ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ସପ୍ତଦଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସ ଉଵାଚମହାପ୍ରାମସ୍ସୋଽଭିଵାଦ୍ଯପ୍ଲଵଙ୍ଗମଃ ।
ରାମଂଵଚନମର୍ଥଜ୍ଞୋଵରଂସର୍ଵଧନୁଷ୍ମତାମ୍ ॥ 1 ॥
ଯନ୍ନିମିତ୍ତୋଽଯମାରମ୍ବଃକର୍ମଣାଂଯଃଫଲୋଦଯଃ ।
ତାନ୍ଦେଵୀଂଶୋକସନ୍ତପ୍ତାନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସିମୈଥିଲୀମ୍ ॥ 2 ॥
ସାହିଶୋକସମାଵିଷ୍ଟାବାଷ୍ପପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣା ।
ମୈଥିଲୀଵିଜଯଂଶ୍ରୁତ୍ଵାଦ୍ରଷ୍ଟୁନ୍ତ୍ଵାମଭିକାଙ୍କ୍ଷତି ॥ 3 ॥
ପୂର୍ଵକାତ୍ପ୍ରତ୍ଯଯାଚ୍ଚାହମୁକ୍ତୋଵିଶ୍ଵସ୍ତଯାତଯା ।
ଭର୍ତାରନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମିକୃତାର୍ଥଂସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥ 4 ॥
ଏଵମୁକ୍ତୋହନୁମତାରାମୋଧର୍ମଭୃତାଂଵରଃ ।
ଆଗଚ୍ଛତ୍ସହସାଧ୍ଯାନମୀଷଦ୍ଭାଷ୍ପପରିପ୍ଲୁତଃ ॥ 5 ॥
ଦୀର୍ଘମୁଷ୍ଣଂଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯଜଗତୀମଵଲୋକଯନ୍ ।
ଉଵାଚମେଘସଙ୍କାଶଂଵିଭୀଷଣମୁପସ୍ଥିତମ୍ ॥ 6 ॥
ଦିଵ୍ଯାଙ୍ଗରାଗାଂଵୈଦେହୀନ୍ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତାମ୍ ।
ଇହସୀତାଂଶିରଃସ୍ନାତାମୁପସ୍ଥାପଯମାଚିରମ୍ ॥ 7 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁରାମେଣତ୍ଵରମାଣୋଵିଭୀଷଣଃ ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ତଃପୁରଂସୀତାଂସ୍ତ୍ରୀଭିସ୍ସ୍ଵାଭିରୋଚଦଯତ୍ ॥ 8 ॥
ତତସ୍ସୀତାମ୍ମହାଭାଗାନ୍ଦୃଷ୍ଟଵୋଵାଚଵିଭୀଷଣଃ ।
ମୂର୍ଧ୍ନିବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିଶ୍ରୀମାନ୍ଵିନୀତୋରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ ॥ 9 ॥
ଦିଵ୍ଯାଙ୍ଗରାଗାଵୈଦେହୀଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତା ।
ଯାନମାରୋହଭଦ୍ରନ୍ତେଭର୍ତାତ୍ଵାନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି ॥ 10 ॥
ଏଵମୁକ୍ତାତୁଵୈଦେହୀପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚଵିଭୀଷଣମ୍ ।
ଅସ୍ନାତ୍ଵାଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମିଭର୍ତାରଂରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର ॥ 11 ॥
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂଶ୍ରୁତ୍ଵାପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚଵିଭୀଷଣଃ ।
ଯଥାହରାମୋଭହର୍ତାତେତତ୍ତଥାକର୍ତୁମାର୍ହସିମାର୍ହସି ॥ 12 ॥
ତସ୍ଯତଦ୍ଵଚନଂଶ୍ରୁତ୍ଵାମୈଥିଲୀପତିଦେଵତା ।
