6.63 Yuddhakanda - Trishashtitama Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ යුද්ධකාණ්ඩම් .

අථ ත්රිෂෂ්ටිතමස්සර්ගඃ .

තස්යරාක්ෂසරාජස්යනිශම්යපරිදේවිතම් .

කුම්භකර්ණෝබභාෂේදංවචනම්ප්රජහාස ච .. 1 ..

දෘෂ්ටෝ දෝෂෝ හි යෝ(අ)ස්මාභිඃ පුරා මන්ත්රවිනිර්ණයේ .

හිතේෂ්වනභියුක්තේන සෝ(අ)යමාසාදිතස්ත්වයා .. 2 ..

ශීඝ්රඞ්ඛල්වභ්යුපේතන්ත්වාම්ඵලම්පාපස්යකර්මණඃ .

නිරයේෂ්වේවපතනංයථාදුෂ්කෘතකර්මණඃ .. 3 ..

ප්රථමංවෛමහාරාජකෘත්යමේතදචින්තිතම් .

කේවලංවීර්යදර්පේණනානුබන්ධෝවිචින්තිතඃ .. 4 ..

යඃපශ්චාතූර්වකාර්යාණිකුර්යාදෛශ්වර්යමාස්ථිතඃ .

පූර්වඤ්චෝත්තරකාර්යාණි න ස වේදනයානයා .. 5 ..

දේශකාලවිහීනානිකර්මාණිවිපරීතවත් .

ක්රියමාණානිදුෂ්යන්තිහවීංෂ්යප්රයතේෂ්විව .. 6 ..

ත්රයාණාම්පඤ්චධායෝගඞ්කර්මණාංයඃප්රපශ්යති .

සචිවෛස්සමයඞ්කෘත්වා ස සභ්යේවර්තතේපථි .. 7 ..

යථාගමං ච යෝරාජාසමයංවිචිකීර්ෂති .

බුධ්යතේසචිවාන්බධ්යාසුහෘදශ්චානුපශ්යති .. 8 ..

ධර්මමර්ථං ච කාමං ච සර්වාන්වාරක්ෂසාම්පතේ .

භජතේපුරුෂඃකාලේත්රීණිද්වන්ද්වානිවාපුනඃ .. 9 ..

ත්රිෂුචෛතේෂුයච්ඡ්රේෂ්ඨංශ්රුත්වාතන්නාවබුධ්යතේ .

රාජාවාරාජමාත්රෝවාව්යර්ථන්තස්යබහුශ්රුතම් .. 10 ..

උපප්රදානංසාන්ත්වං ච භේදඞ්කාලේ ච වික්රමම් .

යෝගං ච රක්ෂසාංශ්රේෂ්ඨතාවුභෞ ච නයානයෞ .. 11 ..

කාලේධර්මාර්ථකාමාන්යස්සම්මන්ත්ऱ්යසචිවෛඃසහ .

නිෂේවේතාත්මවාන්ලෝකේ න ස ව්යසනමාප්නුයාත් .. 12 ..

හිතානුබන්ධමාලෝච්යකාර්යාත්කාර්යමිහාත්මනඃ .

රාජාසහාර්ථතත්ත්වජ්ඤෛස්සචිවෛර්බුස්සහිජීවති .. 13 ..

අනභිජ්ඤායශාස්ත්රාර්ථාන් පුරුෂාඃපශුබුද්ධයඃ .

ප්රාගල්භ්යාද්වක්තුමිච්ඡන්තිමන්ත්රේෂ්වභ්යන්තරීකෘතාඃ .. 14 ..

අශාස්ත්රවිදුෂාන්තේෂාං න කාර්යමභිහිතංවචඃ .

අර්ථශාස්ත්රානභිජ්ඤානාංවිපුලාංශ්රියමිච්ඡතාම් .. 15 ..

අහිතං ච හිතාකාරන්ධාර්ෂ්ට්යාජ්ජල්පන්තියේනරාඃ .

අවේක්ෂ්යමන්ත්රබාහ්යාස්තේකර්තව්යාඃකෘත්යදූෂණාඃ .. 16 ..

විනාශයන්තෝභර්තාරංසහිතාශ්ශත්රුභිර්බුධෛඃ .

විපරීතානිකෘත්යානිකාරයන්තීහමන්ත්රිණඃ .. 17 ..

තාන්භර්තාමිත්රසඞ්කාශානමිත්රාන්මන්ත්රනිර්ණයේ .

