63 ॥

चतुर्भिर्लोकपालैश्चसर्वैर्देवैश्चसङ्गतैः ।

ब्रह्मणानिर्मितम्पूर्वङ्किरीटंरत्नशोभितम् ॥ 64 ॥

अभिषिक्तःपुरायेवमनुस्तन्दीप्ततेजसम् ।

तस्यान्ववायेराजानःक्रमाद्येनाभिषेचिताः ॥ 65 ॥

सभायांहेमक्लुप्तायांशोभितायाम्महाधनैः ।

रत्नैर्नानाविधैश्चवचित्रितायांसुशोभनैः ॥ 66 ॥

नानारत्नमयेपीठेकल्पयित्वायथाविधि ।

किरीटेनततःपश्चाद्वसिष्ठेनमहात्मना ॥ 67 ॥

ऋत्विगिमभगिर्भूषणैश्चैवसमयोक्ष्यतराघवः ।

छत्रन्तस्य च जग्राहशत्रघ्नःपाण्डुरंशुभम् ॥ 68 ॥

श्वेतं च वालव्यजनंसुग्रीवोवानरेश्वरः ।

अपरञ्चन्द्रसङ्काशंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ॥ 69 ॥

मालाञ्ज्वलन्तींवपुषाकाञ्चनींशतपुष्कराम् ।

राघवायददौवायुर्वासवेनप्रचोदितः ॥ 70 ॥

सर्वरत्नसमायुक्तम्मणिभिश्चविभूषितम् ।

मुक्ताहारन्नरेन्द्रायददौशक्रप्रचोदितः ॥ 71 ॥

प्रजगुर्धेवगन्धर्वाननृतुश्चाप्सरोगणाः ।

अभिषेकेतदर्हस्यतदारामस्यधीमतः ॥ 72 ॥

भूमिःसस्यवतीचैवफलवन्तश्चपादपाः ।

गन्धवन्ति च पुष्पाणिबभूवूराघवोत्सवे ॥ 73 ॥

सहस्रशतमश्वानान्धेनूनां च गवान्तथा ।

ददौशतवृषान्पूर्वन्द्विजेभ्योमनुजर्षभः ॥ 74 ॥

त्रिंशत्कोटीर्हिरण्यस्यब्राह्मणेभ्योददौपुनः ।

नानाभरणवस्त्राणिमहार्हाणि च राघवः ॥ 75 ॥

अर्करश्मिप्रतीकाशाङ्काञ्चनीम्मणिविग्रहाम् ।

सुग्रीवायस्रजन्दिव्याम्प्रायच्छन्मनुजाधिपः ॥ 76 ॥

वैदूर्यमयचित्रे च मणिरत्नविभूषिते ।

वालिपुत्रायधृतिमानङ्गदायाङ्गदेददौ ॥ 77 ॥

मणिप्रवरजुष्टन्तुमुक्ताहारमनुत्तमम् ।

सीतायैप्रददौरामश्चन्द्ररश्मिसमप्रभम् ॥ 78 ॥

अरजेवाससीदिव्येशुभान्याभरणानि च ।

अवेक्षमाणावैदेहीप्रददौवायुसूनवे ॥ 79 ॥

अवमुच्यात्मनःकण्ठाद्दारञ्जनकनन्दिनी ।

अवैक्षतहरीन्सर्वान्भर्तारं च मुहुर्मुहुः ॥ 80 ॥

तामिङ्गितज्ञस्सम्प्रेक्ष्य बभाषे जनकात्मजाम् ।

प्रदेहिसुभगेहारंयस्यतुष्टासिभामिनि ॥ 81 ॥

तेजोधृतिर्यशोदाक्ष्यंसामर्थ्यंविनयोनयः ।

पौरुषंविक्रमोबुद्धिर्यस्मिन्नेतानिसर्वदा ॥ 82 ॥

ददौसावायुपुत्रायतंहारमसितेक्षणा ।

हनूमांस्तेनहारेणशुशुभेवानरर्षभः ॥ 83 ॥

चन्रांशुचयगौरेणश्वेताभ्रेणयथाचलः ।

तोद्विविदमैन्धाभ्यान्नीलाय च परन्तपः सर्वेवानरवृद्धाश्चयेचान्येवानरोत्तमाः ॥ 84 ॥

