ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।
அத ஷட்ஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ।
தமக்நிமிவ ஸம்ஶாந்தமம்புஹீநமிவார்ணவம் ।
ஹதப்ரபமிவாऽऽதித்யம் ஸ்வர்கஸ்தம் ப்ரேக்ஷ்ய பார்திவம் ॥ 1 ॥
கௌஸல்யா பாஷ்பபூர்ணாக்ஷீ விவிதாம் ஶோககர்ஶிதா ।
உபக்ரு'ஹ்ய ஶிரோ ராஜ்ஞஃ கைகேயீம் ப்ரத்யபாஷத ॥ 2 ॥
தமக்நிமிவ ஸம்ஶாந்தமம்புஹீநமிவார்ணவம் ।
ஹதப்ரபமிவாऽऽதித்யம் ஸ்வர்கஸ்தம் ப்ரேக்ஷ்ய பார்திவம் ॥ 3 ॥
கௌஸல்யா பாஷ்பபூர்ணாக்ஷீ விவிதாம் ஶோககர்ஶிதா ।
உபக்ரு'ஹ்ய ஶிரோ ராஜ்ஞஃ கைகேயீம் ப்ரத்யபாஷத ॥ 4 ॥
ஸகாமா பவ கைகேயி புங்க்ஷ்வ ராஜ்யமகண்டகம் ।
த்யக்த்வா ராஜாநமேகாக்ரா ந்ரு'ஶம்ஸே துஷ்டசாரிணி ॥ 5 ॥
விஹாய மாம் கதோ ராமஃ பர்தா ச ஸ்வர்கதோ மம ।
விபதே ஸார்தஹீநேவ நாஹம் ஜீவிதுமுத்ஸஹே ॥ 6 ॥
பர்தாரம் தம் பரித்யஜ்ய கா ஸ்த்ரீ தைவதமாத்மநஃ ।
இச்சேஜ்ஜீவிதுமந்யத்ர கைகேய்யாஸ்த்யக்ததர்மணஃ ॥ 7 ॥
ந லுப்தோ புத்யதே தோஷாந் கிம்பாகமிவ பக்ஷயந் ।
குப்ஜாநிமித்தம் கைகேய்யா ராகவாணாம் குலம் ஹதம் ॥ 8 ॥
அநியோகே நியுக்தேந ராஜ்ஞா ராமம் விவாஸிதம் ।
ஸபார்யம் ஜநகஶ்ஶ்ருத்வா பரிதப்ஸ்யத்யஹம் யதா ॥ 9 ॥
ஸ மாமநாதாம் விதவாம் நாத்ய ஜாநாதி தார்மிகஃ ।
ராமஃ கமலபத்ராக்ஷஃ ஜீவந்நாஶமிதோ கதஃ ॥ 10 ॥
விதேஹராஜஸ்ய ஸுதா ததா ஸீதா தபஸ்விநீ ।
துஃகஸ்யாநுசிதா துஃகம் வநே பர்யுத்விஜிஷ்யதி ॥ 11 ॥
நததாம் பீமகோஷாணாம் நிஶாஸு ம்ரு'கபக்ஷிணாம் ।
நிஶம்ய நூநம் ஸந்த்ரஸ்தா ராகவம் ஸம்ஶ்ரயிஷ்யதி ॥ 12 ॥
வ்ரு'த்தஶ்சைவால்பபுத்ரஶ்ச வைதேஹீமநுசிந்தயந் ।
ஸோऽபி ஶோகஸமாவிஷ்டோ நநு த்யக்ஷ்யதி ஜீவிதம் ॥ 13 ॥
ஸாऽஹமத்யைவ திஷ்டாந்தம் கமிஷ்யாமி பதிவ்ரதா ।
இதம் ஶரீர மாலிங்க்ய ப்ரவேக்ஷ்யாமி ஹுதாஶநம் ॥ 14 ॥
தாம் ததஸ்ஸம்பரிஷ்வஜ்ய விலபந்தீம் தபஸ்விநீம் ।
வ்யபநீய ஸுதுஃகார்தாம் கௌஸல்யாம் வ்யாவஹாரிகாஃ ॥ 15 ॥
தைலத்ரோண்யாமதாமாத்யா ஸம்வேஶ்ய ஜகதீபதிம் ।
ராஜ்ஞஸ்ஸர்வாண்யதாதிஷ்டாஶ்சக்ருஃ கர்மாண்யநந்தரம் ॥ 16 ॥
ந து ஸங்கலநம் ராஜ்ஞோ விநா புத்ரேண மந்த்ரிணஃ ।
ஸர்வஜ்ஞாஃ கர்துமீஷுஸ்தே ததோ ரக்ஷந்தி பூமிபம் ॥ 17 ॥
தைலத்ரோண்யாம் து ஸசிவைஶ்ஶாயிதம் தம் நராதிபம் ।
ஹா ம்ரு'தோऽயமிதி ஜ்ஞாத்வா ஸ்த்ரியஸ்தாஃ பர்யதேவயந் ॥ 18 ॥
பாஹூநுத்யம்ய க்ரு'பணாஃ நேத்ரப்ரஸ்ரவணைர்முகைஃ ।
ருதந்த்ய ஶ்ஶோகஸந்தப்தாஃ க்ரு'பணம் பர்யதேவயந் ॥ 19 ॥
ஹா மஹாராஜ ராமேண ஸததம் ப்ரியவாதிநா ।
விஹீநாஸ்ஸத்யஸந்தேந கிமர்தம் விஜஹாஸி நஃ ॥ 20 ॥
கைகேய்யா துஷ்டபாவாயாஃ ராகவேண வியோஜிதாஃ ।
கதம் பதிக்நயா வத்ஸ்யாம ஸ்ஸமீபே விதவா வயம் ॥ 21 ॥
ஸ ஹி நாதஸ்ஸதாஸ்மாகம் தவ ச ப்ரபுராத்மவாந் ।
வநம் ராமோ கதஶ்ஶ்ரீமாந்விஹாய ந்ரு'பதிஶ்ரியம் ॥ 22 ॥
த்வயா தேந ச வீரேண விநா வ்யஸநமோஹிதாஃ ।
