ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ යුද්ධකාණ්ඩම් .
අථ චතුඃසප්තතිතමස්සර්ගඃ .
තයෝස්තදාසාදිතයෝරණාග්රේමුමෝහසෛන්යංහරිපුඞ්ගවානාම් .
සුග්රීවනීලාඞ්ගදජාම්බවන්තෝ න චාපිකිඤ්චිත්ප්රතිපේදිරේතේ .. 1 ..
තතෝවිෂණ්ණංසමවේක්ෂ්යසෛන්යංවිභීෂණෝබුද්ධිමතාංවරිෂ්ඨඃ .
උවාචශාඛමෘගරාජවීරානාශ්වාසයන්නප්රතිමෛර්වචෝභිඃ .. 2 ..
මාභෛෂ්ටනාස්ත්යත්රවිෂාදකාලෝයදාර්යපුත්ත්රෞවිවශෞවිෂණ්ණෞ .
ස්වයම්භුවෝවාක්යමථෝද්වහන්තෞයත්සාදිතාවින්ද්රජිදස්ත්රජාලෛඃ .. 3 ..
තස්මෛතුදත්තම්පරමාස්ත්රමේතත්ස්වයම්භුවාබ්රාහ්මමමෝඝවේගම් .
තන්මානයන්තෞයුධිරාජපුත්රෞනිපාතිතෞකෝ(අ)ත්රවිෂාදකාලඃ .. 4 ..
බ්රාහ්මමස්ත්රන්තතෝධීමාන්මානයිත්වාතුමාරුතිඃ .
විභීෂණවචශ්ශ්රුත්වාහනූමාංස්තමථාබ්රවීත් .. 5 ..
ඒතස්මින්නිහතේසෛන්යේවානරාණාන්තරස්විනාම් .
යෝයෝධාරයතේප්රාණාංස්තන්තමාශ්වාසයාව .. 6 ..
තාවුභෞයුගපවදීරෞහනූමද්රාක්ෂසෝත්තමෞ .
උල්කාහස්තෞතදාරාත්රෞරණශීර්ෂේවිචේරතුඃ .. 7 ..
භින්නලාඞ්ගූලහස්තෝරුපාදාඞ්ගුලි ශිරෝ ධරෛඃ .
ස්රවද්භිඃ ක්ෂතජං ගාත්රෛඃ ප්රස්රවද්භිඃ සමන්තතඃ .. 8 ..
පතිතෛඃපර්වතාකාරෛර්වානරෛරභිසඞ්කුලාම් .
ශස්සෛශ්චපතිතෛර්දීප්තෛර්දදෘශාතේවසුන්ධරාම් .. 9 ..
සුග්රීවමඞ්ගදන්නීලංශරභඞ්ගන්ධමාදනම් .
ගවාක්ෂං ච සුෂේණං ච වේගදර්ශිනමාහුකම් .. 10 ..
මෛන්දං නලං ජ්යෝතිමුඛං ද්විවිදං පනසං තථා .
විභීෂණෝ හනූමාංශ්ච දදෘශාතේ හතාන්රණේ .. 11 ..
සප්තෂෂ්ටිර්හතාඃකෝට්යෝවානරාණාන්තරස්විනාම් .
අහ්නඃපඤ්චමශේෂේණවල්ලභේනස්වයම්භුවඃ .. 12 ..
සාගරෞඝනිභම්භීමන්දෘෂ්ටවාබාණාර්දිතම්බලම් .
මාර්ගතේජාම්බවන්තංස්මිහනූමාන් සවිභීෂණඃ .. 13 ..
ස්වභාවජරයායුක්තංවෘද්ධංශරශතෛශ්චිතම් .
ප්රජාපතිසුතංවීරංශාම්යන්තමිවපාවකම් .. 14 ..
දෘෂ්ටවාතමුපසඞ්ග්රම්යපෞලස්ත්යෝවාක්යමබ්රවීත් .
ච්චිදාර්යශරෛස්තීක්ෂ්ණෛර්නප්රාණාධ්වංසිතාස්තව .. 15 ..
විභීෂණවචශ්ශ්රුත්වාජාම්බවානෘක්ෂපුඞ්ගවඃ .
කෘච්ඡ්රාදභ්යුග්දිරන්වාක්යමිදංවචනමබ්රවීත් .. 16 ..
නෛරෘතේන්ද්රමහාවීර්යස්වරේණත්වා(අ)භිලක්ෂ්යේ .
පීඩ්යමානශශිතෛර්බාණෛර්නත්වාපශ්යාමිචක්ෂුෂා .. 17 ..
අඤ්ජනාසුප්රජායේනමාතරිශ්වා ච නෛරෘත .
හනුමාන් වානරශ්රේෂ්ඨඃප්රාණාන් ධාරයතේක්වචිත් .. 18 ..
ශ්රුත්වාජාම්බවතෝවාක්යමුවාචේදංවිභීෂණඃ .
ආර්යපුත්රාවතික්රම්යකස්මාත්පෘච්ඡසිමාරුතිම් .. 19 ..
නෛවරාජනිසුග්රීවේනාඞ්ගදේනාපිරාඝවේ .
ආර්යසන්දර්ශිතස්ස්නේහෝයථාවායුසුතේපරඃ .. 20 ..
විභීෂණවචශ්ශ්රුත්වාජාම්බවාන්වාක්යමබ්රවීත් .
ශෘණුනෛරෘතශාර්දූලයස්මාත් පෘච්ඡාමිමාරුතිම් .. 21 ..
තස්මින්ජීවතිවීරේතුහතමප්යහතම්බලම් .
හනූමත්යුජ්ඣිතප්රාණේජීවන්තෝ(අ)පිවයං හෘතා .. 22 ..
ධරතේමාරුතිස්තාතමාරුතප්රතිමෝයදි .
වෛශ්වානරසමෝවීර්වේජීවිතාශාතතෝභවේත් .. 23 ..
තතෝවෘද්ධමුපාගම්යනියමේනාභ්යවාදයත් .
ගෘහ්යජාම්බවතඃපාදෞහනූමාන්මාරුතාත්මජඃ .. 24 ..
ශ්රුත්වාහනුමතෝවාක්යන්තදා(අ)පිව්යථිතේන්ද්රියඃ .
පුනර්ජාතමිවාත්මානම්මන්යතේප්ලවගෝත්තමඃ .. 25 ..
තතෝ(අ)බ්රවීන්මහාතේජාහනූමන්තං ස ජාම්බවාන් .
ආගච්ඡහරිශාර්දූල වානරාංස්ත්රාතුමර්හසි .. 26 ..
නාන්යෝවක්රමපර්යාප්තස්ත්වමේෂාම්පරමස්සඛා .
ත්වත්පරාක්රමකාලෝ(අ)යන්නාන්යම්පශ්යාමිකථඤ්චන .. 27 ..
ඍක්ෂ්වානරවීරාණාමනීකානිප්රහර්ෂය .
ශල්යෞකුරුචාප්යේතාසාදිතෞරාමලක්ෂ්මණෞ .. 28 ..
ගත්වාපරමමධ්වානමුපර්යුපරිසාගරම් .
හිමවන්තන්නගශ්රේෂ්ඨංහනුමන්ගන්තුමර්හසි .. 29 ..
තතඃකාඤ්චනමත්යුච්චමෘෂභම්පර්වතෝත්තමම් .
කෛලාසශිඛරඤ්චාපිද්රක්ෂ්යස්යරිනිෂූදන .. 30 ..
තයෝශශිඛරයෝර්මධ්යේප්රදීප්තමතුලප්රභම් .
සර්යෞෂධියුතංවීර ද්රක්ෂ්යස්යෞෂධිපර්යතම් .. 31 ..
තස්යවානරශාර්දූල චතස්රෝ මූධි සම්භවාඃ .
ද්රක්ෂ්යස්යෝෂධයෝදීප්තාදීපය්නත්යෝදිශෝදශ .. 32 ..
මෘතසඤ්ජීවනීඤ්චෛවවිශල්යකරණීමපි .