ව්යවහාරේණජානීයාත්සචිවානුපසම්හිතාන් .. 18 ..

චපලස්යේහකෘත්යානිසහසානුප්රධාවතඃ .

ඡිද්රමන්යේප්රපද්යන්තේක්රෞඤ්චස්ය ඛ මිවද්විජාඃ .. 19 ..

යෝහිශත්රුමවජ්ඤායනාත්මානමභිරක්ෂති .

අවාප්නෝතිහිසෝ(අ)නර්ථාන් ස්ථානාච්චව්යවරෝප්යතේ .. 20 ..

යදුක්තමිහතේපූර්වඞ්ක්රියතාමනුජේන ච .

තදේවනෝහිතංවාක්යංයදිච්ඡසි ච තත්කුරු .. 21 ..

තත්තුශ්රුත්වාදශග්රීවඃකුම්භකර්ණස්යභාෂිතම් .

භ්රුකුටිඤ්චෛවසඤ්චක්රේක්රුද්ධශ්චෛනමභාෂත .. 22 ..

මාන්යෝගුරුවාරිචාර්යඃකිමාන්ත්වමනුශාසසි .

කිමේවංවාක්ඡ්රමඞ්කෘත්වාකාලේයුක්තංවිධීයතාම් .. 23 ..

විභ්රමාච්චිත්තමෝහාද්වාබලවීර්යාශ්රයේණවා .

නාභිපන්නමිදානීංයද්ව්යර්ථාතස්යපුනඃකථාඃ .. 24 ..

අස්මින්කාලේතුයද්යුක්තන්තදිදානීංවිධීයතාම් .

ගතන්තුනානුශෝචන්තිගතන්තුගතමේවහි .. 25 ..

මමාපනයජන්දෝෂංවික්රමේණසමීකුරු .

යදිඛල්වස්තිමේස්නේහෝවික්රමංවා(අ)වගච්ඡසි .. 26 ..

යදිවකාර්යම්මේතත්තේහෘදිකාර්යතමම්මතම් .

ස සුහෘද්යෝවිපන්නාර්ථන්දීනමභ්යවපද්යතේ .. 27 ..

ස බන්ධුර්යෝ(අ)පනීතේෂුසාහාය්යායෝපකල්පතේ .

තමථෛවම්බ්රුවාණන්තුවචනන්ධීරදාරුණම් .. 28 ..

රුෂ්ටෝ(අ)යමිතිවිජ්ඤායශනෛශ්ශ්ලක්ෂණමුවාච හ .

අතීවහිසමාලක්ෂ්යභ්රාතරඞ්ක්ෂුභිතේන්ද්රියම් .. 29 ..

කුම්භකර්ණශ්ශනෛර්වාක්යම්බභාෂේපරිසාන්ත්වයන් .

ශෘණුරාජන්නවහිතෝමමවාක්යමරින්දම .. 30 ..

අලංරාක්ෂසරාජේන්ද්ර සන්තාපමුපපද්යතේ .

රෝෂං ච සම්පරිත්යජ්යස්වස්ථෝභවිතුමර්හසි .. 31 ..

නෛතන්මනසිකර්තව්යම්මයිජීවතිපාර්ථිව .

තමහන්නාශයිෂ්යාමියත්කෘතේපරිතප්යතේ .. 32 ..

අවශ්යන්තුහිතංවාච්යංසර්වාවස්ථාන්තවමයා .

බන්ධුභාවාදභිහිතම්භ්රාතෘස්නේහාච්ඡපාර්ථිව .. 33 ..

සදෘශංයත්තුකාලේ(අ)ස්මින් කර්තුංස්නිග්ධේනබන්ධුනා .

ශත්රූණාඞ්කදනම්පශ්යක්රියමාණම්මයාරණේ .. 34 ..

අද්යපශ්යමහාබාහෝ මයාසමරමූර්ධනි .

හතේරාමේසහභ්රාත්රාද්රවන්තීංහරිවාහිනීම් .. 35 ..

අද්යරාමස්යතද්දෘෂ්ටවාමයානීතංරණාච්ඡිරඃ .

සුඛීභවමහාබාහෝ සීතාභවතුදුඃඛිතා .. 36 ..

අද්යරාමස්යපශ්යන්තුනිධනංසුමහත්ප්රියම් .

ලඞ්කායාංරාක්ෂසාඃසර්වේයේතේනිහතබාන්ධවාඃ .. 37 ..

