𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌯𑍁𑌦𑍍𑌧𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌅𑌷𑍍𑌟𑌾𑌦𑌶𑌾𑌧𑌿𑌕𑌶𑌤𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌤𑌾𑌨𑍍𑌤𑍁𑌪𑌾𑌶𑍍𑌵𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌾𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌹𑍍𑌵𑌾𑌂𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌸𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌮𑍈𑌥𑌿𑌲𑍀𑌮𑍍 ।
𑌹𑍃𑌦𑌯𑌾𑌨𑍍𑌤𑌰𑍍𑌗𑌤𑌙𑍍𑌕𑍍𑌰𑍋𑌧𑌵𑍍𑌯𑌾𑌹𑌰𑍍𑌤𑍁𑌮𑍁𑌪𑌚𑌕𑍍𑌰𑌮𑍇 ॥ 1 ॥
𑌏𑌷𑌾𑌸𑌿𑌨𑌿𑌰𑍍𑌜𑌿𑌤𑌾𑌭𑌦𑍍𑌰𑍇𑌶𑌤𑍍𑌰𑍁𑌞𑍍𑌜𑌿𑌤𑍍𑌵𑌾𑌰𑌣𑌾𑌜𑌿𑌰𑍇 ।
𑌪𑍗𑌰𑍁𑌷𑌾𑌦𑍍𑌯𑌦𑌨𑍁𑌷𑍍𑌠𑍇𑌯𑌮𑍍𑌮𑌯𑍈𑌤𑌦𑍁𑌪𑌪𑌾𑌦𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 2 ॥
𑌗𑌤𑍋𑌽𑌸𑍍𑌮𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌮𑌮𑌰𑍍𑌷𑌸𑍍𑌯𑌧𑌰𑍍𑌷𑌣𑌾𑌸𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌮𑌾𑌰𑍍𑌜𑌿𑌤𑌾 ।
𑌅𑌵𑌮𑌾𑌨𑌶𑍍𑌚𑌶𑌤𑍍𑌰𑍁𑌶𑍍𑌚𑌯𑍁𑌗𑌪𑌨𑍍𑌨𑌿𑌹𑌤𑍗𑌮𑌯𑌾 ॥ 3 ॥
𑌅𑌦𑍍𑌯𑌮𑍇𑌪𑍗𑌰𑍁𑌷𑌨𑍍𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑌮𑌦𑍍𑌯𑌮𑍇𑌸𑌫𑌲𑍍𑌶𑍍𑌰𑌮𑌃 ।
𑌅𑌦𑍍𑌯𑌤𑍀𑌰𑍍𑌣𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌜𑍍𑌞𑍋𑌽𑌤𑍍𑌵𑌾𑌪𑍍𑌰𑌭𑌵𑌾𑌮𑍍𑌯𑌦𑍍𑌯𑌚𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌃 ॥ 4 ॥
𑌯𑌾𑌤𑍍𑌵𑌂𑌵𑌿𑌰𑌹𑌿𑌤𑌾𑌨𑍀𑌤𑌾𑌚𑌲𑌚𑌿𑌤𑍍𑌤𑍇𑌨𑌰𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾 ।
𑌦𑍈𑌵𑌸𑌮𑍍𑌪𑌾𑌦𑌿𑌤𑍋𑌦𑍋𑌷𑍋𑌮𑌾𑌨𑍁𑌷𑍇𑌣𑌮𑌯𑌾𑌜𑌿𑌤𑌃 ॥ 5 ॥
𑌸𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑌮𑌵𑌮𑌾𑌨𑌂𑌯𑌸𑍍𑌤𑍇𑌜𑌸𑌾 𑌨 𑌪𑍍𑌰𑌮𑌾𑌰𑍍𑌜𑌤𑌿 ।
𑌕𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌾𑌰𑍍𑌥𑍋𑌮𑌹𑌤𑌾𑌪𑍍𑌯𑌲𑍍𑌪𑌚𑍇𑌤𑌸𑌃 ॥ 6 ॥
𑌲𑌙𑍍𑌘𑌨𑌂 𑌚 𑌸𑌮𑍁𑌦𑍍𑌰𑌸𑍍𑌯𑌲𑌙𑍍𑌕𑌾𑌯𑌾𑌶𑍍𑌚𑌾𑌪𑌿𑌮𑌰𑍍𑌧𑌨𑌮𑍍 ।
𑌸𑌫𑌲𑌨𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌚 𑌶𑍍𑌲𑌾𑌘𑍍𑌯𑌮𑌦𑍍𑌯𑌕𑌰𑍍𑌮𑌹𑌨𑍂𑌮𑌤𑌃 ॥ 7 ॥
𑌯𑍁𑌦𑍍𑌧𑍇𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑌤𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵𑌹𑌿𑌤𑌮𑍍𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌯𑌤𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 ।
𑌸𑍁𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑌸𑍍𑌯𑌸𑌸𑍈𑌨𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯𑌸𑌫𑌲𑍋𑌽𑌦𑍍𑌯𑌪𑌰𑌿𑌶𑍍𑌰𑌮𑌃 ॥ 8 ॥