සුවර්ණකරණීඤ්චෛවසන්ධානකරණීන්තථා .. 33 ..
තාස්සර්වාහනුමන්ගෘහ්වක්ෂිප්රමාගන්තුමර්හසි .
ආශ්වාසයහරීන් ප්රාණෛර්යෝජ්යගන්ධවහාත්මජ .. 34 ..
ශ්රුත්වාජාම්බවතෝවාක්යංහනූමාන් හරිපුඞ්ගවඃ .
ආපූර්යතබලෝද්ධර්ෂෛස්තෝයවේගෛරිවාර්ණවඃ .. 35 ..
ස පර්වතතටාග්රස්ථඃ පීඩයන්පර්වතෝත්තරම් .
හනූමාන්දෘශ්යතේ වීරෝ ද්විතීය ඉව පර්වතඃ .. 36 ..
හරිපාදවිනිර්භග්නෝනිෂසාද ස පර්වතඃ .
න ශශාකතදාත්මානංසෝඪුම්භෘශනිපීඩිතඃ .. 37 ..
තස්යපේතුර්නගාභූමෞහරිවේගාච්චජජ්වලුඃ .
ශෘඞ්ගාණි ච ව්යශීර්යන්තපීඩිතස්යහනූමතා .. 38 ..
තස්මින් සම්පීඩ්යමානේතුභග්නද්රුමශිලාතලේ .
න ශේකුර්වානරාස්ස්ථාතුඞ්ඝූර්ණමානේනගෝත්තමේ .. 39 ..
සාඝූර්ණිතමහාද්වාරාප්රභග්නගෘහගෝපුරා .
ලඞ්කාත්රාසාකුලාරාත්රෞප්රවෘත්තේවාභවත්තදා .. 40 ..
පෘථිවීධරසඞ්කාශෝනිපීඩ්යධරණීධරම් .
පෘථිවීඞ්ක්ෂෝභයාමාසසාර්ණවාම්මාරුතාත්මජඃ .. 41 ..
ආරුරෝහතදාතස්මාද්ධරිර්මලයපර්වතම් .
මේරුමන්දරසඞ්කාශන්නානාප්රස්රවණාකුලම් .. 42 ..
නානාද්රුමලතාකීර්ණංවිකාසිකමලෝත්පලම් .
සේවිතන්දේවගන්ධර්වෛෂ්ෂෂ්ටියෝජනමුච්ඡ්රිතම් .. 43 ..
විද්යාධරෛර්මුනිගණෛරප්සරෝභිර්නිෂේවිතම් .
නානාමෘගගණාකීර්ණම්බහුකන්දරශෝභිතම් .. 44 ..
සර්වානාකුලයංස්තත්රයක්ෂගන්ධර්වකින්නරාන් .
හනුමාන් මේඝසඞ්කාශෝවවෘධේමාරුතාත්මජඃ .. 45 ..
පද්භ්යාන්තුශෛලමාපීඩ්යබඩබාමුඛවන්මුඛම් .
විවෘත්යෝග්රන්නනාදෝච්චෛස්ත්රාසයන්නිවරාක්ෂසාන් .. 46 ..
තස්යනානද්යමානස්යශ්රුත්වානිනදමද්භුතම් .
ලඞ්කාස්ථාරාක්ෂසාස්සර්වේ න ශේකුස්ස්පන්දිතුම්භයාත් .. 47 ..
නමස්කෘත්වා(අ)ථරාමායමාරුතිර්භීමවික්රමඃ .
රාඝවාර්ථේපරඞ්කර්මසමීහතපරන්තපඃ .. 48 ..
ස පුච්ඡමුද්යම්යභුජඞ්ගකල්පංවිනම්යපෘෂ්ඨංශ්රවණේනිකුඤ්ච්ය .
විවෘත්යවක්ත්රම්බඩබාමුඛාභමාපුඵ්ලුවේව්යෝමනිචණ්ඩවේගඃ .. 49 ..
සවෘක්ෂෂණ්ඩාංස්තරසාජහාරශෛලාන් ශිලාඃප්රාකෘතවානරාංශ්ච .
බාහූරුවේගෝද්ධතසම්ප්රණුන්නාස්තේක්ෂීණවේගාස්සලිලේනිපේතුඃ .. 50 ..
තෞප්රසාර්යෝරගභෝගකල්පෞභුජෞභුජඞ්ගාරිනිකාශවීර්යඃ .
ජගාමමේරුන්නගරාජමග්ය්රන්දිශඃප්රකර්ෂන්නිවවායුසූනුඃ .. 51 ..
ස සාගරඞ්ඝූර්ණිතවීචිමාලන්තථාභෘශම්භ්රාමිතසර්වසත්ත්වම් .
සමීක්ෂමාණස්සහසාජගාමචක්රංයථාවිෂ්ණුකරාග්රමුක්තම් .. 52 ..
ස පර්වතාන්වෘක්ෂගවාන් සරාංසිනදීස්තටාකානිපුරෝත්තමානි .
ස්ඵීතාන් ජනාන්තානපිසම්ප්රවීක්ෂ්යජගාමවේගාපතිතෘතුල්යවේගඃ .. 53 ..
ආදිත්යපථමාශ්රිත්යජගාම ස ගතක්ලමඃ .
හනූමාංස්ත්වරිතෝවීරඃපිතෘතුල්යපරාක්රමඃ .. 54 ..
ජවේනමහතායුක්තෝමාරුතිර්මාරුතෝයථා .
ජගාමහරිශාර්දූලෝදිශශ්ශබ්දේනපූරයන් .. 55 ..
ස්ම්මරන්ජාම්බවතෝවාක්යම්මාරුතිර්වාතරංහසා .
දදර්ශසහසාගත්වාහිමවන්තම්මහාකපිඃ .. 56 ..
නානාප්රස්රවණෝපේතන්නානාකන්දරනිර්ඝරම් .
ශ්වේතාභ්රචයසඞ්කාශෛශශිඛරෛශ්චාරුදර්ශනෛඃ .. 57 ..
ශෝභිතංවිවිධෛර්වෘක්ෂෛරගමත්පර්වතෝත්තමම් .
ස තංසමාසාද්යමහානගේන්ද්රමතිප්රවෘද්ධෝත්තමඝෝරශෘඞ්ගම් .
දදර්ශපුණ්යානිමහාශ්රමාණිසුරර්ෂිසඞ්ඝෝත්තමසේවිතානි .. 58 ..
ස බ්රහ්මකෝශංරජතාලයං ච ශක්රාලයංරුද්රශරප්රමෝක්ෂම් .
හයානනම්බ්රහ්මශිරශ්චදීප්තන්දදර්ශවෛවස්වතකිඞ්කරාංශ්ච .. 59 ..
වජ්රාලයං වෛශ්වරණාලයං ච .
සූර්යප්රභං සූර්යනිබන්ධනං ච .
බ්රහ්මාසනං ශඞ්කරකාර්මුකං ච .
දදර්ශ නාභිං ච වසුන්ධරායාඃ .. 60 ..
කෛලාසමග්ය්රංහිමවච්ඡිලාං ච තථර්ෂභඞ්කාඤ්චනශෛලමග්ය්රම් .
සන්දීප්තසර්වෞෂධිසන්ප්රදීප්තන්දදර්ශසර්වෞෂධිපර්වතේන්ද්රම් .. 61 ..
ස තංසමීක්ෂ්යානලරශ්මිදීප්තංවිසිෂ්මියේවාසවදූතසූනුඃ .
ආවෘත්යතඤ්චෞෂධිපර්වතේන්ද්රන්තත්රෞෂධීනාංවිචයඤ්චකාර .. 62 ..
සයෝජනසහස්රාණිසමතීත්යමහාකපිඃ .
දිව්යෞෂධිධරංශෛලංව්යචරන්මාරුතාත්මජඃ .. 63 ..
මහෞෂධ්යස්තතස්සර්වාස්තස්මින් පර්වතසත්තමේ .