අද්යශෝකපරීතානාංස්වබන්ධුවධකාරණාත් .

ශත්රෝර්යුධිවිනාශේනකරෝම්යස්රප්රමාර්ජනම් .. 38 ..

අද්යපර්වතසඞ්කාශංසසූර්යමිවතෝයදම් .

විකීර්ණම්පශ්යසමරේසුග්රීවම්ප්ලවගෝත්තම .. 39 ..

කථං ච රාක්ෂසෛරේභිර්මයා ච පරිරක්ෂිතඃ .

ජිඝාංසුභිර්දාශරථිං වධ්යසේ ත්වමිහානඝ .. 40 ..

මාන්නිහත්යකිලත්වාංහිනිහනිෂ්යතිරාඝවඃ .

නාහමාත්මනිසන්තාපඞ්ගච්ඡේයංරාක්ෂසාධිප .. 41 ..

කාමංවතිදානීමපිමාංව්යාදිශත්වම්පරන්තප .

න පරඃප්රේෂණීයස්තේයුද්ධායාතුලවික්රම .. 42 ..

අහමුත්සාදයිෂ්යාමිශත්රූංස්තවමහාබලඃ .

යදිශක්රෝයදියමෝයදිපාවකමාරුතෞ .. 43 ..

තානහංයෝධයිෂ්යාමිකුබේරවරුණාවපි .

ගිරිමාත්රශරීරස්යශිතශූලධරස්යමේ .. 44 ..

නර්දතස්තීක්ෂණදංෂ්ට්රස්යබිභීයාච්චපුරන්දරඃ .

අථවාත්යක්තශස්ත්රස්යමෘද්නතස්තරසාරිපූන් .. 45 ..

න මේප්රතිමුඛේස්ථාතුඞ්කශ්චිත් ශක්තෝජිජීවිෂුඃ .

නෛවශක්ත්යා න ගදයානාසිනානිශිතෛශ්ශරෛඃ .. 46 ..

හස්තාභ්යාමේවසම්රබ්දෝහනිෂ්යාම්යපිවජ්රිණම් .

යදිමේමුෂ්ටිවේගං ස රාඝවෝ(අ)ද්යසහිෂ්යතේ .. 47 ..

තතඃපාශ්යන්තිබාණෞඝාරුධිරංරාඝවස්යතු .

චින්තයාබාධ්යසේරාජන්කිමර්ථම්මයිතිෂ්ඨති .. 48 ..

සෝ(අ)හංශත්රුවිනාශාය තව නිර්යාතුමුද්යතඃ .

මුඤ්චරාමාද්භයංරාජ න්හනිෂ්යාමීහසම්යුගේ .. 49 ..

රාඝවංලක්ෂ්මණඤ්චෛවසුග්රීවං ච මහාබලම් .

හනූමන්තං ච රක්ෂෝඝ්නංලඞ්කායේනප්රදීපිතා .. 50 ..

හරීංශ්චාපිහනියිෂ්යාමිසංයුගේසමවාස්ථිවාන් .

අසාධාරණමිච්ඡාමිනදාතුම්මහද්යශඃ .. 51 ..

යදිචේන්ද්රාද්භයං රාජන්යදි චාපි ස්වයම්භුවඃ .

තතෝ(අ)හං නාශයිෂ්යාමි නෛශං තම ඉවාංශුමාන් .. 52 ..

අපිදේවාශ්ශයිෂ්යන්තේක්රුද්ධේමයිමහීතලේ .

යමං ච ශමයිෂ්යාමිභක්ෂයිෂ්යාමිපාවකම් .. 53 ..

ආදිත්යම්පාතයිෂ්යාමිසනක්ෂත්රම්මහීතලේ .

ශතක්රතුංවධිෂ්යාමිපාස්යාමිවරුණාලයම් .. 54 ..

පර්වතාංශ්චූර්ණයිෂ්යාමිදාරයිෂ්යාමිමේදිනීම් .

දීර්ඝකාලම්ප්රසුප්තස්යකුම්භකර්ණස්යවික්රමම් .. 55 ..

අද්යපශ්යන්තුභූතානිභක්ෂ්යමාණානිසර්වශඃ .

නන්විදන්ත්රිදිවංසර්වමාහාරස්ය න පූර්යතේ .. 56 ..

වධේනතේදාශරථේඃසුඛාර්හංසුඛංසමාහර්තුමහංව්රජාමි .

