ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁଃସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତଯୋସ୍ତଦାସାଦିତଯୋରଣାଗ୍ରେମୁମୋହସୈନ୍ଯଂହରିପୁଙ୍ଗଵାନାମ୍ ।
ସୁଗ୍ରୀଵନୀଲାଙ୍ଗଦଜାମ୍ବଵନ୍ତୋ ନ ଚାପିକିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରତିପେଦିରେତେ ॥ 1 ॥
ତତୋଵିଷଣ୍ଣଂସମଵେକ୍ଷ୍ଯସୈନ୍ଯଂଵିଭୀଷଣୋବୁଦ୍ଧିମତାଂଵରିଷ୍ଠଃ ।
ଉଵାଚଶାଖମୃଗରାଜଵୀରାନାଶ୍ଵାସଯନ୍ନପ୍ରତିମୈର୍ଵଚୋଭିଃ ॥ 2 ॥
ମାଭୈଷ୍ଟନାସ୍ତ୍ଯତ୍ରଵିଷାଦକାଲୋଯଦାର୍ଯପୁତ୍ତ୍ରୌଵିଵଶୌଵିଷଣ୍ଣୌ ।
ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵୋଵାକ୍ଯମଥୋଦ୍ଵହନ୍ତୌଯତ୍ସାଦିତାଵିନ୍ଦ୍ରଜିଦସ୍ତ୍ରଜାଲୈଃ ॥ 3 ॥
ତସ୍ମୈତୁଦତ୍ତମ୍ପରମାସ୍ତ୍ରମେତତ୍ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵାବ୍ରାହ୍ମମମୋଘଵେଗମ୍ ।
ତନ୍ମାନଯନ୍ତୌଯୁଧିରାଜପୁତ୍ରୌନିପାତିତୌକୋଽତ୍ରଵିଷାଦକାଲଃ ॥ 4 ॥
ବ୍ରାହ୍ମମସ୍ତ୍ରନ୍ତତୋଧୀମାନ୍ମାନଯିତ୍ଵାତୁମାରୁତିଃ ।
ଵିଭୀଷଣଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵାହନୂମାଂସ୍ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 5 ॥
ଏତସ୍ମିନ୍ନିହତେସୈନ୍ଯେଵାନରାଣାନ୍ତରସ୍ଵିନାମ୍ ।
ଯୋଯୋଧାରଯତେପ୍ରାଣାଂସ୍ତନ୍ତମାଶ୍ଵାସଯାଵ ॥ 6 ॥
ତାଵୁଭୌଯୁଗପଵଦୀରୌହନୂମଦ୍ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମୌ ।
ଉଲ୍କାହସ୍ତୌତଦାରାତ୍ରୌରଣଶୀର୍ଷେଵିଚେରତୁଃ ॥ 7 ॥
ଭିନ୍ନଲାଙ୍ଗୂଲହସ୍ତୋରୁପାଦାଙ୍ଗୁଲି ଶିରୋ ଧରୈଃ ।
ସ୍ରଵଦ୍ଭିଃ କ୍ଷତଜଂ ଗାତ୍ରୈଃ ପ୍ରସ୍ରଵଦ୍ଭିଃ ସମନ୍ତତଃ ॥ 8 ॥
ପତିତୈଃପର୍ଵତାକାରୈର୍ଵାନରୈରଭିସଙ୍କୁଲାମ୍ ।
ଶସ୍ସୈଶ୍ଚପତିତୈର୍ଦୀପ୍ତୈର୍ଦଦୃଶାତେଵସୁନ୍ଧରାମ୍ ॥ 9 ॥
ସୁଗ୍ରୀଵମଙ୍ଗଦନ୍ନୀଲଂଶରଭଙ୍ଗନ୍ଧମାଦନମ୍ ।
ଗଵାକ୍ଷଂ ଚ ସୁଷେଣଂ ଚ ଵେଗଦର୍ଶିନମାହୁକମ୍ ॥ 10 ॥
ମୈନ୍ଦଂ ନଲଂ ଜ୍ଯୋତିମୁଖଂ ଦ୍ଵିଵିଦଂ ପନସଂ ତଥା ।
ଵିଭୀଷଣୋ ହନୂମାଂଶ୍ଚ ଦଦୃଶାତେ ହତାନ୍ରଣେ ॥ 11 ॥
ସପ୍ତଷଷ୍ଟିର୍ହତାଃକୋଟ୍ଯୋଵାନରାଣାନ୍ତରସ୍ଵିନାମ୍ ।
ଅହ୍ନଃପଞ୍ଚମଶେଷେଣଵଲ୍ଲଭେନସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ ॥ 12 ॥
ସାଗରୌଘନିଭମ୍ଭୀମନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାବାଣାର୍ଦିତମ୍ବଲମ୍ ।
ମାର୍ଗତେଜାମ୍ବଵନ୍ତଂସ୍ମିହନୂମାନ୍ ସଵିଭୀଷଣଃ ॥ 13 ॥
ସ୍ଵଭାଵଜରଯାଯୁକ୍ତଂଵୃଦ୍ଧଂଶରଶତୈଶ୍ଚିତମ୍ ।
ପ୍ରଜାପତିସୁତଂଵୀରଂଶାମ୍ଯନ୍ତମିଵପାଵକମ୍ ॥ 14 ॥
ଦୃଷ୍ଟଵାତମୁପସଙ୍ଗ୍ରମ୍ଯପୌଲସ୍ତ୍ଯୋଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଚ୍ଚିଦାର୍ଯଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନପ୍ରାଣାଧ୍ଵଂସିତାସ୍ତଵ ॥ 15 ॥
ଵିଭୀଷଣଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵାଜାମ୍ବଵାନୃକ୍ଷପୁଙ୍ଗଵଃ ।
କୃଚ୍ଛ୍ରାଦଭ୍ଯୁଗ୍ଦିରନ୍ଵାକ୍ଯମିଦଂଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 16 ॥
ନୈରୃତେନ୍ଦ୍ରମହାଵୀର୍ଯସ୍ଵରେଣତ୍ଵାଽଭିଲକ୍ଷ୍ଯେ ।
ପୀଡ୍ଯମାନଶଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ନତ୍ଵାପଶ୍ଯାମିଚକ୍ଷୁଷା ॥ 17 ॥
ଅଞ୍ଜନାସୁପ୍ରଜାଯେନମାତରିଶ୍ଵା ଚ ନୈରୃତ ।
ହନୁମାନ୍ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଃପ୍ରାଣାନ୍ ଧାରଯତେକ୍ଵଚିତ୍ ॥ 18 ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵାଜାମ୍ବଵତୋଵାକ୍ଯମୁଵାଚେଦଂଵିଭୀଷଣଃ ।
ଆର୍ଯପୁତ୍ରାଵତିକ୍ରମ୍ଯକସ୍ମାତ୍ପୃଚ୍ଛସିମାରୁତିମ୍ ॥ 19 ॥
ନୈଵରାଜନିସୁଗ୍ରୀଵେନାଙ୍ଗଦେନାପିରାଘଵେ ।
ଆର୍ଯସନ୍ଦର୍ଶିତସ୍ସ୍ନେହୋଯଥାଵାଯୁସୁତେପରଃ ॥ 20 ॥
ଵିଭୀଷଣଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵାଜାମ୍ବଵାନ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଶୃଣୁନୈରୃତଶାର୍ଦୂଲଯସ୍ମାତ୍ ପୃଚ୍ଛାମିମାରୁତିମ୍ ॥ 21 ॥
ତସ୍ମିନ୍ଜୀଵତିଵୀରେତୁହତମପ୍ଯହତମ୍ବଲମ୍ ।
ହନୂମତ୍ଯୁଜ୍ଝିତପ୍ରାଣେଜୀଵନ୍ତୋଽପିଵଯଂ ହୃତା ॥ 22 ॥
ଧରତେମାରୁତିସ୍ତାତମାରୁତପ୍ରତିମୋଯଦି ।
ଵୈଶ୍ଵାନରସମୋଵୀର୍ଵେଜୀଵିତାଶାତତୋଭଵେତ୍ ॥ 23 ॥
ତତୋଵୃଦ୍ଧମୁପାଗମ୍ଯନିଯମେନାଭ୍ଯଵାଦଯତ୍ ।
ଗୃହ୍ଯଜାମ୍ବଵତଃପାଦୌହନୂମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ॥ 24 ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵାହନୁମତୋଵାକ୍ଯନ୍ତଦାଽପିଵ୍ଯଥିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ପୁନର୍ଜାତମିଵାତ୍ମାନମ୍ମନ୍ଯତେପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମଃ ॥ 25 ॥
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜାହନୂମନ୍ତଂ ସ ଜାମ୍ବଵାନ୍ ।
ଆଗଚ୍ଛହରିଶାର୍ଦୂଲ ଵାନରାଂସ୍ତ୍ରାତୁମର୍ହସି ॥ 26 ॥
ନାନ୍ଯୋଵକ୍ରମପର୍ଯାପ୍ତସ୍ତ୍ଵମେଷାମ୍ପରମସ୍ସଖା ।
ତ୍ଵତ୍ପରାକ୍ରମକାଲୋଽଯନ୍ନାନ୍ଯମ୍ପଶ୍ଯାମିକଥଞ୍ଚନ ॥ 27 ॥
ଋକ୍ଷ୍ଵାନରଵୀରାଣାମନୀକାନିପ୍ରହର୍ଷଯ ।
ଶଲ୍ଯୌକୁରୁଚାପ୍ଯେତାସାଦିତୌରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ 28 ॥
ଗତ୍ଵାପରମମଧ୍ଵାନମୁପର୍ଯୁପରିସାଗରମ୍ ।
ହିମଵନ୍ତନ୍ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠଂହନୁମନ୍ଗନ୍ତୁମର୍ହସି ॥ 29 ॥
ତତଃକାଞ୍ଚନମତ୍ଯୁଚ୍ଚମୃଷଭମ୍ପର୍ଵତୋତ୍ତମମ୍ ।
କୈଲାସଶିଖରଞ୍ଚାପିଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯରିନିଷୂଦନ ॥ 30 ॥
ତଯୋଶଶିଖରଯୋର୍ମଧ୍ଯେପ୍ରଦୀପ୍ତମତୁଲପ୍ରଭମ୍ ।
ସର୍ଯୌଷଧିଯୁତଂଵୀର ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯୌଷଧିପର୍ଯତମ୍ ॥ 31 ॥
ତସ୍ଯଵାନରଶାର୍ଦୂଲ ଚତସ୍ରୋ ମୂଧି ସମ୍ଭଵାଃ ।
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯୋଷଧଯୋଦୀପ୍ତାଦୀପଯ୍ନତ୍ଯୋଦିଶୋଦଶ ॥ 32 ॥
ମୃତସଞ୍ଜୀଵନୀଞ୍ଚୈଵଵିଶଲ୍ଯକରଣୀମପି ।
ସୁଵର୍ଣକରଣୀଞ୍ଚୈଵସନ୍ଧାନକରଣୀନ୍ତଥା ॥ 33 ॥
