ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଅଷ୍ଟାଦଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତାନ୍ତୁପାଶ୍ଵସ୍ଥିତାମ୍ପ୍ରହ୍ଵାଂରାମସ୍ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମୈଥିଲୀମ୍ ।
ହୃଦଯାନ୍ତର୍ଗତଙ୍କ୍ରୋଧଵ୍ଯାହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ ॥ 1 ॥
ଏଷାସିନିର୍ଜିତାଭଦ୍ରେଶତ୍ରୁଞ୍ଜିତ୍ଵାରଣାଜିରେ ।
ପୌରୁଷାଦ୍ଯଦନୁଷ୍ଠେଯମ୍ମଯୈତଦୁପପାଦିତମ୍ ॥ 2 ॥
ଗତୋଽସ୍ମ୍ଯନ୍ତମମର୍ଷସ୍ଯଧର୍ଷଣାସମ୍ପ୍ରମାର୍ଜିତା ।
ଅଵମାନଶ୍ଚଶତ୍ରୁଶ୍ଚଯୁଗପନ୍ନିହତୌମଯା ॥ 3 ॥
ଅଦ୍ଯମେପୌରୁଷନ୍ଦୃଷ୍ଟମଦ୍ଯମେସଫଲ୍ଶ୍ରମଃ ।
ଅଦ୍ଯତୀର୍ଣପ୍ରତିଜ୍ଞୋଽତ୍ଵାପ୍ରଭଵାମ୍ଯଦ୍ଯଚାତ୍ମନଃ ॥ 4 ॥
ଯାତ୍ଵଂଵିରହିତାନୀତାଚଲଚିତ୍ତେନରକ୍ଷସା ।
ଦୈଵସମ୍ପାଦିତୋଦୋଷୋମାନୁଷେଣମଯାଜିତଃ ॥ 5 ॥
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତମଵମାନଂଯସ୍ତେଜସା ନ ପ୍ରମାର୍ଜତି ।
କସ୍ତସ୍ଯପୁରୁଷାର୍ଥୋମହତାପ୍ଯଲ୍ପଚେତସଃ ॥ 6 ॥
ଲଙ୍ଘନଂ ଚ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯଲଙ୍କାଯାଶ୍ଚାପିମର୍ଧନମ୍ ।
ସଫଲନ୍ତସ୍ଯ ଚ ଶ୍ଲାଘ୍ଯମଦ୍ଯକର୍ମହନୂମତଃ ॥ 7 ॥
ଯୁଦ୍ଧେଵିକ୍ରମତଶ୍ଚୈଵହିତମ୍ମନ୍ତ୍ରଯତସ୍ତଥା ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯସସୈନ୍ଯସ୍ଯସଫଲୋଽଦ୍ଯପରିଶ୍ରମଃ ॥ 8 ॥
ଵିଭୀଷଣସ୍ଯ ଚ ତଥାସଫଲୋଽଦ୍ଯପରିଶ୍ରମଃ ।
ଵିଗୁଣମ୍ଭ୍ରାତରନ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଯୋମାଂସ୍ଵଯମୁପସ୍ଥିତଃ ॥ 9 ॥
ଇତ୍ଯେଵଂଵଦତ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵାସୀତାରାମସ୍ଯତଦ୍ଵଚଃ ।
ମୃଗୀଵୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନାବଭୂଵାଶ୍ରୁପରିପ୍ଲୁତା ॥ 10 ॥
ପଶ୍ଯତସ୍ତାନ୍ତୁରାମସ୍ଯସମୀପେହୃଦଯପ୍ରିଯାମ୍ ।
ଜନଵାଦଭଯାଦ୍ରାଜ୍ଞୋବଭୂଵହୃଦଯନ୍ଦ୍ଵିଧା ॥ 11 ॥
ସୀତାମୁତ୍ପଲପତ୍ରାକ୍ଷୀନ୍ନୀଲକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଥଜାମ୍ ।
ଅଵଦଦ୍ଵୈଵରାରୋହମ୍ମଧ୍ଯେଵାନରରକ୍ଷସାମ୍ ॥ 12 ॥
ଯତ୍କର୍ତଵ୍ଯମ୍ମନୁଷ୍ଯେଣଧର୍ଷଣାମ୍ପ୍ରତିମାର୍ଜତା ।
ତତ୍କୃତଂରାଵଣଂହତ୍ଵାମଯେଦମ୍ମାନକାଙ୍କ୍ଷିଣା ॥ 13 ॥
ନିର୍ଜିତାଜୀଵଲୋକସ୍ଯତପସାଭାଵିତାତ୍ମନା ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯେନଦୁରାଧର୍ଷାମୁନିନାଦକ୍ଷିଣେଵଧିକ୍ ॥ 14 ॥
ଵିଦିତଶ୍ଚାସ୍ତୁଭତ୍ରନ୍ତେଯୋଽଯଂରଣପରିଶ୍ରମଃ ।
ସୁତୀର୍ଣଃସୁହୃଦାଂଵୀର୍ଯାନ୍ନତ୍ଵଦର୍ଥମ୍ମଯାକୃତଃ ॥ 15 ॥
ରକ୍ଷତାତୁମଯାଵୃତ୍ତପମଵାଦଂ ଚ ସର୍ଵତଃ ।
ପ୍ରଖ୍ଯାତସ୍ଯାତ୍ମଵଂଶସ୍ଯଵ୍ଯଙ୍ଗ୍ଯଂ ଚ ପରିମାର୍ଜତା ॥ 16 ॥
ପ୍ରାପ୍ତଚାରିତ୍ରସନ୍ଦେହାମମପ୍ରତିମୁଖେସ୍ଥିତା ।
ଦୀପୋନେତ୍ରାତୁରସ୍ଯେଵପ୍ରତିକୂଲାସିମେଦୃଢମ୍ ॥ 17 ॥
ତଦ୍ଗଚ୍ଛତ୍ଵାନୁଜାନେଽଦ୍ଯଯଥେଷ୍ଟଞ୍ଜନକାତ୍ମଜେ ।