විජ්ඤායාර්ථිනමායාන්තන්තතෝජග්මුරදර්ශනම් .. 64 ..
ස තාමහාත්මාහනුමානපශ්යංශ්චුකෝපකෝපාච්චභෘශන්නනාද .
අමෘෂ්යමාණෝ(අ)නගිනිකාශචක්ෂුර්මහීධරේන්ද්රන්තමුවාචවාක්යම් .. 65 ..
කීමේතදේවංසුවිනිශ්චිතන්තේයද්රාඝවේනාසිකෘතානුකම්ප .
පශ්යාද්යමද්බාහුබලාභිභූතෝවිකීර්ණමාත්මානමථෝනගේන්ද්ර .. 66 ..
ස තස්යශෘඞ්ගංසනගංසනාගංසකාඤ්චනන්ධාතුසහස්රජුෂ්ටම් .
විකීර්ණකූටඤ්ජ්වලිතාග්රසානුම්ප්රගෘහ්යවේගාත්සහසෝන්මමාථ .. 67 ..
සතසමුත්පාට්යඛමුත්පපාතවිත්රාස්යලෝකාන් සසුරාසුරේන්ද්රාන් .
සංස්තූයමානඃඛචරෛරනේකෛර්ජගාමවේගාද්ගරුඩෝග්රවේගඃ .. 68 ..
ස භාස්කරාධ්වානමනුප්රපන්නස්තම්භාස්කරාභංශිඛරම්ප්රගෘහ්ය .
බභෞතදාභාස්කරසන්නිකාශෝරවේස්සමීපේප්රතිභාස්කරාභඃ .. 69 ..
ස තේනශෛලේනභෘශංරරාජශෛලෝපමෝගන්ධවහාත්මජස්තු .
සහස්රධාරේණසපාවකේනචක්රේණඛේවිෂ්ණුරිවාර්පිතේන .. 70 ..
තංවානරාඃප්රේක්ෂ්යවිනේදුරුච්චෛස්සතානපිප්රේක්ෂ්යමුදානනාද .
තේෂාංසමුධ්ඝුෂ්ටරවන්නිශම්යලඞ්කාලයාභීමතරංවිනේදුඃ .. 71 ..
තතෝමහාත්මානිපපාතතස්මින් ශෛලෝත්තමේවානරසෛන්යමථ්යේ .
හර්යුත්තමේභ්යශශිරසා(අ)භිවාද්යවිභීෂණන්තත්ර ස සස්වජේ ච .. 72 ..
තාවප්යුභෞමානුෂරාජපුත්රෞතඞ්ගන්ධමාඝ්රායමහෞෂධීනාම් .
බභූවතුස්තත්රතදාවිශල්යාවුත්තස්ථුරන්යේ ච හරිප්රවීරාඃ .. 73 ..
සර්වේවිශල්යාවිරුජාඃක්ෂණේනහරිප්රවීරාශ්චහතාශ්චයේස්යුඃ .
ගන්ධේනතාසාම්ප්රවරෞෂධීනාංසුප්තානිශාන්තේෂ්විවසම්ප්රබුද්ධාඃ .. 74 ..
දාප්රභෘතිලඞ්කායාංයුධ්යන්තේහරිරාක්ෂසාඃ .
තදාප්රභෘතිමානාර්ථමාජ්ඤයාරාවණස්ය ච .. 75 ..
යේහන්යන්තේරණේතත්රරාක්ෂසාඃකපිකුඤ්ජරෛඃ .
හතාහතාස්තුක්ෂිප්යන්තේසර්වඒවතුසාගරේ .. 76 ..
තතෝහරිර්ගන්ධවහාත්මජස්තුතමෝෂධීශෛලමුදග්රවේගඃ .
නිනායවේගාද්ධිමවන්තමේවපුනශ්චරාමේණසමාජගාම .. 77 ..
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ යුද්ධකාණ්ඩේ චතුඃසප්තතිතමස්සර්ගඃ ..
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha catuḥsaptatitamassargaḥ |
tayostadāsāditayoraṇāgremumohasainyaṃharipuṅgavānām |
sugrīvanīlāṅgadajāmbavanto na cāpikiñcitpratipedirete || 1 ||
tatoviṣaṇṇaṃsamavekṣyasainyaṃvibhīṣaṇobuddhimatāṃvariṣṭhaḥ |
uvācaśākhamṛgarājavīrānāśvāsayannapratimairvacobhiḥ || 2 ||
mābhaiṣṭanāstyatraviṣādakāloyadāryaputtrauvivaśauviṣaṇṇau |
svayambhuvovākyamathodvahantauyatsāditāvindrajidastrajālaiḥ || 3 ||
tasmaitudattamparamāstrametatsvayambhuvābrāhmamamoghavegam |
tanmānayantauyudhirājaputraunipātitauko'traviṣādakālaḥ || 4 ||
brāhmamastrantatodhīmānmānayitvātumārutiḥ |
vibhīṣaṇavacaśśrutvāhanūmāṃstamathābravīt || 5 ||
etasminnihatesainyevānarāṇāntarasvinām |
yoyodhārayateprāṇāṃstantamāśvāsayāva || 6 ||
tāvubhauyugapavadīrauhanūmadrākṣasottamau |
ulkāhastautadārātrauraṇaśīrṣeviceratuḥ || 7 ||
bhinnalāṅgūlahastorupādāṅguli śiro dharaiḥ |
sravadbhiḥ kṣatajaṃ gātraiḥ prasravadbhiḥ samantataḥ || 8 ||
patitaiḥparvatākārairvānarairabhisaṅkulām |
śassaiścapatitairdīptairdadṛśātevasundharām || 9 ||
sugrīvamaṅgadannīlaṃśarabhaṅgandhamādanam |
gavākṣaṃ ca suṣeṇaṃ ca vegadarśinamāhukam || 10 ||
maindaṃ nalaṃ jyotimukhaṃ dvividaṃ panasaṃ tathā |
vibhīṣaṇo hanūmāṃśca dadṛśāte hatānraṇe || 11 ||
saptaṣaṣṭirhatāḥkoṭyovānarāṇāntarasvinām |
ahnaḥpañcamaśeṣeṇavallabhenasvayambhuvaḥ || 12 ||
sāgaraughanibhambhīmandṛṣṭavābāṇārditambalam |
mārgatejāmbavantaṃsmihanūmān savibhīṣaṇaḥ || 13 ||
svabhāvajarayāyuktaṃvṛddhaṃśaraśataiścitam |
prajāpatisutaṃvīraṃśāmyantamivapāvakam || 14 ||
dṛṣṭavātamupasaṅgramyapaulastyovākyamabravīt |
ccidāryaśaraistīkṣṇairnaprāṇādhvaṃsitāstava || 15 ||
vibhīṣaṇavacaśśrutvājāmbavānṛkṣapuṅgavaḥ |
kṛcchrādabhyugdiranvākyamidaṃvacanamabravīt || 16 ||
nairṛtendramahāvīryasvareṇatvā'bhilakṣye |
pīḍyamānaśaśitairbāṇairnatvāpaśyāmicakṣuṣā || 17 ||
añjanāsuprajāyenamātariśvā ca nairṛta |
hanumān vānaraśreṣṭhaḥprāṇān dhārayatekvacit || 18 ||
śrutvājāmbavatovākyamuvācedaṃvibhīṣaṇaḥ |
āryaputrāvatikramyakasmātpṛcchasimārutim || 19 ||
naivarājanisugrīvenāṅgadenāpirāghave |
āryasandarśitassnehoyathāvāyusuteparaḥ || 20 ||
vibhīṣaṇavacaśśrutvājāmbavānvākyamabravīt |
śṛṇunairṛtaśārdūlayasmāt pṛcchāmimārutim || 21 ||
tasminjīvativīretuhatamapyahatambalam |
hanūmatyujjhitaprāṇejīvanto'pivayaṃ hṛtā || 22 ||
dharatemārutistātamārutapratimoyadi |
vaiśvānarasamovīrvejīvitāśātatobhavet || 23 ||
tatovṛddhamupāgamyaniyamenābhyavādayat |
gṛhyajāmbavataḥpādauhanūmānmārutātmajaḥ || 24 ||
śrutvāhanumatovākyantadā'pivyathitendriyaḥ |
punarjātamivātmānammanyateplavagottamaḥ || 25 ||
tato'bravīnmahātejāhanūmantaṃ sa jāmbavān |
āgacchahariśārdūla vānarāṃstrātumarhasi || 26 ||
nānyovakramaparyāptastvameṣāmparamassakhā |
tvatparākramakālo'yannānyampaśyāmikathañcana || 27 ||
