ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।
அத ஏகத்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।
ஏவம் ஶ்ரு'த்வா து ஸம்வாதம் லக்ஷ்மணஃ பூர்வமாகதஃ ।
பாஷ்பபர்யாகுலமுகஃ ஶோகம் ஸோடுமஶக்நுவந் ॥ 1 ॥
ஸ ப்ராதுஶ்சரணௌ காடம் நிபீட்ய ரகுநந்தநஃ ।
ஸீதாமுவாசாதியஶாம் ராகவம் ச மஹாவ்ரதம் ॥ 2 ॥
ஏவம் ஶ்ரு'த்வா து ஸம்வாதம் லக்ஷ்மணஃ பூர்வமாகதஃ ।
பாஷ்பபர்யாகுலமுகஃ ஶோகம் ஸோடுமஶக்நுவந் ॥ 3 ॥
ஸ ப்ராதுஶ்சரணௌ காடம் நிபீட்ய ரகுநந்தநஃ ।
ஸீதாமுவாசாதியஶாம் ராகவம் ச மஹாவ்ரதம் ॥ 4 ॥
யதி கந்தும் க்ரு'தாபுத்திர்வநம் ம்ரு'ககஜாயுதம் ।
அஹம் த்வாநுகமிஷ்யாமி வநமக்ரே தநுர்தரஃ ॥ 5 ॥
மயா ஸமேதோऽரண்யாநி பஹூநி விசரிஷ்யஸி ।
பக்ஷிபிர்ம்ரு'கயூதைஶ்ச ஸங்குஷ்டாநி ஸமந்ததஃ ॥ 6 ॥
ந தேவலோகாக்ரமணம் நாமரத்வமஹம் வ்ரு'ணே ।
ஐஶ்வர்யம் வாபி லோகாநாம் காமயே ந த்வயா விநா ॥ 7 ॥
ஏவம் ப்ருவாணஸ்ஸௌமித்ரிர்வநவாஸாய நிஶ்சிதஃ ।
ராமேண பஹுபிஸ்ஸாந்த்வைர்நிஷித்தஃ புநரப்ரவீத் ॥ 8 ॥
அநுஜ்ஞாதஶ்ச பவதா பூர்வமேவ யதஸ்ம்யஹம் ।
கிமிதாநீம் புநரிதம் க்ரியதே மந்நிவாரணம் ॥ 9 ॥
யதர்தம் ப்ரதிஷேதோ மே க்ரியதே கந்துமிச்சதஃ ।
ஏததிச்சாமி விஜ்ஞாதும் ஸம்ஶயோ ஹி மமாநக ॥ 10 ॥
ததோऽப்ரவீந்மஹாதேஜா ராமோ லக்ஷ்மணமக்ரதஃ ।
ஸ்திதம் ப்ராக்காமிநம் வீரம் யாசமாநம் க்ரு'தாஞ்ஜலிம் ॥ 11 ॥
ஸ்நிக்தோ தர்மரதோ வீரஸ்ஸததம் ஸத்பதே ஸ்திதஃ ।
ப்ரியஃ ப்ராணஸமோ வஶ்யோ ப்ராதா சாபி ஸகா ச மே ॥ 12 ॥
மயாऽத்ய ஸஹ ஸௌமித்ரே த்வயி கச்சதி தத்வநம் ।
கோ பரிஷ்யதி கௌஸல்யாம் ஸுமித்ராம் வா யஶஸ்விநீம் ॥ 13 ॥
அபிவர்ஷதி காமைர்யஃ பர்ஜந்யஃ ப்ரு'திவீமிவ ।
ஸ காமபாஶபர்யஸ்தோ மஹாதேஜா மஹீபதிஃ ॥ 14 ॥
ஸா ஹி ராஜ்யமிதம் ப்ராப்ய ந்ரு'பஸ்யாஶ்வபதே ஸ்ஸுதா ।
துஃகிதாநாம் ஸபத்நீநாம் ந கரிஷ்யதி ஶோபநம் ॥ 15 ॥
ந ஸ்மரிஷ்யதி கௌஸல்யாம் ஸுமித்ராம் ச ஸுதுஃகிதாம் ।
பரதோ ராஜ்யமாஸாத்ய கைகேய்யாம் பர்யவஸ்திதஃ ॥ 16 ॥
தாமார்யாம் ஸ்வயமேவேஹ ராஜாநுக்ரஹணேந வா ।
ஸௌமித்ரே பர கௌஶல்யாமுக்தமர்தமிமம் சர ॥ 17 ॥
ஏவம் மம ச தே பக்திர்பவிஷ்யதி ஸுதர்ஶிதா ।
தர்மஜ்ஞ குருபூஜாயாம் தர்மஶ்சாப்யதுலோ மஹாந் ॥ 18 ॥
ஏவம் குருஷ்வ ஸௌமித்ரே மத்க்ரு'தே ரகுநந்தந ।
அஸ்மாபிர்விப்ரஹீணாயா மாதுர்நோ ந பவேத்ஸுகம் ॥ 19 ॥
ஏவமுக்தஸ்து ராமேண லக்ஷ்மண ஶ்ஶ்லக்ஷ்ணயா கிரா ।
ப்ரத்யுவாச ததா ராமம் வாக்யஜ்ஞோ வாக்யகோவிதம் ॥ 20 ॥
தவைவ தேஜஸா வீர பரதஃ பூஜயிஷ்யதி ।
கௌஸல்யாம் ச ஸுமித்ராம் ச ப்ரயதோ நாத்ர ஸம்ஶயஃ ॥ 21 ॥
கௌஶல்யா பிப்ரு'யாதார்யா ஸஹஸ்ரமபி மத்விதாந் ।
யஸ்யாஸ்ஸஹஸ்ரம் க்ராமாணாம் ஸம்ப்ராப்த முபஜீவநம் ॥ 22 ॥