ଏତାଦଶଦିଶୋଭଦ୍ରେକାର୍ଯମସ୍ତି ନ ମେତ୍ଵଯା ॥ 18 ॥
କଃପୁମାଂସ୍ତୁକୁଲେଜାତସ୍ସ୍ତ୍ରଯମ୍ପରଗୃହାଷିତାମ୍ ।
ତେଜସ୍ଵୀପୁନରାଦଦ୍ଯାତ୍ସୁହୃଲ୍ଲେଖ୍ଯେନଚେତସା ॥ 19 ॥
ରାଵଣାଙ୍କପରିକ୍ଲିଷ୍ଟାନ୍ଦୃଷ୍ଟାନ୍ଦୁଷ୍ଟେନଚକ୍ଷୁଷା ।
କଥନ୍ତ୍ଵାପୁନରାଦଦ୍ଯାଙ୍କୁଲଂଵ୍ଯପଦିଶନ୍ ମହତ୍ ॥ 20 ॥
ତଦର୍ଥନ୍ନିର୍ଜିତାମେତ୍ଵଂଯଶଃପ୍ରତ୍ଯାହୃତମ୍ମଯା ।
ନାସ୍ତିମେତ୍ଯଯ୍ଯଭିଷ୍ଵଙ୍ଗୋଯଥେଷ୍ଟଙ୍ଗମ୍ଯତାମିତଃ ॥ 21 ॥
ତଦଦ୍ଯଵ୍ଯାହୃତମ୍ଭଦ୍ରେମଯୈତତ୍ କୃତବୁଧଦିନା ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାଥଭରତେକୁରୁବୁଧଦିଂଯଥାସୁଖମ୍ ॥ 22 ॥
ଶତ୍ରୁଘ୍ନେଵାଥସୁଗ୍ରୀଵେରାକ୍ଷସେଵାଵିଭୀଷଣେ ।
ନିଵେଶଯମନସ୍ସୀତେଯଥାଵାସୁଖମାତ୍ମନଃ ॥ 23 ॥
ନ ହିତ୍ଵାଂରାଵଣୋଦୃଷ୍ଟଵାଦିଵ୍ଯରୂପାମ୍ମନୋରମାମ୍ ।
ମର୍ଷଯେତଚିରଂସୀତେସ୍ଵଗୃହେପର୍ଯଵସ୍ଥିତାମ୍ ॥ 24 ॥
ତତଃପ୍ରିଯାର୍ହଶ୍ରଵଣାତଦପ୍ରିଯମ୍ପ୍ରିଯାଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯଚିରସ୍ଯମୈଥିଲୀ ।
ମୁମୋଚବାଷ୍ପଂସୁଭୃଶମ୍ପ୍ରଵେପିତାଗଜେନ୍ଦ୍ରହସ୍ତାଭିହତେଵସଲ୍ଲକୀ ॥ 25 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଦଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ |
tāntupāśvasthitāmprahvāṃrāmassamprekṣyamaithilīm |
hṛdayāntargataṅkrodhavyāhartumupacakrame || 1 ||
eṣāsinirjitābhadreśatruñjitvāraṇājire |
pauruṣādyadanuṣṭheyammayaitadupapāditam || 2 ||
gato'smyantamamarṣasyadharṣaṇāsampramārjitā |
avamānaścaśatruścayugapannihataumayā || 3 ||
adyamepauruṣandṛṣṭamadyamesaphalśramaḥ |
adyatīrṇapratijño'tvāprabhavāmyadyacātmanaḥ || 4 ||
yātvaṃvirahitānītācalacittenarakṣasā |
daivasampāditodoṣomānuṣeṇamayājitaḥ || 5 ||
samprāptamavamānaṃyastejasā na pramārjati |
kastasyapuruṣārthomahatāpyalpacetasaḥ || 6 ||
laṅghanaṃ ca samudrasyalaṅkāyāścāpimardhanam |
saphalantasya ca ślāghyamadyakarmahanūmataḥ || 7 ||
yuddhevikramataścaivahitammantrayatastathā |
sugrīvasyasasainyasyasaphalo'dyapariśramaḥ || 8 ||
vibhīṣaṇasya ca tathāsaphalo'dyapariśramaḥ |
viguṇambhrātarantyaktvāyomāṃsvayamupasthitaḥ || 9 ||
ityevaṃvadatśrutvāsītārāmasyatadvacaḥ |
mṛgīvotphullanayanābabhūvāśrupariplutā || 10 ||
paśyatastānturāmasyasamīpehṛdayapriyām |
janavādabhayādrājñobabhūvahṛdayandvidhā || 11 ||
sītāmutpalapatrākṣīnnīlakuñcitamūrthajām |
avadadvaivarārohammadhyevānararakṣasām || 12 ||
