6.128 Yuddhakanda - Ashtavimshatyadhikashatatama Sargah

ॐ

6.128 યુદ્ધકાણ્ડ - અષ્ટાવિંશત્યધિકશતતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ અષ્ટાવિંશત્યધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।

અયોધ્યાન્તુસમાલોક્યચિન્તયામાસરાઘવઃ ।

પ્રિયકામઃપ્રિયંરામસ્તતસ્ત્વરિતવિક્રમઃ ॥ 1 ॥

ચિન્તયિત્વાતતોદૃષ્ટિંવાનરેષુન્યપાતયત્ ।

ઉવાચધીમાંસ્તેજસ્વીહનૂમન્તમ્પ્લવઙ્ગમમ્ ॥ 2 ॥

અયોધ્યાન્ત્વરિતોગત્વાશીઘ્રમ્પ્લવગસત્તમ ।

જાનીહિકછચિત્કુશલીજનોનૃપતિમન્દિરે ॥ 3 ॥

શૃઙ્ગબેરિપુરમ્પ્રાપ્યગુહઙ્ગહનગોચરમ્ ।

નિષાદાધિપતિમ્બ્રૂહિકુશલંવચનાન્મમ ॥ 4 ॥

શ્રુત્વાતુમાઙ્કુશલિનમરોગંવિગતજ્વરમ્ ।

ભવિષ્યતિગુહઃપ્રીતસ્સમમાત્મસમસ્સખા ॥ 5 ॥

અયોધ્યાયાશ્ચતેમાર્ગમ્પ્રવૃત્તિમ્ભરતસ્ય ચ ।

નિવેદયિષ્યતિપ્રીતોનિષાદાધિપતિર્ગુહઃ ॥ 6 ॥

ભરતસ્તુત્વયાવાચ્યઃકુશલંવચનાન્મમ ।

સિદ્ધાર્થંશંસમાન્તસ્મૈસભાર્યંસહલક્ષ્મણમ્ ॥ 7 ॥

હરણઞ્ચાપિવૈદેહ્યારાવણેનબલીયસા ।

સુગ્રીવેણ ચ સમ્વાદંવાલિનશ્ચવધંરણે ॥ 8 ॥

મૈથિલ્યન્વેષણઞ્ચૈવયથાચાધિગતાત્વયા ।

લઙ્ઘયિત્વામહાતોયમાપગાપતિમવ્યયમ્ ॥ 9 ॥

ઉપયાનંસમુદ્રસ્યસાગરસ્ય ચ દર્શનમ્ ।

યથા ચ કારિતસ્સેતૂરાવણશ્ચયથાહતઃ ॥ 10 ॥

વરદાનમ્મહેન્દ્રેણબ્રહ્મણાવરુણેન ચ ।

મહાદેવપ્રસાદાચ્છપિત્રામમસમાગમમ્ ॥ 11 ॥

ઉપયાતં ચ માંસૌમ્ય ભરતાયનિવેદય ।

સહરાક્ષસરાજેનહરીણામીશ્વરેણ ચ ॥ 12 ॥

જિત્વાશત્રુગણાન્રામઃપ્રાપ્યચાનુત્તમંયશઃ ।

ઉપાયાનંસમૃદ્ધાર્થસ્સહમિત્રૈર્મહાબલૈઃ ॥ 13 ॥

એતચ્છ્રુત્વાયમાકારમ્ભજતેભરતસ્તતઃ ।

સ ચ તેવેદિતવ્યઃસ્યાત્સર્વંયચ્છાપિમામ્પ્રતિ ॥ 14 ॥

જ્ઞેયાઃસર્વે ચ વૃત્તાન્તાઃભરતસ્યેઙ્ગિતાનિ ચ ।

તત્ત્વેનમુખવર્ણેનદૃષ્ટ્યાવ્યાભાષિતેન ચ ॥ 15 ॥