ଭର୍ତୃଭକ୍ତ୍ଯାଵୃତାସାଧ୍ଵୀତଥେତିପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ॥ 13 ॥
ତତସ୍ସୀତାଂଶିରଃସ୍ନାତାଂସଂଯୁକ୍ତାମ୍ପ୍ରତିକର୍ମଣା ।
ମହାର୍ହାଭରଣୋପେତାମ୍ମହାର୍ହାମ୍ବରଧାରିଣୀମ୍ ॥ 14 ॥
ଆରୋପ୍ଯଶିବିକାନ୍ଦୀପ୍ତାମ୍ପରାର୍ଘ୍ଯାମ୍ବରସମ୍ଵୃତାମ୍ ।
ରାକ୍ଷସୈର୍ଭହୁଭିର୍ଗୁପ୍ତାମାଜହାରଵିଭୀଷଣଃ ॥ 15 ॥
ସୋଽଭିଗମ୍ଯମହାତ୍ମାନଞ୍ଜ୍ଞାତାଵପିଧ୍ଯାନମାସ୍ଥିତମ୍ ।
ପ୍ରଣତଶ୍ଚପ୍ରହୃଷ୍ଟଶ୍ଚପ୍ରାପ୍ତାଂସୀତାନ୍ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ॥ 16 ॥
ତାମାଗତାମୁପଶ୍ରୁତ୍ଯରକ୍ଷୋଗୃହଚିରୋଷିତାମ୍ ।
ହର୍ଷୋଦୈନ୍ଯଞ୍ଚ ରୋଷଶ୍ଚତ୍ରଯଂରାଘଵମାଵିଶତ୍ ॥ 17 ॥
ତତଃପାର୍ଶ୍ଵଗତନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାସଵିମର୍ଶଂଵିଚାରଯନ୍ ।
ଵିଭୀଷଣମିଦଂଵାକ୍ଯମହୃଷ୍ଟୋରାଘଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 18 ॥
ରାକ୍ଷସାଧିପତେସୌମ୍ଯନିତ୍ଯମ୍ମଦ୍ଵିଜଯେରତ ।
ଵୈଦେହୀସନ୍ନିକର୍ଷମ୍ମେଶୀଘ୍ରଂସମୁପଗଚ୍ଛତୁ ॥ 19 ॥
ତସ୍ଯତଦ୍ଵଚନଂଶ୍ରୁତ୍ଵାରାଘଵସ୍ଯଵିଭୀଷଣଃ ।
ତୂର୍ଣମୁତ୍ସାରଣନ୍ତତ୍ରକାରଯାମାସଧର୍ମଵିତ୍ ॥ 20 ॥
କଞ୍ଚୁକୋଷ୍ଣୀଷିଣସ୍ତତ୍ରଵେତ୍ରଜର୍ଜରପାଣଯଃ ।
ଉତ୍ସାରଯନ୍ତସ୍ତାନ୍ଯୋଧାନ୍ସମନ୍ତାତ୍ ପରିଚକ୍ରମୁଃ ॥ 21 ॥
ଋକ୍ଷାଣାଂଵାନରାଣାଂ ଚ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ ।
ଵୃନ୍ଦାନ୍ଯୁତ୍ସାର୍ଯମାଣାନିଦୂରମୁତ୍ତସ୍ଥୁରନ୍ତତଃ ॥ 22 ॥
ତେଷାମୁତ୍ସାର୍ଯମାଣାନାନ୍ନିଃସ୍ଵନଃସୁମହାନଭୂତ୍ ।
ଵାଯୁନୋଦ୍ଧୂଯାମାନସ୍ଯସାଗରସ୍ଯେଵନିଃସ୍ଵନଃ ॥ 23 ॥
ଉତ୍ସାର୍ଯମାଣାନ୍ ଦୃଷ୍ଟଵାଥଜଗତ୍ଯାଞ୍ଜାତସମ୍ଭ୍ରମାନ୍ ।
ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯାତ୍ତଦମର୍ଷାଚ୍ଚଵାରଯାମାସରାଘଵଃ ॥ 24 ॥
ସଂରମ୍ବଶ୍ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଶ୍ଚକ୍ଷୁଷାପ୍ରଦହନ୍ନିଵ ।
ଵିଭୀଷଣମ୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂସୋପାଲମ୍ବମିଦଂଵଚଃ ॥ 25 ॥
କିମର୍ଥମ୍ମାମନାଦୃତ୍ଯକ୍ଲିଶ୍ଯତେଽଯନ୍ତ୍ଵଯାଜନଃ ।
ନିଵର୍ତଯୈନମୁଦ୍ଯୋଗଞ୍ଜନୋଽଯଂସ୍ଵଜନୋମମ ॥ 26 ॥
ନ ଗୃହାଣି ନ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ନ ପ୍ରାକାରାସ୍ତିରସ୍କ୍ରିଯା ।
ନେଦୃଶାରାଜସତ୍କାରାଵୃତ୍ତମାଵରଣଂସ୍ତ୍ରିଯାଃ ॥ 27 ॥
ଵ୍ଯସନେଷୁ ନ କୃଚ୍ଛ୍ରେଷୁ ନ ଯୁଦ୍ଧେଷୁସ୍ଵଯଂଵରେ ।
ନ କ୍ରତୌନୋଵିଵାହେଵାଦର୍ଶନନ୍ଦୂଷ୍ଯତେସ୍ତ୍ରିଯାଃ ॥ 28 ॥
ସୈଷାଵିପଦ୍ଗତାଚୈଵକୃଚ୍ଛ୍ରେଵ ଚ ମହତିସ୍ଥିତା ।
ଦର୍ଶନେନାସ୍ତିଦୋଷୋଽସ୍ଯାମତ୍ସମୀପେଵିଶେଷତଃ ॥ 29 ॥
ଵିସୃଜ୍ଯଶିବିକାନ୍ତସ୍ମାତ୍ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵୋପସର୍ପତୁ ।
