2.65 அயோத்யாகாண்ட - பஞ்சஷஷ்டிதம ஸர்கஃ

2.65 Ayodhyakanda - Panchashashtitama Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Tamil script
📄 Download PDF
ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।
அத பஞ்சஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ।
அத ராத்ர்யாம் வ்யதீதாயாம் ப்ராதரேவாபரேऽஹநி ।
வந்திநஃ பர்யுபாதிஷ்டம்ஸ்தத்பார்திவ நிவேஶநம் ॥ 1 ॥
ஸூதாஃ பரமஸம்ஸ்காரா மங்கலாஶ்சோத்தமஶ்ருதாஃ ।
காயகாஃ ஸ்துதிஶீலாஶ்ச நிகதந்தஃ ப்ரு'தக் ப்ரு'தக் ॥ 2 ॥
அத ராத்ர்யாம் வ்யதீதாயாம் ப்ராதரேவாபரேऽஹநி ।
வந்திநஃ பர்யுபாதிஷ்டம்ஸ்தத்பார்திவ நிவேஶநம் ॥ 3 ॥
ஸூதாஃ பரமஸம்ஸ்காரா மங்கலாஶ்சோத்தமஶ்ருதாஃ ।
காயகாஃ ஸ்துதிஶீலாஶ்ச நிகதந்தஃ ப்ரு'தக் ப்ரு'தக் ॥ 4 ॥
ராஜாநம் ஸ்துவதாம் தேஷாமுதாத்தாபிஹிதாஶிஷாம் ।
ப்ராஸாதாऽபோகவிஸ்தீர்ணஃ ஸ்துதிஶப்தோஹ்யவர்தத ॥ 5 ॥
ததஸ்து ஸ்துவதாம் தேஷாம் ஸூதாநாம் பாணிவாதகாஃ ।
அபதாநாந்யுதாஹ்ரு'த்ய பாணிவாதா நவாதயந் ॥ 6 ॥
தேந ஶப்தேந விஹகாஃ ப்ரதிபுத்தா விஸஸ்வநுஃ ।
ஶாகாஸ்தாஃ பஞ்ஜரஸ்தாஶ்ச யே ராஜகுலகோசராஃ ॥ 7 ॥
வ்யாஹ்ரு'தாஃ புண்யஶப்தாஶ்ச வீணாநாம் சாபி நிஸ்ஸ்வநாஃ ।
ஆஶீர்கேயம் ச காதாநாம் பூரயாமாஸ வேஶ்ம தத் ॥ 8 ॥
தத ஶ்ஶுசிஸமாசாராஃ பர்யுபஸ்தாநகோவிதாஃ ।
ஸ்த்ரீவர்ஷ தரபூயிஷ்டா உபதஸ்துர்யதாபுரம் ॥ 9 ॥
ஹரிசந்தநஸம்ப்ரு'க்தமுதகம் காஞ்சநைர்கடைஃ ।
ஆநிந்யுஸ்ஸ்நாநஶிக்ஷாஜ்ஞா யதாகாலம் யதாவிதி ॥ 10 ॥
மங்கலாலம்பநீயாநி ப்ராஶநீயாந்யுபஸ்கராந் ।
உபநிந்யுஸ்ததாப்யந்யாஃ குமாரீபஹுலாஃ ஸ்த்ரியஃ ॥ 11 ॥
ஸர்வலக்ஷணஸம்பந்நம் ஸர்வம் விதிவதர்சிதம் ।
ஸர்வம் ஸுகுணலக்ஷ்மீவத்தத்பபூவாபிஹாரிகம் ॥ 12 ॥
தத ஸ்ஸூர்யோதயம் யாவத்ஸர்வம் பரிஸமுத்ஸுகம் ।
தஸ்தாவநுபஸம்ப்ராப்தம் கிம்ஸ்விதித்யுபஶங்கிதம் ॥ 13 ॥
அத யாஃ கோஸலேந்த்ரஸ்ய ஶயநம் ப்ரத்யநந்தராஃ ।
தாஃ ஸ்த்ரியஸ்து ஸமாகம்ய பர்தாரம் ப்ரத்யபோதயந் ॥ 14 ॥
ததாப்யுசிதவ்ரு'த்தா ஸ்தா விநயேந நயேந ச ।
நஹ்யஸ்ய ஶயநம் ஸ்ப்ரு'ஷ்ட்வா கிஞ்சிதப்யுபலேபிரே ॥ 15 ॥
தாஃ ஸ்த்ரியஸ்ஸ்வப்நஶீலஜ்ஞாஶ்சேஷ்டாஸஞ்சலநாதிஷு தா வேபதுபரீதாஶ்ச ராஜ்ஞஃ ப்ராணேஷு ஶங்கிதாஃ ।
ப்ரதிஸ்ரோதஸ்த்ரு'ணாக்ராணாம் ஸத்ரு'ஶம் ஸஞ்சகாஶிரே ॥ 16 ॥
அத ஸந்தேஹமாநாநாம் ஸ்த்ரீணாம் த்ரு'ஷ்ட்வா ச பார்திவம் ।
யத்ததாஶங்கிதம் பாபம் தஸ்ய ஜஜ்ஞே விநிஶ்சயஃ ॥ 17 ॥
கௌஸல்யா ச ஸுமத்ரச புத்ரஶோகபராஜிதே ।
ப்ரஸுப்தே ந ப்ரபுத்யேதே யதா காலஸமந்விதே ॥ 18 ॥
நிஷ்ப்ரபா ச விவர்ணா ச ஸந்நா ஶோகேந ஸந்நதா ।
ந வ்யராஜத கௌஸல்யா தாரேவ திமிராவ்ரு'தா ॥ 19 ॥
கௌஸல்யாऽநந்தரம் ராஜ்ஞஸ்ஸுமித்ரா ததந்தநரம் ।