கதம் வயம் நிவத்ஸ்யாமஃ கைகேய்யா ச விதூஷிதாஃ ॥ 23 ॥
யயா து ராஜா ராமஶ்ச லக்ஷ்மணஶ்ச மஹாபலஃ ।
ஸீதயா ஸஹ ஸந்த்யக்தா ஸ்ஸாகமந்யம் ந ஹாஸ்யதி ॥ 24 ॥
தா பாஷ்பேண ச ஸம்வீதாஶ்ஶோகேந விபுலேந ச ।
வ்யவேஷ்டந்த நிராநந்தா ராகவஸ்ய வரஸ்த்ரியஃ ॥ 25 ॥
நிஶா சந்த்ரவிஹீநேவ ஸ்த்ரீவ பர்த்ரு'விவர்ஜிதா ।
புரீ நாராஜதாயோத்யா ஹீநா ராஜ்ஞா மஹாத்மநா ॥ 26 ॥
பாஷ்பபர்யாகுலஜநா ஹாஹாபூதகுலாங்கநா ।
ஶூந்யசத்வரவேஶ்மாந்தா ந பப்ராஜ யதாபுரம் ॥ 27 ॥
கதே து ஶோகாத் த்ரிதிவம் நராதிபே மஹீதலஸ்தாஸு ந்ரு'பாங்கநாஸு ச ।
நிவ்ரு'த்தசாரஸ்ஸஹஸா கதோ ரவிஃ ப்ரவ்ரு'த்தசாரா ரஜநீ ஹ்யுபஸ்திதா ॥ 28 ॥
ரு'தே து புத்ராத்தஹநம் மஹீபதேர்நரோசயந்தே ஸுஹ்ரு'தஸ்ஸமாகதாஃ ।
இதீவ தஸ்மிந் ஶயநே ந்யவேஶயந் வநிசிந்த்ய ராஜாநமசிந்த்ய தர்ஶநம் ॥ 29 ॥
கதப்ரபா த்யௌரிவ பாஸ்கரம் விநா வ்யபேதநக்ஷத்ரகணேவ ஶர்வரீ ।
புரீ பபாஸே ரஹிதா மஹாத்மநா ந சாஸ்ரகண்டாऽகுலமார்கசத்வரா ॥ 30 ॥
நராஶ்ச நார்யஶ்ச ஸமேத்ய ஸங்கஶஃ விகர்ஹமாணா பரதஸ்ய மாதரம் ।
ததா நகர்யாம் நரதேவஸங்க்ஷயே பபூவுரார்தா ந ச ஶர்ம லேபிரே ॥ 31 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே ஷட்ஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ |
tamagnimiva saṃśāntamambuhīnamivārṇavam |
hataprabhamivā''dityaṃ svargasthaṃ prekṣya pārthivam || 1 ||
kausalyā bāṣpapūrṇākṣī vividhāṃ śokakarśitā |
upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata || 2 ||
tamagnimiva saṃśāntamambuhīnamivārṇavam |
hataprabhamivā''dityaṃ svargasthaṃ prekṣya pārthivam || 3 ||
kausalyā bāṣpapūrṇākṣī vividhāṃ śokakarśitā |
upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata || 4 ||
sakāmā bhava kaikeyi bhuṅkṣva rājyamakaṇṭakam |
tyaktvā rājānamekāgrā nṛśaṃse duṣṭacāriṇi || 5 ||
vihāya māṃ gato rāmaḥ bhartā ca svargato mama |
vipathe sārthahīneva nāhaṃ jīvitumutsahe || 6 ||
bhartāraṃ taṃ parityajya kā strī daivatamātmanaḥ |
icchejjīvitumanyatra kaikeyyāstyaktadharmaṇaḥ || 7 ||
na lubdho budhyate doṣān kimpākamiva bhakṣayan |
kubjānimittaṃ kaikeyyā rāghavāṇāṃ kulaṃ hatam || 8 ||
aniyoge niyuktena rājñā rāmaṃ vivāsitam |
sabhāryaṃ janakaśśrutvā paritapsyatyahaṃ yathā || 9 ||
sa māmanāthāṃ vidhavāṃ nādya jānāti dhārmikaḥ |
rāmaḥ kamalapatrākṣaḥ jīvannāśamito gataḥ || 10 ||
videharājasya sutā tathā sītā tapasvinī |
duḥkhasyānucitā duḥkhaṃ vane paryudvijiṣyati || 11 ||
nadatāṃ bhīmaghoṣāṇāṃ niśāsu mṛgapakṣiṇām |