ସମୀପେମମଵୈଦେହୀମ୍ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଵେତେଵନୌକସଃ ॥ 30 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁରାମେଣସଵିମର୍ଶୋଵିଭୀଷଣମ୍ ।
ରାମସ୍ଯୋପାନଯସତୀତାଂସନ୍ନିକର୍ଷଂଵିନୀତଵତ୍ ॥ 31 ॥
ତତୋଲକ୍ଷ୍ମଣସୁଗ୍ରୀଵୌହନୂମାଂଶ୍ଚପ୍ଲଵଙ୍ଗମଃ ।
ନିଶମ୍ଯଵାକ୍ଯଂରାମସ୍ଯବଭୂଵୁର୍ଵ୍ଯଥିତାଭୃଶମ୍ ॥ 32 ॥
ଇମମାର୍ଷଂ ସ୍ତଵଂ ଦିଵ୍ଯମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ ॥ 33 ॥
ଲଜ୍ଜଯାତ୍ଵଵଲୀଯନ୍ତୀସ୍ଵେଷୁଗାତ୍ରେଷୁମୈଥିଲୀ ।
ଵିଭୀଷଣେନାନୁଗତାଭର୍ତାରଂସାଭ୍ଯଵର୍ତତ ॥ 34 ॥
ଵିସ୍ମଯାଚ୍ଛପ୍ରହର୍ଷାଚ୍ଚସ୍ନେହାଚ୍ଚପତିଦେଵତା ।
ଉଦୈକ୍ଷତମୁଖମ୍ଭର୍ତୁଃସୌମ୍ଯଂସୌମ୍ଯତରାନନା ॥ 35 ॥
ଅଥସମପନୁଦନ୍ମନଃକ୍ଲମଂସାସୁଚିରମଦୃଷ୍ଟମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯଵୈପ୍ରିଯସ୍ଯ ।
ଵଦନମୁଦିତଚନ୍ଦ୍ରପୂର୍ଣକାନ୍ତଂଵିମଲଶଶାଙ୍କନିଭାନନାତଦାନୀମ୍ ॥ 36 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଦଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha saptadaśādhikaśatatamassargaḥ |
sa uvācamahāprāmasso'bhivādyaplavaṅgamaḥ |
rāmaṃvacanamarthajñovaraṃsarvadhanuṣmatām || 1 ||
yannimitto'yamārambaḥkarmaṇāṃyaḥphalodayaḥ |
tāndevīṃśokasantaptāndraṣṭumarhasimaithilīm || 2 ||
sāhiśokasamāviṣṭābāṣpaparyākulekṣaṇā |
maithilīvijayaṃśrutvādraṣṭuntvāmabhikāṅkṣati || 3 ||
pūrvakātpratyayāccāhamuktoviśvastayātayā |
bhartārandraṣṭumicchāmikṛtārthaṃsahalakṣmaṇam || 4 ||
evamuktohanumatārāmodharmabhṛtāṃvaraḥ |
āgacchatsahasādhyānamīṣadbhāṣpapariplutaḥ || 5 ||
dīrghamuṣṇaṃviniḥśvasyajagatīmavalokayan |
uvācameghasaṅkāśaṃvibhīṣaṇamupasthitam || 6 ||
divyāṅgarāgāṃvaidehīndivyābharaṇabhūṣitām |
ihasītāṃśiraḥsnātāmupasthāpayamāciram || 7 ||
evamuktasturāmeṇatvaramāṇovibhīṣaṇaḥ |
praviśyāntaḥpuraṃsītāṃstrībhissvābhirocadayat || 8 ||
tatassītāmmahābhāgāndṛṣṭavovācavibhīṣaṇaḥ |
mūrdhnibaddhāñjaliśrīmānvinītorākṣaseśvaraḥ || 9 ||
divyāṅgarāgāvaidehīdivyābharaṇabhūṣitā |
yānamārohabhadrantebhartātvāndraṣṭumicchati || 10 ||
evamuktātuvaidehīpratyuvācavibhīṣaṇam |
asnātvādraṣṭumicchāmibhartāraṃrākṣaseśvara || 11 ||
tasyāstadvacanaṃśrutvāpratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
yathāharāmobhahartātetattathākartumārhasimārhasi || 12 ||
tasyatadvacanaṃśrutvāmaithilīpatidevatā |
bhartṛbhaktyāvṛtāsādhvītathetipratyabhāṣata || 13 ||
tatassītāṃśiraḥsnātāṃsaṃyuktāmpratikarmaṇā |
mahārhābharaṇopetāmmahārhāmbaradhāriṇīm || 14 ||
āropyaśibikāndīptāmparārghyāmbarasamvṛtām |
rākṣasairbhahubhirguptāmājahāravibhīṣaṇaḥ || 15 ||
so'bhigamyamahātmānañjñātāvapidhyānamāsthitam |
praṇataścaprahṛṣṭaścaprāptāṃsītānnyavedayat || 16 ||
tāmāgatāmupaśrutyarakṣogṛhaciroṣitām |
harṣodainyañca roṣaścatrayaṃrāghavamāviśat || 17 ||
tataḥpārśvagatandṛṣṭavāsavimarśaṃvicārayan |
vibhīṣaṇamidaṃvākyamahṛṣṭorāghavo'bravīt || 18 ||
rākṣasādhipatesaumyanityammadvijayerata |
vaidehīsannikarṣammeśīghraṃsamupagacchatu || 19 ||
tasyatadvacanaṃśrutvārāghavasyavibhīṣaṇaḥ |
tūrṇamutsāraṇantatrakārayāmāsadharmavit || 20 ||
kañcukoṣṇīṣiṇastatravetrajarjarapāṇayaḥ |
utsārayantastānyodhānsamantāt paricakramuḥ || 21 ||
ṛkṣāṇāṃvānarāṇāṃ ca rākṣasānāṃ ca sarvaśaḥ |
vṛndānyutsāryamāṇānidūramuttasthurantataḥ || 22 ||
teṣāmutsāryamāṇānānniḥsvanaḥsumahānabhūt |
vāyunoddhūyāmānasyasāgarasyevaniḥsvanaḥ || 23 ||
utsāryamāṇān dṛṣṭavāthajagatyāñjātasambhramān |
dākṣiṇyāttadamarṣāccavārayāmāsarāghavaḥ || 24 ||
saṃrambaścābravīdrāmaścakṣuṣāpradahanniva |
vibhīṣaṇammahāprājñaṃsopālambamidaṃvacaḥ || 25 ||
kimarthammāmanādṛtyakliśyate'yantvayājanaḥ |
nivartayainamudyogañjano'yaṃsvajanomama || 26 ||
na gṛhāṇi na vastrāṇi na prākārāstiraskriyā |
nedṛśārājasatkārāvṛttamāvaraṇaṃstriyāḥ || 27 ||
vyasaneṣu na kṛcchreṣu na yuddheṣusvayaṃvare |
na krataunovivāhevādarśanandūṣyatestriyāḥ || 28 ||
saiṣāvipadgatācaivakṛcchreva ca mahatisthitā |
darśanenāstidoṣo'syāmatsamīpeviśeṣataḥ || 29 ||
visṛjyaśibikāntasmātpadbhyāmevopasarpatu |
samīpemamavaidehīmpaśyantvetevanaukasaḥ || 30 ||