ததாத்மபரணே சைவ மம மாதுஸ்ததைவ ச ।
பர்யாப்தா மத்விதாநாம் ச பரணாய யஶஸ்விநீ ॥ 23 ॥
குருஷ்வ மாமநுசரம் வைதர்ம்யம் நேஹ வித்யதே ।
க்ரு'தார்தோऽஹம் பவிஷ்யாமி தவ சார்தஃ ப்ரகல்பதே ॥ 24 ॥
தநுராதாய ஸஶரம் கநித்ரபிடகாதரஃ ।
அக்ரதஸ்தே கமிஷ்யாமி பந்தாநமநுதர்ஶயந் ॥ 25 ॥
ஆஹரிஷ்யாமி தே நித்யம் மூலாநி ச பலாநி ச ।
வந்யாநி யாநி சாந்யாநி ஸ்வாஹாராணி தபஸ்விநாம் ॥ 26 ॥
பவாம்ஸ்து ஸஹ வைதேஹ்யா கிரிஸாநுஷு ரம்ஸ்யதே ।
அஹம் ஸர்வம் கரிஷ்யாமி ஜாக்ரத ஸ்ஸ்வபதஶ்ச தே ॥ 27 ॥
ராமஸ்த்வநேந வாக்யேந ஸுப்ரீதஃ ப்ரத்யுவாச தம் ।
வ்ரஜாப்ரு'ச்சஸ்வ ஸௌமித்ரே ஸர்வமேவ ஸுஹ்ரு'ஜ்ஜநம் ॥ 28 ॥
யே ச ராஜ்ஞோ ததௌ திவ்யே மஹாத்மா வருண ஸ்ஸ்வயம் ।
ஜநகஸ்ய மஹாயஜ்ஞே தநுஷீ ரௌத்ரதர்ஶநே ॥ 29 ॥
அபேத்யகவசே திவ்யே தூணீ சாக்ஷயஸாயகௌ ।
ஆதித்யவிமலௌ சோபௌ கட்கௌ ஹேமபரிஷ்க்ரு'தௌ ॥ 30 ॥
ஸத்க்ரு'த்ய நிஹிதம் ஸர்வமேததாசார்யஸத்மநி ।
ஸர்வமாயுதமாதாய க்ஷிப்ரமாவ்ரஜ லக்ஷ்மண ॥ 31 ॥
ஸ ஸுஹ்ரு'ஜ்ஜநமாமந்த்ர்யவநவாஸாய நிஶ்சிதஃ ।
இக்ஷ்வாகுகுருமாகம்ய ஜக்ராஹாயுதமுத்தமம் ॥ 32 ॥
தத்திவ்யம் ராஜஶார்தூல ஸத்க்ரு'தம் மால்யபூஷிதம் ।
ராமாய தர்ஶயாமாஸ ஸௌமித்ரிஸ்ஸர்வமாயுதம் ॥ 33 ॥
தமுவாசாத்மவாந் ராமஃ ப்ரீத்யா லக்ஷ்மணமாகதம் ।
காலே த்வமாகத ஸௌம்ய காங்க்ஷிதே மம லக்ஷ்மண ॥ 34 ॥
அஹம் ப்ரதாதுமிச்சாமி யதிதம் மாமகம் தநம் ।
ப்ராஹ்மணேப்யஸ்தபஸ்விப்யஸ்த்வயா ஸஹ பரந்தப ॥ 35 ॥
வஸந்தீஹ த்ரு'டம் பக்த்யா குருஷு த்விஜஸத்தமாஃ ।
தேஷாமபி ச மே பூயஸ்ஸர்வேஷாஞ்சோபஜீவிநாம் ॥ 36 ॥
வஶிஷ்டபுத்ரம் து ஸுயஜ்ஞமார்யம் த்வமாநயாஶு ப்ரவரம் த்விஜாநாம் ।
அபிப்ரயாஸ்யாமி வநம் ஸமஸ்தா நப்யர்ச்ய ஶிஷ்டாநபராந் த்விஜாதீந் ॥ 37 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே ஏகத்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekatriṃśassargaḥ |
evaṃ śṛtvā tu saṃvādaṃ lakṣmaṇaḥ pūrvamāgataḥ |
bāṣpaparyākulamukhaḥ śokaṃ soḍhumaśaknuvan || 1 ||
sa bhrātuścaraṇau gāḍhaṃ nipīḍya raghunandanaḥ |
sītāmuvācātiyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 2 ||
evaṃ śṛtvā tu saṃvādaṃ lakṣmaṇaḥ pūrvamāgataḥ |
bāṣpaparyākulamukhaḥ śokaṃ soḍhumaśaknuvan || 3 ||
sa bhrātuścaraṇau gāḍhaṃ nipīḍya raghunandanaḥ |
sītāmuvācātiyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 4 ||
yadi gantuṃ kṛtābuddhirvanaṃ mṛgagajāyutam |
ahaṃ tvānugamiṣyāmi vanamagre dhanurdharaḥ || 5 ||
mayā sameto'raṇyāni bahūni vicariṣyasi |