वासोभिर्भूषणैश्चैवयथार्हम्प्रतिपूजिताः ।

सर्वान्कामगुणावनीक्ष्यप्रददौवसुधाधिपः ॥ 85 ॥

विभीषणोऽथसुग्रीवोहनुमान्जाम्बवांस्तथा ॥ 86 ॥

सर्वेवानरमुख्याश्चरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।

यथार्हम्पूजिताःसर्वेकामैरत्नैश्चपुष्कलैः ॥ 87 ॥

प्रहृष्टमानसःसर्वेजग्मुरेवयथागतम् ।

दृष्ट्वासर्वेमहात्मानस्ततस्तेवानरर्षभाः ॥ 88 ॥

विसृष्टाःपार्थिवेन्द्रेणकिष्किन्धांसमुपागमन् ।

सुग्रीवोवानरश्रेष्ठो दृष्टवारामभिषेचनम् ॥ 89 ॥

पूजितश्चैवरामेयकिष्किन्धाम्प्राविशत्पुरीम् ।

विभीषणोऽपिधर्मात्मासहतैर्नैरृतर्षभैः ॥ 90 ॥

लब्ध्वाकुलधनंराजालङ्काम्प्रायान् महायशाः ।

सराज्यमखिलंशासन्निहतारिर्महायशाः ॥ 91 ॥

राघवःपरमोदारश्शशासपरयामुदा ।

उवाचलक्ष्मणंरामोधर्मज्ञन्धर्मवत्सलः ॥ 92 ॥

आतिष्ठधर्मज्ञ मयासहेमाङ्गाम्पूर्वराजाध्युषिताम्बलेन ।

तुल्यम्मयात्वम्पितृभिर्धृतायातांयौवराज्येधुरमुद्वहस्व ॥ 93 ॥

सर्वात्मनापर्यनुनीयमानोयदा न सौमित्रिरुपैतियोगम् ।

नियुज्यमानोऽपि च यौवराज्येततोऽभ्यषिञ्चद्भरतम्महात्मा ॥ 94 ॥

पौण्डरीकाश्वमेधाभ्यांवाजपेयेनचासकृत् ।

अन्यैश्चविविधैर्यज्ञैरयजत्पार्थिवात्मजः ॥ 95 ॥

राज्यन्दशसहस्राणिप्राप्यवर्षाणिराघवः ।

शताश्वमेधानाजह्रेसदश्वान् भूरिदक्षिणान् ॥ 96 ॥

आजानुलम्बिबाहुस्समहावक्षाःप्रतापवान् ।

लक्ष्मणानुचरोरामःशशासपृथिवीमिमाम् ॥ 97 ॥

राघवश्चापिधर्मात्माप्राप्यराज्यमनुत्तमम् ।

ईजेबहुविधैर्यज्ञैससुतभ्रातृबान्धवः ॥ 98 ॥

स पर्यदेवन्विधवा न च व्यालकृतम्भयम् ।

न व्याधिजम्भयञ्चासीद्रामेराज्यम्प्रशासति ॥ 99 ॥

निर्दस्युरभवल्लोकोनानर्थङ्कश्चिदस्पृशत् ।

न च स्मवृद्धाबालानाम्प्रेतकार्याणिकुर्वते ॥ 100 ॥

सर्वम्मुदितमेवासीत्सर्वोधर्मपरोऽभवत् ।

राममेवानुपश्यन्तोनाभ्यहिंसन् परस्परम् ॥ 101 ॥

आसन्वर्षसहस्राणितथापुत्रसहस्रिणः ।

निरामयाविशोकाश्चरामेराज्यम्प्रशासति ॥ 102 ॥

रामोरामोरामः इतिप्रजानामभवन्कथाः ।

रामभूतञ्जगदभूद्रामेराज्यम्प्रशासति ॥ 103 ॥

नित्यपुष्पानित्यफलान्तरवस्तत्रनिर्व्रणाः ।

कामवर्षी च पर्जन्यस्सुखस्पर्शश्चमारुतः ॥ 104 ॥

ब्राह्मणाःक्षत्रियावैश्याश्शूद्रालोभविवर्जिताः ।

स्वकर्मसुप्रवर्तन्तेतुष्टास्स्वैरेवकर्मभिः ॥ 105 ॥

आसन्प्रजाधर्मपरारामेशासतिनानृताः ।