𑌵𑌿𑌭𑍀𑌷𑌣𑌸𑍍𑌯 𑌚 𑌤𑌥𑌾𑌸𑌫𑌲𑍋𑌽𑌦𑍍𑌯𑌪𑌰𑌿𑌶𑍍𑌰𑌮𑌃 ।
𑌵𑌿𑌗𑍁𑌣𑌮𑍍𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑌰𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾𑌯𑍋𑌮𑌾𑌂𑌸𑍍𑌵𑌯𑌮𑍁𑌪𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌃 ॥ 9 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑍇𑌵𑌂𑌵𑌦𑌤𑍍𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾𑌸𑍀𑌤𑌾𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌯𑌤𑌦𑍍𑌵𑌚𑌃 ।
𑌮𑍃𑌗𑍀𑌵𑍋𑌤𑍍𑌫𑍁𑌲𑍍𑌲𑌨𑌯𑌨𑌾𑌬𑌭𑍂𑌵𑌾𑌶𑍍𑌰𑍁𑌪𑌰𑌿𑌪𑍍𑌲𑍁𑌤𑌾 ॥ 10 ॥
𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑍍𑌤𑍁𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌯𑌸𑌮𑍀𑌪𑍇𑌹𑍃𑌦𑌯𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌮𑍍 ।
𑌜𑌨𑌵𑌾𑌦𑌭𑌯𑌾𑌦𑍍𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑍋𑌬𑌭𑍂𑌵𑌹𑍃𑌦𑌯𑌨𑍍𑌦𑍍𑌵𑌿𑌧𑌾 ॥ 11 ॥
𑌸𑍀𑌤𑌾𑌮𑍁𑌤𑍍𑌪𑌲𑌪𑌤𑍍𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑍀𑌨𑍍𑌨𑍀𑌲𑌕𑍁𑌞𑍍𑌚𑌿𑌤𑌮𑍂𑌰𑍍𑌥𑌜𑌾𑌮𑍍 ।
𑌅𑌵𑌦𑌦𑍍𑌵𑍈𑌵𑌰𑌾𑌰𑍋𑌹𑌮𑍍𑌮𑌧𑍍𑌯𑍇𑌵𑌾𑌨𑌰𑌰𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾𑌮𑍍 ॥ 12 ॥
𑌯𑌤𑍍𑌕𑌰𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑌮𑍍𑌮𑌨𑍁𑌷𑍍𑌯𑍇𑌣𑌧𑌰𑍍𑌷𑌣𑌾𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌮𑌾𑌰𑍍𑌜𑌤𑌾 ।
𑌤𑌤𑍍𑌕𑍃𑌤𑌂𑌰𑌾𑌵𑌣𑌂𑌹𑌤𑍍𑌵𑌾𑌮𑌯𑍇𑌦𑌮𑍍𑌮𑌾𑌨𑌕𑌾𑌙𑍍𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾 ॥ 13 ॥
𑌨𑌿𑌰𑍍𑌜𑌿𑌤𑌾𑌜𑍀𑌵𑌲𑍋𑌕𑌸𑍍𑌯𑌤𑌪𑌸𑌾𑌭𑌾𑌵𑌿𑌤𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 ।
𑌅𑌗𑌸𑍍𑌤𑍍𑌯𑍇𑌨𑌦𑍁𑌰𑌾𑌧𑌰𑍍𑌷𑌾𑌮𑍁𑌨𑌿𑌨𑌾𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑍇𑌵𑌧𑌿𑌕𑍍 ॥ 14 ॥
𑌵𑌿𑌦𑌿𑌤𑌶𑍍𑌚𑌾𑌸𑍍𑌤𑍁𑌭𑌤𑍍𑌰𑌨𑍍𑌤𑍇𑌯𑍋𑌽𑌯𑌂𑌰𑌣𑌪𑌰𑌿𑌶𑍍𑌰𑌮𑌃 ।
𑌸𑍁𑌤𑍀𑌰𑍍𑌣𑌃𑌸𑍁𑌹𑍃𑌦𑌾𑌂𑌵𑍀𑌰𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌨𑌤𑍍𑌵𑌦𑌰𑍍𑌥𑌮𑍍𑌮𑌯𑌾𑌕𑍃𑌤𑌃 ॥ 15 ॥
𑌰𑌕𑍍𑌷𑌤𑌾𑌤𑍁𑌮𑌯𑌾𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌪𑌮𑌵𑌾𑌦𑌂 𑌚 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌤𑌃 ।
𑌪𑍍𑌰𑌖𑍍𑌯𑌾𑌤𑌸𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌮𑌵𑌂𑌶𑌸𑍍𑌯𑌵𑍍𑌯𑌙𑍍𑌗𑍍𑌯𑌂 𑌚 𑌪𑌰𑌿𑌮𑌾𑌰𑍍𑌜𑌤𑌾 ॥ 16 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑌚𑌾𑌰𑌿𑌤𑍍𑌰𑌸𑌨𑍍𑌦𑍇𑌹𑌾𑌮𑌮𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌮𑍁𑌖𑍇𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌾 ।
𑌦𑍀𑌪𑍋𑌨𑍇𑌤𑍍𑌰𑌾𑌤𑍁𑌰𑌸𑍍𑌯𑍇𑌵𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌕𑍂𑌲𑌾𑌸𑌿𑌮𑍇𑌦𑍃𑌢𑌮𑍍 ॥ 17 ॥
𑌤𑌦𑍍𑌗𑌚𑍍𑌛𑌤𑍍𑌵𑌾𑌨𑍁𑌜𑌾𑌨𑍇𑌽𑌦𑍍𑌯𑌯𑌥𑍇𑌷𑍍𑌟𑌞𑍍𑌜𑌨𑌕𑌾𑌤𑍍𑌮𑌜𑍇 ।
𑌏𑌤𑌾𑌦𑌶𑌦𑌿𑌶𑍋𑌭𑌦𑍍𑌰𑍇𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌮𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌨 𑌮𑍇𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾 ॥ 18 ॥
𑌕𑌃𑌪𑍁𑌮𑌾𑌂𑌸𑍍𑌤𑍁𑌕𑍁𑌲𑍇𑌜𑌾𑌤𑌸𑍍𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌯𑌮𑍍𑌪𑌰𑌗𑍃𑌹𑌾𑌷𑌿𑌤𑌾𑌮𑍍 ।
𑌤𑍇𑌜𑌸𑍍𑌵𑍀𑌪𑍁𑌨𑌰𑌾𑌦𑌦𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌸𑍁𑌹𑍃𑌲𑍍𑌲𑍇𑌖𑍍𑌯𑍇𑌨𑌚𑍇𑌤𑌸𑌾 ॥ 19 ॥
𑌰𑌾𑌵𑌣𑌾𑌙𑍍𑌕𑌪𑌰𑌿𑌕𑍍𑌲𑌿𑌷𑍍𑌟𑌾𑌨𑍍𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑌾𑌨𑍍𑌦𑍁𑌷𑍍𑌟𑍇𑌨𑌚𑌕𑍍𑌷𑍁𑌷𑌾 ।
𑌕𑌥𑌨𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾𑌪𑍁𑌨𑌰𑌾𑌦𑌦𑍍𑌯𑌾𑌙𑍍𑌕𑍁𑌲𑌂𑌵𑍍𑌯𑌪𑌦𑌿𑌶𑌨𑍍 𑌮𑌹𑌤𑍍 ॥ 20 ॥
𑌤𑌦𑌰𑍍𑌥𑌨𑍍𑌨𑌿𑌰𑍍𑌜𑌿𑌤𑌾𑌮𑍇𑌤𑍍𑌵𑌂𑌯𑌶𑌃𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌾𑌹𑍃𑌤𑌮𑍍𑌮𑌯𑌾 ।
𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿𑌮𑍇𑌤𑍍𑌯𑌯𑍍𑌯𑌭𑌿𑌷𑍍𑌵𑌙𑍍𑌗𑍋𑌯𑌥𑍇𑌷𑍍𑌟𑌙𑍍𑌗𑌮𑍍𑌯𑌤𑌾𑌮𑌿𑌤𑌃 ॥ 21 ॥
𑌤𑌦𑌦𑍍𑌯𑌵𑍍𑌯𑌾𑌹𑍃𑌤𑌮𑍍𑌭𑌦𑍍𑌰𑍇𑌮𑌯𑍈𑌤𑌤𑍍 𑌕𑍃𑌤𑌬𑍁𑌧𑌦𑌿𑌨𑌾 ।
𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑍇𑌨𑌾𑌥𑌭𑌰𑌤𑍇𑌕𑍁𑌰𑍁𑌬𑍁𑌧𑌦𑌿𑌂𑌯𑌥𑌾𑌸𑍁𑌖𑌮𑍍 ॥ 22 ॥
𑌶𑌤𑍍𑌰𑍁𑌘𑍍𑌨𑍇𑌵𑌾𑌥𑌸𑍁𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑍇𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑍇𑌵𑌾𑌵𑌿𑌭𑍀𑌷𑌣𑍇 ।
𑌨𑌿𑌵𑍇𑌶𑌯𑌮𑌨𑌸𑍍𑌸𑍀𑌤𑍇𑌯𑌥𑌾𑌵𑌾𑌸𑍁𑌖𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌃 ॥ 23 ॥
𑌨 𑌹𑌿𑌤𑍍𑌵𑌾𑌂𑌰𑌾𑌵𑌣𑍋𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑌵𑌾𑌦𑌿𑌵𑍍𑌯𑌰𑍂𑌪𑌾𑌮𑍍𑌮𑌨𑍋𑌰𑌮𑌾𑌮𑍍 ।
𑌮𑌰𑍍𑌷𑌯𑍇𑌤𑌚𑌿𑌰𑌂𑌸𑍀𑌤𑍇𑌸𑍍𑌵𑌗𑍃𑌹𑍇𑌪𑌰𑍍𑌯𑌵𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌾𑌮𑍍 ॥ 24 ॥
𑌤𑌤𑌃𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌰𑍍𑌹𑌶𑍍𑌰𑌵𑌣𑌾𑌤𑌦𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌦𑍁𑌪𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌯𑌚𑌿𑌰𑌸𑍍𑌯𑌮𑍈𑌥𑌿𑌲𑍀 ।