niśamya nūnaṃ santrastā rāghavaṃ saṃśrayiṣyati || 12 ||
vṛddhaścaivālpaputraśca vaidehīmanucintayan |
so'pi śokasamāviṣṭo nanu tyakṣyati jīvitam || 13 ||
sā'hamadyaiva diṣṭāntaṃ gamiṣyāmi pativratā |
idaṃ śarīra māliṅgya pravekṣyāmi hutāśanam || 14 ||
tāṃ tatassampariṣvajya vilapantīṃ tapasvinīm |
vyapanīya suduḥkhārtāṃ kausalyāṃ vyāvahārikāḥ || 15 ||
tailadroṇyāmathāmātyā samveśya jagatīpatim |
rājñassarvāṇyathādiṣṭāścakruḥ karmāṇyanantaram || 16 ||
na tu saṅkalanaṃ rājño vinā putreṇa mantriṇaḥ |
sarvajñāḥ kartumīṣuste tato rakṣanti bhūmipam || 17 ||
tailadroṇyāṃ tu sacivaiśśāyitaṃ taṃ narādhipam |
hā mṛto'yamiti jñātvā striyastāḥ paryadevayan || 18 ||
bāhūnudyamya kṛpaṇāḥ netraprasravaṇairmukhaiḥ |
rudantya śśokasantaptāḥ kṛpaṇaṃ paryadevayan || 19 ||
hā mahārāja rāmeṇa satataṃ priyavādinā |
vihīnāssatyasandhena kimarthaṃ vijahāsi naḥ || 20 ||
kaikeyyā duṣṭabhāvāyāḥ rāghaveṇa viyojitāḥ |
kathaṃ patighnayā vatsyāma ssamīpe vidhavā vayam || 21 ||
sa hi nāthassadāsmākaṃ tava ca prabhurātmavān |
vanaṃ rāmo gataśśrīmānvihāya nṛpatiśriyam || 22 ||
tvayā tena ca vīreṇa vinā vyasanamohitāḥ |
kathaṃ vayaṃ nivatsyāmaḥ kaikeyyā ca vidūṣitāḥ || 23 ||
yayā tu rājā rāmaśca lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
sītayā saha santyaktā ssākamanyaṃ na hāsyati || 24 ||
tā bāṣpeṇa ca saṃvītāśśokena vipulena ca |
vyaveṣṭanta nirānandā rāghavasya varastriyaḥ || 25 ||
niśā candravihīneva strīva bhartṛvivarjitā |
purī nārājatāyodhyā hīnā rājñā mahātmanā || 26 ||
bāṣpaparyākulajanā hāhābhūtakulāṅganā |
śūnyacatvaraveśmāntā na babhrāja yathāpuram || 27 ||
gate tu śokāt tridivaṃ narādhipe mahītalasthāsu nṛpāṅganāsu ca |
nivṛttacārassahasā gato raviḥ pravṛttacārā rajanī hyupasthitā || 28 ||
ṛte tu putrāddhahanaṃ mahīpaternarocayante suhṛdassamāgatāḥ |
itīva tasmin śayane nyaveśayan vanicintya rājānamacintya darśanam || 29 ||
gataprabhā dyauriva bhāskaraṃ vinā vyapetanakṣatragaṇeva śarvarī |
purī babhāse rahitā mahātmanā na cāsrakaṇṭhā'kulamārgacatvarā || 30 ||
narāśca nāryaśca sametya saṅghaśaḥ vigarhamāṇā bharatasya mātaram |
tadā nagaryāṃ naradevasaṅkṣaye babhūvurārtā na ca śarma lebhire || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ षट्षष्टितमस्सर्गः ।
तमग्निमिव संशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम् ।
