શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।
અથ એકાદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।
વસિષ્ઠસ્તુ તદા રામમુક્ત્વા રાજપુરોહિતઃ ।
અબ્રવીદ્ધર્મસંયુક્તં પુનરેવાપરં વચઃ ॥ 1 ॥
પુરુષસ્યેહ જાતસ્ય ભવન્તિ ગુરવસ્ત્રયઃ ।
આચાર્યશ્ચૈવ કાકુત્સ્થ પિતા માતા ચ રાઘવ ॥ 2 ॥
પિતા હ્યેવં જનયતિ પુરુષં પુરુષર્ષભ ।
પ્રજ્ઞાં દદાતિ ચાચાર્યસ્તસ્માત્સ ગુરુરુચ્યતે ॥ 3 ॥
સોઽહં તે પિતુરાચાર્યસ્તવ ચૈવ પરન્તપ ।
મમ ત્વં વચનં કુર્વન્નાતિવર્તેસ્સતાં ગતિમ્ ॥ 4 ॥
ઇમા હિ તે પરિષદ શ્શ્રેણયશ્ચ દ્વિજાસ્તથા ।
એષુ તાત ચરન્ધર્મં નાતિવર્તેઃ સતાં ગતિમ્ ॥ 5 ॥
વૃદ્ધાયા ધર્મશીલાયા માતુર્નાર્હસ્યવર્તિતુમ્ ।
અસ્યા હિ વચનં કુર્વન્નાતિવર્તેસ્સતાં ગતિમ્ ॥ 6 ॥
ભરતસ્ય વચઃ કુર્વન્યાચમાનસ્ય રાઘવ ।
આત્માનં નાતિવર્તેસ્ત્વં સત્યધર્મપરાક્રમ ॥ 7 ॥
એવં મધુરમુક્તસ્સન્ ગુરુણા રાઘવસ્સ્વયમ્ ।
પ્રત્યુવાચ સમાસીનં વસિષ્ઠં પુરુષર્ષભઃ ॥ 8 ॥
યન્માતાપિતરૌ વૃત્તં તનયે કુરુતઃ સદા ।
ન સુપ્રતિકરં તત્ તુ માત્રા પિત્રા ચ યત્કૃતમ્ ॥ 9 ॥
યથાશક્તિ પ્રદાનેન સ્વાપનોચ્છાદનેન ચ ।
નિત્યં ચ પ્રિયવાદેન તથા સંવર્ધનેન ચ ॥ 10 ॥
યન્માતાપિતરૌ વૃત્તં તનયે કુરુતસ્સદા ।
ન સુપ્રતિકરં તત્તુ માત્રા પિત્રા ચ યત્કૃતમ્ ॥ 11 ॥
યથાશક્તિપ્રદાનેન સ્વાપનોચ્છાદનેન ચ ।
નિત્યં ચ પ્રિયવાદેન તથા સંવર્ધનેન ચ ॥ 12 ॥
સ હિ રાજા જનયિતા પિતા દશરથો મમ ।
આજ્ઞાતં યન્મયા તસ્ય ન તન્મિથ્યા ભવિષ્યતિ ॥ 13 ॥
એવમુક્તસ્તુ રામેણ ભરતઃ પ્રત્યનન્તરમ્ ।
ઉવાચ પરમોદારસ્સૂતં પરમદુર્મનાઃ ॥ 14 ॥
ઇહ મે સ્થણ્ડિલે શીઘ્રં કુશાનાસ્તર સારથે ।
આર્યં પ્રત્યુપવેક્ષ્યામિ યાવન્મે ન પ્રસીદતિ ॥ 15 ॥
અનાહારો નિરાલોકો ધનહીનો યથા દ્વિજઃ ।
શેષ્યે પુરસ્તાચ્છાલાયા યાવન્ન પ્રતિયાસ્યતિ ॥ 16 ॥
સ તુ રામમવેક્ષન્તં સુમન્ત્રં પેક્ષ્ય દુર્મનાઃ ।
કુશોત્તરમુપસ્થાપ્ય ભૂમાવેવાઽસ્તરત્સ્વયમ્ ॥ 17 ॥
તમુવાચ મહાતેજા રામો રાજર્ષિસત્તમઃ ।
કિં માં ભરત કુર્વાણં તાત પ્રત્યુપવેક્ષ્યસિ ॥ 18 ॥
બ્રાહ્મણો હ્યેકપાર્શ્વેન નરાન્રોદ્ધુમિહાર્હતિ ।
ન તુ મૂર્ધાભિષિક્તાનાં વિધિઃ પ્રત્યુપવેશને ॥ 19 ॥
ઉત્તિષ્ઠ નરશાર્દૂલ હિત્વૈતદ્દારુણં વ્રતમ્ ।
પુરવર્યામિતઃ ક્ષિપ્રમયોધ્યાં યાહિ રાઘવ ॥ 20 ॥
આસીનસ્ત્વેવ ભરતઃ પૌરજાનપદં જનમ્ ।
ઉવાચ સર્વતઃ પ્રેક્ષ્ય કિમાર્યં નાનુશાસથ ॥ 21 ॥
તે તદોચુર્મહાત્માનં પૌરજાનપદા જનાઃ ।
કાકુત્સ્થમભિજાનીમઃ સમ્યગ્ વદતિ રાઘવઃ ॥ 22 ॥
એષોઽપિ હિ મહાભાગઃ પિતુર્વચસિ તિષ્ઠતિ ।