ṛkṣvānaravīrāṇāmanīkānipraharṣaya |
śalyaukurucāpyetāsāditaurāmalakṣmaṇau || 28 ||
gatvāparamamadhvānamuparyuparisāgaram |
himavantannagaśreṣṭhaṃhanumangantumarhasi || 29 ||
tataḥkāñcanamatyuccamṛṣabhamparvatottamam |
kailāsaśikharañcāpidrakṣyasyariniṣūdana || 30 ||
tayośaśikharayormadhyepradīptamatulaprabham |
saryauṣadhiyutaṃvīra drakṣyasyauṣadhiparyatam || 31 ||
tasyavānaraśārdūla catasro mūdhi sambhavāḥ |
drakṣyasyoṣadhayodīptādīpaynatyodiśodaśa || 32 ||
mṛtasañjīvanīñcaivaviśalyakaraṇīmapi |
suvarṇakaraṇīñcaivasandhānakaraṇīntathā || 33 ||
tāssarvāhanumangṛhvakṣipramāgantumarhasi |
āśvāsayaharīn prāṇairyojyagandhavahātmaja || 34 ||
śrutvājāmbavatovākyaṃhanūmān haripuṅgavaḥ |
āpūryatabaloddharṣaistoyavegairivārṇavaḥ || 35 ||
sa parvatataṭāgrasthaḥ pīḍayanparvatottaram |
hanūmāndṛśyate vīro dvitīya iva parvataḥ || 36 ||
haripādavinirbhagnoniṣasāda sa parvataḥ |
na śaśākatadātmānaṃsoḍhumbhṛśanipīḍitaḥ || 37 ||
tasyapeturnagābhūmauharivegāccajajvaluḥ |
śṛṅgāṇi ca vyaśīryantapīḍitasyahanūmatā || 38 ||
tasmin sampīḍyamānetubhagnadrumaśilātale |
na śekurvānarāssthātuṅghūrṇamānenagottame || 39 ||
sāghūrṇitamahādvārāprabhagnagṛhagopurā |
laṅkātrāsākulārātraupravṛttevābhavattadā || 40 ||
pṛthivīdharasaṅkāśonipīḍyadharaṇīdharam |
pṛthivīṅkṣobhayāmāsasārṇavāmmārutātmajaḥ || 41 ||
ārurohatadātasmāddharirmalayaparvatam |
merumandarasaṅkāśannānāprasravaṇākulam || 42 ||
nānādrumalatākīrṇaṃvikāsikamalotpalam |
sevitandevagandharvaiṣṣaṣṭiyojanamucchritam || 43 ||
vidyādharairmunigaṇairapsarobhirniṣevitam |
nānāmṛgagaṇākīrṇambahukandaraśobhitam || 44 ||
sarvānākulayaṃstatrayakṣagandharvakinnarān |
hanumān meghasaṅkāśovavṛdhemārutātmajaḥ || 45 ||
padbhyāntuśailamāpīḍyabaḍabāmukhavanmukham |
vivṛtyogrannanādoccaistrāsayannivarākṣasān || 46 ||
tasyanānadyamānasyaśrutvāninadamadbhutam |
laṅkāsthārākṣasāssarve na śekusspanditumbhayāt || 47 ||
namaskṛtvā'tharāmāyamārutirbhīmavikramaḥ |
rāghavārtheparaṅkarmasamīhataparantapaḥ || 48 ||
sa pucchamudyamyabhujaṅgakalpaṃvinamyapṛṣṭhaṃśravaṇenikuñcya |
vivṛtyavaktrambaḍabāmukhābhamāpuphluvevyomanicaṇḍavegaḥ || 49 ||
savṛkṣaṣaṇḍāṃstarasājahāraśailān śilāḥprākṛtavānarāṃśca |
bāhūruvegoddhatasampraṇunnāstekṣīṇavegāssalilenipetuḥ || 50 ||
tauprasāryoragabhogakalpaubhujaubhujaṅgārinikāśavīryaḥ |
jagāmamerunnagarājamagyrandiśaḥprakarṣannivavāyusūnuḥ || 51 ||
sa sāgaraṅghūrṇitavīcimālantathābhṛśambhrāmitasarvasattvam |
samīkṣamāṇassahasājagāmacakraṃyathāviṣṇukarāgramuktam || 52 ||
sa parvatānvṛkṣagavān sarāṃsinadīstaṭākānipurottamāni |
sphītān janāntānapisampravīkṣyajagāmavegāpatitṛtulyavegaḥ || 53 ||
ādityapathamāśrityajagāma sa gataklamaḥ |
hanūmāṃstvaritovīraḥpitṛtulyaparākramaḥ || 54 ||
javenamahatāyuktomārutirmārutoyathā |
jagāmahariśārdūlodiśaśśabdenapūrayan || 55 ||
smmaranjāmbavatovākyammārutirvātaraṃhasā |
dadarśasahasāgatvāhimavantammahākapiḥ || 56 ||
nānāprasravaṇopetannānākandaranirgharam |
śvetābhracayasaṅkāśaiśaśikharaiścārudarśanaiḥ || 57 ||
śobhitaṃvividhairvṛkṣairagamatparvatottamam |
sa taṃsamāsādyamahānagendramatipravṛddhottamaghoraśṛṅgam |
dadarśapuṇyānimahāśramāṇisurarṣisaṅghottamasevitāni || 58 ||
sa brahmakośaṃrajatālayaṃ ca śakrālayaṃrudraśarapramokṣam |
hayānanambrahmaśiraścadīptandadarśavaivasvatakiṅkarāṃśca || 59 ||
vajrālayaṃ vaiśvaraṇālayaṃ ca |
sūryaprabhaṃ sūryanibandhanaṃ ca |
brahmāsanaṃ śaṅkarakārmukaṃ ca |
dadarśa nābhiṃ ca vasundharāyāḥ || 60 ||
kailāsamagyraṃhimavacchilāṃ ca tatharṣabhaṅkāñcanaśailamagyram |
sandīptasarvauṣadhisanpradīptandadarśasarvauṣadhiparvatendram || 61 ||
sa taṃsamīkṣyānalaraśmidīptaṃvisiṣmiyevāsavadūtasūnuḥ |
āvṛtyatañcauṣadhiparvatendrantatrauṣadhīnāṃvicayañcakāra || 62 ||
sayojanasahasrāṇisamatītyamahākapiḥ |
divyauṣadhidharaṃśailaṃvyacaranmārutātmajaḥ || 63 ||
mahauṣadhyastatassarvāstasmin parvatasattame |
vijñāyārthinamāyāntantatojagmuradarśanam || 64 ||
sa tāmahātmāhanumānapaśyaṃścukopakopāccabhṛśannanāda |
amṛṣyamāṇo'naginikāśacakṣurmahīdharendrantamuvācavākyam || 65 ||
kīmetadevaṃsuviniścitanteyadrāghavenāsikṛtānukampa |
paśyādyamadbāhubalābhibhūtovikīrṇamātmānamathonagendra || 66 ||
sa tasyaśṛṅgaṃsanagaṃsanāgaṃsakāñcanandhātusahasrajuṣṭam |
vikīrṇakūṭañjvalitāgrasānumpragṛhyavegātsahasonmamātha || 67 ||
satasamutpāṭyakhamutpapātavitrāsyalokān sasurāsurendrān |
