Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।
અથ એકત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
Shloka 1
એવં શૃત્વા તુ સંવાદં લક્ષ્મણઃ પૂર્વમાગતઃ ।
બાષ્પપર્યાકુલમુખઃ શોકં સોઢુમશક્નુવન્ ॥ 1 ॥
બાષ્પપર્યાકુલમુખઃ શોકં સોઢુમશક્નુવન્ ॥ 1 ॥
evaṃ śṛtvā tu saṃvādaṃ lakṣmaṇaḥ pūrvamāgataḥ |
bāṣpaparyākulamukhaḥ śokaṃ soḍhumaśaknuvan || 1 ||
bāṣpaparyākulamukhaḥ śokaṃ soḍhumaśaknuvan || 1 ||
Shloka 2
સ ભ્રાતુશ્ચરણૌ ગાઢં નિપીડ્ય રઘુનન્દનઃ ।
સીતામુવાચાતિયશાં રાઘવં ચ મહાવ્રતમ્ ॥ 2 ॥
સીતામુવાચાતિયશાં રાઘવં ચ મહાવ્રતમ્ ॥ 2 ॥
sa bhrātuścaraṇau gāḍhaṃ nipīḍya raghunandanaḥ |
sītāmuvācātiyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 2 ||
sītāmuvācātiyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 2 ||
Shloka 3
એવં શૃત્વા તુ સંવાદં લક્ષ્મણઃ પૂર્વમાગતઃ ।
બાષ્પપર્યાકુલમુખઃ શોકં સોઢુમશક્નુવન્ ॥ 3 ॥
બાષ્પપર્યાકુલમુખઃ શોકં સોઢુમશક્નુવન્ ॥ 3 ॥
evaṃ śṛtvā tu saṃvādaṃ lakṣmaṇaḥ pūrvamāgataḥ |
bāṣpaparyākulamukhaḥ śokaṃ soḍhumaśaknuvan || 3 ||
bāṣpaparyākulamukhaḥ śokaṃ soḍhumaśaknuvan || 3 ||
Shloka 4
સ ભ્રાતુશ્ચરણૌ ગાઢં નિપીડ્ય રઘુનન્દનઃ ।
સીતામુવાચાતિયશાં રાઘવં ચ મહાવ્રતમ્ ॥ 4 ॥
સીતામુવાચાતિયશાં રાઘવં ચ મહાવ્રતમ્ ॥ 4 ॥
sa bhrātuścaraṇau gāḍhaṃ nipīḍya raghunandanaḥ |
sītāmuvācātiyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 4 ||
sītāmuvācātiyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 4 ||
Shloka 5
યદિ ગન્તું કૃતાબુદ્ધિર્વનં મૃગગજાયુતમ્ ।
અહં ત્વાનુગમિષ્યામિ વનમગ્રે ધનુર્ધરઃ ॥ 5 ॥
અહં ત્વાનુગમિષ્યામિ વનમગ્રે ધનુર્ધરઃ ॥ 5 ॥
yadi gantuṃ kṛtābuddhirvanaṃ mṛgagajāyutam |
ahaṃ tvānugamiṣyāmi vanamagre dhanurdharaḥ || 5 ||
ahaṃ tvānugamiṣyāmi vanamagre dhanurdharaḥ || 5 ||
Shloka 6
મયા સમેતોઽરણ્યાનિ બહૂનિ વિચરિષ્યસિ ।
પક્ષિભિર્મૃગયૂથૈશ્ચ સઙ્ઘુષ્ટાનિ સમન્તતઃ ॥ 6 ॥
પક્ષિભિર્મૃગયૂથૈશ્ચ સઙ્ઘુષ્ટાનિ સમન્તતઃ ॥ 6 ॥
mayā sameto'raṇyāni bahūni vicariṣyasi |
pakṣibhirmṛgayūthaiśca saṅghuṣṭāni samantataḥ || 6 ||