නිහත්යරාමංසහලක්ෂ්මණේනඛාදාමින්හරියූථමුඛ්යාන් .. 57 ..

රමස්වරාජන් පිබචාද්යවාරුණීඞ්කුරුෂ්වකෘත්යානිවිනීයතාම්ම් .

මයාද්යරාමේගමිතේයමක්ෂ්යඤ්චිරායසීතාවශගාති .. 58 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ යුද්ධකාණ්ඩේ ත්රිෂෂ්ටිතමස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha triṣaṣṭitamassargaḥ |

tasyarākṣasarājasyaniśamyaparidevitam |

kumbhakarṇobabhāṣedaṃvacanamprajahāsa ca || 1 ||

dṛṣṭo doṣo hi yo'smābhiḥ purā mantravinirṇaye |

hiteṣvanabhiyuktena so'yamāsāditastvayā || 2 ||

śīghraṅkhalvabhyupetantvāmphalampāpasyakarmaṇaḥ |

nirayeṣvevapatanaṃyathāduṣkṛtakarmaṇaḥ || 3 ||

prathamaṃvaimahārājakṛtyametadacintitam |

kevalaṃvīryadarpeṇanānubandhovicintitaḥ || 4 ||

yaḥpaścātūrvakāryāṇikuryādaiśvaryamāsthitaḥ |

pūrvañcottarakāryāṇi na sa vedanayānayā || 5 ||

deśakālavihīnānikarmāṇiviparītavat |

kriyamāṇāniduṣyantihavīṃṣyaprayateṣviva || 6 ||

trayāṇāmpañcadhāyogaṅkarmaṇāṃyaḥprapaśyati |

sacivaissamayaṅkṛtvā sa sabhyevartatepathi || 7 ||

yathāgamaṃ ca yorājāsamayaṃvicikīrṣati |

budhyatesacivānbadhyāsuhṛdaścānupaśyati || 8 ||

dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca sarvānvārakṣasāmpate |

bhajatepuruṣaḥkāletrīṇidvandvānivāpunaḥ || 9 ||

triṣucaiteṣuyacchreṣṭhaṃśrutvātannāvabudhyate |

rājāvārājamātrovāvyarthantasyabahuśrutam || 10 ||

upapradānaṃsāntvaṃ ca bhedaṅkāle ca vikramam |

yogaṃ ca rakṣasāṃśreṣṭhatāvubhau ca nayānayau || 11 ||

kāledharmārthakāmānyassammantṟyasacivaiḥsaha |

niṣevetātmavānloke na sa vyasanamāpnuyāt || 12 ||

hitānubandhamālocyakāryātkāryamihātmanaḥ |

rājāsahārthatattvajñaissacivairbussahijīvati || 13 ||

anabhijñāyaśāstrārthān puruṣāḥpaśubuddhayaḥ |

prāgalbhyādvaktumicchantimantreṣvabhyantarīkṛtāḥ || 14 ||

aśāstraviduṣānteṣāṃ na kāryamabhihitaṃvacaḥ |

arthaśāstrānabhijñānāṃvipulāṃśriyamicchatām || 15 ||

ahitaṃ ca hitākārandhārṣṭyājjalpantiyenarāḥ |

avekṣyamantrabāhyāstekartavyāḥkṛtyadūṣaṇāḥ || 16 ||

vināśayantobhartāraṃsahitāśśatrubhirbudhaiḥ |

viparītānikṛtyānikārayantīhamantriṇaḥ || 17 ||

tānbhartāmitrasaṅkāśānamitrānmantranirṇaye |

vyavahāreṇajānīyātsacivānupasamhitān || 18 ||

capalasyehakṛtyānisahasānupradhāvataḥ |

chidramanyeprapadyantekrauñcasya kha mivadvijāḥ || 19 ||

yohiśatrumavajñāyanātmānamabhirakṣati |

avāpnotihiso'narthān sthānāccavyavaropyate || 20 ||

yaduktamihatepūrvaṅkriyatāmanujena ca |

tadevanohitaṃvākyaṃyadicchasi ca tatkuru || 21 ||

tattuśrutvādaśagrīvaḥkumbhakarṇasyabhāṣitam |

bhrukuṭiñcaivasañcakrekruddhaścainamabhāṣata || 22 ||

mānyoguruvāricāryaḥkimāntvamanuśāsasi |

kimevaṃvākchramaṅkṛtvākāleyuktaṃvidhīyatām || 23 ||

vibhramāccittamohādvābalavīryāśrayeṇavā |

nābhipannamidānīṃyadvyarthātasyapunaḥkathāḥ || 24 ||

asminkāletuyadyuktantadidānīṃvidhīyatām |

gatantunānuśocantigatantugatamevahi || 25 ||

mamāpanayajandoṣaṃvikrameṇasamīkuru |

yadikhalvastimesnehovikramaṃvā'vagacchasi || 26 ||

yadivakāryammetattehṛdikāryatamammatam |

sa suhṛdyovipannārthandīnamabhyavapadyate || 27 ||

sa bandhuryo'panīteṣusāhāyyāyopakalpate |