𑌮𑍁𑌮𑍋𑌚𑌬𑌾𑌷𑍍𑌪𑌂𑌸𑍁𑌭𑍃𑌶𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌵𑍇𑌪𑌿𑌤𑌾𑌗𑌜𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌹𑌸𑍍𑌤𑌾𑌭𑌿𑌹𑌤𑍇𑌵𑌸𑌲𑍍𑌲𑌕𑍀 ॥ 25 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌯𑍁𑌦𑍍𑌧𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌅𑌷𑍍𑌟𑌾𑌦𑌶𑌾𑌧𑌿𑌕𑌶𑌤𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ |
tāntupāśvasthitāmprahvāṃrāmassamprekṣyamaithilīm |
hṛdayāntargataṅkrodhavyāhartumupacakrame || 1 ||
eṣāsinirjitābhadreśatruñjitvāraṇājire |
pauruṣādyadanuṣṭheyammayaitadupapāditam || 2 ||
gato'smyantamamarṣasyadharṣaṇāsampramārjitā |
avamānaścaśatruścayugapannihataumayā || 3 ||
adyamepauruṣandṛṣṭamadyamesaphalśramaḥ |
adyatīrṇapratijño'tvāprabhavāmyadyacātmanaḥ || 4 ||
yātvaṃvirahitānītācalacittenarakṣasā |
daivasampāditodoṣomānuṣeṇamayājitaḥ || 5 ||
samprāptamavamānaṃyastejasā na pramārjati |
kastasyapuruṣārthomahatāpyalpacetasaḥ || 6 ||
laṅghanaṃ ca samudrasyalaṅkāyāścāpimardhanam |
saphalantasya ca ślāghyamadyakarmahanūmataḥ || 7 ||
yuddhevikramataścaivahitammantrayatastathā |
sugrīvasyasasainyasyasaphalo'dyapariśramaḥ || 8 ||
vibhīṣaṇasya ca tathāsaphalo'dyapariśramaḥ |
viguṇambhrātarantyaktvāyomāṃsvayamupasthitaḥ || 9 ||
ityevaṃvadatśrutvāsītārāmasyatadvacaḥ |
mṛgīvotphullanayanābabhūvāśrupariplutā || 10 ||
paśyatastānturāmasyasamīpehṛdayapriyām |
janavādabhayādrājñobabhūvahṛdayandvidhā || 11 ||
sītāmutpalapatrākṣīnnīlakuñcitamūrthajām |
avadadvaivarārohammadhyevānararakṣasām || 12 ||
yatkartavyammanuṣyeṇadharṣaṇāmpratimārjatā |
tatkṛtaṃrāvaṇaṃhatvāmayedammānakāṅkṣiṇā || 13 ||
nirjitājīvalokasyatapasābhāvitātmanā |
agastyenadurādharṣāmuninādakṣiṇevadhik || 14 ||
viditaścāstubhatranteyo'yaṃraṇapariśramaḥ |
sutīrṇaḥsuhṛdāṃvīryānnatvadarthammayākṛtaḥ || 15 ||
rakṣatātumayāvṛttapamavādaṃ ca sarvataḥ |
prakhyātasyātmavaṃśasyavyaṅgyaṃ ca parimārjatā || 16 ||
prāptacāritrasandehāmamapratimukhesthitā |
dīponetrāturasyevapratikūlāsimedṛḍham || 17 ||
tadgacchatvānujāne'dyayatheṣṭañjanakātmaje |