અત એવ ન શક્તાઃ સ્મો વ્યાવર્તયિતુમઞ્જસા ॥ 23 ॥
તેષામાજ્ઞાય વચનં રામો વચનમબ્રવીત્ ।
એવં નિબોધ વચનં સુહૃદાં ધર્મચક્ષુષામ્ ॥ 24 ॥
એતચ્ચૈવોભયં શ્રુત્વા સમ્યક્સમ્પશ્ય રાઘવ ।
ઉત્તિષ્ઠ ત્વં મહાબાહો માં ચ સ્પૃશ તથોદકમ્ ॥ 25 ॥
અથોત્થાય જલંસ્પૃષ્ટ્વા ભરતો વાક્યમબ્રવીત્ ।
શ્રુણ્વન્તુ મે પરિષદો મન્ત્રિણ શ્શ્રેણયસ્તથા ॥ 26 ॥
ન યાચે પિતરં રાજ્યં નાનુશાસામિ માતરમ્ ।
આર્યં પરમધર્મજ્ઞં નાનુજાનામિ રાઘવમ્ ॥ 27 ॥
યદિત્વવશ્યં વસ્તવ્યં કર્તવ્યં ચ પિતુર્વચઃ ।
અહમેવ નિવત્સ્યામિ ચતુર્દશ સમા વને ॥ 28 ॥
ધર્માત્મા તસ્ય તથ્યેન ભ્રાતુર્વાક્યેન વિસ્મિતઃ ।
ઉવાચ રામ સ્સમ્પ્રેક્ષ્ય પૌરજાનપદં જનમ્ ॥ 29 ॥
વિક્રીતમાહિતં ક્રીતં યત્પિત્રા જીવતા મમ ।
ન તલ્લોપયિતું શક્યં મયા વા ભરતેન વા ॥ 30 ॥
ઉપધિર્ન મયા કાર્યો વનવાસે જુગુપ્સિતઃ ।
યુક્તમુક્તં ચ કૈકેય્યા પિત્રા મે સુકૃતં કૃતમ્ ॥ 31 ॥
જાનામિ ભરતં ક્ષાન્તં ગુરુસત્કારકારિણમ્ ।
સર્વમેવાત્ર કલ્યાણં સત્યસન્ધે મહાત્મનિ ॥ 32 ॥
અનેન ધર્મશીલેન વનાત્પ્રત્યાગતઃ પુનઃ ।
ભ્રાત્રા સહ ભવિષ્યામિ પૃથિવ્યાઃ પતિરુત્તમઃ ॥ 33 ॥
વૃતો હિ રાજા કૈકેય્યા મયા તદ્વચનં કૃતમ્ ।
અનૃતાન્મોચયાનેન પિતરં તં મહીપતિમ્ ॥ 34 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે એકાદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekādaśādhikaśatatamassargaḥ |
vasiṣṭhastu tadā rāmamuktvā rājapurohitaḥ |
abravīddharmasaṃyuktaṃ punarevāparaṃ vacaḥ || 1 ||
puruṣasyeha jātasya bhavanti guravastrayaḥ |
ācāryaścaiva kākutstha pitā mātā ca rāghava || 2 ||
pitā hyevaṃ janayati puruṣaṃ puruṣarṣabha |
prajñāṃ dadāti cācāryastasmātsa gururucyate || 3 ||
so'haṃ te piturācāryastava caiva parantapa |
mama tvaṃ vacanaṃ kurvannātivartessatāṃ gatim || 4 ||
imā hi te pariṣada śśreṇayaśca dvijāstathā |
eṣu tāta carandharmaṃ nātivarteḥ satāṃ gatim || 5 ||
vṛddhāyā dharmaśīlāyā māturnārhasyavartitum |
asyā hi vacanaṃ kurvannātivartessatāṃ gatim || 6 ||
bharatasya vacaḥ kurvanyācamānasya rāghava |
ātmānaṃ nātivartestvaṃ satyadharmaparākrama || 7 ||
evaṃ madhuramuktassan guruṇā rāghavassvayam |
pratyuvāca samāsīnaṃ vasiṣṭhaṃ puruṣarṣabhaḥ || 8 ||
yanmātāpitarau vṛttaṃ tanaye kurutaḥ sadā |
na supratikaraṃ tat tu mātrā pitrā ca yatkṛtam || 9 ||
yathāśakti pradānena svāpanocchādanena ca |