pakṣibhirmṛgayūthaiśca saṅghuṣṭāni samantataḥ || 6 ||
Shloka 7
ન દેવલોકાક્રમણં નામરત્વમહં વૃણે ।
ઐશ્વર્યં વાપિ લોકાનાં કામયે ન ત્વયા વિના ॥ 7 ॥
ઐશ્વર્યં વાપિ લોકાનાં કામયે ન ત્વયા વિના ॥ 7 ॥
na devalokākramaṇaṃ nāmaratvamahaṃ vṛṇe |
aiśvaryaṃ vāpi lokānāṃ kāmaye na tvayā vinā || 7 ||
aiśvaryaṃ vāpi lokānāṃ kāmaye na tvayā vinā || 7 ||
Shloka 8
એવં બ્રુવાણસ્સૌમિત્રિર્વનવાસાય નિશ્ચિતઃ ।
રામેણ બહુભિસ્સાન્ત્વૈર્નિષિધ્દઃ પુનરબ્રવીત્ ॥ 8 ॥
રામેણ બહુભિસ્સાન્ત્વૈર્નિષિધ્દઃ પુનરબ્રવીત્ ॥ 8 ॥
evaṃ bruvāṇassaumitrirvanavāsāya niścitaḥ |
rāmeṇa bahubhissāntvairniṣidhdaḥ punarabravīt || 8 ||
rāmeṇa bahubhissāntvairniṣidhdaḥ punarabravīt || 8 ||
Shloka 9
અનુજ્ઞાતશ્ચ ભવતા પૂર્વમેવ યદસ્મ્યહમ્ ।
કિમિદાનીં પુનરિદં ક્રિયતે મન્નિવારણમ્ ॥ 9 ॥
કિમિદાનીં પુનરિદં ક્રિયતે મન્નિવારણમ્ ॥ 9 ॥
anujñātaśca bhavatā pūrvameva yadasmyaham |
kimidānīṃ punaridaṃ kriyate mannivāraṇam || 9 ||
kimidānīṃ punaridaṃ kriyate mannivāraṇam || 9 ||
Shloka 10
યદર્થં પ્રતિષેધો મે ક્રિયતે ગન્તુમિચ્છતઃ ।
એતદિચ્છામિ વિજ્ઞાતું સંશયો હિ મમાનઘ ॥ 10 ॥
એતદિચ્છામિ વિજ્ઞાતું સંશયો હિ મમાનઘ ॥ 10 ॥
yadarthaṃ pratiṣedho me kriyate gantumicchataḥ |
etadicchāmi vijñātuṃ saṃśayo hi mamānagha || 10 ||
etadicchāmi vijñātuṃ saṃśayo hi mamānagha || 10 ||
Shloka 11
તતોઽબ્રવીન્મહાતેજા રામો લક્ષ્મણમગ્રતઃ ।
સ્થિતં પ્રાગ્ગામિનં વીરં યાચમાનં કૃતાઞ્જલિમ્ ॥ 11 ॥
સ્થિતં પ્રાગ્ગામિનં વીરં યાચમાનં કૃતાઞ્જલિમ્ ॥ 11 ॥
tato'bravīnmahātejā rāmo lakṣmaṇamagrataḥ |
sthitaṃ prāggāminaṃ vīraṃ yācamānaṃ kṛtāñjalim || 11 ||
sthitaṃ prāggāminaṃ vīraṃ yācamānaṃ kṛtāñjalim || 11 ||
Shloka 12
સ્નિગ્ધો ધર્મરતો વીરસ્સતતં સત્પથે સ્થિતઃ ।
પ્રિયઃ પ્રાણસમો વશ્યો ભ્રાતા ચાપિ સખા ચ મે ॥ 12 ॥
પ્રિયઃ પ્રાણસમો વશ્યો ભ્રાતા ચાપિ સખા ચ મે ॥ 12 ॥
snigdho dharmarato vīrassatataṃ satpathe sthitaḥ |
priyaḥ prāṇasamo vaśyo bhrātā cāpi sakhā ca me || 12 ||
priyaḥ prāṇasamo vaśyo bhrātā cāpi sakhā ca me || 12 ||
Shloka 13
મયાઽદ્ય સહ સૌમિત્રે ત્વયિ ગચ્છતિ તદ્વનમ્ ।