evamuktasturāmeṇasavimarśovibhīṣaṇam |
rāmasyopānayasatītāṃsannikarṣaṃvinītavat || 31 ||
tatolakṣmaṇasugrīvauhanūmāṃścaplavaṅgamaḥ |
niśamyavākyaṃrāmasyababhūvurvyathitābhṛśam || 32 ||
imamārṣaṃ stavaṃ divyamitihāsaṃ purātanam || 33 ||
lajjayātvavalīyantīsveṣugātreṣumaithilī |
vibhīṣaṇenānugatābhartāraṃsābhyavartata || 34 ||
vismayācchapraharṣāccasnehāccapatidevatā |
udaikṣatamukhambhartuḥsaumyaṃsaumyatarānanā || 35 ||
athasamapanudanmanaḥklamaṃsāsuciramadṛṣṭamudīkṣyavaipriyasya |
vadanamuditacandrapūrṇakāntaṃvimalaśaśāṅkanibhānanātadānīm || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe saptadaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ सप्तदशाधिकशततमस्सर्गः ।
स उवाचमहाप्रामस्सोऽभिवाद्यप्लवङ्गमः ।
रामंवचनमर्थज्ञोवरंसर्वधनुष्मताम् ॥ 1 ॥
यन्निमित्तोऽयमारम्बःकर्मणांयःफलोदयः ।
तान्देवींशोकसन्तप्तान्द्रष्टुमर्हसिमैथिलीम् ॥ 2 ॥
साहिशोकसमाविष्टाबाष्पपर्याकुलेक्षणा ।
मैथिलीविजयंश्रुत्वाद्रष्टुन्त्वामभिकाङ्क्षति ॥ 3 ॥
पूर्वकात्प्रत्ययाच्चाहमुक्तोविश्वस्तयातया ।
भर्तारन्द्रष्टुमिच्छामिकृतार्थंसहलक्ष्मणम् ॥ 4 ॥
एवमुक्तोहनुमतारामोधर्मभृतांवरः ।
आगच्छत्सहसाध्यानमीषद्भाष्पपरिप्लुतः ॥ 5 ॥
दीर्घमुष्णंविनिःश्वस्यजगतीमवलोकयन् ।
उवाचमेघसङ्काशंविभीषणमुपस्थितम् ॥ 6 ॥
दिव्याङ्गरागांवैदेहीन्दिव्याभरणभूषिताम् ।
इहसीतांशिरःस्नातामुपस्थापयमाचिरम् ॥ 7 ॥
एवमुक्तस्तुरामेणत्वरमाणोविभीषणः ।
प्रविश्यान्तःपुरंसीतांस्त्रीभिस्स्वाभिरोचदयत् ॥ 8 ॥
ततस्सीताम्महाभागान्दृष्टवोवाचविभीषणः ।
मूर्ध्निबद्धाञ्जलिश्रीमान्विनीतोराक्षसेश्वरः ॥ 9 ॥
दिव्याङ्गरागावैदेहीदिव्याभरणभूषिता ।
यानमारोहभद्रन्तेभर्तात्वान्द्रष्टुमिच्छति ॥ 10 ॥
एवमुक्तातुवैदेहीप्रत्युवाचविभीषणम् ।
अस्नात्वाद्रष्टुमिच्छामिभर्तारंराक्षसेश्वर ॥ 11 ॥
तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वाप्रत्युवाचविभीषणः ।
यथाहरामोभहर्तातेतत्तथाकर्तुमार्हसिमार्हसि ॥ 12 ॥
तस्यतद्वचनंश्रुत्वामैथिलीपतिदेवता ।
भर्तृभक्त्यावृतासाध्वीतथेतिप्रत्यभाषत ॥ 13 ॥
ततस्सीतांशिरःस्नातांसंयुक्ताम्प्रतिकर्मणा ।