સર્વકાલસમૃદ્ધંહિહસ્ત્યશ્વરથસઙ્કુલમ્ ।

પિતૃપૈતામહંરાજ્યઙ્કસ્યનાવર્તયેન્મનઃ ॥ 16 ॥

સઙ્ગત્યાભરત્શ્રીમાન્ રાજ્યેનાર્થીસ્વયમ્ભવેત્ ।

પ્રશાસ્તુવસુધાંસર્વામખિલાંરઘુનન્દનઃ ॥ 17 ॥

તસ્યબુદ્ધિં ચ વિજ્ઞાયવ્યવસાયં ચ વાનર ।

યાવન્નદૂરંયાતાઃસ્મક્ષિપ્રમાગન્તુમર્હસિ ॥ 18 ॥

ઇતિપ્રતિસમાદિષ્ટોહનૂમાન્મારુતાત્મજઃ ।

માનુષઃધારયનૃપમયોધ્યાન્ત્વરિતોયયૌ ॥ 19 ॥

અતોત્પપાતવેગેનહનૂમાન્મારુતાત્મજઃ ।

ગરુત્માનિવવેગેનજિઘૃક્ષન્પન્નગોત્તમમ્ ॥ 20 ॥

લઙ્ઘયિત્વાપિતૃપથંવિહગેન્દ્રાલયંશુભમ્ ।

ગઙ્ગાયમુનયોર્ભીમંસમતીત્યસમાગમમ્ ॥ 21 ॥

શૃઙ્ગબેરપુરમ્પ્રાપ્યગુહમાસાદ્યવીર્યવાન્ ।

સ વાચાશુભયાહૃષ્ટોહનુમાનિદમબ્રવીત્ ॥ 22 ॥

સખાતુતવકાકુત્સ્થોરામસ્સત્યપરાક્રમઃ ।

સસીતસ્સહસૌમિત્રિસ્સત્વાઙ્કુશલમબ્રવીત્ ॥ 23 ॥

પઞ્ચમીમદ્યરજનીમુષિત્વાવચનાન્મુનેઃ ।

ભરદ્વાજાભ્યનુજ્ઞાતન્દ્રક્ષ્યસ્યદ્યૈવરાઘવમ્ ॥ 24 ॥

એવમુક્ત્વામહાતેજાસ્સમ્પ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ ।

ઉત્પપાતમહાવેગાદ્વેગવાન્વિચારયન્ ॥ 25 ॥

સોઽપશ્યદ્રામતીર્થં ચ નદીંવાલુકિનીન્તથા ।

વરૂથીઙ્ગોમતીઞ્ચૈવભીમંશાલવનન્તથા ॥ 26 ॥

પ્રજાશ્ચબહુસાહસ્રીઃસ્ફીતાન્જનપદાનપિ ।

સઃગત્વાદૂરમધ્વાનન્ત્વરિતઃકપિકુઞ્જરઃ ॥ 27 ॥

આસસાદદ્રુમાન્ ફુલ્લાન્નન્દિગ્રામસમીપગાન્ ।

સ્ત્રીભિસ્સપુત્રૈર્વૃદ્ધૈશ્ચરમમાણૈઃસ્વલઙ્કૃતૈઃ ।

સુરાધિપસ્યોપવનેયથાચૈત્રરથેદ્રુમાન્ ॥ 28 ॥

ક્રોશમાત્રેત્વયોધ્યાયાચશીરકૃષ્ણાજિનમ્બરમ્ ॥ 29 ॥

દદર્શભરતન્દીનઙ્કૃશમાશ્રમવાસિનમ્ ।

જટિલમ્મલદિગ્ધાઙ્ગમ્ભ્રાતૃવ્યસનકર્શિતમ્ ॥ 30 ॥

ફલમૂલાશિનન્દાન્તન્તાપસન્ધર્મચારિણમ્ ।

સમુન્નતજટાભારંવલ્કલાજિનવાસસમ્ ॥ 31 ॥

નિયતમ્ભાવિતાત્માનમ્બ્રહ્મર્ષિસમતેજસમ્ ।