કો ભરિષ્યતિ કૌસલ્યાં સુમિત્રાં વા યશસ્વિનીમ્ ॥ 13 ॥
કો ભરિષ્યતિ કૌસલ્યાં સુમિત્રાં વા યશસ્વિનીમ્ ॥ 13 ॥
mayā'dya saha saumitre tvayi gacchati tadvanam |
ko bhariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ vā yaśasvinīm || 13 ||
ko bhariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ vā yaśasvinīm || 13 ||
Shloka 14
અભિવર્ષતિ કામૈર્યઃ પર્જન્યઃ પૃથિવીમિવ ।
સ કામપાશપર્યસ્તો મહાતેજા મહીપતિઃ ॥ 14 ॥
સ કામપાશપર્યસ્તો મહાતેજા મહીપતિઃ ॥ 14 ॥
abhivarṣati kāmairyaḥ parjanyaḥ pṛthivīmiva |
sa kāmapāśaparyasto mahātejā mahīpatiḥ || 14 ||
sa kāmapāśaparyasto mahātejā mahīpatiḥ || 14 ||
Shloka 15
સા હિ રાજ્યમિદં પ્રાપ્ય નૃપસ્યાશ્વપતે સ્સુતા ।
દુઃખિતાનાં સપત્નીનાં ન કરિષ્યતિ શોભનમ્ ॥ 15 ॥
દુઃખિતાનાં સપત્નીનાં ન કરિષ્યતિ શોભનમ્ ॥ 15 ॥
sā hi rājyamidaṃ prāpya nṛpasyāśvapate ssutā |
duḥkhitānāṃ sapatnīnāṃ na kariṣyati śobhanam || 15 ||
duḥkhitānāṃ sapatnīnāṃ na kariṣyati śobhanam || 15 ||
Shloka 16
ન સ્મરિષ્યતિ કૌસલ્યાં સુમિત્રાં ચ સુદુઃખિતામ્ ।
ભરતો રાજ્યમાસાદ્ય કૈકેય્યાં પર્યવસ્થિતઃ ॥ 16 ॥
ભરતો રાજ્યમાસાદ્ય કૈકેય્યાં પર્યવસ્થિતઃ ॥ 16 ॥
na smariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ ca suduḥkhitām |
bharato rājyamāsādya kaikeyyāṃ paryavasthitaḥ || 16 ||
bharato rājyamāsādya kaikeyyāṃ paryavasthitaḥ || 16 ||
Shloka 17
તામાર્યાં સ્વયમેવેહ રાજાનુગ્રહણેન વા ।
સૌમિત્રે ભર કૌશલ્યામુક્તમર્થમિમં ચર ॥ 17 ॥
સૌમિત્રે ભર કૌશલ્યામુક્તમર્થમિમં ચર ॥ 17 ॥
tāmāryāṃ svayameveha rājānugrahaṇena vā |
saumitre bhara kauśalyāmuktamarthamimaṃ cara || 17 ||
saumitre bhara kauśalyāmuktamarthamimaṃ cara || 17 ||
Shloka 18
એવં મમ ચ તે ભક્તિર્ભવિષ્યતિ સુદર્શિતા ।
ધર્મજ્ઞ ગુરુપૂજાયાં ધર્મશ્ચાપ્યતુલો મહાન્ ॥ 18 ॥
ધર્મજ્ઞ ગુરુપૂજાયાં ધર્મશ્ચાપ્યતુલો મહાન્ ॥ 18 ॥
evaṃ mama ca te bhaktirbhaviṣyati sudarśitā |
dharmajña gurupūjāyāṃ dharmaścāpyatulo mahān || 18 ||
dharmajña gurupūjāyāṃ dharmaścāpyatulo mahān || 18 ||
Shloka 19
એવં કુરુષ્વ સૌમિત્રે મત્કૃતે રઘુનન્દન ।