ତାସ୍ସର୍ଵାହନୁମନ୍ଗୃହ୍ଵକ୍ଷିପ୍ରମାଗନ୍ତୁମର୍ହସି ।
ଆଶ୍ଵାସଯହରୀନ୍ ପ୍ରାଣୈର୍ଯୋଜ୍ଯଗନ୍ଧଵହାତ୍ମଜ ॥ 34 ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵାଜାମ୍ବଵତୋଵାକ୍ଯଂହନୂମାନ୍ ହରିପୁଙ୍ଗଵଃ ।
ଆପୂର୍ଯତବଲୋଦ୍ଧର୍ଷୈସ୍ତୋଯଵେଗୈରିଵାର୍ଣଵଃ ॥ 35 ॥
ସ ପର୍ଵତତଟାଗ୍ରସ୍ଥଃ ପୀଡଯନ୍ପର୍ଵତୋତ୍ତରମ୍ ।
ହନୂମାନ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଵୀରୋ ଦ୍ଵିତୀଯ ଇଵ ପର୍ଵତଃ ॥ 36 ॥
ହରିପାଦଵିନିର୍ଭଗ୍ନୋନିଷସାଦ ସ ପର୍ଵତଃ ।
ନ ଶଶାକତଦାତ୍ମାନଂସୋଢୁମ୍ଭୃଶନିପୀଡିତଃ ॥ 37 ॥
ତସ୍ଯପେତୁର୍ନଗାଭୂମୌହରିଵେଗାଚ୍ଚଜଜ୍ଵଲୁଃ ।
ଶୃଙ୍ଗାଣି ଚ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯନ୍ତପୀଡିତସ୍ଯହନୂମତା ॥ 38 ॥
ତସ୍ମିନ୍ ସମ୍ପୀଡ୍ଯମାନେତୁଭଗ୍ନଦ୍ରୁମଶିଲାତଲେ ।
ନ ଶେକୁର୍ଵାନରାସ୍ସ୍ଥାତୁଙ୍ଘୂର୍ଣମାନେନଗୋତ୍ତମେ ॥ 39 ॥
ସାଘୂର୍ଣିତମହାଦ୍ଵାରାପ୍ରଭଗ୍ନଗୃହଗୋପୁରା ।
ଲଙ୍କାତ୍ରାସାକୁଲାରାତ୍ରୌପ୍ରଵୃତ୍ତେଵାଭଵତ୍ତଦା ॥ 40 ॥
ପୃଥିଵୀଧରସଙ୍କାଶୋନିପୀଡ୍ଯଧରଣୀଧରମ୍ ।
ପୃଥିଵୀଙ୍କ୍ଷୋଭଯାମାସସାର୍ଣଵାମ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ॥ 41 ॥
ଆରୁରୋହତଦାତସ୍ମାଦ୍ଧରିର୍ମଲଯପର୍ଵତମ୍ ।
ମେରୁମନ୍ଦରସଙ୍କାଶନ୍ନାନାପ୍ରସ୍ରଵଣାକୁଲମ୍ ॥ 42 ॥
ନାନାଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣଂଵିକାସିକମଲୋତ୍ପଲମ୍ ।
ସେଵିତନ୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵୈଷ୍ଷଷ୍ଟିଯୋଜନମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍ ॥ 43 ॥
ଵିଦ୍ଯାଧରୈର୍ମୁନିଗଣୈରପ୍ସରୋଭିର୍ନିଷେଵିତମ୍ ।
ନାନାମୃଗଗଣାକୀର୍ଣମ୍ବହୁକନ୍ଦରଶୋଭିତମ୍ ॥ 44 ॥
ସର୍ଵାନାକୁଲଯଂସ୍ତତ୍ରଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵକିନ୍ନରାନ୍ ।
ହନୁମାନ୍ ମେଘସଙ୍କାଶୋଵଵୃଧେମାରୁତାତ୍ମଜଃ ॥ 45 ॥
ପଦ୍ଭ୍ଯାନ୍ତୁଶୈଲମାପୀଡ୍ଯବଡବାମୁଖଵନ୍ମୁଖମ୍ ।
ଵିଵୃତ୍ଯୋଗ୍ରନ୍ନନାଦୋଚ୍ଚୈସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ନିଵରାକ୍ଷସାନ୍ ॥ 46 ॥
ତସ୍ଯନାନଦ୍ଯମାନସ୍ଯଶ୍ରୁତ୍ଵାନିନଦମଦ୍ଭୁତମ୍ ।
ଲଙ୍କାସ୍ଥାରାକ୍ଷସାସ୍ସର୍ଵେ ନ ଶେକୁସ୍ସ୍ପନ୍ଦିତୁମ୍ଭଯାତ୍ ॥ 47 ॥
ନମସ୍କୃତ୍ଵାଽଥରାମାଯମାରୁତିର୍ଭୀମଵିକ୍ରମଃ ।
ରାଘଵାର୍ଥେପରଙ୍କର୍ମସମୀହତପରନ୍ତପଃ ॥ 48 ॥
ସ ପୁଚ୍ଛମୁଦ୍ଯମ୍ଯଭୁଜଙ୍ଗକଲ୍ପଂଵିନମ୍ଯପୃଷ୍ଠଂଶ୍ରଵଣେନିକୁଞ୍ଚ୍ଯ ।
ଵିଵୃତ୍ଯଵକ୍ତ୍ରମ୍ବଡବାମୁଖାଭମାପୁଫ୍ଲୁଵେଵ୍ଯୋମନିଚଣ୍ଡଵେଗଃ ॥ 49 ॥
ସଵୃକ୍ଷଷଣ୍ଡାଂସ୍ତରସାଜହାରଶୈଲାନ୍ ଶିଲାଃପ୍ରାକୃତଵାନରାଂଶ୍ଚ ।
ବାହୂରୁଵେଗୋଦ୍ଧତସମ୍ପ୍ରଣୁନ୍ନାସ୍ତେକ୍ଷୀଣଵେଗାସ୍ସଲିଲେନିପେତୁଃ ॥ 50 ॥
ତୌପ୍ରସାର୍ଯୋରଗଭୋଗକଲ୍ପୌଭୁଜୌଭୁଜଙ୍ଗାରିନିକାଶଵୀର୍ଯଃ ।
ଜଗାମମେରୁନ୍ନଗରାଜମଗ୍ଯ୍ରନ୍ଦିଶଃପ୍ରକର୍ଷନ୍ନିଵଵାଯୁସୂନୁଃ ॥ 51 ॥
ସ ସାଗରଙ୍ଘୂର୍ଣିତଵୀଚିମାଲନ୍ତଥାଭୃଶମ୍ଭ୍ରାମିତସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵମ୍ ।
ସମୀକ୍ଷମାଣସ୍ସହସାଜଗାମଚକ୍ରଂଯଥାଵିଷ୍ଣୁକରାଗ୍ରମୁକ୍ତମ୍ ॥ 52 ॥
ସ ପର୍ଵତାନ୍ଵୃକ୍ଷଗଵାନ୍ ସରାଂସିନଦୀସ୍ତଟାକାନିପୁରୋତ୍ତମାନି ।
ସ୍ଫୀତାନ୍ ଜନାନ୍ତାନପିସମ୍ପ୍ରଵୀକ୍ଷ୍ଯଜଗାମଵେଗାପତିତୃତୁଲ୍ଯଵେଗଃ ॥ 53 ॥
ଆଦିତ୍ଯପଥମାଶ୍ରିତ୍ଯଜଗାମ ସ ଗତକ୍ଲମଃ ।
ହନୂମାଂସ୍ତ୍ଵରିତୋଵୀରଃପିତୃତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ ॥ 54 ॥
ଜଵେନମହତାଯୁକ୍ତୋମାରୁତିର୍ମାରୁତୋଯଥା ।
ଜଗାମହରିଶାର୍ଦୂଲୋଦିଶଶ୍ଶବ୍ଦେନପୂରଯନ୍ ॥ 55 ॥
ସ୍ମ୍ମରନ୍ଜାମ୍ବଵତୋଵାକ୍ଯମ୍ମାରୁତିର୍ଵାତରଂହସା ।
ଦଦର୍ଶସହସାଗତ୍ଵାହିମଵନ୍ତମ୍ମହାକପିଃ ॥ 56 ॥
ନାନାପ୍ରସ୍ରଵଣୋପେତନ୍ନାନାକନ୍ଦରନିର୍ଘରମ୍ ।
ଶ୍ଵେତାଭ୍ରଚଯସଙ୍କାଶୈଶଶିଖରୈଶ୍ଚାରୁଦର୍ଶନୈଃ ॥ 57 ॥
ଶୋଭିତଂଵିଵିଧୈର୍ଵୃକ୍ଷୈରଗମତ୍ପର୍ଵତୋତ୍ତମମ୍ ।
ସ ତଂସମାସାଦ୍ଯମହାନଗେନ୍ଦ୍ରମତିପ୍ରଵୃଦ୍ଧୋତ୍ତମଘୋରଶୃଙ୍ଗମ୍ ।
ଦଦର୍ଶପୁଣ୍ଯାନିମହାଶ୍ରମାଣିସୁରର୍ଷିସଙ୍ଘୋତ୍ତମସେଵିତାନି ॥ 58 ॥
ସ ବ୍ରହ୍ମକୋଶଂରଜତାଲଯଂ ଚ ଶକ୍ରାଲଯଂରୁଦ୍ରଶରପ୍ରମୋକ୍ଷମ୍ ।
ହଯାନନମ୍ବ୍ରହ୍ମଶିରଶ୍ଚଦୀପ୍ତନ୍ଦଦର୍ଶଵୈଵସ୍ଵତକିଙ୍କରାଂଶ୍ଚ ॥ 59 ॥
ଵଜ୍ରାଲଯଂ ଵୈଶ୍ଵରଣାଲଯଂ ଚ ।
ସୂର୍ଯପ୍ରଭଂ ସୂର୍ଯନିବନ୍ଧନଂ ଚ ।
ବ୍ରହ୍ମାସନଂ ଶଙ୍କରକାର୍ମୁକଂ ଚ ।
ଦଦର୍ଶ ନାଭିଂ ଚ ଵସୁନ୍ଧରାଯାଃ ॥ 60 ॥
କୈଲାସମଗ୍ଯ୍ରଂହିମଵଚ୍ଛିଲାଂ ଚ ତଥର୍ଷଭଙ୍କାଞ୍ଚନଶୈଲମଗ୍ଯ୍ରମ୍ ।
ସନ୍ଦୀପ୍ତସର୍ଵୌଷଧିସନ୍ପ୍ରଦୀପ୍ତନ୍ଦଦର୍ଶସର୍ଵୌଷଧିପର୍ଵତେନ୍ଦ୍ରମ୍ ॥ 61 ॥
ସ ତଂସମୀକ୍ଷ୍ଯାନଲରଶ୍ମିଦୀପ୍ତଂଵିସିଷ୍ମିଯେଵାସଵଦୂତସୂନୁଃ ।
ଆଵୃତ୍ଯତଞ୍ଚୌଷଧିପର୍ଵତେନ୍ଦ୍ରନ୍ତତ୍ରୌଷଧୀନାଂଵିଚଯଞ୍ଚକାର ॥ 62 ॥
ସଯୋଜନସହସ୍ରାଣିସମତୀତ୍ଯମହାକପିଃ ।
ଦିଵ୍ଯୌଷଧିଧରଂଶୈଲଂଵ୍ଯଚରନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ॥ 63 ॥
ମହୌଷଧ୍ଯସ୍ତତସ୍ସର୍ଵାସ୍ତସ୍ମିନ୍ ପର୍ଵତସତ୍ତମେ ।
ଵିଜ୍ଞାଯାର୍ଥିନମାଯାନ୍ତନ୍ତତୋଜଗ୍ମୁରଦର୍ଶନମ୍ ॥ 64 ॥
ସ ତାମହାତ୍ମାହନୁମାନପଶ୍ଯଂଶ୍ଚୁକୋପକୋପାଚ୍ଚଭୃଶନ୍ନନାଦ ।
ଅମୃଷ୍ଯମାଣୋଽନଗିନିକାଶଚକ୍ଷୁର୍ମହୀଧରେନ୍ଦ୍ରନ୍ତମୁଵାଚଵାକ୍ଯମ୍ ॥ 65 ॥
କୀମେତଦେଵଂସୁଵିନିଶ୍ଚିତନ୍ତେଯଦ୍ରାଘଵେନାସିକୃତାନୁକମ୍ପ ।
ପଶ୍ଯାଦ୍ଯମଦ୍ବାହୁବଲାଭିଭୂତୋଵିକୀର୍ଣମାତ୍ମାନମଥୋନଗେନ୍ଦ୍ର ॥ 66 ॥
ସ ତସ୍ଯଶୃଙ୍ଗଂସନଗଂସନାଗଂସକାଞ୍ଚନନ୍ଧାତୁସହସ୍ରଜୁଷ୍ଟମ୍ ।
ଵିକୀର୍ଣକୂଟଞ୍ଜ୍ଵଲିତାଗ୍ରସାନୁମ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯଵେଗାତ୍ସହସୋନ୍ମମାଥ ॥ 67 ॥
ସତସମୁତ୍ପାଟ୍ଯଖମୁତ୍ପପାତଵିତ୍ରାସ୍ଯଲୋକାନ୍ ସସୁରାସୁରେନ୍ଦ୍ରାନ୍ ।
ସଂସ୍ତୂଯମାନଃଖଚରୈରନେକୈର୍ଜଗାମଵେଗାଦ୍ଗରୁଡୋଗ୍ରଵେଗଃ ॥ 68 ॥
ସ ଭାସ୍କରାଧ୍ଵାନମନୁପ୍ରପନ୍ନସ୍ତମ୍ଭାସ୍କରାଭଂଶିଖରମ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ।
ବଭୌତଦାଭାସ୍କରସନ୍ନିକାଶୋରଵେସ୍ସମୀପେପ୍ରତିଭାସ୍କରାଭଃ ॥ 69 ॥
ସ ତେନଶୈଲେନଭୃଶଂରରାଜଶୈଲୋପମୋଗନ୍ଧଵହାତ୍ମଜସ୍ତୁ ।
ସହସ୍ରଧାରେଣସପାଵକେନଚକ୍ରେଣଖେଵିଷ୍ଣୁରିଵାର୍ପିତେନ ॥ 70 ॥
ତଂଵାନରାଃପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଵିନେଦୁରୁଚ୍ଚୈସ୍ସତାନପିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମୁଦାନନାଦ ।
ତେଷାଂସମୁଧ୍ଘୁଷ୍ଟରଵନ୍ନିଶମ୍ଯଲଙ୍କାଲଯାଭୀମତରଂଵିନେଦୁଃ ॥ 71 ॥
ତତୋମହାତ୍ମାନିପପାତତସ୍ମିନ୍ ଶୈଲୋତ୍ତମେଵାନରସୈନ୍ଯମଥ୍ଯେ ।
ହର୍ଯୁତ୍ତମେଭ୍ଯଶଶିରସାଽଭିଵାଦ୍ଯଵିଭୀଷଣନ୍ତତ୍ର ସ ସସ୍ଵଜେ ଚ ॥ 72 ॥
ତାଵପ୍ଯୁଭୌମାନୁଷରାଜପୁତ୍ରୌତଙ୍ଗନ୍ଧମାଘ୍ରାଯମହୌଷଧୀନାମ୍ ।
ବଭୂଵତୁସ୍ତତ୍ରତଦାଵିଶଲ୍ଯାଵୁତ୍ତସ୍ଥୁରନ୍ଯେ ଚ ହରିପ୍ରଵୀରାଃ ॥ 73 ॥
ସର୍ଵେଵିଶଲ୍ଯାଵିରୁଜାଃକ୍ଷଣେନହରିପ୍ରଵୀରାଶ୍ଚହତାଶ୍ଚଯେସ୍ଯୁଃ ।
ଗନ୍ଧେନତାସାମ୍ପ୍ରଵରୌଷଧୀନାଂସୁପ୍ତାନିଶାନ୍ତେଷ୍ଵିଵସମ୍ପ୍ରବୁଦ୍ଧାଃ ॥ 74 ॥
ଦାପ୍ରଭୃତିଲଙ୍କାଯାଂଯୁଧ୍ଯନ୍ତେହରିରାକ୍ଷସାଃ ।
ତଦାପ୍ରଭୃତିମାନାର୍ଥମାଜ୍ଞଯାରାଵଣସ୍ଯ ଚ ॥ 75 ॥
ଯେହନ୍ଯନ୍ତେରଣେତତ୍ରରାକ୍ଷସାଃକପିକୁଞ୍ଜରୈଃ ।
ହତାହତାସ୍ତୁକ୍ଷିପ୍ଯନ୍ତେସର୍ଵଏଵତୁସାଗରେ ॥ 76 ॥
ତତୋହରିର୍ଗନ୍ଧଵହାତ୍ମଜସ୍ତୁତମୋଷଧୀଶୈଲମୁଦଗ୍ରଵେଗଃ ।
ନିନାଯଵେଗାଦ୍ଧିମଵନ୍ତମେଵପୁନଶ୍ଚରାମେଣସମାଜଗାମ ॥ 77 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଚତୁଃସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha catuḥsaptatitamassargaḥ |
tayostadāsāditayoraṇāgremumohasainyaṃharipuṅgavānām |
sugrīvanīlāṅgadajāmbavanto na cāpikiñcitpratipedirete || 1 ||
tatoviṣaṇṇaṃsamavekṣyasainyaṃvibhīṣaṇobuddhimatāṃvariṣṭhaḥ |
uvācaśākhamṛgarājavīrānāśvāsayannapratimairvacobhiḥ || 2 ||
mābhaiṣṭanāstyatraviṣādakāloyadāryaputtrauvivaśauviṣaṇṇau |
svayambhuvovākyamathodvahantauyatsāditāvindrajidastrajālaiḥ || 3 ||
tasmaitudattamparamāstrametatsvayambhuvābrāhmamamoghavegam |
tanmānayantauyudhirājaputraunipātitauko'traviṣādakālaḥ || 4 ||
brāhmamastrantatodhīmānmānayitvātumārutiḥ |
vibhīṣaṇavacaśśrutvāhanūmāṃstamathābravīt || 5 ||
etasminnihatesainyevānarāṇāntarasvinām |
yoyodhārayateprāṇāṃstantamāśvāsayāva || 6 ||
tāvubhauyugapavadīrauhanūmadrākṣasottamau |
ulkāhastautadārātrauraṇaśīrṣeviceratuḥ || 7 ||
bhinnalāṅgūlahastorupādāṅguli śiro dharaiḥ |
sravadbhiḥ kṣatajaṃ gātraiḥ prasravadbhiḥ samantataḥ || 8 ||
patitaiḥparvatākārairvānarairabhisaṅkulām |
śassaiścapatitairdīptairdadṛśātevasundharām || 9 ||
sugrīvamaṅgadannīlaṃśarabhaṅgandhamādanam |
gavākṣaṃ ca suṣeṇaṃ ca vegadarśinamāhukam || 10 ||
maindaṃ nalaṃ jyotimukhaṃ dvividaṃ panasaṃ tathā |
vibhīṣaṇo hanūmāṃśca dadṛśāte hatānraṇe || 11 ||
saptaṣaṣṭirhatāḥkoṭyovānarāṇāntarasvinām |
ahnaḥpañcamaśeṣeṇavallabhenasvayambhuvaḥ || 12 ||
sāgaraughanibhambhīmandṛṣṭavābāṇārditambalam |
mārgatejāmbavantaṃsmihanūmān savibhīṣaṇaḥ || 13 ||
svabhāvajarayāyuktaṃvṛddhaṃśaraśataiścitam |
prajāpatisutaṃvīraṃśāmyantamivapāvakam || 14 ||
dṛṣṭavātamupasaṅgramyapaulastyovākyamabravīt |
ccidāryaśaraistīkṣṇairnaprāṇādhvaṃsitāstava || 15 ||
vibhīṣaṇavacaśśrutvājāmbavānṛkṣapuṅgavaḥ |
kṛcchrādabhyugdiranvākyamidaṃvacanamabravīt || 16 ||
nairṛtendramahāvīryasvareṇatvā'bhilakṣye |
pīḍyamānaśaśitairbāṇairnatvāpaśyāmicakṣuṣā || 17 ||
añjanāsuprajāyenamātariśvā ca nairṛta |
hanumān vānaraśreṣṭhaḥprāṇān dhārayatekvacit || 18 ||
śrutvājāmbavatovākyamuvācedaṃvibhīṣaṇaḥ |
āryaputrāvatikramyakasmātpṛcchasimārutim || 19 ||
naivarājanisugrīvenāṅgadenāpirāghave |
āryasandarśitassnehoyathāvāyusuteparaḥ || 20 ||
vibhīṣaṇavacaśśrutvājāmbavānvākyamabravīt |
śṛṇunairṛtaśārdūlayasmāt pṛcchāmimārutim || 21 ||
tasminjīvativīretuhatamapyahatambalam |
hanūmatyujjhitaprāṇejīvanto'pivayaṃ hṛtā || 22 ||
dharatemārutistātamārutapratimoyadi |
vaiśvānarasamovīrvejīvitāśātatobhavet || 23 ||
tatovṛddhamupāgamyaniyamenābhyavādayat |
gṛhyajāmbavataḥpādauhanūmānmārutātmajaḥ || 24 ||
śrutvāhanumatovākyantadā'pivyathitendriyaḥ |
punarjātamivātmānammanyateplavagottamaḥ || 25 ||
tato'bravīnmahātejāhanūmantaṃ sa jāmbavān |
āgacchahariśārdūla vānarāṃstrātumarhasi || 26 ||
nānyovakramaparyāptastvameṣāmparamassakhā |
tvatparākramakālo'yannānyampaśyāmikathañcana || 27 ||
ṛkṣvānaravīrāṇāmanīkānipraharṣaya |
śalyaukurucāpyetāsāditaurāmalakṣmaṇau || 28 ||
gatvāparamamadhvānamuparyuparisāgaram |
himavantannagaśreṣṭhaṃhanumangantumarhasi || 29 ||
tataḥkāñcanamatyuccamṛṣabhamparvatottamam |
kailāsaśikharañcāpidrakṣyasyariniṣūdana || 30 ||
tayośaśikharayormadhyepradīptamatulaprabham |
saryauṣadhiyutaṃvīra drakṣyasyauṣadhiparyatam || 31 ||
tasyavānaraśārdūla catasro mūdhi sambhavāḥ |
drakṣyasyoṣadhayodīptādīpaynatyodiśodaśa || 32 ||
mṛtasañjīvanīñcaivaviśalyakaraṇīmapi |
suvarṇakaraṇīñcaivasandhānakaraṇīntathā || 33 ||