yatkartavyammanuṣyeṇadharṣaṇāmpratimārjatā |
tatkṛtaṃrāvaṇaṃhatvāmayedammānakāṅkṣiṇā || 13 ||
nirjitājīvalokasyatapasābhāvitātmanā |
agastyenadurādharṣāmuninādakṣiṇevadhik || 14 ||
viditaścāstubhatranteyo'yaṃraṇapariśramaḥ |
sutīrṇaḥsuhṛdāṃvīryānnatvadarthammayākṛtaḥ || 15 ||
rakṣatātumayāvṛttapamavādaṃ ca sarvataḥ |
prakhyātasyātmavaṃśasyavyaṅgyaṃ ca parimārjatā || 16 ||
prāptacāritrasandehāmamapratimukhesthitā |
dīponetrāturasyevapratikūlāsimedṛḍham || 17 ||
tadgacchatvānujāne'dyayatheṣṭañjanakātmaje |
etādaśadiśobhadrekāryamasti na metvayā || 18 ||
kaḥpumāṃstukulejātasstrayamparagṛhāṣitām |
tejasvīpunarādadyātsuhṛllekhyenacetasā || 19 ||
rāvaṇāṅkaparikliṣṭāndṛṣṭānduṣṭenacakṣuṣā |
kathantvāpunarādadyāṅkulaṃvyapadiśan mahat || 20 ||
tadarthannirjitāmetvaṃyaśaḥpratyāhṛtammayā |
nāstimetyayyabhiṣvaṅgoyatheṣṭaṅgamyatāmitaḥ || 21 ||
tadadyavyāhṛtambhadremayaitat kṛtabudhadinā |
lakṣmaṇenāthabharatekurubudhadiṃyathāsukham || 22 ||
śatrughnevāthasugrīverākṣasevāvibhīṣaṇe |
niveśayamanassīteyathāvāsukhamātmanaḥ || 23 ||
na hitvāṃrāvaṇodṛṣṭavādivyarūpāmmanoramām |
marṣayetaciraṃsītesvagṛheparyavasthitām || 24 ||
tataḥpriyārhaśravaṇātadapriyampriyādupaśrutyacirasyamaithilī |
mumocabāṣpaṃsubhṛśampravepitāgajendrahastābhihatevasallakī || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ अष्टादशाधिकशततमस्सर्गः ।
तान्तुपाश्वस्थिताम्प्रह्वांरामस्सम्प्रेक्ष्यमैथिलीम् ।
हृदयान्तर्गतङ्क्रोधव्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ 1 ॥
एषासिनिर्जिताभद्रेशत्रुञ्जित्वारणाजिरे ।
पौरुषाद्यदनुष्ठेयम्मयैतदुपपादितम् ॥ 2 ॥
गतोऽस्म्यन्तममर्षस्यधर्षणासम्प्रमार्जिता ।
अवमानश्चशत्रुश्चयुगपन्निहतौमया ॥ 3 ॥
अद्यमेपौरुषन्दृष्टमद्यमेसफल्श्रमः ।
अद्यतीर्णप्रतिज्ञोऽत्वाप्रभवाम्यद्यचात्मनः ॥ 4 ॥
यात्वंविरहितानीताचलचित्तेनरक्षसा ।
दैवसम्पादितोदोषोमानुषेणमयाजितः ॥ 5 ॥
सम्प्राप्तमवमानंयस्तेजसा न प्रमार्जति ।
कस्तस्यपुरुषार्थोमहताप्यल्पचेतसः ॥ 6 ॥
लङ्घनं च समुद्रस्यलङ्कायाश्चापिमर्धनम् ।
सफलन्तस्य च श्लाघ्यमद्यकर्महनूमतः ॥ 7 ॥
युद्धेविक्रमतश्चैवहितम्मन्त्रयतस्तथा ।
सुग्रीवस्यससैन्यस्यसफलोऽद्यपरिश्रमः ॥ 8 ॥