etādaśadiśobhadrekāryamasti na metvayā || 18 ||
kaḥpumāṃstukulejātasstrayamparagṛhāṣitām |
tejasvīpunarādadyātsuhṛllekhyenacetasā || 19 ||
rāvaṇāṅkaparikliṣṭāndṛṣṭānduṣṭenacakṣuṣā |
kathantvāpunarādadyāṅkulaṃvyapadiśan mahat || 20 ||
tadarthannirjitāmetvaṃyaśaḥpratyāhṛtammayā |
nāstimetyayyabhiṣvaṅgoyatheṣṭaṅgamyatāmitaḥ || 21 ||
tadadyavyāhṛtambhadremayaitat kṛtabudhadinā |
lakṣmaṇenāthabharatekurubudhadiṃyathāsukham || 22 ||
śatrughnevāthasugrīverākṣasevāvibhīṣaṇe |
niveśayamanassīteyathāvāsukhamātmanaḥ || 23 ||
na hitvāṃrāvaṇodṛṣṭavādivyarūpāmmanoramām |
marṣayetaciraṃsītesvagṛheparyavasthitām || 24 ||
tataḥpriyārhaśravaṇātadapriyampriyādupaśrutyacirasyamaithilī |
mumocabāṣpaṃsubhṛśampravepitāgajendrahastābhihatevasallakī || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ अष्टादशाधिकशततमस्सर्गः ।
तान्तुपाश्वस्थिताम्प्रह्वांरामस्सम्प्रेक्ष्यमैथिलीम् ।
हृदयान्तर्गतङ्क्रोधव्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ 1 ॥
एषासिनिर्जिताभद्रेशत्रुञ्जित्वारणाजिरे ।
पौरुषाद्यदनुष्ठेयम्मयैतदुपपादितम् ॥ 2 ॥
गतोऽस्म्यन्तममर्षस्यधर्षणासम्प्रमार्जिता ।
अवमानश्चशत्रुश्चयुगपन्निहतौमया ॥ 3 ॥
अद्यमेपौरुषन्दृष्टमद्यमेसफल्श्रमः ।
अद्यतीर्णप्रतिज्ञोऽत्वाप्रभवाम्यद्यचात्मनः ॥ 4 ॥
यात्वंविरहितानीताचलचित्तेनरक्षसा ।
दैवसम्पादितोदोषोमानुषेणमयाजितः ॥ 5 ॥
सम्प्राप्तमवमानंयस्तेजसा न प्रमार्जति ।
कस्तस्यपुरुषार्थोमहताप्यल्पचेतसः ॥ 6 ॥
लङ्घनं च समुद्रस्यलङ्कायाश्चापिमर्धनम् ।
सफलन्तस्य च श्लाघ्यमद्यकर्महनूमतः ॥ 7 ॥
युद्धेविक्रमतश्चैवहितम्मन्त्रयतस्तथा ।
सुग्रीवस्यससैन्यस्यसफलोऽद्यपरिश्रमः ॥ 8 ॥
विभीषणस्य च तथासफलोऽद्यपरिश्रमः ।
विगुणम्भ्रातरन्त्यक्त्वायोमांस्वयमुपस्थितः ॥ 9 ॥
इत्येवंवदत्श्रुत्वासीतारामस्यतद्वचः ।
मृगीवोत्फुल्लनयनाबभूवाश्रुपरिप्लुता ॥ 10 ॥
पश्यतस्तान्तुरामस्यसमीपेहृदयप्रियाम् ।
जनवादभयाद्राज्ञोबभूवहृदयन्द्विधा ॥ 11 ॥
सीतामुत्पलपत्राक्षीन्नीलकुञ्चितमूर्थजाम् ।
अवदद्वैवरारोहम्मध्येवानररक्षसाम् ॥ 12 ॥