અસ્માભિર્વિપ્રહીણાયા માતુર્નો ન ભવેત્સુખમ્ ॥ 19 ॥
અસ્માભિર્વિપ્રહીણાયા માતુર્નો ન ભવેત્સુખમ્ ॥ 19 ॥
evaṃ kuruṣva saumitre matkṛte raghunandana |
asmābhirviprahīṇāyā māturno na bhavetsukham || 19 ||
asmābhirviprahīṇāyā māturno na bhavetsukham || 19 ||
Shloka 20
એવમુક્તસ્તુ રામેણ લક્ષ્મણ શ્શ્લક્ષ્ણયા ગિરા ।
પ્રત્યુવાચ તદા રામં વાક્યજ્ઞો વાક્યકોવિદમ્ ॥ 20 ॥
પ્રત્યુવાચ તદા રામં વાક્યજ્ઞો વાક્યકોવિદમ્ ॥ 20 ॥
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇa śślakṣṇayā girā |
pratyuvāca tadā rāmaṃ vākyajño vākyakovidam || 20 ||
pratyuvāca tadā rāmaṃ vākyajño vākyakovidam || 20 ||
Shloka 21
તવૈવ તેજસા વીર ભરતઃ પૂજયિષ્યતિ ।
કૌસલ્યાં ચ સુમિત્રાં ચ પ્રયતો નાત્ર સંશયઃ ॥ 21 ॥
કૌસલ્યાં ચ સુમિત્રાં ચ પ્રયતો નાત્ર સંશયઃ ॥ 21 ॥
tavaiva tejasā vīra bharataḥ pūjayiṣyati |
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca prayato nātra saṃśayaḥ || 21 ||
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca prayato nātra saṃśayaḥ || 21 ||
Shloka 22
કૌશલ્યા બિભૃયાદાર્યા સહસ્રમપિ મદ્વિધાન્ ।
યસ્યાસ્સહસ્રં ગ્રામાણાં સમ્પ્રાપ્ત મુપજીવનમ્ ॥ 22 ॥
યસ્યાસ્સહસ્રં ગ્રામાણાં સમ્પ્રાપ્ત મુપજીવનમ્ ॥ 22 ॥
kauśalyā bibhṛyādāryā sahasramapi madvidhān |
yasyāssahasraṃ grāmāṇāṃ samprāpta mupajīvanam || 22 ||
yasyāssahasraṃ grāmāṇāṃ samprāpta mupajīvanam || 22 ||
Shloka 23
તદાત્મભરણે ચૈવ મમ માતુસ્તથૈવ ચ ।
પર્યાપ્તા મદ્વિધાનાં ચ ભરણાય યશસ્વિની ॥ 23 ॥
પર્યાપ્તા મદ્વિધાનાં ચ ભરણાય યશસ્વિની ॥ 23 ॥
tadātmabharaṇe caiva mama mātustathaiva ca |
paryāptā madvidhānāṃ ca bharaṇāya yaśasvinī || 23 ||
paryāptā madvidhānāṃ ca bharaṇāya yaśasvinī || 23 ||
Shloka 24
કુરુષ્વ મામનુચરં વૈધર્મ્યં નેહ વિદ્યતે ।
કૃતાર્થોઽહં ભવિષ્યામિ તવ ચાર્થઃ પ્રકલ્પતે ॥ 24 ॥
કૃતાર્થોઽહં ભવિષ્યામિ તવ ચાર્થઃ પ્રકલ્પતે ॥ 24 ॥
kuruṣva māmanucaraṃ vaidharmyaṃ neha vidyate |
kṛtārtho'haṃ bhaviṣyāmi tava cārthaḥ prakalpate || 24 ||
kṛtārtho'haṃ bhaviṣyāmi tava cārthaḥ prakalpate || 24 ||
Shloka 25