विभीषणस्य च तथासफलोऽद्यपरिश्रमः ।
विगुणम्भ्रातरन्त्यक्त्वायोमांस्वयमुपस्थितः ॥ 9 ॥
इत्येवंवदत्श्रुत्वासीतारामस्यतद्वचः ।
मृगीवोत्फुल्लनयनाबभूवाश्रुपरिप्लुता ॥ 10 ॥
पश्यतस्तान्तुरामस्यसमीपेहृदयप्रियाम् ।
जनवादभयाद्राज्ञोबभूवहृदयन्द्विधा ॥ 11 ॥
सीतामुत्पलपत्राक्षीन्नीलकुञ्चितमूर्थजाम् ।
अवदद्वैवरारोहम्मध्येवानररक्षसाम् ॥ 12 ॥
यत्कर्तव्यम्मनुष्येणधर्षणाम्प्रतिमार्जता ।
तत्कृतंरावणंहत्वामयेदम्मानकाङ्क्षिणा ॥ 13 ॥
निर्जिताजीवलोकस्यतपसाभावितात्मना ।
अगस्त्येनदुराधर्षामुनिनादक्षिणेवधिक् ॥ 14 ॥
विदितश्चास्तुभत्रन्तेयोऽयंरणपरिश्रमः ।
सुतीर्णःसुहृदांवीर्यान्नत्वदर्थम्मयाकृतः ॥ 15 ॥
रक्षतातुमयावृत्तपमवादं च सर्वतः ।
प्रख्यातस्यात्मवंशस्यव्यङ्ग्यं च परिमार्जता ॥ 16 ॥
प्राप्तचारित्रसन्देहाममप्रतिमुखेस्थिता ।
दीपोनेत्रातुरस्येवप्रतिकूलासिमेदृढम् ॥ 17 ॥
तद्गच्छत्वानुजानेऽद्ययथेष्टञ्जनकात्मजे ।
एतादशदिशोभद्रेकार्यमस्ति न मेत्वया ॥ 18 ॥
कःपुमांस्तुकुलेजातस्स्त्रयम्परगृहाषिताम् ।
तेजस्वीपुनरादद्यात्सुहृल्लेख्येनचेतसा ॥ 19 ॥
रावणाङ्कपरिक्लिष्टान्दृष्टान्दुष्टेनचक्षुषा ।
कथन्त्वापुनरादद्याङ्कुलंव्यपदिशन् महत् ॥ 20 ॥
तदर्थन्निर्जितामेत्वंयशःप्रत्याहृतम्मया ।
नास्तिमेत्यय्यभिष्वङ्गोयथेष्टङ्गम्यतामितः ॥ 21 ॥
तदद्यव्याहृतम्भद्रेमयैतत् कृतबुधदिना ।
लक्ष्मणेनाथभरतेकुरुबुधदिंयथासुखम् ॥ 22 ॥
शत्रुघ्नेवाथसुग्रीवेराक्षसेवाविभीषणे ।
निवेशयमनस्सीतेयथावासुखमात्मनः ॥ 23 ॥
न हित्वांरावणोदृष्टवादिव्यरूपाम्मनोरमाम् ।
मर्षयेतचिरंसीतेस्वगृहेपर्यवस्थिताम् ॥ 24 ॥
ततःप्रियार्हश्रवणातदप्रियम्प्रियादुपश्रुत्यचिरस्यमैथिली ।
मुमोचबाष्पंसुभृशम्प्रवेपितागजेन्द्रहस्ताभिहतेवसल्लकी ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टादशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ |
tāntupāśvasthitāmprahvāṃrāmassamprekṣyamaithilīm |
hṛdayāntargataṅkrodhavyāhartumupacakrame || 1 ||
eṣāsinirjitābhadreśatruñjitvāraṇājire |
pauruṣādyadanuṣṭheyammayaitadupapāditam || 2 ||
gato'smyantamamarṣasyadharṣaṇāsampramārjitā |
avamānaścaśatruścayugapannihataumayā || 3 ||
adyamepauruṣandṛṣṭamadyamesaphalśramaḥ |
adyatīrṇapratijño'tvāprabhavāmyadyacātmanaḥ || 4 ||
yātvaṃvirahitānītācalacittenarakṣasā |