saṃstūyamānaḥkhacarairanekairjagāmavegādgaruḍogravegaḥ || 68 ||
sa bhāskarādhvānamanuprapannastambhāskarābhaṃśikharampragṛhya |
babhautadābhāskarasannikāśoravessamīpepratibhāskarābhaḥ || 69 ||
sa tenaśailenabhṛśaṃrarājaśailopamogandhavahātmajastu |
sahasradhāreṇasapāvakenacakreṇakheviṣṇurivārpitena || 70 ||
taṃvānarāḥprekṣyavineduruccaissatānapiprekṣyamudānanāda |
teṣāṃsamudhghuṣṭaravanniśamyalaṅkālayābhīmataraṃvineduḥ || 71 ||
tatomahātmānipapātatasmin śailottamevānarasainyamathye |
haryuttamebhyaśaśirasā'bhivādyavibhīṣaṇantatra sa sasvaje ca || 72 ||
tāvapyubhaumānuṣarājaputrautaṅgandhamāghrāyamahauṣadhīnām |
babhūvatustatratadāviśalyāvuttasthuranye ca haripravīrāḥ || 73 ||
sarveviśalyāvirujāḥkṣaṇenaharipravīrāścahatāścayesyuḥ |
gandhenatāsāmpravarauṣadhīnāṃsuptāniśānteṣvivasamprabuddhāḥ || 74 ||
dāprabhṛtilaṅkāyāṃyudhyanteharirākṣasāḥ |
tadāprabhṛtimānārthamājñayārāvaṇasya ca || 75 ||
yehanyanteraṇetatrarākṣasāḥkapikuñjaraiḥ |
hatāhatāstukṣipyantesarvaevatusāgare || 76 ||
tatoharirgandhavahātmajastutamoṣadhīśailamudagravegaḥ |
nināyavegāddhimavantamevapunaścarāmeṇasamājagāma || 77 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥsaptatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुःसप्ततितमस्सर्गः ।
तयोस्तदासादितयोरणाग्रेमुमोहसैन्यंहरिपुङ्गवानाम् ।
सुग्रीवनीलाङ्गदजाम्बवन्तो न चापिकिञ्चित्प्रतिपेदिरेते ॥ 1 ॥
ततोविषण्णंसमवेक्ष्यसैन्यंविभीषणोबुद्धिमतांवरिष्ठः ।
उवाचशाखमृगराजवीरानाश्वासयन्नप्रतिमैर्वचोभिः ॥ 2 ॥
माभैष्टनास्त्यत्रविषादकालोयदार्यपुत्त्रौविवशौविषण्णौ ।
स्वयम्भुवोवाक्यमथोद्वहन्तौयत्सादिताविन्द्रजिदस्त्रजालैः ॥ 3 ॥
तस्मैतुदत्तम्परमास्त्रमेतत्स्वयम्भुवाब्राह्मममोघवेगम् ।
तन्मानयन्तौयुधिराजपुत्रौनिपातितौकोऽत्रविषादकालः ॥ 4 ॥
ब्राह्ममस्त्रन्ततोधीमान्मानयित्वातुमारुतिः ।
विभीषणवचश्श्रुत्वाहनूमांस्तमथाब्रवीत् ॥ 5 ॥
एतस्मिन्निहतेसैन्येवानराणान्तरस्विनाम् ।
योयोधारयतेप्राणांस्तन्तमाश्वासयाव ॥ 6 ॥
तावुभौयुगपवदीरौहनूमद्राक्षसोत्तमौ ।
उल्काहस्तौतदारात्रौरणशीर्षेविचेरतुः ॥ 7 ॥
भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुलि शिरो धरैः ।
स्रवद्भिः क्षतजं गात्रैः प्रस्रवद्भिः समन्ततः ॥ 8 ॥
पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसङ्कुलाम् ।
शस्सैश्चपतितैर्दीप्तैर्ददृशातेवसुन्धराम् ॥ 9 ॥
सुग्रीवमङ्गदन्नीलंशरभङ्गन्धमादनम् ।
गवाक्षं च सुषेणं च वेगदर्शिनमाहुकम् ॥ 10 ॥
मैन्दं नलं ज्योतिमुखं द्विविदं पनसं तथा ।
विभीषणो हनूमांश्च ददृशाते हतान्रणे ॥ 11 ॥
सप्तषष्टिर्हताःकोट्योवानराणान्तरस्विनाम् ।
अह्नःपञ्चमशेषेणवल्लभेनस्वयम्भुवः ॥ 12 ॥
सागरौघनिभम्भीमन्दृष्टवाबाणार्दितम्बलम् ।
मार्गतेजाम्बवन्तंस्मिहनूमान् सविभीषणः ॥ 13 ॥
स्वभावजरयायुक्तंवृद्धंशरशतैश्चितम् ।
प्रजापतिसुतंवीरंशाम्यन्तमिवपावकम् ॥ 14 ॥
दृष्टवातमुपसङ्ग्रम्यपौलस्त्योवाक्यमब्रवीत् ।
च्चिदार्यशरैस्तीक्ष्णैर्नप्राणाध्वंसितास्तव ॥ 15 ॥
विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवानृक्षपुङ्गवः ।
कृच्छ्रादभ्युग्दिरन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत् ॥ 16 ॥
नैरृतेन्द्रमहावीर्यस्वरेणत्वाऽभिलक्ष्ये ।
पीड्यमानशशितैर्बाणैर्नत्वापश्यामिचक्षुषा ॥ 17 ॥
अञ्जनासुप्रजायेनमातरिश्वा च नैरृत ।
हनुमान् वानरश्रेष्ठःप्राणान् धारयतेक्वचित् ॥ 18 ॥
श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यमुवाचेदंविभीषणः ।
आर्यपुत्रावतिक्रम्यकस्मात्पृच्छसिमारुतिम् ॥ 19 ॥
नैवराजनिसुग्रीवेनाङ्गदेनापिराघवे ।
आर्यसन्दर्शितस्स्नेहोयथावायुसुतेपरः ॥ 20 ॥
विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवान्वाक्यमब्रवीत् ।
शृणुनैरृतशार्दूलयस्मात् पृच्छामिमारुतिम् ॥ 21 ॥
तस्मिन्जीवतिवीरेतुहतमप्यहतम्बलम् ।
हनूमत्युज्झितप्राणेजीवन्तोऽपिवयं हृता ॥ 22 ॥
धरतेमारुतिस्तातमारुतप्रतिमोयदि ।
वैश्वानरसमोवीर्वेजीविताशाततोभवेत् ॥ 23 ॥
ततोवृद्धमुपागम्यनियमेनाभ्यवादयत् ।
गृह्यजाम्बवतःपादौहनूमान्मारुतात्मजः ॥ 24 ॥
श्रुत्वाहनुमतोवाक्यन्तदाऽपिव्यथितेन्द्रियः ।
पुनर्जातमिवात्मानम्मन्यतेप्लवगोत्तमः ॥ 25 ॥
ततोऽब्रवीन्महातेजाहनूमन्तं स जाम्बवान् ।
आगच्छहरिशार्दूल वानरांस्त्रातुमर्हसि ॥ 26 ॥
नान्योवक्रमपर्याप्तस्त्वमेषाम्परमस्सखा ।
त्वत्पराक्रमकालोऽयन्नान्यम्पश्यामिकथञ्चन ॥ 27 ॥
ऋक्ष्वानरवीराणामनीकानिप्रहर्षय ।
शल्यौकुरुचाप्येतासादितौरामलक्ष्मणौ ॥ 28 ॥
गत्वापरममध्वानमुपर्युपरिसागरम् ।
हिमवन्तन्नगश्रेष्ठंहनुमन्गन्तुमर्हसि ॥ 29 ॥
ततःकाञ्चनमत्युच्चमृषभम्पर्वतोत्तमम् ।
कैलासशिखरञ्चापिद्रक्ष्यस्यरिनिषूदन ॥ 30 ॥
तयोशशिखरयोर्मध्येप्रदीप्तमतुलप्रभम् ।
सर्यौषधियुतंवीर द्रक्ष्यस्यौषधिपर्यतम् ॥ 31 ॥
तस्यवानरशार्दूल चतस्रो मूधि सम्भवाः ।
द्रक्ष्यस्योषधयोदीप्तादीपय्नत्योदिशोदश ॥ 32 ॥
मृतसञ्जीवनीञ्चैवविशल्यकरणीमपि ।