ந ஸ்ம விப்ராஜதே தேவீ ஶோகாஶ்ருலுலிதாநநா ॥ 20 ॥
தே ச த்ரு'ஷ்ட்வா ததா ஸுப்தே ஶுபே தேவ்யௌ ச தம் ந்ரு'பம் ।
ஸுப்தமேவோத்கதப்ராணமந்தஃபுரமத்ரு'ஶ்யத ॥ 21 ॥
ததஃ ப்ரசுக்ருஶுர்தீநா ஸ்ஸஸ்வரம் தா வராங்கநாஃ ।
கரேணவ இவாரண்யே ஸ்தாநப்ரச்யுதயூதபாஃ ॥ 22 ॥
தாஸாமாக்ரந்தஶப்தேந ஸஹஸோத்ததசேதநே ।
கௌஸல்யா ச ஸுமித்ரா ச த்யக்த நித்ரே பபூவதுஃ ॥ 23 ॥
கௌஸல்யா ச ஸுமித்ரா ச த்ரு'ஷ்ட்வா ஸ்ப்ரு'ஷ்ட்வா ச பார்திவம் ।
ஹா நாதேதி பரிக்ருஶ்ய பேததுர்தரணீதலே ॥ 24 ॥
ஸா கோஸலேந்த்ரதுஹிதா வேஷ்டமாநா மஹீதலே ।
ந பப்ராஜ ரஜோத்வஸ்தா தாரேவ ககநாச்ச்யுதா ॥ 25 ॥
ந்ரு'பே ஶாந்தகுணே ஜாதே கௌஸல்யாம் பதிதாம் புவி ।
அபஶ்யம்ஸ்தாஃ ஸ்த்ரியஃ ஸர்வா ஹதாம் நாகவதூமிவ ॥ 26 ॥
ததஸ்ஸர்வா நரேந்த்ரஸ்ய கைகேயீப்ரமுகாஃ ஸ்த்ரியஃ ।
ருதந்த்ய ஶ்ஶோகஸந்தப்தா நிபேதுர்கதசேதநாஃ ॥ 27 ॥
தாபிஸ்ஸ பலவாந்நாதஃ க்ரோஶந்தீபிரநுத்ருதஃ ।
யேந ஸ்பீதீக்ரு'தம் பூயஸ்தத்க்ரு'ஹம் ஸமநாதயத் ॥ 28 ॥
தத் பரித்ரஸ்தந்த்ரஸம்ப்ராந்த பர்யுத்ஸுகஜநாகுலம் ।
ஸர்வதஸ்துமுலாக்ரந்தம் பரிதாபார்தபாந்தவம் ॥ 29 ॥
ஸத்யோ நிபதிதாநந்தம் தீநவிக்லபதர்ஶநம் ।
பபூவ நரதேவஸ்ய ஸத்ம திஷ்டாந்தமீயுஷஃ ॥ 30 ॥
அதீதமாஜ்ஞாய து பார்திவர்ஷபம் யஶஸ்விநம் ஸம்பரிவார்ய பத்நயஃ ।
ப்ரு'ஶம் ருதந்த்யஃ கருணம் ஸுதுஃகிதாஃ ப்ரக்ரு'ஹ்ய பாஹூ வ்யலபந்நநாதவத் ॥ 31 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே பஞ்சஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcaṣaṣṭitamassargaḥ |
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarevāpare'hani |
vandinaḥ paryupātiṣṭhaṃstatpārthiva niveśanam || 1 ||
sūtāḥ paramasaṃskārā maṅgalāścottamaśrutāḥ |
gāyakāḥ stutiśīlāśca nigadantaḥ pṛthak pṛthak || 2 ||
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarevāpare'hani |
vandinaḥ paryupātiṣṭhaṃstatpārthiva niveśanam || 3 ||
sūtāḥ paramasaṃskārā maṅgalāścottamaśrutāḥ |
gāyakāḥ stutiśīlāśca nigadantaḥ pṛthak pṛthak || 4 ||
rājānaṃ stuvatāṃ teṣāmudāttābhihitāśiṣām |
prāsādā'bhogavistīrṇaḥ stutiśabdohyavartata || 5 ||
tatastu stuvatāṃ teṣāṃ sūtānāṃ pāṇivādakāḥ |
apadānānyudāhṛtya pāṇivādā navādayan || 6 ||
tena śabdena vihagāḥ pratibuddhā visasvanuḥ |
śākhāsthāḥ pañjarasthāśca ye rājakulagocarāḥ || 7 ||
vyāhṛtāḥ puṇyaśabdāśca vīṇānāṃ cāpi nissvanāḥ |
āśīrgeyaṃ ca gāthānāṃ pūrayāmāsa veśma tat || 8 ||
tata śśucisamācārāḥ paryupasthānakovidāḥ |
strīvarṣa dharabhūyiṣṭhā upatasthuryathāpuram || 9 ||