यत्कर्तव्यम्मनुष्येणधर्षणाम्प्रतिमार्जता ।
तत्कृतंरावणंहत्वामयेदम्मानकाङ्क्षिणा ॥ 13 ॥
निर्जिताजीवलोकस्यतपसाभावितात्मना ।
अगस्त्येनदुराधर्षामुनिनादक्षिणेवधिक् ॥ 14 ॥
विदितश्चास्तुभत्रन्तेयोऽयंरणपरिश्रमः ।
सुतीर्णःसुहृदांवीर्यान्नत्वदर्थम्मयाकृतः ॥ 15 ॥
रक्षतातुमयावृत्तपमवादं च सर्वतः ।
प्रख्यातस्यात्मवंशस्यव्यङ्ग्यं च परिमार्जता ॥ 16 ॥
प्राप्तचारित्रसन्देहाममप्रतिमुखेस्थिता ।
दीपोनेत्रातुरस्येवप्रतिकूलासिमेदृढम् ॥ 17 ॥
तद्गच्छत्वानुजानेऽद्ययथेष्टञ्जनकात्मजे ।
एतादशदिशोभद्रेकार्यमस्ति न मेत्वया ॥ 18 ॥
कःपुमांस्तुकुलेजातस्स्त्रयम्परगृहाषिताम् ।
तेजस्वीपुनरादद्यात्सुहृल्लेख्येनचेतसा ॥ 19 ॥
रावणाङ्कपरिक्लिष्टान्दृष्टान्दुष्टेनचक्षुषा ।
कथन्त्वापुनरादद्याङ्कुलंव्यपदिशन् महत् ॥ 20 ॥
तदर्थन्निर्जितामेत्वंयशःप्रत्याहृतम्मया ।
नास्तिमेत्यय्यभिष्वङ्गोयथेष्टङ्गम्यतामितः ॥ 21 ॥
तदद्यव्याहृतम्भद्रेमयैतत् कृतबुधदिना ।
लक्ष्मणेनाथभरतेकुरुबुधदिंयथासुखम् ॥ 22 ॥
शत्रुघ्नेवाथसुग्रीवेराक्षसेवाविभीषणे ।
निवेशयमनस्सीतेयथावासुखमात्मनः ॥ 23 ॥
न हित्वांरावणोदृष्टवादिव्यरूपाम्मनोरमाम् ।
मर्षयेतचिरंसीतेस्वगृहेपर्यवस्थिताम् ॥ 24 ॥
ततःप्रियार्हश्रवणातदप्रियम्प्रियादुपश्रुत्यचिरस्यमैथिली ।
मुमोचबाष्पंसुभृशम्प्रवेपितागजेन्द्रहस्ताभिहतेवसल्लकी ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टादशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ |
tāntupāśvasthitāmprahvāṃrāmassamprekṣyamaithilīm |
hṛdayāntargataṅkrodhavyāhartumupacakrame || 1 ||
eṣāsinirjitābhadreśatruñjitvāraṇājire |
pauruṣādyadanuṣṭheyammayaitadupapāditam || 2 ||
gato'smyantamamarṣasyadharṣaṇāsampramārjitā |
avamānaścaśatruścayugapannihataumayā || 3 ||
adyamepauruṣandṛṣṭamadyamesaphalśramaḥ |
adyatīrṇapratijño'tvāprabhavāmyadyacātmanaḥ || 4 ||
yātvaṃvirahitānītācalacittenarakṣasā |
daivasampāditodoṣomānuṣeṇamayājitaḥ || 5 ||
samprāptamavamānaṃyastejasā na pramārjati |
kastasyapuruṣārthomahatāpyalpacetasaḥ || 6 ||
laṅghanaṃ ca samudrasyalaṅkāyāścāpimardhanam |