tāssarvāhanumangṛhvakṣipramāgantumarhasi |
āśvāsayaharīn prāṇairyojyagandhavahātmaja || 34 ||
śrutvājāmbavatovākyaṃhanūmān haripuṅgavaḥ |
āpūryatabaloddharṣaistoyavegairivārṇavaḥ || 35 ||
sa parvatataṭāgrasthaḥ pīḍayanparvatottaram |
hanūmāndṛśyate vīro dvitīya iva parvataḥ || 36 ||
haripādavinirbhagnoniṣasāda sa parvataḥ |
na śaśākatadātmānaṃsoḍhumbhṛśanipīḍitaḥ || 37 ||
tasyapeturnagābhūmauharivegāccajajvaluḥ |
śṛṅgāṇi ca vyaśīryantapīḍitasyahanūmatā || 38 ||
tasmin sampīḍyamānetubhagnadrumaśilātale |
na śekurvānarāssthātuṅghūrṇamānenagottame || 39 ||
sāghūrṇitamahādvārāprabhagnagṛhagopurā |
laṅkātrāsākulārātraupravṛttevābhavattadā || 40 ||
pṛthivīdharasaṅkāśonipīḍyadharaṇīdharam |
pṛthivīṅkṣobhayāmāsasārṇavāmmārutātmajaḥ || 41 ||
ārurohatadātasmāddharirmalayaparvatam |
merumandarasaṅkāśannānāprasravaṇākulam || 42 ||
nānādrumalatākīrṇaṃvikāsikamalotpalam |
sevitandevagandharvaiṣṣaṣṭiyojanamucchritam || 43 ||
vidyādharairmunigaṇairapsarobhirniṣevitam |
nānāmṛgagaṇākīrṇambahukandaraśobhitam || 44 ||
sarvānākulayaṃstatrayakṣagandharvakinnarān |
hanumān meghasaṅkāśovavṛdhemārutātmajaḥ || 45 ||
padbhyāntuśailamāpīḍyabaḍabāmukhavanmukham |
vivṛtyogrannanādoccaistrāsayannivarākṣasān || 46 ||
tasyanānadyamānasyaśrutvāninadamadbhutam |
laṅkāsthārākṣasāssarve na śekusspanditumbhayāt || 47 ||
namaskṛtvā'tharāmāyamārutirbhīmavikramaḥ |
rāghavārtheparaṅkarmasamīhataparantapaḥ || 48 ||
sa pucchamudyamyabhujaṅgakalpaṃvinamyapṛṣṭhaṃśravaṇenikuñcya |
vivṛtyavaktrambaḍabāmukhābhamāpuphluvevyomanicaṇḍavegaḥ || 49 ||
savṛkṣaṣaṇḍāṃstarasājahāraśailān śilāḥprākṛtavānarāṃśca |
bāhūruvegoddhatasampraṇunnāstekṣīṇavegāssalilenipetuḥ || 50 ||
tauprasāryoragabhogakalpaubhujaubhujaṅgārinikāśavīryaḥ |
jagāmamerunnagarājamagyrandiśaḥprakarṣannivavāyusūnuḥ || 51 ||
sa sāgaraṅghūrṇitavīcimālantathābhṛśambhrāmitasarvasattvam |
samīkṣamāṇassahasājagāmacakraṃyathāviṣṇukarāgramuktam || 52 ||
sa parvatānvṛkṣagavān sarāṃsinadīstaṭākānipurottamāni |
sphītān janāntānapisampravīkṣyajagāmavegāpatitṛtulyavegaḥ || 53 ||
ādityapathamāśrityajagāma sa gataklamaḥ |
hanūmāṃstvaritovīraḥpitṛtulyaparākramaḥ || 54 ||
javenamahatāyuktomārutirmārutoyathā |
jagāmahariśārdūlodiśaśśabdenapūrayan || 55 ||
smmaranjāmbavatovākyammārutirvātaraṃhasā |
dadarśasahasāgatvāhimavantammahākapiḥ || 56 ||
nānāprasravaṇopetannānākandaranirgharam |
śvetābhracayasaṅkāśaiśaśikharaiścārudarśanaiḥ || 57 ||
śobhitaṃvividhairvṛkṣairagamatparvatottamam |
sa taṃsamāsādyamahānagendramatipravṛddhottamaghoraśṛṅgam |
dadarśapuṇyānimahāśramāṇisurarṣisaṅghottamasevitāni || 58 ||
sa brahmakośaṃrajatālayaṃ ca śakrālayaṃrudraśarapramokṣam |
hayānanambrahmaśiraścadīptandadarśavaivasvatakiṅkarāṃśca || 59 ||
vajrālayaṃ vaiśvaraṇālayaṃ ca |
sūryaprabhaṃ sūryanibandhanaṃ ca |
brahmāsanaṃ śaṅkarakārmukaṃ ca |
dadarśa nābhiṃ ca vasundharāyāḥ || 60 ||
kailāsamagyraṃhimavacchilāṃ ca tatharṣabhaṅkāñcanaśailamagyram |
sandīptasarvauṣadhisanpradīptandadarśasarvauṣadhiparvatendram || 61 ||
sa taṃsamīkṣyānalaraśmidīptaṃvisiṣmiyevāsavadūtasūnuḥ |
āvṛtyatañcauṣadhiparvatendrantatrauṣadhīnāṃvicayañcakāra || 62 ||
sayojanasahasrāṇisamatītyamahākapiḥ |
divyauṣadhidharaṃśailaṃvyacaranmārutātmajaḥ || 63 ||
mahauṣadhyastatassarvāstasmin parvatasattame |
vijñāyārthinamāyāntantatojagmuradarśanam || 64 ||
sa tāmahātmāhanumānapaśyaṃścukopakopāccabhṛśannanāda |
amṛṣyamāṇo'naginikāśacakṣurmahīdharendrantamuvācavākyam || 65 ||
kīmetadevaṃsuviniścitanteyadrāghavenāsikṛtānukampa |
paśyādyamadbāhubalābhibhūtovikīrṇamātmānamathonagendra || 66 ||
sa tasyaśṛṅgaṃsanagaṃsanāgaṃsakāñcanandhātusahasrajuṣṭam |
vikīrṇakūṭañjvalitāgrasānumpragṛhyavegātsahasonmamātha || 67 ||
satasamutpāṭyakhamutpapātavitrāsyalokān sasurāsurendrān |
saṃstūyamānaḥkhacarairanekairjagāmavegādgaruḍogravegaḥ || 68 ||
sa bhāskarādhvānamanuprapannastambhāskarābhaṃśikharampragṛhya |
babhautadābhāskarasannikāśoravessamīpepratibhāskarābhaḥ || 69 ||
sa tenaśailenabhṛśaṃrarājaśailopamogandhavahātmajastu |
sahasradhāreṇasapāvakenacakreṇakheviṣṇurivārpitena || 70 ||
taṃvānarāḥprekṣyavineduruccaissatānapiprekṣyamudānanāda |
teṣāṃsamudhghuṣṭaravanniśamyalaṅkālayābhīmataraṃvineduḥ || 71 ||