ધનુરાદાય સશરં ખનિત્રપિટકાધરઃ ।
અગ્રતસ્તે ગમિષ્યામિ પન્થાનમનુદર્શયન્ ॥ 25 ॥
અગ્રતસ્તે ગમિષ્યામિ પન્થાનમનુદર્શયન્ ॥ 25 ॥
dhanurādāya saśaraṃ khanitrapiṭakādharaḥ |
agrataste gamiṣyāmi panthānamanudarśayan || 25 ||
agrataste gamiṣyāmi panthānamanudarśayan || 25 ||
Shloka 26
આહરિષ્યામિ તે નિત્યં મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ ।
વન્યાનિ યાનિ ચાન્યાનિ સ્વાહારાણિ તપસ્વિનામ્ ॥ 26 ॥
વન્યાનિ યાનિ ચાન્યાનિ સ્વાહારાણિ તપસ્વિનામ્ ॥ 26 ॥
āhariṣyāmi te nityaṃ mūlāni ca phalāni ca |
vanyāni yāni cānyāni svāhārāṇi tapasvinām || 26 ||
vanyāni yāni cānyāni svāhārāṇi tapasvinām || 26 ||
Shloka 27
ભવાંસ્તુ સહ વૈદેહ્યા ગિરિસાનુષુ રંસ્યતે ।
અહં સર્વં કરિષ્યામિ જાગ્રત સ્સ્વપતશ્ચ તે ॥ 27 ॥
અહં સર્વં કરિષ્યામિ જાગ્રત સ્સ્વપતશ્ચ તે ॥ 27 ॥
bhavāṃstu saha vaidehyā girisānuṣu raṃsyate |
ahaṃ sarvaṃ kariṣyāmi jāgrata ssvapataśca te || 27 ||
ahaṃ sarvaṃ kariṣyāmi jāgrata ssvapataśca te || 27 ||
Shloka 28
રામસ્ત્વનેન વાક્યેન સુપ્રીતઃ પ્રત્યુવાચ તમ્ ।
વ્રજાપૃચ્છસ્વ સૌમિત્રે સર્વમેવ સુહૃજ્જનમ્ ॥ 28 ॥
વ્રજાપૃચ્છસ્વ સૌમિત્રે સર્વમેવ સુહૃજ્જનમ્ ॥ 28 ॥
rāmastvanena vākyena suprītaḥ pratyuvāca tam |
vrajāpṛcchasva saumitre sarvameva suhṛjjanam || 28 ||
vrajāpṛcchasva saumitre sarvameva suhṛjjanam || 28 ||
Shloka 29
યે ચ રાજ્ઞો દદૌ દિવ્યે મહાત્મા વરુણ સ્સ્વયમ્ ।
જનકસ્ય મહાયજ્ઞે ધનુષી રૌદ્રદર્શને ॥ 29 ॥
જનકસ્ય મહાયજ્ઞે ધનુષી રૌદ્રદર્શને ॥ 29 ॥
ye ca rājño dadau divye mahātmā varuṇa ssvayam |
janakasya mahāyajñe dhanuṣī raudradarśane || 29 ||
janakasya mahāyajñe dhanuṣī raudradarśane || 29 ||
Shloka 30
અભેદ્યકવચે દિવ્યે તૂણી ચાક્ષયસાયકૌ ।
આદિત્યવિમલૌ ચોભૌ ખડ્ગૌ હેમપરિષ્કૃતૌ ॥ 30 ॥
આદિત્યવિમલૌ ચોભૌ ખડ્ગૌ હેમપરિષ્કૃતૌ ॥ 30 ॥
abhedyakavace divye tūṇī cākṣayasāyakau |
ādityavimalau cobhau khaḍgau hemapariṣkṛtau || 30 ||
ādityavimalau cobhau khaḍgau hemapariṣkṛtau || 30 ||
Shloka 31
સત્કૃત્ય નિહિતં સર્વમેતદાચાર્યસદ્મનિ ।
સર્વમાયુધમાદાય ક્ષિપ્રમાવ્રજ લક્ષ્મણ ॥ 31 ॥