daivasampāditodoṣomānuṣeṇamayājitaḥ || 5 ||
samprāptamavamānaṃyastejasā na pramārjati |
kastasyapuruṣārthomahatāpyalpacetasaḥ || 6 ||
laṅghanaṃ ca samudrasyalaṅkāyāścāpimardhanam |
saphalantasya ca ślāghyamadyakarmahanūmataḥ || 7 ||
yuddhevikramataścaivahitammantrayatastathā |
sugrīvasyasasainyasyasaphalo'dyapariśramaḥ || 8 ||
vibhīṣaṇasya ca tathāsaphalo'dyapariśramaḥ |
viguṇambhrātarantyaktvāyomāṃsvayamupasthitaḥ || 9 ||
ityevaṃvadatśrutvāsītārāmasyatadvacaḥ |
mṛgīvotphullanayanābabhūvāśrupariplutā || 10 ||
paśyatastānturāmasyasamīpehṛdayapriyām |
janavādabhayādrājñobabhūvahṛdayandvidhā || 11 ||
sītāmutpalapatrākṣīnnīlakuñcitamūrthajām |
avadadvaivarārohammadhyevānararakṣasām || 12 ||
yatkartavyammanuṣyeṇadharṣaṇāmpratimārjatā |
tatkṛtaṃrāvaṇaṃhatvāmayedammānakāṅkṣiṇā || 13 ||
nirjitājīvalokasyatapasābhāvitātmanā |
agastyenadurādharṣāmuninādakṣiṇevadhik || 14 ||
viditaścāstubhatranteyo'yaṃraṇapariśramaḥ |
sutīrṇaḥsuhṛdāṃvīryānnatvadarthammayākṛtaḥ || 15 ||
rakṣatātumayāvṛttapamavādaṃ ca sarvataḥ |
prakhyātasyātmavaṃśasyavyaṅgyaṃ ca parimārjatā || 16 ||
prāptacāritrasandehāmamapratimukhesthitā |
dīponetrāturasyevapratikūlāsimedṛḍham || 17 ||
tadgacchatvānujāne'dyayatheṣṭañjanakātmaje |
etādaśadiśobhadrekāryamasti na metvayā || 18 ||
kaḥpumāṃstukulejātasstrayamparagṛhāṣitām |
tejasvīpunarādadyātsuhṛllekhyenacetasā || 19 ||
rāvaṇāṅkaparikliṣṭāndṛṣṭānduṣṭenacakṣuṣā |
kathantvāpunarādadyāṅkulaṃvyapadiśan mahat || 20 ||
tadarthannirjitāmetvaṃyaśaḥpratyāhṛtammayā |
nāstimetyayyabhiṣvaṅgoyatheṣṭaṅgamyatāmitaḥ || 21 ||
tadadyavyāhṛtambhadremayaitat kṛtabudhadinā |
lakṣmaṇenāthabharatekurubudhadiṃyathāsukham || 22 ||
śatrughnevāthasugrīverākṣasevāvibhīṣaṇe |
niveśayamanassīteyathāvāsukhamātmanaḥ || 23 ||
na hitvāṃrāvaṇodṛṣṭavādivyarūpāmmanoramām |
marṣayetaciraṃsītesvagṛheparyavasthitām || 24 ||
tataḥpriyārhaśravaṇātadapriyampriyādupaśrutyacirasyamaithilī |
mumocabāṣpaṃsubhṛśampravepitāgajendrahastābhihatevasallakī || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.