tamathaivambruvāṇantuvacanandhīradāruṇam || 28 ||

ruṣṭo'yamitivijñāyaśanaiśślakṣaṇamuvāca ha |

atīvahisamālakṣyabhrātaraṅkṣubhitendriyam || 29 ||

kumbhakarṇaśśanairvākyambabhāṣeparisāntvayan |

śṛṇurājannavahitomamavākyamarindama || 30 ||

alaṃrākṣasarājendra santāpamupapadyate |

roṣaṃ ca samparityajyasvasthobhavitumarhasi || 31 ||

naitanmanasikartavyammayijīvatipārthiva |

tamahannāśayiṣyāmiyatkṛteparitapyate || 32 ||

avaśyantuhitaṃvācyaṃsarvāvasthāntavamayā |

bandhubhāvādabhihitambhrātṛsnehācchapārthiva || 33 ||

sadṛśaṃyattukāle'smin kartuṃsnigdhenabandhunā |

śatrūṇāṅkadanampaśyakriyamāṇammayāraṇe || 34 ||

adyapaśyamahābāho mayāsamaramūrdhani |

haterāmesahabhrātrādravantīṃharivāhinīm || 35 ||

adyarāmasyataddṛṣṭavāmayānītaṃraṇācchiraḥ |

sukhībhavamahābāho sītābhavatuduḥkhitā || 36 ||

adyarāmasyapaśyantunidhanaṃsumahatpriyam |

laṅkāyāṃrākṣasāḥsarveyetenihatabāndhavāḥ || 37 ||

adyaśokaparītānāṃsvabandhuvadhakāraṇāt |

śatroryudhivināśenakaromyasrapramārjanam || 38 ||

adyaparvatasaṅkāśaṃsasūryamivatoyadam |

vikīrṇampaśyasamaresugrīvamplavagottama || 39 ||

kathaṃ ca rākṣasairebhirmayā ca parirakṣitaḥ |

jighāṃsubhirdāśarathiṃ vadhyase tvamihānagha || 40 ||

mānnihatyakilatvāṃhinihaniṣyatirāghavaḥ |

nāhamātmanisantāpaṅgaccheyaṃrākṣasādhipa || 41 ||

kāmaṃvatidānīmapimāṃvyādiśatvamparantapa |

na paraḥpreṣaṇīyasteyuddhāyātulavikrama || 42 ||

ahamutsādayiṣyāmiśatrūṃstavamahābalaḥ |

yadiśakroyadiyamoyadipāvakamārutau || 43 ||

tānahaṃyodhayiṣyāmikuberavaruṇāvapi |

girimātraśarīrasyaśitaśūladharasyame || 44 ||

nardatastīkṣaṇadaṃṣṭrasyabibhīyāccapurandaraḥ |

athavātyaktaśastrasyamṛdnatastarasāripūn || 45 ||

na mepratimukhesthātuṅkaścit śaktojijīviṣuḥ |

naivaśaktyā na gadayānāsināniśitaiśśaraiḥ || 46 ||

hastābhyāmevasamrabdohaniṣyāmyapivajriṇam |

yadimemuṣṭivegaṃ sa rāghavo'dyasahiṣyate || 47 ||

tataḥpāśyantibāṇaughārudhiraṃrāghavasyatu |

cintayābādhyaserājankimarthammayitiṣṭhati || 48 ||

so'haṃśatruvināśāya tava niryātumudyataḥ |

muñcarāmādbhayaṃrāja nhaniṣyāmīhasamyuge || 49 ||

rāghavaṃlakṣmaṇañcaivasugrīvaṃ ca mahābalam |

hanūmantaṃ ca rakṣoghnaṃlaṅkāyenapradīpitā || 50 ||

harīṃścāpihaniyiṣyāmisaṃyugesamavāsthivān |

asādhāraṇamicchāminadātummahadyaśaḥ || 51 ||

yadicendrādbhayaṃ rājanyadi cāpi svayambhuvaḥ |

tato'haṃ nāśayiṣyāmi naiśaṃ tama ivāṃśumān || 52 ||

apidevāśśayiṣyantekruddhemayimahītale |

yamaṃ ca śamayiṣyāmibhakṣayiṣyāmipāvakam || 53 ||

ādityampātayiṣyāmisanakṣatrammahītale |

śatakratuṃvadhiṣyāmipāsyāmivaruṇālayam || 54 ||

parvatāṃścūrṇayiṣyāmidārayiṣyāmimedinīm |

dīrghakālamprasuptasyakumbhakarṇasyavikramam || 55 ||

adyapaśyantubhūtānibhakṣyamāṇānisarvaśaḥ |

nanvidantridivaṃsarvamāhārasya na pūryate || 56 ||

vadhenatedāśaratheḥsukhārhaṃsukhaṃsamāhartumahaṃvrajāmi |

nihatyarāmaṃsahalakṣmaṇenakhādāminhariyūthamukhyān || 57 ||

ramasvarājan pibacādyavāruṇīṅkuruṣvakṛtyānivinīyatāmm |

mayādyarāmegamiteyamakṣyañcirāyasītāvaśagāti || 58 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ त्रिषष्टितमस्सर्गः ।