nityaṃ ca priyavādena tathā saṃvardhanena ca || 10 ||
yanmātāpitarau vṛttaṃ tanaye kurutassadā |
na supratikaraṃ tattu mātrā pitrā ca yatkṛtam || 11 ||
yathāśaktipradānena svāpanocchādanena ca |
nityaṃ ca priyavādena tathā saṃvardhanena ca || 12 ||
sa hi rājā janayitā pitā daśaratho mama |
ājñātaṃ yanmayā tasya na tanmithyā bhaviṣyati || 13 ||
evamuktastu rāmeṇa bharataḥ pratyanantaram |
uvāca paramodārassūtaṃ paramadurmanāḥ || 14 ||
iha me sthaṇḍile śīghraṃ kuśānāstara sārathe |
āryaṃ pratyupavekṣyāmi yāvanme na prasīdati || 15 ||
anāhāro nirāloko dhanahīno yathā dvijaḥ |
śeṣye purastācchālāyā yāvanna pratiyāsyati || 16 ||
sa tu rāmamavekṣantaṃ sumantraṃ pekṣya durmanāḥ |
kuśottaramupasthāpya bhūmāvevā'staratsvayam || 17 ||
tamuvāca mahātejā rāmo rājarṣisattamaḥ |
kiṃ māṃ bharata kurvāṇaṃ tāta pratyupavekṣyasi || 18 ||
brāhmaṇo hyekapārśvena narānroddhumihārhati |
na tu mūrdhābhiṣiktānāṃ vidhiḥ pratyupaveśane || 19 ||
uttiṣṭha naraśārdūla hitvaitaddāruṇaṃ vratam |
puravaryāmitaḥ kṣipramayodhyāṃ yāhi rāghava || 20 ||
āsīnastveva bharataḥ paurajānapadaṃ janam |
uvāca sarvataḥ prekṣya kimāryaṃ nānuśāsatha || 21 ||
te tadocurmahātmānaṃ paurajānapadā janāḥ |
kākutsthamabhijānīmaḥ samyag vadati rāghavaḥ || 22 ||
eṣo'pi hi mahābhāgaḥ piturvacasi tiṣṭhati |
ata eva na śaktāḥ smo vyāvartayitumañjasā || 23 ||
teṣāmājñāya vacanaṃ rāmo vacanamabravīt |
evaṃ nibodha vacanaṃ suhṛdāṃ dharmacakṣuṣām || 24 ||
etaccaivobhayaṃ śrutvā samyaksampaśya rāghava |
uttiṣṭha tvaṃ mahābāho māṃ ca spṛśa tathodakam || 25 ||
athotthāya jalaṃspṛṣṭvā bharato vākyamabravīt |
śruṇvantu me pariṣado mantriṇa śśreṇayastathā || 26 ||
na yāce pitaraṃ rājyaṃ nānuśāsāmi mātaram |
āryaṃ paramadharmajñaṃ nānujānāmi rāghavam || 27 ||
yaditvavaśyaṃ vastavyaṃ kartavyaṃ ca piturvacaḥ |
ahameva nivatsyāmi caturdaśa samā vane || 28 ||
dharmātmā tasya tathyena bhrāturvākyena vismitaḥ |
uvāca rāma ssamprekṣya paurajānapadaṃ janam || 29 ||
vikrītamāhitaṃ krītaṃ yatpitrā jīvatā mama |
na tallopayituṃ śakyaṃ mayā vā bharatena vā || 30 ||
upadhirna mayā kāryo vanavāse jugupsitaḥ |