haricandanasampṛktamudakaṃ kāñcanairghaṭaiḥ |
āninyussnānaśikṣājñā yathākālaṃ yathāvidhi || 10 ||
maṅgalālambhanīyāni prāśanīyānyupaskarān |
upaninyustathāpyanyāḥ kumārībahulāḥ striyaḥ || 11 ||
sarvalakṣaṇasampannaṃ sarvaṃ vidhivadarcitam |
sarvaṃ suguṇalakṣmīvattadbabhūvābhihārikam || 12 ||
tata ssūryodayaṃ yāvatsarvaṃ parisamutsukam |
tasthāvanupasamprāptaṃ kiṃsvidityupaśaṅkitam || 13 ||
atha yāḥ kosalendrasya śayanaṃ pratyanantarāḥ |
tāḥ striyastu samāgamya bhartāraṃ pratyabodhayan || 14 ||
tathāpyucitavṛttā stā vinayena nayena ca |
nahyasya śayanaṃ spṛṣṭvā kiñcidapyupalebhire || 15 ||
tāḥ striyassvapnaśīlajñāśceṣṭāsañcalanādiṣu tā vepathuparītāśca rājñaḥ prāṇeṣu śaṅkitāḥ |
pratisrotastṛṇāgrāṇāṃ sadṛśaṃ sañcakāśire || 16 ||
atha sandehamānānāṃ strīṇāṃ dṛṣṭvā ca pārthivam |
yattadāśaṅkitaṃ pāpaṃ tasya jajñe viniścayaḥ || 17 ||
kausalyā ca sumatraca putraśokaparājite |
prasupte na prabudhyete yathā kālasamanvite || 18 ||
niṣprabhā ca vivarṇā ca sannā śokena sannatā |
na vyarājata kausalyā tāreva timirāvṛtā || 19 ||
kausalyā'nantaraṃ rājñassumitrā tadantanaram |
na sma vibhrājate devī śokāśrululitānanā || 20 ||
te ca dṛṣṭvā tathā supte śubhe devyau ca taṃ nṛpam |
suptamevodgataprāṇamantaḥpuramadṛśyata || 21 ||
tataḥ pracukruśurdīnā ssasvaraṃ tā varāṅganāḥ |
kareṇava ivāraṇye sthānapracyutayūthapāḥ || 22 ||
tāsāmākrandaśabdena sahasoddhatacetane |
kausalyā ca sumitrā ca tyakta nidre babhūvatuḥ || 23 ||
kausalyā ca sumitrā ca dṛṣṭvā spṛṣṭvā ca pārthivam |
hā nātheti parikruśya petaturdharaṇītale || 24 ||
sā kosalendraduhitā veṣṭamānā mahītale |
na babhrāja rajodhvastā tāreva gaganāccyutā || 25 ||
nṛpe śāntaguṇe jāte kausalyāṃ patitāṃ bhuvi |
apaśyaṃstāḥ striyaḥ sarvā hatāṃ nāgavadhūmiva || 26 ||
tatassarvā narendrasya kaikeyīpramukhāḥ striyaḥ |
rudantya śśokasantaptā nipeturgatacetanāḥ || 27 ||
tābhissa balavānnādaḥ krośantībhiranudrutaḥ |
yena sphītīkṛtaṃ bhūyastadgṛhaṃ samanādayat || 28 ||
tat paritrastantrasambhrānta paryutsukajanākulam |
sarvatastumulākrandaṃ paritāpārtabāndhavam || 29 ||
sadyo nipatitānandaṃ dīnaviklabadarśanam |
babhūva naradevasya sadma diṣṭāntamīyuṣaḥ || 30 ||
atītamājñāya tu pārthivarṣabhaṃ yaśasvinaṃ samparivārya patnayaḥ |