तस्यराक्षसराजस्यनिशम्यपरिदेवितम् ।

कुम्भकर्णोबभाषेदंवचनम्प्रजहास च ॥ 1 ॥

दृष्टो दोषो हि योऽस्माभिः पुरा मन्त्रविनिर्णये ।

हितेष्वनभियुक्तेन सोऽयमासादितस्त्वया ॥ 2 ॥

शीघ्रङ्खल्वभ्युपेतन्त्वाम्फलम्पापस्यकर्मणः ।

निरयेष्वेवपतनंयथादुष्कृतकर्मणः ॥ 3 ॥

प्रथमंवैमहाराजकृत्यमेतदचिन्तितम् ।

केवलंवीर्यदर्पेणनानुबन्धोविचिन्तितः ॥ 4 ॥

यःपश्चातूर्वकार्याणिकुर्यादैश्वर्यमास्थितः ।

पूर्वञ्चोत्तरकार्याणि न स वेदनयानया ॥ 5 ॥

देशकालविहीनानिकर्माणिविपरीतवत् ।

क्रियमाणानिदुष्यन्तिहवींष्यप्रयतेष्विव ॥ 6 ॥

त्रयाणाम्पञ्चधायोगङ्कर्मणांयःप्रपश्यति ।

सचिवैस्समयङ्कृत्वा स सभ्येवर्ततेपथि ॥ 7 ॥

यथागमं च योराजासमयंविचिकीर्षति ।

बुध्यतेसचिवान्बध्यासुहृदश्चानुपश्यति ॥ 8 ॥

धर्ममर्थं च कामं च सर्वान्वारक्षसाम्पते ।

भजतेपुरुषःकालेत्रीणिद्वन्द्वानिवापुनः ॥ 9 ॥

त्रिषुचैतेषुयच्छ्रेष्ठंश्रुत्वातन्नावबुध्यते ।

राजावाराजमात्रोवाव्यर्थन्तस्यबहुश्रुतम् ॥ 10 ॥

उपप्रदानंसान्त्वं च भेदङ्काले च विक्रमम् ।

योगं च रक्षसांश्रेष्ठतावुभौ च नयानयौ ॥ 11 ॥

कालेधर्मार्थकामान्यस्सम्मन्त्ऱ्यसचिवैःसह ।

निषेवेतात्मवान्लोके न स व्यसनमाप्नुयात् ॥ 12 ॥

हितानुबन्धमालोच्यकार्यात्कार्यमिहात्मनः ।

राजासहार्थतत्त्वज्ञैस्सचिवैर्बुस्सहिजीवति ॥ 13 ॥

अनभिज्ञायशास्त्रार्थान् पुरुषाःपशुबुद्धयः ।

प्रागल्भ्याद्वक्तुमिच्छन्तिमन्त्रेष्वभ्यन्तरीकृताः ॥ 14 ॥

अशास्त्रविदुषान्तेषां न कार्यमभिहितंवचः ।

अर्थशास्त्रानभिज्ञानांविपुलांश्रियमिच्छताम् ॥ 15 ॥

अहितं च हिताकारन्धार्ष्ट्याज्जल्पन्तियेनराः ।

अवेक्ष्यमन्त्रबाह्यास्तेकर्तव्याःकृत्यदूषणाः ॥ 16 ॥

विनाशयन्तोभर्तारंसहिताश्शत्रुभिर्बुधैः ।

विपरीतानिकृत्यानिकारयन्तीहमन्त्रिणः ॥ 17 ॥

तान्भर्तामित्रसङ्काशानमित्रान्मन्त्रनिर्णये ।

व्यवहारेणजानीयात्सचिवानुपसम्हितान् ॥ 18 ॥

चपलस्येहकृत्यानिसहसानुप्रधावतः ।

छिद्रमन्येप्रपद्यन्तेक्रौञ्चस्य ख मिवद्विजाः ॥ 19 ॥