tatomahātmānipapātatasmin śailottamevānarasainyamathye |
haryuttamebhyaśaśirasā'bhivādyavibhīṣaṇantatra sa sasvaje ca || 72 ||
tāvapyubhaumānuṣarājaputrautaṅgandhamāghrāyamahauṣadhīnām |
babhūvatustatratadāviśalyāvuttasthuranye ca haripravīrāḥ || 73 ||
sarveviśalyāvirujāḥkṣaṇenaharipravīrāścahatāścayesyuḥ |
gandhenatāsāmpravarauṣadhīnāṃsuptāniśānteṣvivasamprabuddhāḥ || 74 ||
dāprabhṛtilaṅkāyāṃyudhyanteharirākṣasāḥ |
tadāprabhṛtimānārthamājñayārāvaṇasya ca || 75 ||
yehanyanteraṇetatrarākṣasāḥkapikuñjaraiḥ |
hatāhatāstukṣipyantesarvaevatusāgare || 76 ||
tatoharirgandhavahātmajastutamoṣadhīśailamudagravegaḥ |
nināyavegāddhimavantamevapunaścarāmeṇasamājagāma || 77 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥsaptatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुःसप्ततितमस्सर्गः ।
तयोस्तदासादितयोरणाग्रेमुमोहसैन्यंहरिपुङ्गवानाम् ।
सुग्रीवनीलाङ्गदजाम्बवन्तो न चापिकिञ्चित्प्रतिपेदिरेते ॥ 1 ॥
ततोविषण्णंसमवेक्ष्यसैन्यंविभीषणोबुद्धिमतांवरिष्ठः ।
उवाचशाखमृगराजवीरानाश्वासयन्नप्रतिमैर्वचोभिः ॥ 2 ॥
माभैष्टनास्त्यत्रविषादकालोयदार्यपुत्त्रौविवशौविषण्णौ ।
स्वयम्भुवोवाक्यमथोद्वहन्तौयत्सादिताविन्द्रजिदस्त्रजालैः ॥ 3 ॥
तस्मैतुदत्तम्परमास्त्रमेतत्स्वयम्भुवाब्राह्मममोघवेगम् ।
तन्मानयन्तौयुधिराजपुत्रौनिपातितौकोऽत्रविषादकालः ॥ 4 ॥
ब्राह्ममस्त्रन्ततोधीमान्मानयित्वातुमारुतिः ।
विभीषणवचश्श्रुत्वाहनूमांस्तमथाब्रवीत् ॥ 5 ॥
एतस्मिन्निहतेसैन्येवानराणान्तरस्विनाम् ।
योयोधारयतेप्राणांस्तन्तमाश्वासयाव ॥ 6 ॥
तावुभौयुगपवदीरौहनूमद्राक्षसोत्तमौ ।
उल्काहस्तौतदारात्रौरणशीर्षेविचेरतुः ॥ 7 ॥
भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुलि शिरो धरैः ।
स्रवद्भिः क्षतजं गात्रैः प्रस्रवद्भिः समन्ततः ॥ 8 ॥
पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसङ्कुलाम् ।
शस्सैश्चपतितैर्दीप्तैर्ददृशातेवसुन्धराम् ॥ 9 ॥
सुग्रीवमङ्गदन्नीलंशरभङ्गन्धमादनम् ।
गवाक्षं च सुषेणं च वेगदर्शिनमाहुकम् ॥ 10 ॥
मैन्दं नलं ज्योतिमुखं द्विविदं पनसं तथा ।
विभीषणो हनूमांश्च ददृशाते हतान्रणे ॥ 11 ॥
सप्तषष्टिर्हताःकोट्योवानराणान्तरस्विनाम् ।
अह्नःपञ्चमशेषेणवल्लभेनस्वयम्भुवः ॥ 12 ॥
सागरौघनिभम्भीमन्दृष्टवाबाणार्दितम्बलम् ।
मार्गतेजाम्बवन्तंस्मिहनूमान् सविभीषणः ॥ 13 ॥
स्वभावजरयायुक्तंवृद्धंशरशतैश्चितम् ।
प्रजापतिसुतंवीरंशाम्यन्तमिवपावकम् ॥ 14 ॥
दृष्टवातमुपसङ्ग्रम्यपौलस्त्योवाक्यमब्रवीत् ।
च्चिदार्यशरैस्तीक्ष्णैर्नप्राणाध्वंसितास्तव ॥ 15 ॥
विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवानृक्षपुङ्गवः ।
कृच्छ्रादभ्युग्दिरन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत् ॥ 16 ॥
नैरृतेन्द्रमहावीर्यस्वरेणत्वाऽभिलक्ष्ये ।
पीड्यमानशशितैर्बाणैर्नत्वापश्यामिचक्षुषा ॥ 17 ॥
अञ्जनासुप्रजायेनमातरिश्वा च नैरृत ।
हनुमान् वानरश्रेष्ठःप्राणान् धारयतेक्वचित् ॥ 18 ॥
श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यमुवाचेदंविभीषणः ।
आर्यपुत्रावतिक्रम्यकस्मात्पृच्छसिमारुतिम् ॥ 19 ॥
नैवराजनिसुग्रीवेनाङ्गदेनापिराघवे ।
आर्यसन्दर्शितस्स्नेहोयथावायुसुतेपरः ॥ 20 ॥
विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवान्वाक्यमब्रवीत् ।
शृणुनैरृतशार्दूलयस्मात् पृच्छामिमारुतिम् ॥ 21 ॥
तस्मिन्जीवतिवीरेतुहतमप्यहतम्बलम् ।
हनूमत्युज्झितप्राणेजीवन्तोऽपिवयं हृता ॥ 22 ॥
धरतेमारुतिस्तातमारुतप्रतिमोयदि ।
वैश्वानरसमोवीर्वेजीविताशाततोभवेत् ॥ 23 ॥
ततोवृद्धमुपागम्यनियमेनाभ्यवादयत् ।
गृह्यजाम्बवतःपादौहनूमान्मारुतात्मजः ॥ 24 ॥
श्रुत्वाहनुमतोवाक्यन्तदाऽपिव्यथितेन्द्रियः ।
पुनर्जातमिवात्मानम्मन्यतेप्लवगोत्तमः ॥ 25 ॥
ततोऽब्रवीन्महातेजाहनूमन्तं स जाम्बवान् ।
आगच्छहरिशार्दूल वानरांस्त्रातुमर्हसि ॥ 26 ॥
नान्योवक्रमपर्याप्तस्त्वमेषाम्परमस्सखा ।
त्वत्पराक्रमकालोऽयन्नान्यम्पश्यामिकथञ्चन ॥ 27 ॥
ऋक्ष्वानरवीराणामनीकानिप्रहर्षय ।
शल्यौकुरुचाप्येतासादितौरामलक्ष्मणौ ॥ 28 ॥
गत्वापरममध्वानमुपर्युपरिसागरम् ।
हिमवन्तन्नगश्रेष्ठंहनुमन्गन्तुमर्हसि ॥ 29 ॥
ततःकाञ्चनमत्युच्चमृषभम्पर्वतोत्तमम् ।
कैलासशिखरञ्चापिद्रक्ष्यस्यरिनिषूदन ॥ 30 ॥
तयोशशिखरयोर्मध्येप्रदीप्तमतुलप्रभम् ।
सर्यौषधियुतंवीर द्रक्ष्यस्यौषधिपर्यतम् ॥ 31 ॥
तस्यवानरशार्दूल चतस्रो मूधि सम्भवाः ।
द्रक्ष्यस्योषधयोदीप्तादीपय्नत्योदिशोदश ॥ 32 ॥
मृतसञ्जीवनीञ्चैवविशल्यकरणीमपि ।
सुवर्णकरणीञ्चैवसन्धानकरणीन्तथा ॥ 33 ॥
तास्सर्वाहनुमन्गृह्वक्षिप्रमागन्तुमर्हसि ।
आश्वासयहरीन् प्राणैर्योज्यगन्धवहात्मज ॥ 34 ॥
श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यंहनूमान् हरिपुङ्गवः ।
आपूर्यतबलोद्धर्षैस्तोयवेगैरिवार्णवः ॥ 35 ॥
स पर्वततटाग्रस्थः पीडयन्पर्वतोत्तरम् ।