bhṛśaṃ rudantyaḥ karuṇaṃ suduḥkhitāḥ pragṛhya bāhū vyalapannanāthavat || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ पञ्चषष्टितमस्सर्गः ।
अथ रात्र्यां व्यतीतायां प्रातरेवापरेऽहनि ।
वन्दिनः पर्युपातिष्ठंस्तत्पार्थिव निवेशनम् ॥ 1 ॥
सूताः परमसंस्कारा मङ्गलाश्चोत्तमश्रुताः ।
गायकाः स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक् ॥ 2 ॥
अथ रात्र्यां व्यतीतायां प्रातरेवापरेऽहनि ।
वन्दिनः पर्युपातिष्ठंस्तत्पार्थिव निवेशनम् ॥ 3 ॥
सूताः परमसंस्कारा मङ्गलाश्चोत्तमश्रुताः ।
गायकाः स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक् ॥ 4 ॥
राजानं स्तुवतां तेषामुदात्ताभिहिताशिषाम् ।
प्रासादाऽभोगविस्तीर्णः स्तुतिशब्दोह्यवर्तत ॥ 5 ॥
ततस्तु स्तुवतां तेषां सूतानां पाणिवादकाः ।
अपदानान्युदाहृत्य पाणिवादा नवादयन् ॥ 6 ॥
तेन शब्देन विहगाः प्रतिबुद्धा विसस्वनुः ।
शाखास्थाः पञ्जरस्थाश्च ये राजकुलगोचराः ॥ 7 ॥
व्याहृताः पुण्यशब्दाश्च वीणानां चापि निस्स्वनाः ।
आशीर्गेयं च गाथानां पूरयामास वेश्म तत् ॥ 8 ॥
तत श्शुचिसमाचाराः पर्युपस्थानकोविदाः ।
स्त्रीवर्ष धरभूयिष्ठा उपतस्थुर्यथापुरम् ॥ 9 ॥
हरिचन्दनसम्पृक्तमुदकं काञ्चनैर्घटैः ।
आनिन्युस्स्नानशिक्षाज्ञा यथाकालं यथाविधि ॥ 10 ॥
मङ्गलालम्भनीयानि प्राशनीयान्युपस्करान् ।
उपनिन्युस्तथाप्यन्याः कुमारीबहुलाः स्त्रियः ॥ 11 ॥
सर्वलक्षणसम्पन्नं सर्वं विधिवदर्चितम् ।
सर्वं सुगुणलक्ष्मीवत्तद्बभूवाभिहारिकम् ॥ 12 ॥
तत स्सूर्योदयं यावत्सर्वं परिसमुत्सुकम् ।
तस्थावनुपसम्प्राप्तं किंस्विदित्युपशङ्कितम् ॥ 13 ॥
अथ याः कोसलेन्द्रस्य शयनं प्रत्यनन्तराः ।
ताः स्त्रियस्तु समागम्य भर्तारं प्रत्यबोधयन् ॥ 14 ॥
तथाप्युचितवृत्ता स्ता विनयेन नयेन च ।
नह्यस्य शयनं स्पृष्ट्वा किञ्चिदप्युपलेभिरे ॥ 15 ॥
ताः स्त्रियस्स्वप्नशीलज्ञाश्चेष्टासञ्चलनादिषु ता वेपथुपरीताश्च राज्ञः प्राणेषु शङ्किताः ।
प्रतिस्रोतस्तृणाग्राणां सदृशं सञ्चकाशिरे ॥ 16 ॥
अथ सन्देहमानानां स्त्रीणां दृष्ट्वा च पार्थिवम् ।
यत्तदाशङ्कितं पापं तस्य जज्ञे विनिश्चयः ॥ 17 ॥
कौसल्या च सुमत्रच पुत्रशोकपराजिते ।
प्रसुप्ते न प्रबुध्येते यथा कालसमन्विते ॥ 18 ॥
निष्प्रभा च विवर्णा च सन्ना शोकेन सन्नता ।
न व्यराजत कौसल्या तारेव तिमिरावृता ॥ 19 ॥
कौसल्याऽनन्तरं राज्ञस्सुमित्रा तदन्तनरम् ।
न स्म विभ्राजते देवी शोकाश्रुलुलितानना ॥ 20 ॥
ते च दृष्ट्वा तथा सुप्ते शुभे देव्यौ च तं नृपम् ।
सुप्तमेवोद्गतप्राणमन्तःपुरमदृश्यत ॥ 21 ॥