योहिशत्रुमवज्ञायनात्मानमभिरक्षति ।

अवाप्नोतिहिसोऽनर्थान् स्थानाच्चव्यवरोप्यते ॥ 20 ॥

यदुक्तमिहतेपूर्वङ्क्रियतामनुजेन च ।

तदेवनोहितंवाक्यंयदिच्छसि च तत्कुरु ॥ 21 ॥

तत्तुश्रुत्वादशग्रीवःकुम्भकर्णस्यभाषितम् ।

भ्रुकुटिञ्चैवसञ्चक्रेक्रुद्धश्चैनमभाषत ॥ 22 ॥

मान्योगुरुवारिचार्यःकिमान्त्वमनुशाससि ।

किमेवंवाक्छ्रमङ्कृत्वाकालेयुक्तंविधीयताम् ॥ 23 ॥

विभ्रमाच्चित्तमोहाद्वाबलवीर्याश्रयेणवा ।

नाभिपन्नमिदानींयद्व्यर्थातस्यपुनःकथाः ॥ 24 ॥

अस्मिन्कालेतुयद्युक्तन्तदिदानींविधीयताम् ।

गतन्तुनानुशोचन्तिगतन्तुगतमेवहि ॥ 25 ॥

ममापनयजन्दोषंविक्रमेणसमीकुरु ।

यदिखल्वस्तिमेस्नेहोविक्रमंवाऽवगच्छसि ॥ 26 ॥

यदिवकार्यम्मेतत्तेहृदिकार्यतमम्मतम् ।

स सुहृद्योविपन्नार्थन्दीनमभ्यवपद्यते ॥ 27 ॥

स बन्धुर्योऽपनीतेषुसाहाय्यायोपकल्पते ।

तमथैवम्ब्रुवाणन्तुवचनन्धीरदारुणम् ॥ 28 ॥

रुष्टोऽयमितिविज्ञायशनैश्श्लक्षणमुवाच ह ।

अतीवहिसमालक्ष्यभ्रातरङ्क्षुभितेन्द्रियम् ॥ 29 ॥

कुम्भकर्णश्शनैर्वाक्यम्बभाषेपरिसान्त्वयन् ।

शृणुराजन्नवहितोममवाक्यमरिन्दम ॥ 30 ॥

अलंराक्षसराजेन्द्र सन्तापमुपपद्यते ।

रोषं च सम्परित्यज्यस्वस्थोभवितुमर्हसि ॥ 31 ॥

नैतन्मनसिकर्तव्यम्मयिजीवतिपार्थिव ।

तमहन्नाशयिष्यामियत्कृतेपरितप्यते ॥ 32 ॥

अवश्यन्तुहितंवाच्यंसर्वावस्थान्तवमया ।

बन्धुभावादभिहितम्भ्रातृस्नेहाच्छपार्थिव ॥ 33 ॥

सदृशंयत्तुकालेऽस्मिन् कर्तुंस्निग्धेनबन्धुना ।

शत्रूणाङ्कदनम्पश्यक्रियमाणम्मयारणे ॥ 34 ॥

अद्यपश्यमहाबाहो मयासमरमूर्धनि ।

हतेरामेसहभ्रात्राद्रवन्तींहरिवाहिनीम् ॥ 35 ॥

अद्यरामस्यतद्दृष्टवामयानीतंरणाच्छिरः ।

सुखीभवमहाबाहो सीताभवतुदुःखिता ॥ 36 ॥

अद्यरामस्यपश्यन्तुनिधनंसुमहत्प्रियम् ।

लङ्कायांराक्षसाःसर्वेयेतेनिहतबान्धवाः ॥ 37 ॥

अद्यशोकपरीतानांस्वबन्धुवधकारणात् ।

शत्रोर्युधिविनाशेनकरोम्यस्रप्रमार्जनम् ॥ 38 ॥

अद्यपर्वतसङ्काशंससूर्यमिवतोयदम् ।

विकीर्णम्पश्यसमरेसुग्रीवम्प्लवगोत्तम ॥ 39 ॥