सुवर्णकरणीञ्चैवसन्धानकरणीन्तथा ॥ 33 ॥
तास्सर्वाहनुमन्गृह्वक्षिप्रमागन्तुमर्हसि ।
आश्वासयहरीन् प्राणैर्योज्यगन्धवहात्मज ॥ 34 ॥
श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यंहनूमान् हरिपुङ्गवः ।
आपूर्यतबलोद्धर्षैस्तोयवेगैरिवार्णवः ॥ 35 ॥
स पर्वततटाग्रस्थः पीडयन्पर्वतोत्तरम् ।
हनूमान्दृश्यते वीरो द्वितीय इव पर्वतः ॥ 36 ॥
हरिपादविनिर्भग्नोनिषसाद स पर्वतः ।
न शशाकतदात्मानंसोढुम्भृशनिपीडितः ॥ 37 ॥
तस्यपेतुर्नगाभूमौहरिवेगाच्चजज्वलुः ।
शृङ्गाणि च व्यशीर्यन्तपीडितस्यहनूमता ॥ 38 ॥
तस्मिन् सम्पीड्यमानेतुभग्नद्रुमशिलातले ।
न शेकुर्वानरास्स्थातुङ्घूर्णमानेनगोत्तमे ॥ 39 ॥
साघूर्णितमहाद्वाराप्रभग्नगृहगोपुरा ।
लङ्कात्रासाकुलारात्रौप्रवृत्तेवाभवत्तदा ॥ 40 ॥
पृथिवीधरसङ्काशोनिपीड्यधरणीधरम् ।
पृथिवीङ्क्षोभयामाससार्णवाम्मारुतात्मजः ॥ 41 ॥
आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।
मेरुमन्दरसङ्काशन्नानाप्रस्रवणाकुलम् ॥ 42 ॥
नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।
सेवितन्देवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ॥ 43 ॥
विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।
नानामृगगणाकीर्णम्बहुकन्दरशोभितम् ॥ 44 ॥
सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।
हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ॥ 45 ॥
पद्भ्यान्तुशैलमापीड्यबडबामुखवन्मुखम् ।
विवृत्योग्रन्ननादोच्चैस्त्रासयन्निवराक्षसान् ॥ 46 ॥
तस्यनानद्यमानस्यश्रुत्वानिनदमद्भुतम् ।
लङ्कास्थाराक्षसास्सर्वे न शेकुस्स्पन्दितुम्भयात् ॥ 47 ॥
नमस्कृत्वाऽथरामायमारुतिर्भीमविक्रमः ।
राघवार्थेपरङ्कर्मसमीहतपरन्तपः ॥ 48 ॥
स पुच्छमुद्यम्यभुजङ्गकल्पंविनम्यपृष्ठंश्रवणेनिकुञ्च्य ।
विवृत्यवक्त्रम्बडबामुखाभमापुफ्लुवेव्योमनिचण्डवेगः ॥ 49 ॥
सवृक्षषण्डांस्तरसाजहारशैलान् शिलाःप्राकृतवानरांश्च ।
बाहूरुवेगोद्धतसम्प्रणुन्नास्तेक्षीणवेगास्सलिलेनिपेतुः ॥ 50 ॥
तौप्रसार्योरगभोगकल्पौभुजौभुजङ्गारिनिकाशवीर्यः ।
जगाममेरुन्नगराजमग्य्रन्दिशःप्रकर्षन्निववायुसूनुः ॥ 51 ॥
स सागरङ्घूर्णितवीचिमालन्तथाभृशम्भ्रामितसर्वसत्त्वम् ।
समीक्षमाणस्सहसाजगामचक्रंयथाविष्णुकराग्रमुक्तम् ॥ 52 ॥
स पर्वतान्वृक्षगवान् सरांसिनदीस्तटाकानिपुरोत्तमानि ।
स्फीतान् जनान्तानपिसम्प्रवीक्ष्यजगामवेगापतितृतुल्यवेगः ॥ 53 ॥
आदित्यपथमाश्रित्यजगाम स गतक्लमः ।
हनूमांस्त्वरितोवीरःपितृतुल्यपराक्रमः ॥ 54 ॥
जवेनमहतायुक्तोमारुतिर्मारुतोयथा ।
जगामहरिशार्दूलोदिशश्शब्देनपूरयन् ॥ 55 ॥
स्म्मरन्जाम्बवतोवाक्यम्मारुतिर्वातरंहसा ।
ददर्शसहसागत्वाहिमवन्तम्महाकपिः ॥ 56 ॥
नानाप्रस्रवणोपेतन्नानाकन्दरनिर्घरम् ।
श्वेताभ्रचयसङ्काशैशशिखरैश्चारुदर्शनैः ॥ 57 ॥
शोभितंविविधैर्वृक्षैरगमत्पर्वतोत्तमम् ।
स तंसमासाद्यमहानगेन्द्रमतिप्रवृद्धोत्तमघोरशृङ्गम् ।
ददर्शपुण्यानिमहाश्रमाणिसुरर्षिसङ्घोत्तमसेवितानि ॥ 58 ॥
स ब्रह्मकोशंरजतालयं च शक्रालयंरुद्रशरप्रमोक्षम् ।
हयाननम्ब्रह्मशिरश्चदीप्तन्ददर्शवैवस्वतकिङ्करांश्च ॥ 59 ॥
वज्रालयं वैश्वरणालयं च ।
सूर्यप्रभं सूर्यनिबन्धनं च ।
ब्रह्मासनं शङ्करकार्मुकं च ।
ददर्श नाभिं च वसुन्धरायाः ॥ 60 ॥
कैलासमग्य्रंहिमवच्छिलां च तथर्षभङ्काञ्चनशैलमग्य्रम् ।
सन्दीप्तसर्वौषधिसन्प्रदीप्तन्ददर्शसर्वौषधिपर्वतेन्द्रम् ॥ 61 ॥
स तंसमीक्ष्यानलरश्मिदीप्तंविसिष्मियेवासवदूतसूनुः ।
आवृत्यतञ्चौषधिपर्वतेन्द्रन्तत्रौषधीनांविचयञ्चकार ॥ 62 ॥
सयोजनसहस्राणिसमतीत्यमहाकपिः ।
दिव्यौषधिधरंशैलंव्यचरन्मारुतात्मजः ॥ 63 ॥
महौषध्यस्ततस्सर्वास्तस्मिन् पर्वतसत्तमे ।
विज्ञायार्थिनमायान्तन्ततोजग्मुरदर्शनम् ॥ 64 ॥
स तामहात्माहनुमानपश्यंश्चुकोपकोपाच्चभृशन्ननाद ।
अमृष्यमाणोऽनगिनिकाशचक्षुर्महीधरेन्द्रन्तमुवाचवाक्यम् ॥ 65 ॥
कीमेतदेवंसुविनिश्चितन्तेयद्राघवेनासिकृतानुकम्प ।
पश्याद्यमद्बाहुबलाभिभूतोविकीर्णमात्मानमथोनगेन्द्र ॥ 66 ॥
स तस्यशृङ्गंसनगंसनागंसकाञ्चनन्धातुसहस्रजुष्टम् ।
विकीर्णकूटञ्ज्वलिताग्रसानुम्प्रगृह्यवेगात्सहसोन्ममाथ ॥ 67 ॥
सतसमुत्पाट्यखमुत्पपातवित्रास्यलोकान् ससुरासुरेन्द्रान् ।
संस्तूयमानःखचरैरनेकैर्जगामवेगाद्गरुडोग्रवेगः ॥ 68 ॥
स भास्कराध्वानमनुप्रपन्नस्तम्भास्कराभंशिखरम्प्रगृह्य ।
बभौतदाभास्करसन्निकाशोरवेस्समीपेप्रतिभास्कराभः ॥ 69 ॥
स तेनशैलेनभृशंरराजशैलोपमोगन्धवहात्मजस्तु ।
सहस्रधारेणसपावकेनचक्रेणखेविष्णुरिवार्पितेन ॥ 70 ॥
तंवानराःप्रेक्ष्यविनेदुरुच्चैस्सतानपिप्रेक्ष्यमुदाननाद ।
तेषांसमुध्घुष्टरवन्निशम्यलङ्कालयाभीमतरंविनेदुः ॥ 71 ॥
ततोमहात्मानिपपाततस्मिन् शैलोत्तमेवानरसैन्यमथ्ये ।
हर्युत्तमेभ्यशशिरसाऽभिवाद्यविभीषणन्तत्र स सस्वजे च ॥ 72 ॥
तावप्युभौमानुषराजपुत्रौतङ्गन्धमाघ्रायमहौषधीनाम् ।
बभूवतुस्तत्रतदाविशल्यावुत्तस्थुरन्ये च हरिप्रवीराः ॥ 73 ॥
सर्वेविशल्याविरुजाःक्षणेनहरिप्रवीराश्चहताश्चयेस्युः ।
गन्धेनतासाम्प्रवरौषधीनांसुप्तानिशान्तेष्विवसम्प्रबुद्धाः ॥ 74 ॥
दाप्रभृतिलङ्कायांयुध्यन्तेहरिराक्षसाः ।
तदाप्रभृतिमानार्थमाज्ञयारावणस्य च ॥ 75 ॥