pakṣibhirmṛgayūthaiśca saṅghuṣṭāni samantataḥ || 6 ||
na devalokākramaṇaṃ nāmaratvamahaṃ vṛṇe |
aiśvaryaṃ vāpi lokānāṃ kāmaye na tvayā vinā || 7 ||
evaṃ bruvāṇassaumitrirvanavāsāya niścitaḥ |
rāmeṇa bahubhissāntvairniṣidhdaḥ punarabravīt || 8 ||
anujñātaśca bhavatā pūrvameva yadasmyaham |
kimidānīṃ punaridaṃ kriyate mannivāraṇam || 9 ||
yadarthaṃ pratiṣedho me kriyate gantumicchataḥ |
etadicchāmi vijñātuṃ saṃśayo hi mamānagha || 10 ||
tato'bravīnmahātejā rāmo lakṣmaṇamagrataḥ |
sthitaṃ prāggāminaṃ vīraṃ yācamānaṃ kṛtāñjalim || 11 ||
snigdho dharmarato vīrassatataṃ satpathe sthitaḥ |
priyaḥ prāṇasamo vaśyo bhrātā cāpi sakhā ca me || 12 ||
mayā'dya saha saumitre tvayi gacchati tadvanam |
ko bhariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ vā yaśasvinīm || 13 ||
abhivarṣati kāmairyaḥ parjanyaḥ pṛthivīmiva |
sa kāmapāśaparyasto mahātejā mahīpatiḥ || 14 ||
sā hi rājyamidaṃ prāpya nṛpasyāśvapate ssutā |
duḥkhitānāṃ sapatnīnāṃ na kariṣyati śobhanam || 15 ||
na smariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ ca suduḥkhitām |
bharato rājyamāsādya kaikeyyāṃ paryavasthitaḥ || 16 ||
tāmāryāṃ svayameveha rājānugrahaṇena vā |
saumitre bhara kauśalyāmuktamarthamimaṃ cara || 17 ||
evaṃ mama ca te bhaktirbhaviṣyati sudarśitā |
dharmajña gurupūjāyāṃ dharmaścāpyatulo mahān || 18 ||
evaṃ kuruṣva saumitre matkṛte raghunandana |
asmābhirviprahīṇāyā māturno na bhavetsukham || 19 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇa śślakṣṇayā girā |
pratyuvāca tadā rāmaṃ vākyajño vākyakovidam || 20 ||
tavaiva tejasā vīra bharataḥ pūjayiṣyati |
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca prayato nātra saṃśayaḥ || 21 ||
kauśalyā bibhṛyādāryā sahasramapi madvidhān |
yasyāssahasraṃ grāmāṇāṃ samprāpta mupajīvanam || 22 ||
tadātmabharaṇe caiva mama mātustathaiva ca |
paryāptā madvidhānāṃ ca bharaṇāya yaśasvinī || 23 ||
kuruṣva māmanucaraṃ vaidharmyaṃ neha vidyate |
kṛtārtho'haṃ bhaviṣyāmi tava cārthaḥ prakalpate || 24 ||
dhanurādāya saśaraṃ khanitrapiṭakādharaḥ |
agrataste gamiṣyāmi panthānamanudarśayan || 25 ||
āhariṣyāmi te nityaṃ mūlāni ca phalāni ca |
vanyāni yāni cānyāni svāhārāṇi tapasvinām || 26 ||