कथं च राक्षसैरेभिर्मया च परिरक्षितः ।

जिघांसुभिर्दाशरथिं वध्यसे त्वमिहानघ ॥ 40 ॥

मान्निहत्यकिलत्वांहिनिहनिष्यतिराघवः ।

नाहमात्मनिसन्तापङ्गच्छेयंराक्षसाधिप ॥ 41 ॥

कामंवतिदानीमपिमांव्यादिशत्वम्परन्तप ।

न परःप्रेषणीयस्तेयुद्धायातुलविक्रम ॥ 42 ॥

अहमुत्सादयिष्यामिशत्रूंस्तवमहाबलः ।

यदिशक्रोयदियमोयदिपावकमारुतौ ॥ 43 ॥

तानहंयोधयिष्यामिकुबेरवरुणावपि ।

गिरिमात्रशरीरस्यशितशूलधरस्यमे ॥ 44 ॥

नर्दतस्तीक्षणदंष्ट्रस्यबिभीयाच्चपुरन्दरः ।

अथवात्यक्तशस्त्रस्यमृद्नतस्तरसारिपून् ॥ 45 ॥

न मेप्रतिमुखेस्थातुङ्कश्चित् शक्तोजिजीविषुः ।

नैवशक्त्या न गदयानासिनानिशितैश्शरैः ॥ 46 ॥

हस्ताभ्यामेवसम्रब्दोहनिष्याम्यपिवज्रिणम् ।

यदिमेमुष्टिवेगं स राघवोऽद्यसहिष्यते ॥ 47 ॥

ततःपाश्यन्तिबाणौघारुधिरंराघवस्यतु ।

चिन्तयाबाध्यसेराजन्किमर्थम्मयितिष्ठति ॥ 48 ॥

सोऽहंशत्रुविनाशाय तव निर्यातुमुद्यतः ।

मुञ्चरामाद्भयंराज न्हनिष्यामीहसम्युगे ॥ 49 ॥

राघवंलक्ष्मणञ्चैवसुग्रीवं च महाबलम् ।

हनूमन्तं च रक्षोघ्नंलङ्कायेनप्रदीपिता ॥ 50 ॥

हरींश्चापिहनियिष्यामिसंयुगेसमवास्थिवान् ।

असाधारणमिच्छामिनदातुम्महद्यशः ॥ 51 ॥

यदिचेन्द्राद्भयं राजन्यदि चापि स्वयम्भुवः ।

ततोऽहं नाशयिष्यामि नैशं तम इवांशुमान् ॥ 52 ॥

अपिदेवाश्शयिष्यन्तेक्रुद्धेमयिमहीतले ।

यमं च शमयिष्यामिभक्षयिष्यामिपावकम् ॥ 53 ॥

आदित्यम्पातयिष्यामिसनक्षत्रम्महीतले ।

शतक्रतुंवधिष्यामिपास्यामिवरुणालयम् ॥ 54 ॥

पर्वतांश्चूर्णयिष्यामिदारयिष्यामिमेदिनीम् ।

दीर्घकालम्प्रसुप्तस्यकुम्भकर्णस्यविक्रमम् ॥ 55 ॥

अद्यपश्यन्तुभूतानिभक्ष्यमाणानिसर्वशः ।

नन्विदन्त्रिदिवंसर्वमाहारस्य न पूर्यते ॥ 56 ॥

वधेनतेदाशरथेःसुखार्हंसुखंसमाहर्तुमहंव्रजामि ।

निहत्यरामंसहलक्ष्मणेनखादामिन्हरियूथमुख्यान् ॥ 57 ॥

रमस्वराजन् पिबचाद्यवारुणीङ्कुरुष्वकृत्यानिविनीयताम्म् ।

मयाद्यरामेगमितेयमक्ष्यञ्चिरायसीतावशगाति ॥ 58 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रिषष्टितमस्सर्गः ॥