हनूमान्दृश्यते वीरो द्वितीय इव पर्वतः ॥ 36 ॥
हरिपादविनिर्भग्नोनिषसाद स पर्वतः ।
न शशाकतदात्मानंसोढुम्भृशनिपीडितः ॥ 37 ॥
तस्यपेतुर्नगाभूमौहरिवेगाच्चजज्वलुः ।
शृङ्गाणि च व्यशीर्यन्तपीडितस्यहनूमता ॥ 38 ॥
तस्मिन् सम्पीड्यमानेतुभग्नद्रुमशिलातले ।
न शेकुर्वानरास्स्थातुङ्घूर्णमानेनगोत्तमे ॥ 39 ॥
साघूर्णितमहाद्वाराप्रभग्नगृहगोपुरा ।
लङ्कात्रासाकुलारात्रौप्रवृत्तेवाभवत्तदा ॥ 40 ॥
पृथिवीधरसङ्काशोनिपीड्यधरणीधरम् ।
पृथिवीङ्क्षोभयामाससार्णवाम्मारुतात्मजः ॥ 41 ॥
आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।
मेरुमन्दरसङ्काशन्नानाप्रस्रवणाकुलम् ॥ 42 ॥
नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।
सेवितन्देवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ॥ 43 ॥
विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।
नानामृगगणाकीर्णम्बहुकन्दरशोभितम् ॥ 44 ॥
सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।
हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ॥ 45 ॥
पद्भ्यान्तुशैलमापीड्यबडबामुखवन्मुखम् ।
विवृत्योग्रन्ननादोच्चैस्त्रासयन्निवराक्षसान् ॥ 46 ॥
तस्यनानद्यमानस्यश्रुत्वानिनदमद्भुतम् ।
लङ्कास्थाराक्षसास्सर्वे न शेकुस्स्पन्दितुम्भयात् ॥ 47 ॥
नमस्कृत्वाऽथरामायमारुतिर्भीमविक्रमः ।
राघवार्थेपरङ्कर्मसमीहतपरन्तपः ॥ 48 ॥
स पुच्छमुद्यम्यभुजङ्गकल्पंविनम्यपृष्ठंश्रवणेनिकुञ्च्य ।
विवृत्यवक्त्रम्बडबामुखाभमापुफ्लुवेव्योमनिचण्डवेगः ॥ 49 ॥
सवृक्षषण्डांस्तरसाजहारशैलान् शिलाःप्राकृतवानरांश्च ।
बाहूरुवेगोद्धतसम्प्रणुन्नास्तेक्षीणवेगास्सलिलेनिपेतुः ॥ 50 ॥
तौप्रसार्योरगभोगकल्पौभुजौभुजङ्गारिनिकाशवीर्यः ।
जगाममेरुन्नगराजमग्य्रन्दिशःप्रकर्षन्निववायुसूनुः ॥ 51 ॥
स सागरङ्घूर्णितवीचिमालन्तथाभृशम्भ्रामितसर्वसत्त्वम् ।
समीक्षमाणस्सहसाजगामचक्रंयथाविष्णुकराग्रमुक्तम् ॥ 52 ॥
स पर्वतान्वृक्षगवान् सरांसिनदीस्तटाकानिपुरोत्तमानि ।
स्फीतान् जनान्तानपिसम्प्रवीक्ष्यजगामवेगापतितृतुल्यवेगः ॥ 53 ॥
आदित्यपथमाश्रित्यजगाम स गतक्लमः ।
हनूमांस्त्वरितोवीरःपितृतुल्यपराक्रमः ॥ 54 ॥
जवेनमहतायुक्तोमारुतिर्मारुतोयथा ।
जगामहरिशार्दूलोदिशश्शब्देनपूरयन् ॥ 55 ॥
स्म्मरन्जाम्बवतोवाक्यम्मारुतिर्वातरंहसा ।
ददर्शसहसागत्वाहिमवन्तम्महाकपिः ॥ 56 ॥
नानाप्रस्रवणोपेतन्नानाकन्दरनिर्घरम् ।
श्वेताभ्रचयसङ्काशैशशिखरैश्चारुदर्शनैः ॥ 57 ॥
शोभितंविविधैर्वृक्षैरगमत्पर्वतोत्तमम् ।
स तंसमासाद्यमहानगेन्द्रमतिप्रवृद्धोत्तमघोरशृङ्गम् ।
ददर्शपुण्यानिमहाश्रमाणिसुरर्षिसङ्घोत्तमसेवितानि ॥ 58 ॥
स ब्रह्मकोशंरजतालयं च शक्रालयंरुद्रशरप्रमोक्षम् ।
हयाननम्ब्रह्मशिरश्चदीप्तन्ददर्शवैवस्वतकिङ्करांश्च ॥ 59 ॥
वज्रालयं वैश्वरणालयं च ।
सूर्यप्रभं सूर्यनिबन्धनं च ।
ब्रह्मासनं शङ्करकार्मुकं च ।
ददर्श नाभिं च वसुन्धरायाः ॥ 60 ॥
कैलासमग्य्रंहिमवच्छिलां च तथर्षभङ्काञ्चनशैलमग्य्रम् ।
सन्दीप्तसर्वौषधिसन्प्रदीप्तन्ददर्शसर्वौषधिपर्वतेन्द्रम् ॥ 61 ॥
स तंसमीक्ष्यानलरश्मिदीप्तंविसिष्मियेवासवदूतसूनुः ।
आवृत्यतञ्चौषधिपर्वतेन्द्रन्तत्रौषधीनांविचयञ्चकार ॥ 62 ॥
सयोजनसहस्राणिसमतीत्यमहाकपिः ।
दिव्यौषधिधरंशैलंव्यचरन्मारुतात्मजः ॥ 63 ॥
महौषध्यस्ततस्सर्वास्तस्मिन् पर्वतसत्तमे ।
विज्ञायार्थिनमायान्तन्ततोजग्मुरदर्शनम् ॥ 64 ॥
स तामहात्माहनुमानपश्यंश्चुकोपकोपाच्चभृशन्ननाद ।
अमृष्यमाणोऽनगिनिकाशचक्षुर्महीधरेन्द्रन्तमुवाचवाक्यम् ॥ 65 ॥
कीमेतदेवंसुविनिश्चितन्तेयद्राघवेनासिकृतानुकम्प ।
पश्याद्यमद्बाहुबलाभिभूतोविकीर्णमात्मानमथोनगेन्द्र ॥ 66 ॥
स तस्यशृङ्गंसनगंसनागंसकाञ्चनन्धातुसहस्रजुष्टम् ।
विकीर्णकूटञ्ज्वलिताग्रसानुम्प्रगृह्यवेगात्सहसोन्ममाथ ॥ 67 ॥
सतसमुत्पाट्यखमुत्पपातवित्रास्यलोकान् ससुरासुरेन्द्रान् ।
संस्तूयमानःखचरैरनेकैर्जगामवेगाद्गरुडोग्रवेगः ॥ 68 ॥
स भास्कराध्वानमनुप्रपन्नस्तम्भास्कराभंशिखरम्प्रगृह्य ।
बभौतदाभास्करसन्निकाशोरवेस्समीपेप्रतिभास्कराभः ॥ 69 ॥
स तेनशैलेनभृशंरराजशैलोपमोगन्धवहात्मजस्तु ।
सहस्रधारेणसपावकेनचक्रेणखेविष्णुरिवार्पितेन ॥ 70 ॥
तंवानराःप्रेक्ष्यविनेदुरुच्चैस्सतानपिप्रेक्ष्यमुदाननाद ।
तेषांसमुध्घुष्टरवन्निशम्यलङ्कालयाभीमतरंविनेदुः ॥ 71 ॥
ततोमहात्मानिपपाततस्मिन् शैलोत्तमेवानरसैन्यमथ्ये ।
हर्युत्तमेभ्यशशिरसाऽभिवाद्यविभीषणन्तत्र स सस्वजे च ॥ 72 ॥
तावप्युभौमानुषराजपुत्रौतङ्गन्धमाघ्रायमहौषधीनाम् ।
बभूवतुस्तत्रतदाविशल्यावुत्तस्थुरन्ये च हरिप्रवीराः ॥ 73 ॥
सर्वेविशल्याविरुजाःक्षणेनहरिप्रवीराश्चहताश्चयेस्युः ।
गन्धेनतासाम्प्रवरौषधीनांसुप्तानिशान्तेष्विवसम्प्रबुद्धाः ॥ 74 ॥
दाप्रभृतिलङ्कायांयुध्यन्तेहरिराक्षसाः ।
तदाप्रभृतिमानार्थमाज्ञयारावणस्य च ॥ 75 ॥
येहन्यन्तेरणेतत्रराक्षसाःकपिकुञ्जरैः ।
हताहतास्तुक्षिप्यन्तेसर्वएवतुसागरे ॥ 76 ॥
ततोहरिर्गन्धवहात्मजस्तुतमोषधीशैलमुदग्रवेगः ।