સર્વમાયુધમાદાય ક્ષિપ્રમાવ્રજ લક્ષ્મણ ॥ 31 ॥
satkṛtya nihitaṃ sarvametadācāryasadmani |
sarvamāyudhamādāya kṣipramāvraja lakṣmaṇa || 31 ||
sarvamāyudhamādāya kṣipramāvraja lakṣmaṇa || 31 ||
Shloka 32
સ સુહૃજ્જનમામન્ત્ર્યવનવાસાય નિશ્ચિતઃ ।
ઇક્ષ્વાકુગુરુમાગમ્ય જગ્રાહાયુધમુત્તમમ્ ॥ 32 ॥
ઇક્ષ્વાકુગુરુમાગમ્ય જગ્રાહાયુધમુત્તમમ્ ॥ 32 ॥
sa suhṛjjanamāmantryavanavāsāya niścitaḥ |
ikṣvākugurumāgamya jagrāhāyudhamuttamam || 32 ||
ikṣvākugurumāgamya jagrāhāyudhamuttamam || 32 ||
Shloka 33
તદ્ધિવ્યં રાજશાર્દૂલ સત્કૃતં માલ્યભૂષિતમ્ ।
રામાય દર્શયામાસ સૌમિત્રિસ્સર્વમાયુધમ્ ॥ 33 ॥
રામાય દર્શયામાસ સૌમિત્રિસ્સર્વમાયુધમ્ ॥ 33 ॥
taddhivyaṃ rājaśārdūla satkṛtaṃ mālyabhūṣitam |
rāmāya darśayāmāsa saumitrissarvamāyudham || 33 ||
rāmāya darśayāmāsa saumitrissarvamāyudham || 33 ||
Shloka 34
તમુવાચાત્મવાન્ રામઃ પ્રીત્યા લક્ષ્મણમાગતમ્ ।
કાલે ત્વમાગત સૌમ્ય કાઙ્ક્ષિતે મમ લક્ષ્મણ ॥ 34 ॥
કાલે ત્વમાગત સૌમ્ય કાઙ્ક્ષિતે મમ લક્ષ્મણ ॥ 34 ॥
tamuvācātmavān rāmaḥ prītyā lakṣmaṇamāgatam |
kāle tvamāgata saumya kāṅkṣite mama lakṣmaṇa || 34 ||
kāle tvamāgata saumya kāṅkṣite mama lakṣmaṇa || 34 ||
Shloka 35
અહં પ્રદાતુમિચ્છામિ યદિદં મામકં ધનમ્ ।
બ્રાહ્મણેભ્યસ્તપસ્વિભ્યસ્ત્વયા સહ પરન્તપ ॥ 35 ॥
બ્રાહ્મણેભ્યસ્તપસ્વિભ્યસ્ત્વયા સહ પરન્તપ ॥ 35 ॥
ahaṃ pradātumicchāmi yadidaṃ māmakaṃ dhanam |
brāhmaṇebhyastapasvibhyastvayā saha parantapa || 35 ||
brāhmaṇebhyastapasvibhyastvayā saha parantapa || 35 ||
Shloka 36
વસન્તીહ દૃઢં ભક્ત્યા ગુરુષુ દ્વિજસત્તમાઃ ।
તેષામપિ ચ મે ભૂયસ્સર્વેષાઞ્ચોપજીવિનામ્ ॥ 36 ॥
તેષામપિ ચ મે ભૂયસ્સર્વેષાઞ્ચોપજીવિનામ્ ॥ 36 ॥
vasantīha dṛḍhaṃ bhaktyā guruṣu dvijasattamāḥ |
teṣāmapi ca me bhūyassarveṣāñcopajīvinām || 36 ||
teṣāmapi ca me bhūyassarveṣāñcopajīvinām || 36 ||
Shloka 37
વશિષ્ઠપુત્રં તુ સુયજ્ઞમાર્યં ત્વમાનયાશુ પ્રવરં દ્વિજાનામ્ ।
અભિપ્રયાસ્યામિ વનં સમસ્તા નભ્યર્ચ્ય શિષ્ટાનપરાન્ દ્વિજાતીન્ ॥ 37 ॥
અભિપ્રયાસ્યામિ વનં સમસ્તા નભ્યર્ચ્ય શિષ્ટાનપરાન્ દ્વિજાતીન્ ॥ 37 ॥