bhavāṃstu saha vaidehyā girisānuṣu raṃsyate |
ahaṃ sarvaṃ kariṣyāmi jāgrata ssvapataśca te || 27 ||
rāmastvanena vākyena suprītaḥ pratyuvāca tam |
vrajāpṛcchasva saumitre sarvameva suhṛjjanam || 28 ||
ye ca rājño dadau divye mahātmā varuṇa ssvayam |
janakasya mahāyajñe dhanuṣī raudradarśane || 29 ||
abhedyakavace divye tūṇī cākṣayasāyakau |
ādityavimalau cobhau khaḍgau hemapariṣkṛtau || 30 ||
satkṛtya nihitaṃ sarvametadācāryasadmani |
sarvamāyudhamādāya kṣipramāvraja lakṣmaṇa || 31 ||
sa suhṛjjanamāmantryavanavāsāya niścitaḥ |
ikṣvākugurumāgamya jagrāhāyudhamuttamam || 32 ||
taddhivyaṃ rājaśārdūla satkṛtaṃ mālyabhūṣitam |
rāmāya darśayāmāsa saumitrissarvamāyudham || 33 ||
tamuvācātmavān rāmaḥ prītyā lakṣmaṇamāgatam |
kāle tvamāgata saumya kāṅkṣite mama lakṣmaṇa || 34 ||
ahaṃ pradātumicchāmi yadidaṃ māmakaṃ dhanam |
brāhmaṇebhyastapasvibhyastvayā saha parantapa || 35 ||
vasantīha dṛḍhaṃ bhaktyā guruṣu dvijasattamāḥ |
teṣāmapi ca me bhūyassarveṣāñcopajīvinām || 36 ||
vaśiṣṭhaputraṃ tu suyajñamāryaṃ tvamānayāśu pravaraṃ dvijānām |
abhiprayāsyāmi vanaṃ samastā nabhyarcya śiṣṭānaparān dvijātīn || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकत्रिंशस्सर्गः ।
एवं शृत्वा तु संवादं लक्ष्मणः पूर्वमागतः ।
बाष्पपर्याकुलमुखः शोकं सोढुमशक्नुवन् ॥ 1 ॥
स भ्रातुश्चरणौ गाढं निपीड्य रघुनन्दनः ।
सीतामुवाचातियशां राघवं च महाव्रतम् ॥ 2 ॥
एवं शृत्वा तु संवादं लक्ष्मणः पूर्वमागतः ।
बाष्पपर्याकुलमुखः शोकं सोढुमशक्नुवन् ॥ 3 ॥
स भ्रातुश्चरणौ गाढं निपीड्य रघुनन्दनः ।
सीतामुवाचातियशां राघवं च महाव्रतम् ॥ 4 ॥
यदि गन्तुं कृताबुद्धिर्वनं मृगगजायुतम् ।
अहं त्वानुगमिष्यामि वनमग्रे धनुर्धरः ॥ 5 ॥
मया समेतोऽरण्यानि बहूनि विचरिष्यसि ।
पक्षिभिर्मृगयूथैश्च सङ्घुष्टानि समन्ततः ॥ 6 ॥
न देवलोकाक्रमणं नामरत्वमहं वृणे ।
ऐश्वर्यं वापि लोकानां कामये न त्वया विना ॥ 7 ॥
एवं ब्रुवाणस्सौमित्रिर्वनवासाय निश्चितः ।
रामेण बहुभिस्सान्त्वैर्निषिध्दः पुनरब्रवीत् ॥ 8 ॥
अनुज्ञातश्च भवता पूर्वमेव यदस्म्यहम् ।
किमिदानीं पुनरिदं क्रियते मन्निवारणम् ॥ 9 ॥
यदर्थं प्रतिषेधो मे क्रियते गन्तुमिच्छतः ।
एतदिच्छामि विज्ञातुं संशयो हि ममानघ ॥ 10 ॥
ततोऽब्रवीन्महातेजा रामो लक्ष्मणमग्रतः ।
स्थितं प्राग्गामिनं वीरं याचमानं कृताञ्जलिम् ॥ 11 ॥