saphalantasya ca ślāghyamadyakarmahanūmataḥ || 7 ||
yuddhevikramataścaivahitammantrayatastathā |
sugrīvasyasasainyasyasaphalo'dyapariśramaḥ || 8 ||
vibhīṣaṇasya ca tathāsaphalo'dyapariśramaḥ |
viguṇambhrātarantyaktvāyomāṃsvayamupasthitaḥ || 9 ||
ityevaṃvadatśrutvāsītārāmasyatadvacaḥ |
mṛgīvotphullanayanābabhūvāśrupariplutā || 10 ||
paśyatastānturāmasyasamīpehṛdayapriyām |
janavādabhayādrājñobabhūvahṛdayandvidhā || 11 ||
sītāmutpalapatrākṣīnnīlakuñcitamūrthajām |
avadadvaivarārohammadhyevānararakṣasām || 12 ||
yatkartavyammanuṣyeṇadharṣaṇāmpratimārjatā |
tatkṛtaṃrāvaṇaṃhatvāmayedammānakāṅkṣiṇā || 13 ||
nirjitājīvalokasyatapasābhāvitātmanā |
agastyenadurādharṣāmuninādakṣiṇevadhik || 14 ||
viditaścāstubhatranteyo'yaṃraṇapariśramaḥ |
sutīrṇaḥsuhṛdāṃvīryānnatvadarthammayākṛtaḥ || 15 ||
rakṣatātumayāvṛttapamavādaṃ ca sarvataḥ |
prakhyātasyātmavaṃśasyavyaṅgyaṃ ca parimārjatā || 16 ||
prāptacāritrasandehāmamapratimukhesthitā |
dīponetrāturasyevapratikūlāsimedṛḍham || 17 ||
tadgacchatvānujāne'dyayatheṣṭañjanakātmaje |
etādaśadiśobhadrekāryamasti na metvayā || 18 ||
kaḥpumāṃstukulejātasstrayamparagṛhāṣitām |
tejasvīpunarādadyātsuhṛllekhyenacetasā || 19 ||
rāvaṇāṅkaparikliṣṭāndṛṣṭānduṣṭenacakṣuṣā |
kathantvāpunarādadyāṅkulaṃvyapadiśan mahat || 20 ||
tadarthannirjitāmetvaṃyaśaḥpratyāhṛtammayā |
nāstimetyayyabhiṣvaṅgoyatheṣṭaṅgamyatāmitaḥ || 21 ||
tadadyavyāhṛtambhadremayaitat kṛtabudhadinā |
lakṣmaṇenāthabharatekurubudhadiṃyathāsukham || 22 ||
śatrughnevāthasugrīverākṣasevāvibhīṣaṇe |
niveśayamanassīteyathāvāsukhamātmanaḥ || 23 ||
na hitvāṃrāvaṇodṛṣṭavādivyarūpāmmanoramām |
marṣayetaciraṃsītesvagṛheparyavasthitām || 24 ||
tataḥpriyārhaśravaṇātadapriyampriyādupaśrutyacirasyamaithilī |
mumocabāṣpaṃsubhṛśampravepitāgajendrahastābhihatevasallakī || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.