हतप्रभमिवाऽऽदित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य पार्थिवम् ॥ 1 ॥
कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधां शोककर्शिता ।
उपगृह्य शिरो राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत ॥ 2 ॥
तमग्निमिव संशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम् ।
हतप्रभमिवाऽऽदित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य पार्थिवम् ॥ 3 ॥
कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधां शोककर्शिता ।
उपगृह्य शिरो राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत ॥ 4 ॥
सकामा भव कैकेयि भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम् ।
त्यक्त्वा राजानमेकाग्रा नृशंसे दुष्टचारिणि ॥ 5 ॥
विहाय मां गतो रामः भर्ता च स्वर्गतो मम ।
विपथे सार्थहीनेव नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ 6 ॥
भर्तारं तं परित्यज्य का स्त्री दैवतमात्मनः ।
इच्छेज्जीवितुमन्यत्र कैकेय्यास्त्यक्तधर्मणः ॥ 7 ॥
न लुब्धो बुध्यते दोषान् किम्पाकमिव भक्षयन् ।
कुब्जानिमित्तं कैकेय्या राघवाणां कुलं हतम् ॥ 8 ॥
अनियोगे नियुक्तेन राज्ञा रामं विवासितम् ।
सभार्यं जनकश्श्रुत्वा परितप्स्यत्यहं यथा ॥ 9 ॥
स मामनाथां विधवां नाद्य जानाति धार्मिकः ।
रामः कमलपत्राक्षः जीवन्नाशमितो गतः ॥ 10 ॥
विदेहराजस्य सुता तथा सीता तपस्विनी ।
दुःखस्यानुचिता दुःखं वने पर्युद्विजिष्यति ॥ 11 ॥
नदतां भीमघोषाणां निशासु मृगपक्षिणाम् ।
निशम्य नूनं सन्त्रस्ता राघवं संश्रयिष्यति ॥ 12 ॥
वृद्धश्चैवाल्पपुत्रश्च वैदेहीमनुचिन्तयन् ।
सोऽपि शोकसमाविष्टो ननु त्यक्ष्यति जीवितम् ॥ 13 ॥
साऽहमद्यैव दिष्टान्तं गमिष्यामि पतिव्रता ।
इदं शरीर मालिङ्ग्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ 14 ॥
तां ततस्सम्परिष्वज्य विलपन्तीं तपस्विनीम् ।
व्यपनीय सुदुःखार्तां कौसल्यां व्यावहारिकाः ॥ 15 ॥
तैलद्रोण्यामथामात्या सम्वेश्य जगतीपतिम् ।
राज्ञस्सर्वाण्यथादिष्टाश्चक्रुः कर्माण्यनन्तरम् ॥ 16 ॥
न तु सङ्कलनं राज्ञो विना पुत्रेण मन्त्रिणः ।
सर्वज्ञाः कर्तुमीषुस्ते ततो रक्षन्ति भूमिपम् ॥ 17 ॥
तैलद्रोण्यां तु सचिवैश्शायितं तं नराधिपम् ।
हा मृतोऽयमिति ज्ञात्वा स्त्रियस्ताः पर्यदेवयन् ॥ 18 ॥
बाहूनुद्यम्य कृपणाः नेत्रप्रस्रवणैर्मुखैः ।
रुदन्त्य श्शोकसन्तप्ताः कृपणं पर्यदेवयन् ॥ 19 ॥
हा महाराज रामेण सततं प्रियवादिना ।
विहीनास्सत्यसन्धेन किमर्थं विजहासि नः ॥ 20 ॥
कैकेय्या दुष्टभावायाः राघवेण वियोजिताः ।
कथं पतिघ्नया वत्स्याम स्समीपे विधवा वयम् ॥ 21 ॥
स हि नाथस्सदास्माकं तव च प्रभुरात्मवान् ।