स्निग्धो धर्मरतो वीरस्सततं सत्पथे स्थितः ।
प्रियः प्राणसमो वश्यो भ्राता चापि सखा च मे ॥ 12 ॥
मयाऽद्य सह सौमित्रे त्वयि गच्छति तद्वनम् ।
को भरिष्यति कौसल्यां सुमित्रां वा यशस्विनीम् ॥ 13 ॥
अभिवर्षति कामैर्यः पर्जन्यः पृथिवीमिव ।
स कामपाशपर्यस्तो महातेजा महीपतिः ॥ 14 ॥
सा हि राज्यमिदं प्राप्य नृपस्याश्वपते स्सुता ।
दुःखितानां सपत्नीनां न करिष्यति शोभनम् ॥ 15 ॥
न स्मरिष्यति कौसल्यां सुमित्रां च सुदुःखिताम् ।
भरतो राज्यमासाद्य कैकेय्यां पर्यवस्थितः ॥ 16 ॥
तामार्यां स्वयमेवेह राजानुग्रहणेन वा ।
सौमित्रे भर कौशल्यामुक्तमर्थमिमं चर ॥ 17 ॥
एवं मम च ते भक्तिर्भविष्यति सुदर्शिता ।
धर्मज्ञ गुरुपूजायां धर्मश्चाप्यतुलो महान् ॥ 18 ॥
एवं कुरुष्व सौमित्रे मत्कृते रघुनन्दन ।
अस्माभिर्विप्रहीणाया मातुर्नो न भवेत्सुखम् ॥ 19 ॥
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मण श्श्लक्ष्णया गिरा ।
प्रत्युवाच तदा रामं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम् ॥ 20 ॥
तवैव तेजसा वीर भरतः पूजयिष्यति ।
कौसल्यां च सुमित्रां च प्रयतो नात्र संशयः ॥ 21 ॥
कौशल्या बिभृयादार्या सहस्रमपि मद्विधान् ।
यस्यास्सहस्रं ग्रामाणां सम्प्राप्त मुपजीवनम् ॥ 22 ॥
तदात्मभरणे चैव मम मातुस्तथैव च ।
पर्याप्ता मद्विधानां च भरणाय यशस्विनी ॥ 23 ॥
कुरुष्व मामनुचरं वैधर्म्यं नेह विद्यते ।
कृतार्थोऽहं भविष्यामि तव चार्थः प्रकल्पते ॥ 24 ॥
धनुरादाय सशरं खनित्रपिटकाधरः ।
अग्रतस्ते गमिष्यामि पन्थानमनुदर्शयन् ॥ 25 ॥
आहरिष्यामि ते नित्यं मूलानि च फलानि च ।
वन्यानि यानि चान्यानि स्वाहाराणि तपस्विनाम् ॥ 26 ॥
भवांस्तु सह वैदेह्या गिरिसानुषु रंस्यते ।
अहं सर्वं करिष्यामि जाग्रत स्स्वपतश्च ते ॥ 27 ॥
रामस्त्वनेन वाक्येन सुप्रीतः प्रत्युवाच तम् ।
व्रजापृच्छस्व सौमित्रे सर्वमेव सुहृज्जनम् ॥ 28 ॥
ये च राज्ञो ददौ दिव्ये महात्मा वरुण स्स्वयम् ।
जनकस्य महायज्ञे धनुषी रौद्रदर्शने ॥ 29 ॥
अभेद्यकवचे दिव्ये तूणी चाक्षयसायकौ ।
आदित्यविमलौ चोभौ खड्गौ हेमपरिष्कृतौ ॥ 30 ॥
सत्कृत्य निहितं सर्वमेतदाचार्यसद्मनि ।
सर्वमायुधमादाय क्षिप्रमाव्रज लक्ष्मण ॥ 31 ॥
स सुहृज्जनमामन्त्र्यवनवासाय निश्चितः ।
इक्ष्वाकुगुरुमागम्य जग्राहायुधमुत्तमम् ॥ 32 ॥
तद्धिव्यं राजशार्दूल सत्कृतं माल्यभूषितम् ।
रामाय दर्शयामास सौमित्रिस्सर्वमायुधम् ॥ 33 ॥
तमुवाचात्मवान् रामः प्रीत्या लक्ष्मणमागतम् ।
काले त्वमागत सौम्य काङ्क्षिते मम लक्ष्मण ॥ 34 ॥
अहं प्रदातुमिच्छामि यदिदं मामकं धनम् ।