ततः प्रचुक्रुशुर्दीना स्सस्वरं ता वराङ्गनाः ।
करेणव इवारण्ये स्थानप्रच्युतयूथपाः ॥ 22 ॥
तासामाक्रन्दशब्देन सहसोद्धतचेतने ।
कौसल्या च सुमित्रा च त्यक्त निद्रे बभूवतुः ॥ 23 ॥
कौसल्या च सुमित्रा च दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च पार्थिवम् ।
हा नाथेति परिक्रुश्य पेततुर्धरणीतले ॥ 24 ॥
सा कोसलेन्द्रदुहिता वेष्टमाना महीतले ।
न बभ्राज रजोध्वस्ता तारेव गगनाच्च्युता ॥ 25 ॥
नृपे शान्तगुणे जाते कौसल्यां पतितां भुवि ।
अपश्यंस्ताः स्त्रियः सर्वा हतां नागवधूमिव ॥ 26 ॥
ततस्सर्वा नरेन्द्रस्य कैकेयीप्रमुखाः स्त्रियः ।
रुदन्त्य श्शोकसन्तप्ता निपेतुर्गतचेतनाः ॥ 27 ॥
ताभिस्स बलवान्नादः क्रोशन्तीभिरनुद्रुतः ।
येन स्फीतीकृतं भूयस्तद्गृहं समनादयत् ॥ 28 ॥
तत् परित्रस्तन्त्रसम्भ्रान्त पर्युत्सुकजनाकुलम् ।
सर्वतस्तुमुलाक्रन्दं परितापार्तबान्धवम् ॥ 29 ॥
सद्यो निपतितानन्दं दीनविक्लबदर्शनम् ।
बभूव नरदेवस्य सद्म दिष्टान्तमीयुषः ॥ 30 ॥
अतीतमाज्ञाय तु पार्थिवर्षभं यशस्विनं सम्परिवार्य पत्नयः ।
भृशं रुदन्त्यः करुणं सुदुःखिताः प्रगृह्य बाहू व्यलपन्ननाथवत् ॥ 31 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे पञ्चषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcaṣaṣṭitamassargaḥ |
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarevāpare'hani |
vandinaḥ paryupātiṣṭhaṃstatpārthiva niveśanam || 1 ||
sūtāḥ paramasaṃskārā maṅgalāścottamaśrutāḥ |
gāyakāḥ stutiśīlāśca nigadantaḥ pṛthak pṛthak || 2 ||
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarevāpare'hani |
vandinaḥ paryupātiṣṭhaṃstatpārthiva niveśanam || 3 ||
sūtāḥ paramasaṃskārā maṅgalāścottamaśrutāḥ |
gāyakāḥ stutiśīlāśca nigadantaḥ pṛthak pṛthak || 4 ||
rājānaṃ stuvatāṃ teṣāmudāttābhihitāśiṣām |
prāsādā'bhogavistīrṇaḥ stutiśabdohyavartata || 5 ||
tatastu stuvatāṃ teṣāṃ sūtānāṃ pāṇivādakāḥ |
apadānānyudāhṛtya pāṇivādā navādayan || 6 ||
tena śabdena vihagāḥ pratibuddhā visasvanuḥ |
śākhāsthāḥ pañjarasthāśca ye rājakulagocarāḥ || 7 ||
vyāhṛtāḥ puṇyaśabdāśca vīṇānāṃ cāpi nissvanāḥ |
āśīrgeyaṃ ca gāthānāṃ pūrayāmāsa veśma tat || 8 ||
tata śśucisamācārāḥ paryupasthānakovidāḥ |
strīvarṣa dharabhūyiṣṭhā upatasthuryathāpuram || 9 ||
haricandanasampṛktamudakaṃ kāñcanairghaṭaiḥ |
āninyussnānaśikṣājñā yathākālaṃ yathāvidhi || 10 ||
maṅgalālambhanīyāni prāśanīyānyupaskarān |