येहन्यन्तेरणेतत्रराक्षसाःकपिकुञ्जरैः ।
हताहतास्तुक्षिप्यन्तेसर्वएवतुसागरे ॥ 76 ॥
ततोहरिर्गन्धवहात्मजस्तुतमोषधीशैलमुदग्रवेगः ।
निनायवेगाद्धिमवन्तमेवपुनश्चरामेणसमाजगाम ॥ 77 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुःसप्ततितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha catuḥsaptatitamassargaḥ |
tayostadāsāditayoraṇāgremumohasainyaṃharipuṅgavānām |
sugrīvanīlāṅgadajāmbavanto na cāpikiñcitpratipedirete || 1 ||
tatoviṣaṇṇaṃsamavekṣyasainyaṃvibhīṣaṇobuddhimatāṃvariṣṭhaḥ |
uvācaśākhamṛgarājavīrānāśvāsayannapratimairvacobhiḥ || 2 ||
mābhaiṣṭanāstyatraviṣādakāloyadāryaputtrauvivaśauviṣaṇṇau |
svayambhuvovākyamathodvahantauyatsāditāvindrajidastrajālaiḥ || 3 ||
tasmaitudattamparamāstrametatsvayambhuvābrāhmamamoghavegam |
tanmānayantauyudhirājaputraunipātitauko'traviṣādakālaḥ || 4 ||
brāhmamastrantatodhīmānmānayitvātumārutiḥ |
vibhīṣaṇavacaśśrutvāhanūmāṃstamathābravīt || 5 ||
etasminnihatesainyevānarāṇāntarasvinām |
yoyodhārayateprāṇāṃstantamāśvāsayāva || 6 ||
tāvubhauyugapavadīrauhanūmadrākṣasottamau |
ulkāhastautadārātrauraṇaśīrṣeviceratuḥ || 7 ||
bhinnalāṅgūlahastorupādāṅguli śiro dharaiḥ |
sravadbhiḥ kṣatajaṃ gātraiḥ prasravadbhiḥ samantataḥ || 8 ||
patitaiḥparvatākārairvānarairabhisaṅkulām |
śassaiścapatitairdīptairdadṛśātevasundharām || 9 ||
sugrīvamaṅgadannīlaṃśarabhaṅgandhamādanam |
gavākṣaṃ ca suṣeṇaṃ ca vegadarśinamāhukam || 10 ||
maindaṃ nalaṃ jyotimukhaṃ dvividaṃ panasaṃ tathā |
vibhīṣaṇo hanūmāṃśca dadṛśāte hatānraṇe || 11 ||
saptaṣaṣṭirhatāḥkoṭyovānarāṇāntarasvinām |
ahnaḥpañcamaśeṣeṇavallabhenasvayambhuvaḥ || 12 ||
sāgaraughanibhambhīmandṛṣṭavābāṇārditambalam |
mārgatejāmbavantaṃsmihanūmān savibhīṣaṇaḥ || 13 ||
svabhāvajarayāyuktaṃvṛddhaṃśaraśataiścitam |
prajāpatisutaṃvīraṃśāmyantamivapāvakam || 14 ||
dṛṣṭavātamupasaṅgramyapaulastyovākyamabravīt |
ccidāryaśaraistīkṣṇairnaprāṇādhvaṃsitāstava || 15 ||
vibhīṣaṇavacaśśrutvājāmbavānṛkṣapuṅgavaḥ |
kṛcchrādabhyugdiranvākyamidaṃvacanamabravīt || 16 ||
nairṛtendramahāvīryasvareṇatvā'bhilakṣye |
pīḍyamānaśaśitairbāṇairnatvāpaśyāmicakṣuṣā || 17 ||
añjanāsuprajāyenamātariśvā ca nairṛta |
hanumān vānaraśreṣṭhaḥprāṇān dhārayatekvacit || 18 ||
śrutvājāmbavatovākyamuvācedaṃvibhīṣaṇaḥ |
āryaputrāvatikramyakasmātpṛcchasimārutim || 19 ||
naivarājanisugrīvenāṅgadenāpirāghave |
āryasandarśitassnehoyathāvāyusuteparaḥ || 20 ||
vibhīṣaṇavacaśśrutvājāmbavānvākyamabravīt |
śṛṇunairṛtaśārdūlayasmāt pṛcchāmimārutim || 21 ||
tasminjīvativīretuhatamapyahatambalam |
hanūmatyujjhitaprāṇejīvanto'pivayaṃ hṛtā || 22 ||
dharatemārutistātamārutapratimoyadi |
vaiśvānarasamovīrvejīvitāśātatobhavet || 23 ||
tatovṛddhamupāgamyaniyamenābhyavādayat |
gṛhyajāmbavataḥpādauhanūmānmārutātmajaḥ || 24 ||
śrutvāhanumatovākyantadā'pivyathitendriyaḥ |
punarjātamivātmānammanyateplavagottamaḥ || 25 ||
tato'bravīnmahātejāhanūmantaṃ sa jāmbavān |
āgacchahariśārdūla vānarāṃstrātumarhasi || 26 ||
nānyovakramaparyāptastvameṣāmparamassakhā |
tvatparākramakālo'yannānyampaśyāmikathañcana || 27 ||
ṛkṣvānaravīrāṇāmanīkānipraharṣaya |
śalyaukurucāpyetāsāditaurāmalakṣmaṇau || 28 ||
gatvāparamamadhvānamuparyuparisāgaram |
himavantannagaśreṣṭhaṃhanumangantumarhasi || 29 ||
tataḥkāñcanamatyuccamṛṣabhamparvatottamam |
kailāsaśikharañcāpidrakṣyasyariniṣūdana || 30 ||
tayośaśikharayormadhyepradīptamatulaprabham |
saryauṣadhiyutaṃvīra drakṣyasyauṣadhiparyatam || 31 ||
tasyavānaraśārdūla catasro mūdhi sambhavāḥ |
drakṣyasyoṣadhayodīptādīpaynatyodiśodaśa || 32 ||
mṛtasañjīvanīñcaivaviśalyakaraṇīmapi |
suvarṇakaraṇīñcaivasandhānakaraṇīntathā || 33 ||
tāssarvāhanumangṛhvakṣipramāgantumarhasi |
āśvāsayaharīn prāṇairyojyagandhavahātmaja || 34 ||
śrutvājāmbavatovākyaṃhanūmān haripuṅgavaḥ |
āpūryatabaloddharṣaistoyavegairivārṇavaḥ || 35 ||
sa parvatataṭāgrasthaḥ pīḍayanparvatottaram |
hanūmāndṛśyate vīro dvitīya iva parvataḥ || 36 ||
haripādavinirbhagnoniṣasāda sa parvataḥ |
na śaśākatadātmānaṃsoḍhumbhṛśanipīḍitaḥ || 37 ||
tasyapeturnagābhūmauharivegāccajajvaluḥ |
śṛṅgāṇi ca vyaśīryantapīḍitasyahanūmatā || 38 ||
tasmin sampīḍyamānetubhagnadrumaśilātale |
na śekurvānarāssthātuṅghūrṇamānenagottame || 39 ||
sāghūrṇitamahādvārāprabhagnagṛhagopurā |
laṅkātrāsākulārātraupravṛttevābhavattadā || 40 ||
pṛthivīdharasaṅkāśonipīḍyadharaṇīdharam |
pṛthivīṅkṣobhayāmāsasārṇavāmmārutātmajaḥ || 41 ||