ब्राह्मणेभ्यस्तपस्विभ्यस्त्वया सह परन्तप ॥ 35 ॥
वसन्तीह दृढं भक्त्या गुरुषु द्विजसत्तमाः ।
तेषामपि च मे भूयस्सर्वेषाञ्चोपजीविनाम् ॥ 36 ॥
वशिष्ठपुत्रं तु सुयज्ञमार्यं त्वमानयाशु प्रवरं द्विजानाम् ।
अभिप्रयास्यामि वनं समस्ता नभ्यर्च्य शिष्टानपरान् द्विजातीन् ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekatriṃśassargaḥ |
evaṃ śṛtvā tu saṃvādaṃ lakṣmaṇaḥ pūrvamāgataḥ |
bāṣpaparyākulamukhaḥ śokaṃ soḍhumaśaknuvan || 1 ||
sa bhrātuścaraṇau gāḍhaṃ nipīḍya raghunandanaḥ |
sītāmuvācātiyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 2 ||
evaṃ śṛtvā tu saṃvādaṃ lakṣmaṇaḥ pūrvamāgataḥ |
bāṣpaparyākulamukhaḥ śokaṃ soḍhumaśaknuvan || 3 ||
sa bhrātuścaraṇau gāḍhaṃ nipīḍya raghunandanaḥ |
sītāmuvācātiyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 4 ||
yadi gantuṃ kṛtābuddhirvanaṃ mṛgagajāyutam |
ahaṃ tvānugamiṣyāmi vanamagre dhanurdharaḥ || 5 ||
mayā sameto'raṇyāni bahūni vicariṣyasi |
pakṣibhirmṛgayūthaiśca saṅghuṣṭāni samantataḥ || 6 ||
na devalokākramaṇaṃ nāmaratvamahaṃ vṛṇe |
aiśvaryaṃ vāpi lokānāṃ kāmaye na tvayā vinā || 7 ||
evaṃ bruvāṇassaumitrirvanavāsāya niścitaḥ |
rāmeṇa bahubhissāntvairniṣidhdaḥ punarabravīt || 8 ||
anujñātaśca bhavatā pūrvameva yadasmyaham |
kimidānīṃ punaridaṃ kriyate mannivāraṇam || 9 ||
yadarthaṃ pratiṣedho me kriyate gantumicchataḥ |
etadicchāmi vijñātuṃ saṃśayo hi mamānagha || 10 ||
tato'bravīnmahātejā rāmo lakṣmaṇamagrataḥ |
sthitaṃ prāggāminaṃ vīraṃ yācamānaṃ kṛtāñjalim || 11 ||
snigdho dharmarato vīrassatataṃ satpathe sthitaḥ |
priyaḥ prāṇasamo vaśyo bhrātā cāpi sakhā ca me || 12 ||
mayā'dya saha saumitre tvayi gacchati tadvanam |
ko bhariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ vā yaśasvinīm || 13 ||
abhivarṣati kāmairyaḥ parjanyaḥ pṛthivīmiva |
sa kāmapāśaparyasto mahātejā mahīpatiḥ || 14 ||
sā hi rājyamidaṃ prāpya nṛpasyāśvapate ssutā |
duḥkhitānāṃ sapatnīnāṃ na kariṣyati śobhanam || 15 ||
na smariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ ca suduḥkhitām |
bharato rājyamāsādya kaikeyyāṃ paryavasthitaḥ || 16 ||
tāmāryāṃ svayameveha rājānugrahaṇena vā |
saumitre bhara kauśalyāmuktamarthamimaṃ cara || 17 ||