सर्वेलक्षणसम्पन्नास्सर्वेधर्मपरायणाः ॥ 106 ॥

दशवर्षसहस्राणिदशवर्षशतानि च भ्रातृभिः सहितःश्रीमानरामोराज्यमकारयत् ।

धन्यंयशस्यमायुष्यंराज्ञां च वियावहम् ॥ 107 ॥

आदिकाव्यमिदञ्चार्षम्पुरावाल्मीकिनाकृतम् ।

पठेध्यःशृणुयाल्लोकेनरःपापात्प्रमुच्यते ॥ 108 ॥

पुत्रकामश्चपुत्रान्वैधनकामोधनानि च ।

लभतेमनुजोलोकेश्रुत्वारामाभिषेचनम् ॥ 109 ॥

महींविजयतेराजारिपूंश्चाप्यधितिष्ठति ।

राघवेणयथामातासुमित्रालक्ष्मणेन च ॥ 110 ॥

भरतेन च कैकेयीजीवपुत्रास्तथास्त्रियः ।

भविष्यन्तिसदानन्दाःपुत्रपौत्रसमन्विताः ॥ 111 ॥

श्रुत्वारामायणमिदन्दीर्घमायुश्चविन्दति ।

रामस्यविजयञ्चैवसर्वमक्लिष्टकर्मणः ॥ 112 ॥

शृणोति य इदङ्काव्यम्पुरावाल्मीकिनाकृतम् ।

श्रद्धधानोजितक्रोधोदुर्गाण्यतितरत्यसौ ॥ 113 ॥

समागम्यप्रवासान्तेरमन्तेसहबान्धवैः ।

शृण्वन्ति य इदङ्काव्यम्पुरावाल्मीकिनाकृतम् ॥ 114 ॥

तेप्रार्थितान्वरान्सर्वान्प्राप्नुवन्तीहराघवात् ।

श्रवणेनसुरास्सर्वेप्रीयन्तेसम्प्रशृण्वताम् ॥ 115 ॥

विनायकाश्चशाम्यन्तिगृहेतिष्ठन्तियस्यवै ।

विजयेतमहींराजाप्रवासीस्वस्तिमान्भवेत् ॥ 116 ॥

स्त्रियोरजस्वलाश्रुत्वापुत्रान्सूयुरनुत्तमान् ।

पूजयंश्चपठंश्चैवमितिहासम्पुरातनम् ॥ 117 ॥

सर्वपापैःप्रमुच्येतदीर्घमायुरवाप्नुयात् ।

प्रणम्यशिरसानित्यंश्रोतव्यङ्क्षत्रियैर्द्विजात् ॥ 118 ॥

ऐश्वर्यम्पुत्रलाभाश्चभविष्यति न संशयः ।

रामायणमिदङ्कृत्स्नंशृण्वतःपठतस्सदा ॥ 119 ॥

प्रीयतेसततंरामस्सहिविष्णुस्सनातनः ।

आदिदेवोमहाबाहुर्हरिन्नारायणःप्रभुः ॥ 120 ॥

साक्षाद्रामोरघुश्रेष्ठश्शेषोलक्ष्मणौच्यते ।

एवमेतत्पुरावृत्तमाख्यानम्भद्रमस्तुवः ॥ 121 ॥

प्रव्याहरतविस्रब्धम्बलंविष्णोःप्रवर्थताम् ।

देवाश्चसर्वेतुष्यन्तिग्रहणाच्छ्रवणात्तथा ॥ 122 ॥

रामायणस्यश्रवणेतुष्यन्तिपितस्सदा ।

भक्त्यारामस्ययेचेमांसंसितामृषिणाकृताम् ॥ 123 ॥

येलिखन्ती ह च नरास्तेषांवासस्त्रिविष्टपे ।

कुटुम्बवृद्धिन्धनधान्यवृद्धिंस्त्रियश्चमुख्यास्सुखमुत्तमं च ।

श्रुत्वाशुभङ्काव्यमिदम्महार्थम्प्राप्नोतिसर्वाम्भुविचार्थसिद्धम् ॥ 124 ॥

आयुष्यमारोग्यकरंयशस्यंसौभ्रातृकम्बुद्धिकरंशुभं च ।

श्रोतव्यमेतन्नियमेनसद्भिराख्यानमोजस्करमृद्धिकामैः ॥ 125 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकत्रिंशदधिकशततमस्सर्गः ॥