vaśiṣṭhaputraṃ tu suyajñamāryaṃ tvamānayāśu pravaraṃ dvijānām |
abhiprayāsyāmi vanaṃ samastā nabhyarcya śiṣṭānaparān dvijātīn || 37 ||
abhiprayāsyāmi vanaṃ samastā nabhyarcya śiṣṭānaparān dvijātīn || 37 ||
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે એકત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकत्रिंशस्सर्गः ।
एवं शृत्वा तु संवादं लक्ष्मणः पूर्वमागतः ।
बाष्पपर्याकुलमुखः शोकं सोढुमशक्नुवन् ॥ 1 ॥
स भ्रातुश्चरणौ गाढं निपीड्य रघुनन्दनः ।
सीतामुवाचातियशां राघवं च महाव्रतम् ॥ 2 ॥
एवं शृत्वा तु संवादं लक्ष्मणः पूर्वमागतः ।
बाष्पपर्याकुलमुखः शोकं सोढुमशक्नुवन् ॥ 3 ॥
स भ्रातुश्चरणौ गाढं निपीड्य रघुनन्दनः ।
सीतामुवाचातियशां राघवं च महाव्रतम् ॥ 4 ॥
यदि गन्तुं कृताबुद्धिर्वनं मृगगजायुतम् ।
अहं त्वानुगमिष्यामि वनमग्रे धनुर्धरः ॥ 5 ॥
मया समेतोऽरण्यानि बहूनि विचरिष्यसि ।
पक्षिभिर्मृगयूथैश्च सङ्घुष्टानि समन्ततः ॥ 6 ॥
न देवलोकाक्रमणं नामरत्वमहं वृणे ।
ऐश्वर्यं वापि लोकानां कामये न त्वया विना ॥ 7 ॥
एवं ब्रुवाणस्सौमित्रिर्वनवासाय निश्चितः ।
रामेण बहुभिस्सान्त्वैर्निषिध्दः पुनरब्रवीत् ॥ 8 ॥
अनुज्ञातश्च भवता पूर्वमेव यदस्म्यहम् ।
किमिदानीं पुनरिदं क्रियते मन्निवारणम् ॥ 9 ॥
यदर्थं प्रतिषेधो मे क्रियते गन्तुमिच्छतः ।
एतदिच्छामि विज्ञातुं संशयो हि ममानघ ॥ 10 ॥
ततोऽब्रवीन्महातेजा रामो लक्ष्मणमग्रतः ।
स्थितं प्राग्गामिनं वीरं याचमानं कृताञ्जलिम् ॥ 11 ॥
स्निग्धो धर्मरतो वीरस्सततं सत्पथे स्थितः ।
प्रियः प्राणसमो वश्यो भ्राता चापि सखा च मे ॥ 12 ॥
मयाऽद्य सह सौमित्रे त्वयि गच्छति तद्वनम् ।
को भरिष्यति कौसल्यां सुमित्रां वा यशस्विनीम् ॥ 13 ॥
अभिवर्षति कामैर्यः पर्जन्यः पृथिवीमिव ।
स कामपाशपर्यस्तो महातेजा महीपतिः ॥ 14 ॥
सा हि राज्यमिदं प्राप्य नृपस्याश्वपते स्सुता ।
दुःखितानां सपत्नीनां न करिष्यति शोभनम् ॥ 15 ॥
न स्मरिष्यति कौसल्यां सुमित्रां च सुदुःखिताम् ।
भरतो राज्यमासाद्य कैकेय्यां पर्यवस्थितः ॥ 16 ॥
तामार्यां स्वयमेवेह राजानुग्रहणेन वा ।
सौमित्रे भर कौशल्यामुक्तमर्थमिमं चर ॥ 17 ॥
एवं मम च ते भक्तिर्भविष्यति सुदर्शिता ।
धर्मज्ञ गुरुपूजायां धर्मश्चाप्यतुलो महान् ॥ 18 ॥