वनं रामो गतश्श्रीमान्विहाय नृपतिश्रियम् ॥ 22 ॥
त्वया तेन च वीरेण विना व्यसनमोहिताः ।
कथं वयं निवत्स्यामः कैकेय्या च विदूषिताः ॥ 23 ॥
यया तु राजा रामश्च लक्ष्मणश्च महाबलः ।
सीतया सह सन्त्यक्ता स्साकमन्यं न हास्यति ॥ 24 ॥
ता बाष्पेण च संवीताश्शोकेन विपुलेन च ।
व्यवेष्टन्त निरानन्दा राघवस्य वरस्त्रियः ॥ 25 ॥
निशा चन्द्रविहीनेव स्त्रीव भर्तृविवर्जिता ।
पुरी नाराजतायोध्या हीना राज्ञा महात्मना ॥ 26 ॥
बाष्पपर्याकुलजना हाहाभूतकुलाङ्गना ।
शून्यचत्वरवेश्मान्ता न बभ्राज यथापुरम् ॥ 27 ॥
गते तु शोकात् त्रिदिवं नराधिपे महीतलस्थासु नृपाङ्गनासु च ।
निवृत्तचारस्सहसा गतो रविः प्रवृत्तचारा रजनी ह्युपस्थिता ॥ 28 ॥
ऋते तु पुत्राद्धहनं महीपतेर्नरोचयन्ते सुहृदस्समागताः ।
इतीव तस्मिन् शयने न्यवेशयन् वनिचिन्त्य राजानमचिन्त्य दर्शनम् ॥ 29 ॥
गतप्रभा द्यौरिव भास्करं विना व्यपेतनक्षत्रगणेव शर्वरी ।
पुरी बभासे रहिता महात्मना न चास्रकण्ठाऽकुलमार्गचत्वरा ॥ 30 ॥
नराश्च नार्यश्च समेत्य सङ्घशः विगर्हमाणा भरतस्य मातरम् ।
तदा नगर्यां नरदेवसङ्क्षये बभूवुरार्ता न च शर्म लेभिरे ॥ 31 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षट्षष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ |
tamagnimiva saṃśāntamambuhīnamivārṇavam |
hataprabhamivā''dityaṃ svargasthaṃ prekṣya pārthivam || 1 ||
kausalyā bāṣpapūrṇākṣī vividhāṃ śokakarśitā |
upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata || 2 ||
tamagnimiva saṃśāntamambuhīnamivārṇavam |
hataprabhamivā''dityaṃ svargasthaṃ prekṣya pārthivam || 3 ||
kausalyā bāṣpapūrṇākṣī vividhāṃ śokakarśitā |
upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata || 4 ||
sakāmā bhava kaikeyi bhuṅkṣva rājyamakaṇṭakam |
tyaktvā rājānamekāgrā nṛśaṃse duṣṭacāriṇi || 5 ||
vihāya māṃ gato rāmaḥ bhartā ca svargato mama |
vipathe sārthahīneva nāhaṃ jīvitumutsahe || 6 ||
bhartāraṃ taṃ parityajya kā strī daivatamātmanaḥ |
icchejjīvitumanyatra kaikeyyāstyaktadharmaṇaḥ || 7 ||
na lubdho budhyate doṣān kimpākamiva bhakṣayan |
kubjānimittaṃ kaikeyyā rāghavāṇāṃ kulaṃ hatam || 8 ||
aniyoge niyuktena rājñā rāmaṃ vivāsitam |
sabhāryaṃ janakaśśrutvā paritapsyatyahaṃ yathā || 9 ||
sa māmanāthāṃ vidhavāṃ nādya jānāti dhārmikaḥ |
rāmaḥ kamalapatrākṣaḥ jīvannāśamito gataḥ || 10 ||
videharājasya sutā tathā sītā tapasvinī |
duḥkhasyānucitā duḥkhaṃ vane paryudvijiṣyati || 11 ||