પાદુકેતેપુરસ્કૃત્યપ્રશાસન્તંવસુન્ધરામ્ ॥ 32 ॥

ચાતુર્વર્ણસ્યલોકસ્યત્રાતારમ્મહતોભયાત્ ।

ઉપસ્થિતમમાત્યૈશ્ચશુચિભિશ્ચપુરોહિતૈઃ ॥ 33 ॥

બલમુખ્યૈશ્ચયુક્તૈશ્ચકાષાયામ્બરદારિભિઃ ।

નહિતેરાજપુત્રન્તઞ્ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરમ્ ॥ 34 ॥

પરિભોક્તુંવ્યવસ્યન્તિપૌરાવૈધર્મવત્સલાઃ ।

તમ્ધર્મમિવધર્મજ્ઞન્દેહવન્તમિવાપરમ્ ॥ 35 ॥

ઉવાચપ્રાઞ્જલિર્વાક્યંહનૂમાન્મારુતાત્મજઃ ।

વસન્તન્દણ્ડકારણ્યેયન્ત્વઞ્ચીરજટાધરમ્ ॥ 36 ॥

અનુશોચસિકાકુત્સ્થં સ ત્વાઙ્કૌશલમબ્રવીત્ ।

પ્રિયમાખ્યામિતેદેવશોકન્ત્યજસુદારુણમ્ ॥ 37 ॥

અસ્મિન્મુહૂર્તેભ્રાત્રાત્વંરામેણસહસઙ્ગતઃ ।

નિહત્યરાવણંરામઃપ્રતિલભ્ય ચ મૈથિલીમ્ ॥ 38 ॥

ઉપયાતિસમૃદ્ધાર્થઃસહમિત્રૈર્મહાબલૈઃ ।

લક્ષ્મણશ્ચમહાતેજાવૈદેહી ચ યશસ્વિની ॥ 39 ॥

સીતાસમગ્રારામેણમહેન્દ્રેણશચીયથા ।

એવમુક્તોહનુમતાભરતઃકૈકયીસુતઃ ॥ 40 ॥

પપાતસહસાહૃષ્ટોહર્ષાન્મોહમુપાગમત્ ।

તતોમુહૂર્તાદુત્થાયપ્રત્યાશ્વસ્ય ચ રાઘવઃ ॥ 41 ॥

હનૂમન્તમુવાચેદમ્ભરતઃપ્રિયવાદિનમ્ ।

અશોકજૈઃપ્રીતિમયૈઃકપિમાલિઙ્ગ્યસમ્ભ્રમાત્ ॥ 42 ॥

સિષેચભરતઃશ્રીમાન્વિપુલૈરશ્રુબિન્ધુભિઃ ।

દેવોવામાનુષોવાત્વમનુક્રોશાદિહાગતઃ ॥ 43 ॥

પ્રિયાખ્યાનસ્યતેસૌમ્યદદામિબ્રુવતઃપ્રિયમ્ ।

ગવાંશતસહસ્રં ચ ગ્રામાણાં ચ શતમ્પરમ્ ॥ 44 ॥

સકુણ્ડલાશ્શુભાચારાભાર્યાઃકન્યાસ્તુષોડશ ।

હેમવર્ણાસ્સુનાસોરૂશ્શશિસૌમ્યાનનાઃસ્ત્રિયઃ ॥ 45 ॥

સર્વાભરણસમ્પન્નાસ્સમ્પન્નાઃકુલજાતિભિઃ ।

નિશમ્યરામાગમનન્નૃપાત્મજઃકપિપ્રવીરસ્યતદાદ્ભુતોપમમ્ ।

પ્રહર્ષિતોરામદિદૃક્ષ્યાઽભવત્પુનશ્ચહર્ષાદિદમબ્રવીદ્વચઃ ॥ 46 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે અષ્ટાવિંશત્યધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |

ayodhyāntusamālokyacintayāmāsarāghavaḥ |

priyakāmaḥpriyaṃrāmastatastvaritavikramaḥ || 1 ||

cintayitvātatodṛṣṭiṃvānareṣunyapātayat |

uvācadhīmāṃstejasvīhanūmantamplavaṅgamam || 2 ||

ayodhyāntvaritogatvāśīghramplavagasattama |

jānīhikachacitkuśalījanonṛpatimandire || 3 ||

śṛṅgaberipuramprāpyaguhaṅgahanagocaram |

niṣādādhipatimbrūhikuśalaṃvacanānmama || 4 ||

śrutvātumāṅkuśalinamarogaṃvigatajvaram |

bhaviṣyatiguhaḥprītassamamātmasamassakhā || 5 ||

ayodhyāyāścatemārgampravṛttimbharatasya ca |

nivedayiṣyatiprītoniṣādādhipatirguhaḥ || 6 ||

bharatastutvayāvācyaḥkuśalaṃvacanānmama |

siddhārthaṃśaṃsamāntasmaisabhāryaṃsahalakṣmaṇam || 7 ||

haraṇañcāpivaidehyārāvaṇenabalīyasā |

sugrīveṇa ca samvādaṃvālinaścavadhaṃraṇe || 8 ||

maithilyanveṣaṇañcaivayathācādhigatātvayā |

laṅghayitvāmahātoyamāpagāpatimavyayam || 9 ||

upayānaṃsamudrasyasāgarasya ca darśanam |

yathā ca kāritassetūrāvaṇaścayathāhataḥ || 10 ||

varadānammahendreṇabrahmaṇāvaruṇena ca |

mahādevaprasādācchapitrāmamasamāgamam || 11 ||

upayātaṃ ca māṃsaumya bharatāyanivedaya |

saharākṣasarājenaharīṇāmīśvareṇa ca || 12 ||

jitvāśatrugaṇānrāmaḥprāpyacānuttamaṃyaśaḥ |

upāyānaṃsamṛddhārthassahamitrairmahābalaiḥ || 13 ||

etacchrutvāyamākārambhajatebharatastataḥ |

sa ca teveditavyaḥsyātsarvaṃyacchāpimāmprati || 14 ||

jñeyāḥsarve ca vṛttāntāḥbharatasyeṅgitāni ca |

tattvenamukhavarṇenadṛṣṭyāvyābhāṣitena ca || 15 ||

sarvakālasamṛddhaṃhihastyaśvarathasaṅkulam |

pitṛpaitāmahaṃrājyaṅkasyanāvartayenmanaḥ || 16 ||

saṅgatyābharatśrīmān rājyenārthīsvayambhavet |

praśāstuvasudhāṃsarvāmakhilāṃraghunandanaḥ || 17 ||

tasyabuddhiṃ ca vijñāyavyavasāyaṃ ca vānara |

yāvannadūraṃyātāḥsmakṣipramāgantumarhasi || 18 ||

itipratisamādiṣṭohanūmānmārutātmajaḥ |

mānuṣaḥdhārayanṛpamayodhyāntvaritoyayau || 19 ||

atotpapātavegenahanūmānmārutātmajaḥ |

garutmānivavegenajighṛkṣanpannagottamam || 20 ||

laṅghayitvāpitṛpathaṃvihagendrālayaṃśubham |

gaṅgāyamunayorbhīmaṃsamatītyasamāgamam || 21 ||

śṛṅgaberapuramprāpyaguhamāsādyavīryavān |

sa vācāśubhayāhṛṣṭohanumānidamabravīt || 22 ||

sakhātutavakākutsthorāmassatyaparākramaḥ |

sasītassahasaumitrissatvāṅkuśalamabravīt || 23 ||

pañcamīmadyarajanīmuṣitvāvacanānmuneḥ |

bharadvājābhyanujñātandrakṣyasyadyaivarāghavam || 24 ||