निनायवेगाद्धिमवन्तमेवपुनश्चरामेणसमाजगाम ॥ 77 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुःसप्ततितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha catuḥsaptatitamassargaḥ |
tayostadāsāditayoraṇāgremumohasainyaṃharipuṅgavānām |
sugrīvanīlāṅgadajāmbavanto na cāpikiñcitpratipedirete || 1 ||
tatoviṣaṇṇaṃsamavekṣyasainyaṃvibhīṣaṇobuddhimatāṃvariṣṭhaḥ |
uvācaśākhamṛgarājavīrānāśvāsayannapratimairvacobhiḥ || 2 ||
mābhaiṣṭanāstyatraviṣādakāloyadāryaputtrauvivaśauviṣaṇṇau |
svayambhuvovākyamathodvahantauyatsāditāvindrajidastrajālaiḥ || 3 ||
tasmaitudattamparamāstrametatsvayambhuvābrāhmamamoghavegam |
tanmānayantauyudhirājaputraunipātitauko'traviṣādakālaḥ || 4 ||
brāhmamastrantatodhīmānmānayitvātumārutiḥ |
vibhīṣaṇavacaśśrutvāhanūmāṃstamathābravīt || 5 ||
etasminnihatesainyevānarāṇāntarasvinām |
yoyodhārayateprāṇāṃstantamāśvāsayāva || 6 ||
tāvubhauyugapavadīrauhanūmadrākṣasottamau |
ulkāhastautadārātrauraṇaśīrṣeviceratuḥ || 7 ||
bhinnalāṅgūlahastorupādāṅguli śiro dharaiḥ |
sravadbhiḥ kṣatajaṃ gātraiḥ prasravadbhiḥ samantataḥ || 8 ||
patitaiḥparvatākārairvānarairabhisaṅkulām |
śassaiścapatitairdīptairdadṛśātevasundharām || 9 ||
sugrīvamaṅgadannīlaṃśarabhaṅgandhamādanam |
gavākṣaṃ ca suṣeṇaṃ ca vegadarśinamāhukam || 10 ||
maindaṃ nalaṃ jyotimukhaṃ dvividaṃ panasaṃ tathā |
vibhīṣaṇo hanūmāṃśca dadṛśāte hatānraṇe || 11 ||
saptaṣaṣṭirhatāḥkoṭyovānarāṇāntarasvinām |
ahnaḥpañcamaśeṣeṇavallabhenasvayambhuvaḥ || 12 ||
sāgaraughanibhambhīmandṛṣṭavābāṇārditambalam |
mārgatejāmbavantaṃsmihanūmān savibhīṣaṇaḥ || 13 ||
svabhāvajarayāyuktaṃvṛddhaṃśaraśataiścitam |
prajāpatisutaṃvīraṃśāmyantamivapāvakam || 14 ||
dṛṣṭavātamupasaṅgramyapaulastyovākyamabravīt |
ccidāryaśaraistīkṣṇairnaprāṇādhvaṃsitāstava || 15 ||
vibhīṣaṇavacaśśrutvājāmbavānṛkṣapuṅgavaḥ |
kṛcchrādabhyugdiranvākyamidaṃvacanamabravīt || 16 ||
nairṛtendramahāvīryasvareṇatvā'bhilakṣye |
pīḍyamānaśaśitairbāṇairnatvāpaśyāmicakṣuṣā || 17 ||
añjanāsuprajāyenamātariśvā ca nairṛta |
hanumān vānaraśreṣṭhaḥprāṇān dhārayatekvacit || 18 ||
śrutvājāmbavatovākyamuvācedaṃvibhīṣaṇaḥ |
āryaputrāvatikramyakasmātpṛcchasimārutim || 19 ||
naivarājanisugrīvenāṅgadenāpirāghave |
āryasandarśitassnehoyathāvāyusuteparaḥ || 20 ||
vibhīṣaṇavacaśśrutvājāmbavānvākyamabravīt |
śṛṇunairṛtaśārdūlayasmāt pṛcchāmimārutim || 21 ||
tasminjīvativīretuhatamapyahatambalam |
hanūmatyujjhitaprāṇejīvanto'pivayaṃ hṛtā || 22 ||
dharatemārutistātamārutapratimoyadi |
vaiśvānarasamovīrvejīvitāśātatobhavet || 23 ||
tatovṛddhamupāgamyaniyamenābhyavādayat |
gṛhyajāmbavataḥpādauhanūmānmārutātmajaḥ || 24 ||
śrutvāhanumatovākyantadā'pivyathitendriyaḥ |
punarjātamivātmānammanyateplavagottamaḥ || 25 ||
tato'bravīnmahātejāhanūmantaṃ sa jāmbavān |
āgacchahariśārdūla vānarāṃstrātumarhasi || 26 ||
nānyovakramaparyāptastvameṣāmparamassakhā |
tvatparākramakālo'yannānyampaśyāmikathañcana || 27 ||
ṛkṣvānaravīrāṇāmanīkānipraharṣaya |
śalyaukurucāpyetāsāditaurāmalakṣmaṇau || 28 ||
gatvāparamamadhvānamuparyuparisāgaram |
himavantannagaśreṣṭhaṃhanumangantumarhasi || 29 ||
tataḥkāñcanamatyuccamṛṣabhamparvatottamam |
kailāsaśikharañcāpidrakṣyasyariniṣūdana || 30 ||
tayośaśikharayormadhyepradīptamatulaprabham |
saryauṣadhiyutaṃvīra drakṣyasyauṣadhiparyatam || 31 ||
tasyavānaraśārdūla catasro mūdhi sambhavāḥ |
drakṣyasyoṣadhayodīptādīpaynatyodiśodaśa || 32 ||
mṛtasañjīvanīñcaivaviśalyakaraṇīmapi |
suvarṇakaraṇīñcaivasandhānakaraṇīntathā || 33 ||
tāssarvāhanumangṛhvakṣipramāgantumarhasi |
āśvāsayaharīn prāṇairyojyagandhavahātmaja || 34 ||
śrutvājāmbavatovākyaṃhanūmān haripuṅgavaḥ |
āpūryatabaloddharṣaistoyavegairivārṇavaḥ || 35 ||
sa parvatataṭāgrasthaḥ pīḍayanparvatottaram |
hanūmāndṛśyate vīro dvitīya iva parvataḥ || 36 ||
haripādavinirbhagnoniṣasāda sa parvataḥ |
na śaśākatadātmānaṃsoḍhumbhṛśanipīḍitaḥ || 37 ||
tasyapeturnagābhūmauharivegāccajajvaluḥ |
śṛṅgāṇi ca vyaśīryantapīḍitasyahanūmatā || 38 ||
tasmin sampīḍyamānetubhagnadrumaśilātale |
na śekurvānarāssthātuṅghūrṇamānenagottame || 39 ||
sāghūrṇitamahādvārāprabhagnagṛhagopurā |
laṅkātrāsākulārātraupravṛttevābhavattadā || 40 ||
pṛthivīdharasaṅkāśonipīḍyadharaṇīdharam |
pṛthivīṅkṣobhayāmāsasārṇavāmmārutātmajaḥ || 41 ||
ārurohatadātasmāddharirmalayaparvatam |