evaṃ mama ca te bhaktirbhaviṣyati sudarśitā |
dharmajña gurupūjāyāṃ dharmaścāpyatulo mahān || 18 ||
evaṃ kuruṣva saumitre matkṛte raghunandana |
asmābhirviprahīṇāyā māturno na bhavetsukham || 19 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇa śślakṣṇayā girā |
pratyuvāca tadā rāmaṃ vākyajño vākyakovidam || 20 ||
tavaiva tejasā vīra bharataḥ pūjayiṣyati |
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca prayato nātra saṃśayaḥ || 21 ||
kauśalyā bibhṛyādāryā sahasramapi madvidhān |
yasyāssahasraṃ grāmāṇāṃ samprāpta mupajīvanam || 22 ||
tadātmabharaṇe caiva mama mātustathaiva ca |
paryāptā madvidhānāṃ ca bharaṇāya yaśasvinī || 23 ||
kuruṣva māmanucaraṃ vaidharmyaṃ neha vidyate |
kṛtārtho'haṃ bhaviṣyāmi tava cārthaḥ prakalpate || 24 ||
dhanurādāya saśaraṃ khanitrapiṭakādharaḥ |
agrataste gamiṣyāmi panthānamanudarśayan || 25 ||
āhariṣyāmi te nityaṃ mūlāni ca phalāni ca |
vanyāni yāni cānyāni svāhārāṇi tapasvinām || 26 ||
bhavāṃstu saha vaidehyā girisānuṣu raṃsyate |
ahaṃ sarvaṃ kariṣyāmi jāgrata ssvapataśca te || 27 ||
rāmastvanena vākyena suprītaḥ pratyuvāca tam |
vrajāpṛcchasva saumitre sarvameva suhṛjjanam || 28 ||
ye ca rājño dadau divye mahātmā varuṇa ssvayam |
janakasya mahāyajñe dhanuṣī raudradarśane || 29 ||
abhedyakavace divye tūṇī cākṣayasāyakau |
ādityavimalau cobhau khaḍgau hemapariṣkṛtau || 30 ||
satkṛtya nihitaṃ sarvametadācāryasadmani |
sarvamāyudhamādāya kṣipramāvraja lakṣmaṇa || 31 ||
sa suhṛjjanamāmantryavanavāsāya niścitaḥ |
ikṣvākugurumāgamya jagrāhāyudhamuttamam || 32 ||
taddhivyaṃ rājaśārdūla satkṛtaṃ mālyabhūṣitam |
rāmāya darśayāmāsa saumitrissarvamāyudham || 33 ||
tamuvācātmavān rāmaḥ prītyā lakṣmaṇamāgatam |
kāle tvamāgata saumya kāṅkṣite mama lakṣmaṇa || 34 ||
ahaṃ pradātumicchāmi yadidaṃ māmakaṃ dhanam |
brāhmaṇebhyastapasvibhyastvayā saha parantapa || 35 ||
vasantīha dṛḍhaṃ bhaktyā guruṣu dvijasattamāḥ |
teṣāmapi ca me bhūyassarveṣāñcopajīvinām || 36 ||
vaśiṣṭhaputraṃ tu suyajñamāryaṃ tvamānayāśu pravaraṃ dvijānām |
abhiprayāsyāmi vanaṃ samastā nabhyarcya śiṣṭānaparān dvijātīn || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.