yuktamuktaṃ ca kaikeyyā pitrā me sukṛtaṃ kṛtam || 31 ||
jānāmi bharataṃ kṣāntaṃ gurusatkārakāriṇam |
sarvamevātra kalyāṇaṃ satyasandhe mahātmani || 32 ||
anena dharmaśīlena vanātpratyāgataḥ punaḥ |
bhrātrā saha bhaviṣyāmi pṛthivyāḥ patiruttamaḥ || 33 ||
vṛto hi rājā kaikeyyā mayā tadvacanaṃ kṛtam |
anṛtānmocayānena pitaraṃ taṃ mahīpatim || 34 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकादशाधिकशततमस्सर्गः ।
वसिष्ठस्तु तदा राममुक्त्वा राजपुरोहितः ।
अब्रवीद्धर्मसंयुक्तं पुनरेवापरं वचः ॥ 1 ॥
पुरुषस्येह जातस्य भवन्ति गुरवस्त्रयः ।
आचार्यश्चैव काकुत्स्थ पिता माता च राघव ॥ 2 ॥
पिता ह्येवं जनयति पुरुषं पुरुषर्षभ ।
प्रज्ञां ददाति चाचार्यस्तस्मात्स गुरुरुच्यते ॥ 3 ॥
सोऽहं ते पितुराचार्यस्तव चैव परन्तप ।
मम त्वं वचनं कुर्वन्नातिवर्तेस्सतां गतिम् ॥ 4 ॥
इमा हि ते परिषद श्श्रेणयश्च द्विजास्तथा ।
एषु तात चरन्धर्मं नातिवर्तेः सतां गतिम् ॥ 5 ॥
वृद्धाया धर्मशीलाया मातुर्नार्हस्यवर्तितुम् ।
अस्या हि वचनं कुर्वन्नातिवर्तेस्सतां गतिम् ॥ 6 ॥
भरतस्य वचः कुर्वन्याचमानस्य राघव ।
आत्मानं नातिवर्तेस्त्वं सत्यधर्मपराक्रम ॥ 7 ॥
एवं मधुरमुक्तस्सन् गुरुणा राघवस्स्वयम् ।
प्रत्युवाच समासीनं वसिष्ठं पुरुषर्षभः ॥ 8 ॥
यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुतः सदा ।
न सुप्रतिकरं तत् तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम् ॥ 9 ॥
यथाशक्ति प्रदानेन स्वापनोच्छादनेन च ।
नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्धनेन च ॥ 10 ॥
यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुतस्सदा ।
न सुप्रतिकरं तत्तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम् ॥ 11 ॥
यथाशक्तिप्रदानेन स्वापनोच्छादनेन च ।
नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्धनेन च ॥ 12 ॥
स हि राजा जनयिता पिता दशरथो मम ।
आज्ञातं यन्मया तस्य न तन्मिथ्या भविष्यति ॥ 13 ॥
एवमुक्तस्तु रामेण भरतः प्रत्यनन्तरम् ।
उवाच परमोदारस्सूतं परमदुर्मनाः ॥ 14 ॥
इह मे स्थण्डिले शीघ्रं कुशानास्तर सारथे ।
आर्यं प्रत्युपवेक्ष्यामि यावन्मे न प्रसीदति ॥ 15 ॥
अनाहारो निरालोको धनहीनो यथा द्विजः ।
शेष्ये पुरस्ताच्छालाया यावन्न प्रतियास्यति ॥ 16 ॥
स तु राममवेक्षन्तं सुमन्त्रं पेक्ष्य दुर्मनाः ।
कुशोत्तरमुपस्थाप्य भूमावेवाऽस्तरत्स्वयम् ॥ 17 ॥
तमुवाच महातेजा रामो राजर्षिसत्तमः ।