महार्हाभरणोपेताम्महार्हाम्बरधारिणीम् ॥ 14 ॥
आरोप्यशिबिकान्दीप्ताम्परार्घ्याम्बरसम्वृताम् ।
राक्षसैर्भहुभिर्गुप्तामाजहारविभीषणः ॥ 15 ॥
सोऽभिगम्यमहात्मानञ्ज्ञातावपिध्यानमास्थितम् ।
प्रणतश्चप्रहृष्टश्चप्राप्तांसीतान्न्यवेदयत् ॥ 16 ॥
तामागतामुपश्रुत्यरक्षोगृहचिरोषिताम् ।
हर्षोदैन्यञ्च रोषश्चत्रयंराघवमाविशत् ॥ 17 ॥
ततःपार्श्वगतन्दृष्टवासविमर्शंविचारयन् ।
विभीषणमिदंवाक्यमहृष्टोराघवोऽब्रवीत् ॥ 18 ॥
राक्षसाधिपतेसौम्यनित्यम्मद्विजयेरत ।
वैदेहीसन्निकर्षम्मेशीघ्रंसमुपगच्छतु ॥ 19 ॥
तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराघवस्यविभीषणः ।
तूर्णमुत्सारणन्तत्रकारयामासधर्मवित् ॥ 20 ॥
कञ्चुकोष्णीषिणस्तत्रवेत्रजर्जरपाणयः ।
उत्सारयन्तस्तान्योधान्समन्तात् परिचक्रमुः ॥ 21 ॥
ऋक्षाणांवानराणां च राक्षसानां च सर्वशः ।
वृन्दान्युत्सार्यमाणानिदूरमुत्तस्थुरन्ततः ॥ 22 ॥
तेषामुत्सार्यमाणानान्निःस्वनःसुमहानभूत् ।
वायुनोद्धूयामानस्यसागरस्येवनिःस्वनः ॥ 23 ॥
उत्सार्यमाणान् दृष्टवाथजगत्याञ्जातसम्भ्रमान् ।
दाक्षिण्यात्तदमर्षाच्चवारयामासराघवः ॥ 24 ॥
संरम्बश्चाब्रवीद्रामश्चक्षुषाप्रदहन्निव ।
विभीषणम्महाप्राज्ञंसोपालम्बमिदंवचः ॥ 25 ॥
किमर्थम्मामनादृत्यक्लिश्यतेऽयन्त्वयाजनः ।
निवर्तयैनमुद्योगञ्जनोऽयंस्वजनोमम ॥ 26 ॥
न गृहाणि न वस्त्राणि न प्राकारास्तिरस्क्रिया ।
नेदृशाराजसत्कारावृत्तमावरणंस्त्रियाः ॥ 27 ॥
व्यसनेषु न कृच्छ्रेषु न युद्धेषुस्वयंवरे ।
न क्रतौनोविवाहेवादर्शनन्दूष्यतेस्त्रियाः ॥ 28 ॥
सैषाविपद्गताचैवकृच्छ्रेव च महतिस्थिता ।
दर्शनेनास्तिदोषोऽस्यामत्समीपेविशेषतः ॥ 29 ॥
विसृज्यशिबिकान्तस्मात्पद्भ्यामेवोपसर्पतु ।
समीपेममवैदेहीम्पश्यन्त्वेतेवनौकसः ॥ 30 ॥
एवमुक्तस्तुरामेणसविमर्शोविभीषणम् ।
रामस्योपानयसतीतांसन्निकर्षंविनीतवत् ॥ 31 ॥
ततोलक्ष्मणसुग्रीवौहनूमांश्चप्लवङ्गमः ।
निशम्यवाक्यंरामस्यबभूवुर्व्यथिताभृशम् ॥ 32 ॥
इममार्षं स्तवं दिव्यमितिहासं पुरातनम् ॥ 33 ॥
लज्जयात्ववलीयन्तीस्वेषुगात्रेषुमैथिली ।
विभीषणेनानुगताभर्तारंसाभ्यवर्तत ॥ 34 ॥
विस्मयाच्छप्रहर्षाच्चस्नेहाच्चपतिदेवता ।
उदैक्षतमुखम्भर्तुःसौम्यंसौम्यतरानना ॥ 35 ॥
अथसमपनुदन्मनःक्लमंसासुचिरमदृष्टमुदीक्ष्यवैप्रियस्य ।