ārurohatadātasmāddharirmalayaparvatam |
merumandarasaṅkāśannānāprasravaṇākulam || 42 ||
nānādrumalatākīrṇaṃvikāsikamalotpalam |
sevitandevagandharvaiṣṣaṣṭiyojanamucchritam || 43 ||
vidyādharairmunigaṇairapsarobhirniṣevitam |
nānāmṛgagaṇākīrṇambahukandaraśobhitam || 44 ||
sarvānākulayaṃstatrayakṣagandharvakinnarān |
hanumān meghasaṅkāśovavṛdhemārutātmajaḥ || 45 ||
padbhyāntuśailamāpīḍyabaḍabāmukhavanmukham |
vivṛtyogrannanādoccaistrāsayannivarākṣasān || 46 ||
tasyanānadyamānasyaśrutvāninadamadbhutam |
laṅkāsthārākṣasāssarve na śekusspanditumbhayāt || 47 ||
namaskṛtvā'tharāmāyamārutirbhīmavikramaḥ |
rāghavārtheparaṅkarmasamīhataparantapaḥ || 48 ||
sa pucchamudyamyabhujaṅgakalpaṃvinamyapṛṣṭhaṃśravaṇenikuñcya |
vivṛtyavaktrambaḍabāmukhābhamāpuphluvevyomanicaṇḍavegaḥ || 49 ||
savṛkṣaṣaṇḍāṃstarasājahāraśailān śilāḥprākṛtavānarāṃśca |
bāhūruvegoddhatasampraṇunnāstekṣīṇavegāssalilenipetuḥ || 50 ||
tauprasāryoragabhogakalpaubhujaubhujaṅgārinikāśavīryaḥ |
jagāmamerunnagarājamagyrandiśaḥprakarṣannivavāyusūnuḥ || 51 ||
sa sāgaraṅghūrṇitavīcimālantathābhṛśambhrāmitasarvasattvam |
samīkṣamāṇassahasājagāmacakraṃyathāviṣṇukarāgramuktam || 52 ||
sa parvatānvṛkṣagavān sarāṃsinadīstaṭākānipurottamāni |
sphītān janāntānapisampravīkṣyajagāmavegāpatitṛtulyavegaḥ || 53 ||
ādityapathamāśrityajagāma sa gataklamaḥ |
hanūmāṃstvaritovīraḥpitṛtulyaparākramaḥ || 54 ||
javenamahatāyuktomārutirmārutoyathā |
jagāmahariśārdūlodiśaśśabdenapūrayan || 55 ||
smmaranjāmbavatovākyammārutirvātaraṃhasā |
dadarśasahasāgatvāhimavantammahākapiḥ || 56 ||
nānāprasravaṇopetannānākandaranirgharam |
śvetābhracayasaṅkāśaiśaśikharaiścārudarśanaiḥ || 57 ||
śobhitaṃvividhairvṛkṣairagamatparvatottamam |
sa taṃsamāsādyamahānagendramatipravṛddhottamaghoraśṛṅgam |
dadarśapuṇyānimahāśramāṇisurarṣisaṅghottamasevitāni || 58 ||
sa brahmakośaṃrajatālayaṃ ca śakrālayaṃrudraśarapramokṣam |
hayānanambrahmaśiraścadīptandadarśavaivasvatakiṅkarāṃśca || 59 ||
vajrālayaṃ vaiśvaraṇālayaṃ ca |
sūryaprabhaṃ sūryanibandhanaṃ ca |
brahmāsanaṃ śaṅkarakārmukaṃ ca |
dadarśa nābhiṃ ca vasundharāyāḥ || 60 ||
kailāsamagyraṃhimavacchilāṃ ca tatharṣabhaṅkāñcanaśailamagyram |
sandīptasarvauṣadhisanpradīptandadarśasarvauṣadhiparvatendram || 61 ||
sa taṃsamīkṣyānalaraśmidīptaṃvisiṣmiyevāsavadūtasūnuḥ |
āvṛtyatañcauṣadhiparvatendrantatrauṣadhīnāṃvicayañcakāra || 62 ||
sayojanasahasrāṇisamatītyamahākapiḥ |
divyauṣadhidharaṃśailaṃvyacaranmārutātmajaḥ || 63 ||
mahauṣadhyastatassarvāstasmin parvatasattame |
vijñāyārthinamāyāntantatojagmuradarśanam || 64 ||
sa tāmahātmāhanumānapaśyaṃścukopakopāccabhṛśannanāda |
amṛṣyamāṇo'naginikāśacakṣurmahīdharendrantamuvācavākyam || 65 ||
kīmetadevaṃsuviniścitanteyadrāghavenāsikṛtānukampa |
paśyādyamadbāhubalābhibhūtovikīrṇamātmānamathonagendra || 66 ||
sa tasyaśṛṅgaṃsanagaṃsanāgaṃsakāñcanandhātusahasrajuṣṭam |
vikīrṇakūṭañjvalitāgrasānumpragṛhyavegātsahasonmamātha || 67 ||
satasamutpāṭyakhamutpapātavitrāsyalokān sasurāsurendrān |
saṃstūyamānaḥkhacarairanekairjagāmavegādgaruḍogravegaḥ || 68 ||
sa bhāskarādhvānamanuprapannastambhāskarābhaṃśikharampragṛhya |
babhautadābhāskarasannikāśoravessamīpepratibhāskarābhaḥ || 69 ||
sa tenaśailenabhṛśaṃrarājaśailopamogandhavahātmajastu |
sahasradhāreṇasapāvakenacakreṇakheviṣṇurivārpitena || 70 ||
taṃvānarāḥprekṣyavineduruccaissatānapiprekṣyamudānanāda |
teṣāṃsamudhghuṣṭaravanniśamyalaṅkālayābhīmataraṃvineduḥ || 71 ||
tatomahātmānipapātatasmin śailottamevānarasainyamathye |
haryuttamebhyaśaśirasā'bhivādyavibhīṣaṇantatra sa sasvaje ca || 72 ||
tāvapyubhaumānuṣarājaputrautaṅgandhamāghrāyamahauṣadhīnām |
babhūvatustatratadāviśalyāvuttasthuranye ca haripravīrāḥ || 73 ||
sarveviśalyāvirujāḥkṣaṇenaharipravīrāścahatāścayesyuḥ |
gandhenatāsāmpravarauṣadhīnāṃsuptāniśānteṣvivasamprabuddhāḥ || 74 ||
dāprabhṛtilaṅkāyāṃyudhyanteharirākṣasāḥ |
tadāprabhṛtimānārthamājñayārāvaṇasya ca || 75 ||
yehanyanteraṇetatrarākṣasāḥkapikuñjaraiḥ |
hatāhatāstukṣipyantesarvaevatusāgare || 76 ||
tatoharirgandhavahātmajastutamoṣadhīśailamudagravegaḥ |
nināyavegāddhimavantamevapunaścarāmeṇasamājagāma || 77 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥsaptatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Sinhala script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.