एवं कुरुष्व सौमित्रे मत्कृते रघुनन्दन ।
अस्माभिर्विप्रहीणाया मातुर्नो न भवेत्सुखम् ॥ 19 ॥
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मण श्श्लक्ष्णया गिरा ।
प्रत्युवाच तदा रामं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम् ॥ 20 ॥
तवैव तेजसा वीर भरतः पूजयिष्यति ।
कौसल्यां च सुमित्रां च प्रयतो नात्र संशयः ॥ 21 ॥
कौशल्या बिभृयादार्या सहस्रमपि मद्विधान् ।
यस्यास्सहस्रं ग्रामाणां सम्प्राप्त मुपजीवनम् ॥ 22 ॥
तदात्मभरणे चैव मम मातुस्तथैव च ।
पर्याप्ता मद्विधानां च भरणाय यशस्विनी ॥ 23 ॥
कुरुष्व मामनुचरं वैधर्म्यं नेह विद्यते ।
कृतार्थोऽहं भविष्यामि तव चार्थः प्रकल्पते ॥ 24 ॥
धनुरादाय सशरं खनित्रपिटकाधरः ।
अग्रतस्ते गमिष्यामि पन्थानमनुदर्शयन् ॥ 25 ॥
आहरिष्यामि ते नित्यं मूलानि च फलानि च ।
वन्यानि यानि चान्यानि स्वाहाराणि तपस्विनाम् ॥ 26 ॥
भवांस्तु सह वैदेह्या गिरिसानुषु रंस्यते ।
अहं सर्वं करिष्यामि जाग्रत स्स्वपतश्च ते ॥ 27 ॥
रामस्त्वनेन वाक्येन सुप्रीतः प्रत्युवाच तम् ।
व्रजापृच्छस्व सौमित्रे सर्वमेव सुहृज्जनम् ॥ 28 ॥
ये च राज्ञो ददौ दिव्ये महात्मा वरुण स्स्वयम् ।
जनकस्य महायज्ञे धनुषी रौद्रदर्शने ॥ 29 ॥
अभेद्यकवचे दिव्ये तूणी चाक्षयसायकौ ।
आदित्यविमलौ चोभौ खड्गौ हेमपरिष्कृतौ ॥ 30 ॥
सत्कृत्य निहितं सर्वमेतदाचार्यसद्मनि ।
सर्वमायुधमादाय क्षिप्रमाव्रज लक्ष्मण ॥ 31 ॥
स सुहृज्जनमामन्त्र्यवनवासाय निश्चितः ।
इक्ष्वाकुगुरुमागम्य जग्राहायुधमुत्तमम् ॥ 32 ॥
तद्धिव्यं राजशार्दूल सत्कृतं माल्यभूषितम् ।
रामाय दर्शयामास सौमित्रिस्सर्वमायुधम् ॥ 33 ॥
तमुवाचात्मवान् रामः प्रीत्या लक्ष्मणमागतम् ।
काले त्वमागत सौम्य काङ्क्षिते मम लक्ष्मण ॥ 34 ॥
अहं प्रदातुमिच्छामि यदिदं मामकं धनम् ।
ब्राह्मणेभ्यस्तपस्विभ्यस्त्वया सह परन्तप ॥ 35 ॥
वसन्तीह दृढं भक्त्या गुरुषु द्विजसत्तमाः ।
तेषामपि च मे भूयस्सर्वेषाञ्चोपजीविनाम् ॥ 36 ॥
वशिष्ठपुत्रं तु सुयज्ञमार्यं त्वमानयाशु प्रवरं द्विजानाम् ।
अभिप्रयास्यामि वनं समस्ता नभ्यर्च्य शिष्टानपरान् द्विजातीन् ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकत्रिंशस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.