वदनमुदितचन्द्रपूर्णकान्तंविमलशशाङ्कनिभाननातदानीम् ॥ 36 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे सप्तदशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha saptadaśādhikaśatatamassargaḥ |
sa uvācamahāprāmasso'bhivādyaplavaṅgamaḥ |
rāmaṃvacanamarthajñovaraṃsarvadhanuṣmatām || 1 ||
yannimitto'yamārambaḥkarmaṇāṃyaḥphalodayaḥ |
tāndevīṃśokasantaptāndraṣṭumarhasimaithilīm || 2 ||
sāhiśokasamāviṣṭābāṣpaparyākulekṣaṇā |
maithilīvijayaṃśrutvādraṣṭuntvāmabhikāṅkṣati || 3 ||
pūrvakātpratyayāccāhamuktoviśvastayātayā |
bhartārandraṣṭumicchāmikṛtārthaṃsahalakṣmaṇam || 4 ||
evamuktohanumatārāmodharmabhṛtāṃvaraḥ |
āgacchatsahasādhyānamīṣadbhāṣpapariplutaḥ || 5 ||
dīrghamuṣṇaṃviniḥśvasyajagatīmavalokayan |
uvācameghasaṅkāśaṃvibhīṣaṇamupasthitam || 6 ||
divyāṅgarāgāṃvaidehīndivyābharaṇabhūṣitām |
ihasītāṃśiraḥsnātāmupasthāpayamāciram || 7 ||
evamuktasturāmeṇatvaramāṇovibhīṣaṇaḥ |
praviśyāntaḥpuraṃsītāṃstrībhissvābhirocadayat || 8 ||
tatassītāmmahābhāgāndṛṣṭavovācavibhīṣaṇaḥ |
mūrdhnibaddhāñjaliśrīmānvinītorākṣaseśvaraḥ || 9 ||
divyāṅgarāgāvaidehīdivyābharaṇabhūṣitā |
yānamārohabhadrantebhartātvāndraṣṭumicchati || 10 ||
evamuktātuvaidehīpratyuvācavibhīṣaṇam |
asnātvādraṣṭumicchāmibhartāraṃrākṣaseśvara || 11 ||
tasyāstadvacanaṃśrutvāpratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
yathāharāmobhahartātetattathākartumārhasimārhasi || 12 ||
tasyatadvacanaṃśrutvāmaithilīpatidevatā |
bhartṛbhaktyāvṛtāsādhvītathetipratyabhāṣata || 13 ||
tatassītāṃśiraḥsnātāṃsaṃyuktāmpratikarmaṇā |
mahārhābharaṇopetāmmahārhāmbaradhāriṇīm || 14 ||
āropyaśibikāndīptāmparārghyāmbarasamvṛtām |
rākṣasairbhahubhirguptāmājahāravibhīṣaṇaḥ || 15 ||
so'bhigamyamahātmānañjñātāvapidhyānamāsthitam |
praṇataścaprahṛṣṭaścaprāptāṃsītānnyavedayat || 16 ||
tāmāgatāmupaśrutyarakṣogṛhaciroṣitām |
harṣodainyañca roṣaścatrayaṃrāghavamāviśat || 17 ||