evamuktvāmahātejāssamprahṛṣṭatanūruhaḥ |

utpapātamahāvegādvegavānvicārayan || 25 ||

so'paśyadrāmatīrthaṃ ca nadīṃvālukinīntathā |

varūthīṅgomatīñcaivabhīmaṃśālavanantathā || 26 ||

prajāścabahusāhasrīḥsphītānjanapadānapi |

saḥgatvādūramadhvānantvaritaḥkapikuñjaraḥ || 27 ||

āsasādadrumān phullānnandigrāmasamīpagān |

strībhissaputrairvṛddhaiścaramamāṇaiḥsvalaṅkṛtaiḥ |

surādhipasyopavaneyathācaitrarathedrumān || 28 ||

krośamātretvayodhyāyācaśīrakṛṣṇājinambaram || 29 ||

dadarśabharatandīnaṅkṛśamāśramavāsinam |

jaṭilammaladigdhāṅgambhrātṛvyasanakarśitam || 30 ||

phalamūlāśinandāntantāpasandharmacāriṇam |

samunnatajaṭābhāraṃvalkalājinavāsasam || 31 ||

niyatambhāvitātmānambrahmarṣisamatejasam |

pāduketepuraskṛtyapraśāsantaṃvasundharām || 32 ||

cāturvarṇasyalokasyatrātārammahatobhayāt |

upasthitamamātyaiścaśucibhiścapurohitaiḥ || 33 ||

balamukhyaiścayuktaiścakāṣāyāmbaradāribhiḥ |

nahiterājaputrantañcīrakṛṣṇājināmbaram || 34 ||

paribhoktuṃvyavasyantipaurāvaidharmavatsalāḥ |

tamdharmamivadharmajñandehavantamivāparam || 35 ||

uvācaprāñjalirvākyaṃhanūmānmārutātmajaḥ |

vasantandaṇḍakāraṇyeyantvañcīrajaṭādharam || 36 ||

anuśocasikākutsthaṃ sa tvāṅkauśalamabravīt |

priyamākhyāmitedevaśokantyajasudāruṇam || 37 ||

asminmuhūrtebhrātrātvaṃrāmeṇasahasaṅgataḥ |

nihatyarāvaṇaṃrāmaḥpratilabhya ca maithilīm || 38 ||

upayātisamṛddhārthaḥsahamitrairmahābalaiḥ |

lakṣmaṇaścamahātejāvaidehī ca yaśasvinī || 39 ||

sītāsamagrārāmeṇamahendreṇaśacīyathā |

evamuktohanumatābharataḥkaikayīsutaḥ || 40 ||

papātasahasāhṛṣṭoharṣānmohamupāgamat |

tatomuhūrtādutthāyapratyāśvasya ca rāghavaḥ || 41 ||

hanūmantamuvācedambharataḥpriyavādinam |

aśokajaiḥprītimayaiḥkapimāliṅgyasambhramāt || 42 ||

siṣecabharataḥśrīmānvipulairaśrubindhubhiḥ |

devovāmānuṣovātvamanukrośādihāgataḥ || 43 ||

priyākhyānasyatesaumyadadāmibruvataḥpriyam |

gavāṃśatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śatamparam || 44 ||

sakuṇḍalāśśubhācārābhāryāḥkanyāstuṣoḍaśa |

hemavarṇāssunāsorūśśaśisaumyānanāḥstriyaḥ || 45 ||

sarvābharaṇasampannāssampannāḥkulajātibhiḥ |

niśamyarāmāgamanannṛpātmajaḥkapipravīrasyatadādbhutopamam |

praharṣitorāmadidṛkṣyā'bhavatpunaścaharṣādidamabravīdvacaḥ || 46 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||