upaninyustathāpyanyāḥ kumārībahulāḥ striyaḥ || 11 ||
sarvalakṣaṇasampannaṃ sarvaṃ vidhivadarcitam |
sarvaṃ suguṇalakṣmīvattadbabhūvābhihārikam || 12 ||
tata ssūryodayaṃ yāvatsarvaṃ parisamutsukam |
tasthāvanupasamprāptaṃ kiṃsvidityupaśaṅkitam || 13 ||
atha yāḥ kosalendrasya śayanaṃ pratyanantarāḥ |
tāḥ striyastu samāgamya bhartāraṃ pratyabodhayan || 14 ||
tathāpyucitavṛttā stā vinayena nayena ca |
nahyasya śayanaṃ spṛṣṭvā kiñcidapyupalebhire || 15 ||
tāḥ striyassvapnaśīlajñāśceṣṭāsañcalanādiṣu tā vepathuparītāśca rājñaḥ prāṇeṣu śaṅkitāḥ |
pratisrotastṛṇāgrāṇāṃ sadṛśaṃ sañcakāśire || 16 ||
atha sandehamānānāṃ strīṇāṃ dṛṣṭvā ca pārthivam |
yattadāśaṅkitaṃ pāpaṃ tasya jajñe viniścayaḥ || 17 ||
kausalyā ca sumatraca putraśokaparājite |
prasupte na prabudhyete yathā kālasamanvite || 18 ||
niṣprabhā ca vivarṇā ca sannā śokena sannatā |
na vyarājata kausalyā tāreva timirāvṛtā || 19 ||
kausalyā'nantaraṃ rājñassumitrā tadantanaram |
na sma vibhrājate devī śokāśrululitānanā || 20 ||
te ca dṛṣṭvā tathā supte śubhe devyau ca taṃ nṛpam |
suptamevodgataprāṇamantaḥpuramadṛśyata || 21 ||
tataḥ pracukruśurdīnā ssasvaraṃ tā varāṅganāḥ |
kareṇava ivāraṇye sthānapracyutayūthapāḥ || 22 ||
tāsāmākrandaśabdena sahasoddhatacetane |
kausalyā ca sumitrā ca tyakta nidre babhūvatuḥ || 23 ||
kausalyā ca sumitrā ca dṛṣṭvā spṛṣṭvā ca pārthivam |
hā nātheti parikruśya petaturdharaṇītale || 24 ||
sā kosalendraduhitā veṣṭamānā mahītale |
na babhrāja rajodhvastā tāreva gaganāccyutā || 25 ||
nṛpe śāntaguṇe jāte kausalyāṃ patitāṃ bhuvi |
apaśyaṃstāḥ striyaḥ sarvā hatāṃ nāgavadhūmiva || 26 ||
tatassarvā narendrasya kaikeyīpramukhāḥ striyaḥ |
rudantya śśokasantaptā nipeturgatacetanāḥ || 27 ||
tābhissa balavānnādaḥ krośantībhiranudrutaḥ |
yena sphītīkṛtaṃ bhūyastadgṛhaṃ samanādayat || 28 ||
tat paritrastantrasambhrānta paryutsukajanākulam |
sarvatastumulākrandaṃ paritāpārtabāndhavam || 29 ||
sadyo nipatitānandaṃ dīnaviklabadarśanam |
babhūva naradevasya sadma diṣṭāntamīyuṣaḥ || 30 ||
atītamājñāya tu pārthivarṣabhaṃ yaśasvinaṃ samparivārya patnayaḥ |
bhṛśaṃ rudantyaḥ karuṇaṃ suduḥkhitāḥ pragṛhya bāhū vyalapannanāthavat || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in