tataḥpārśvagatandṛṣṭavāsavimarśaṃvicārayan |
vibhīṣaṇamidaṃvākyamahṛṣṭorāghavo'bravīt || 18 ||
rākṣasādhipatesaumyanityammadvijayerata |
vaidehīsannikarṣammeśīghraṃsamupagacchatu || 19 ||
tasyatadvacanaṃśrutvārāghavasyavibhīṣaṇaḥ |
tūrṇamutsāraṇantatrakārayāmāsadharmavit || 20 ||
kañcukoṣṇīṣiṇastatravetrajarjarapāṇayaḥ |
utsārayantastānyodhānsamantāt paricakramuḥ || 21 ||
ṛkṣāṇāṃvānarāṇāṃ ca rākṣasānāṃ ca sarvaśaḥ |
vṛndānyutsāryamāṇānidūramuttasthurantataḥ || 22 ||
teṣāmutsāryamāṇānānniḥsvanaḥsumahānabhūt |
vāyunoddhūyāmānasyasāgarasyevaniḥsvanaḥ || 23 ||
utsāryamāṇān dṛṣṭavāthajagatyāñjātasambhramān |
dākṣiṇyāttadamarṣāccavārayāmāsarāghavaḥ || 24 ||
saṃrambaścābravīdrāmaścakṣuṣāpradahanniva |
vibhīṣaṇammahāprājñaṃsopālambamidaṃvacaḥ || 25 ||
kimarthammāmanādṛtyakliśyate'yantvayājanaḥ |
nivartayainamudyogañjano'yaṃsvajanomama || 26 ||
na gṛhāṇi na vastrāṇi na prākārāstiraskriyā |
nedṛśārājasatkārāvṛttamāvaraṇaṃstriyāḥ || 27 ||
vyasaneṣu na kṛcchreṣu na yuddheṣusvayaṃvare |
na krataunovivāhevādarśanandūṣyatestriyāḥ || 28 ||
saiṣāvipadgatācaivakṛcchreva ca mahatisthitā |
darśanenāstidoṣo'syāmatsamīpeviśeṣataḥ || 29 ||
visṛjyaśibikāntasmātpadbhyāmevopasarpatu |
samīpemamavaidehīmpaśyantvetevanaukasaḥ || 30 ||
evamuktasturāmeṇasavimarśovibhīṣaṇam |
rāmasyopānayasatītāṃsannikarṣaṃvinītavat || 31 ||
tatolakṣmaṇasugrīvauhanūmāṃścaplavaṅgamaḥ |
niśamyavākyaṃrāmasyababhūvurvyathitābhṛśam || 32 ||
imamārṣaṃ stavaṃ divyamitihāsaṃ purātanam || 33 ||
lajjayātvavalīyantīsveṣugātreṣumaithilī |
vibhīṣaṇenānugatābhartāraṃsābhyavartata || 34 ||
vismayācchapraharṣāccasnehāccapatidevatā |
udaikṣatamukhambhartuḥsaumyaṃsaumyatarānanā || 35 ||
athasamapanudanmanaḥklamaṃsāsuciramadṛṣṭamudīkṣyavaipriyasya |
vadanamuditacandrapūrṇakāntaṃvimalaśaśāṅkanibhānanātadānīm || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe saptadaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.