merumandarasaṅkāśannānāprasravaṇākulam || 42 ||
nānādrumalatākīrṇaṃvikāsikamalotpalam |
sevitandevagandharvaiṣṣaṣṭiyojanamucchritam || 43 ||
vidyādharairmunigaṇairapsarobhirniṣevitam |
nānāmṛgagaṇākīrṇambahukandaraśobhitam || 44 ||
sarvānākulayaṃstatrayakṣagandharvakinnarān |
hanumān meghasaṅkāśovavṛdhemārutātmajaḥ || 45 ||
padbhyāntuśailamāpīḍyabaḍabāmukhavanmukham |
vivṛtyogrannanādoccaistrāsayannivarākṣasān || 46 ||
tasyanānadyamānasyaśrutvāninadamadbhutam |
laṅkāsthārākṣasāssarve na śekusspanditumbhayāt || 47 ||
namaskṛtvā'tharāmāyamārutirbhīmavikramaḥ |
rāghavārtheparaṅkarmasamīhataparantapaḥ || 48 ||
sa pucchamudyamyabhujaṅgakalpaṃvinamyapṛṣṭhaṃśravaṇenikuñcya |
vivṛtyavaktrambaḍabāmukhābhamāpuphluvevyomanicaṇḍavegaḥ || 49 ||
savṛkṣaṣaṇḍāṃstarasājahāraśailān śilāḥprākṛtavānarāṃśca |
bāhūruvegoddhatasampraṇunnāstekṣīṇavegāssalilenipetuḥ || 50 ||
tauprasāryoragabhogakalpaubhujaubhujaṅgārinikāśavīryaḥ |
jagāmamerunnagarājamagyrandiśaḥprakarṣannivavāyusūnuḥ || 51 ||
sa sāgaraṅghūrṇitavīcimālantathābhṛśambhrāmitasarvasattvam |
samīkṣamāṇassahasājagāmacakraṃyathāviṣṇukarāgramuktam || 52 ||
sa parvatānvṛkṣagavān sarāṃsinadīstaṭākānipurottamāni |
sphītān janāntānapisampravīkṣyajagāmavegāpatitṛtulyavegaḥ || 53 ||
ādityapathamāśrityajagāma sa gataklamaḥ |
hanūmāṃstvaritovīraḥpitṛtulyaparākramaḥ || 54 ||
javenamahatāyuktomārutirmārutoyathā |
jagāmahariśārdūlodiśaśśabdenapūrayan || 55 ||
smmaranjāmbavatovākyammārutirvātaraṃhasā |
dadarśasahasāgatvāhimavantammahākapiḥ || 56 ||
nānāprasravaṇopetannānākandaranirgharam |
śvetābhracayasaṅkāśaiśaśikharaiścārudarśanaiḥ || 57 ||
śobhitaṃvividhairvṛkṣairagamatparvatottamam |
sa taṃsamāsādyamahānagendramatipravṛddhottamaghoraśṛṅgam |
dadarśapuṇyānimahāśramāṇisurarṣisaṅghottamasevitāni || 58 ||
sa brahmakośaṃrajatālayaṃ ca śakrālayaṃrudraśarapramokṣam |
hayānanambrahmaśiraścadīptandadarśavaivasvatakiṅkarāṃśca || 59 ||
vajrālayaṃ vaiśvaraṇālayaṃ ca |
sūryaprabhaṃ sūryanibandhanaṃ ca |
brahmāsanaṃ śaṅkarakārmukaṃ ca |
dadarśa nābhiṃ ca vasundharāyāḥ || 60 ||
kailāsamagyraṃhimavacchilāṃ ca tatharṣabhaṅkāñcanaśailamagyram |
sandīptasarvauṣadhisanpradīptandadarśasarvauṣadhiparvatendram || 61 ||
sa taṃsamīkṣyānalaraśmidīptaṃvisiṣmiyevāsavadūtasūnuḥ |
āvṛtyatañcauṣadhiparvatendrantatrauṣadhīnāṃvicayañcakāra || 62 ||
sayojanasahasrāṇisamatītyamahākapiḥ |
divyauṣadhidharaṃśailaṃvyacaranmārutātmajaḥ || 63 ||
mahauṣadhyastatassarvāstasmin parvatasattame |
vijñāyārthinamāyāntantatojagmuradarśanam || 64 ||
sa tāmahātmāhanumānapaśyaṃścukopakopāccabhṛśannanāda |
amṛṣyamāṇo'naginikāśacakṣurmahīdharendrantamuvācavākyam || 65 ||
kīmetadevaṃsuviniścitanteyadrāghavenāsikṛtānukampa |
paśyādyamadbāhubalābhibhūtovikīrṇamātmānamathonagendra || 66 ||
sa tasyaśṛṅgaṃsanagaṃsanāgaṃsakāñcanandhātusahasrajuṣṭam |
vikīrṇakūṭañjvalitāgrasānumpragṛhyavegātsahasonmamātha || 67 ||
satasamutpāṭyakhamutpapātavitrāsyalokān sasurāsurendrān |
saṃstūyamānaḥkhacarairanekairjagāmavegādgaruḍogravegaḥ || 68 ||
sa bhāskarādhvānamanuprapannastambhāskarābhaṃśikharampragṛhya |
babhautadābhāskarasannikāśoravessamīpepratibhāskarābhaḥ || 69 ||
sa tenaśailenabhṛśaṃrarājaśailopamogandhavahātmajastu |
sahasradhāreṇasapāvakenacakreṇakheviṣṇurivārpitena || 70 ||
taṃvānarāḥprekṣyavineduruccaissatānapiprekṣyamudānanāda |
teṣāṃsamudhghuṣṭaravanniśamyalaṅkālayābhīmataraṃvineduḥ || 71 ||
tatomahātmānipapātatasmin śailottamevānarasainyamathye |
haryuttamebhyaśaśirasā'bhivādyavibhīṣaṇantatra sa sasvaje ca || 72 ||
tāvapyubhaumānuṣarājaputrautaṅgandhamāghrāyamahauṣadhīnām |
babhūvatustatratadāviśalyāvuttasthuranye ca haripravīrāḥ || 73 ||
sarveviśalyāvirujāḥkṣaṇenaharipravīrāścahatāścayesyuḥ |
gandhenatāsāmpravarauṣadhīnāṃsuptāniśānteṣvivasamprabuddhāḥ || 74 ||
dāprabhṛtilaṅkāyāṃyudhyanteharirākṣasāḥ |
tadāprabhṛtimānārthamājñayārāvaṇasya ca || 75 ||
yehanyanteraṇetatrarākṣasāḥkapikuñjaraiḥ |
hatāhatāstukṣipyantesarvaevatusāgare || 76 ||
tatoharirgandhavahātmajastutamoṣadhīśailamudagravegaḥ |
nināyavegāddhimavantamevapunaścarāmeṇasamājagāma || 77 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥsaptatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.