nadatāṃ bhīmaghoṣāṇāṃ niśāsu mṛgapakṣiṇām |
niśamya nūnaṃ santrastā rāghavaṃ saṃśrayiṣyati || 12 ||
vṛddhaścaivālpaputraśca vaidehīmanucintayan |
so'pi śokasamāviṣṭo nanu tyakṣyati jīvitam || 13 ||
sā'hamadyaiva diṣṭāntaṃ gamiṣyāmi pativratā |
idaṃ śarīra māliṅgya pravekṣyāmi hutāśanam || 14 ||
tāṃ tatassampariṣvajya vilapantīṃ tapasvinīm |
vyapanīya suduḥkhārtāṃ kausalyāṃ vyāvahārikāḥ || 15 ||
tailadroṇyāmathāmātyā samveśya jagatīpatim |
rājñassarvāṇyathādiṣṭāścakruḥ karmāṇyanantaram || 16 ||
na tu saṅkalanaṃ rājño vinā putreṇa mantriṇaḥ |
sarvajñāḥ kartumīṣuste tato rakṣanti bhūmipam || 17 ||
tailadroṇyāṃ tu sacivaiśśāyitaṃ taṃ narādhipam |
hā mṛto'yamiti jñātvā striyastāḥ paryadevayan || 18 ||
bāhūnudyamya kṛpaṇāḥ netraprasravaṇairmukhaiḥ |
rudantya śśokasantaptāḥ kṛpaṇaṃ paryadevayan || 19 ||
hā mahārāja rāmeṇa satataṃ priyavādinā |
vihīnāssatyasandhena kimarthaṃ vijahāsi naḥ || 20 ||
kaikeyyā duṣṭabhāvāyāḥ rāghaveṇa viyojitāḥ |
kathaṃ patighnayā vatsyāma ssamīpe vidhavā vayam || 21 ||
sa hi nāthassadāsmākaṃ tava ca prabhurātmavān |
vanaṃ rāmo gataśśrīmānvihāya nṛpatiśriyam || 22 ||
tvayā tena ca vīreṇa vinā vyasanamohitāḥ |
kathaṃ vayaṃ nivatsyāmaḥ kaikeyyā ca vidūṣitāḥ || 23 ||
yayā tu rājā rāmaśca lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
sītayā saha santyaktā ssākamanyaṃ na hāsyati || 24 ||
tā bāṣpeṇa ca saṃvītāśśokena vipulena ca |
vyaveṣṭanta nirānandā rāghavasya varastriyaḥ || 25 ||
niśā candravihīneva strīva bhartṛvivarjitā |
purī nārājatāyodhyā hīnā rājñā mahātmanā || 26 ||
bāṣpaparyākulajanā hāhābhūtakulāṅganā |
śūnyacatvaraveśmāntā na babhrāja yathāpuram || 27 ||
gate tu śokāt tridivaṃ narādhipe mahītalasthāsu nṛpāṅganāsu ca |
nivṛttacārassahasā gato raviḥ pravṛttacārā rajanī hyupasthitā || 28 ||
ṛte tu putrāddhahanaṃ mahīpaternarocayante suhṛdassamāgatāḥ |
itīva tasmin śayane nyaveśayan vanicintya rājānamacintya darśanam || 29 ||
gataprabhā dyauriva bhāskaraṃ vinā vyapetanakṣatragaṇeva śarvarī |
purī babhāse rahitā mahātmanā na cāsrakaṇṭhā'kulamārgacatvarā || 30 ||
narāśca nāryaśca sametya saṅghaśaḥ vigarhamāṇā bharatasya mātaram |
tadā nagaryāṃ naradevasaṅkṣaye babhūvurārtā na ca śarma lebhire || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.