किं मां भरत कुर्वाणं तात प्रत्युपवेक्ष्यसि ॥ 18 ॥
ब्राह्मणो ह्येकपार्श्वेन नरान्रोद्धुमिहार्हति ।
न तु मूर्धाभिषिक्तानां विधिः प्रत्युपवेशने ॥ 19 ॥
उत्तिष्ठ नरशार्दूल हित्वैतद्दारुणं व्रतम् ।
पुरवर्यामितः क्षिप्रमयोध्यां याहि राघव ॥ 20 ॥
आसीनस्त्वेव भरतः पौरजानपदं जनम् ।
उवाच सर्वतः प्रेक्ष्य किमार्यं नानुशासथ ॥ 21 ॥
ते तदोचुर्महात्मानं पौरजानपदा जनाः ।
काकुत्स्थमभिजानीमः सम्यग् वदति राघवः ॥ 22 ॥
एषोऽपि हि महाभागः पितुर्वचसि तिष्ठति ।
अत एव न शक्ताः स्मो व्यावर्तयितुमञ्जसा ॥ 23 ॥
तेषामाज्ञाय वचनं रामो वचनमब्रवीत् ।
एवं निबोध वचनं सुहृदां धर्मचक्षुषाम् ॥ 24 ॥
एतच्चैवोभयं श्रुत्वा सम्यक्सम्पश्य राघव ।
उत्तिष्ठ त्वं महाबाहो मां च स्पृश तथोदकम् ॥ 25 ॥
अथोत्थाय जलंस्पृष्ट्वा भरतो वाक्यमब्रवीत् ।
श्रुण्वन्तु मे परिषदो मन्त्रिण श्श्रेणयस्तथा ॥ 26 ॥
न याचे पितरं राज्यं नानुशासामि मातरम् ।
आर्यं परमधर्मज्ञं नानुजानामि राघवम् ॥ 27 ॥
यदित्ववश्यं वस्तव्यं कर्तव्यं च पितुर्वचः ।
अहमेव निवत्स्यामि चतुर्दश समा वने ॥ 28 ॥
धर्मात्मा तस्य तथ्येन भ्रातुर्वाक्येन विस्मितः ।
उवाच राम स्सम्प्रेक्ष्य पौरजानपदं जनम् ॥ 29 ॥
विक्रीतमाहितं क्रीतं यत्पित्रा जीवता मम ।
न तल्लोपयितुं शक्यं मया वा भरतेन वा ॥ 30 ॥
उपधिर्न मया कार्यो वनवासे जुगुप्सितः ।
युक्तमुक्तं च कैकेय्या पित्रा मे सुकृतं कृतम् ॥ 31 ॥
जानामि भरतं क्षान्तं गुरुसत्कारकारिणम् ।
सर्वमेवात्र कल्याणं सत्यसन्धे महात्मनि ॥ 32 ॥
अनेन धर्मशीलेन वनात्प्रत्यागतः पुनः ।
भ्रात्रा सह भविष्यामि पृथिव्याः पतिरुत्तमः ॥ 33 ॥
वृतो हि राजा कैकेय्या मया तद्वचनं कृतम् ।
अनृतान्मोचयानेन पितरं तं महीपतिम् ॥ 34 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकादशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekādaśādhikaśatatamassargaḥ |
vasiṣṭhastu tadā rāmamuktvā rājapurohitaḥ |
abravīddharmasaṃyuktaṃ punarevāparaṃ vacaḥ || 1 ||
puruṣasyeha jātasya bhavanti guravastrayaḥ |
ācāryaścaiva kākutstha pitā mātā ca rāghava || 2 ||
pitā hyevaṃ janayati puruṣaṃ puruṣarṣabha |
prajñāṃ dadāti cācāryastasmātsa gururucyate || 3 ||
so'haṃ te piturācāryastava caiva parantapa |
mama tvaṃ vacanaṃ kurvannātivartessatāṃ gatim || 4 ||
imā hi te pariṣada śśreṇayaśca dvijāstathā |
eṣu tāta carandharmaṃ nātivarteḥ satāṃ gatim || 5 ||
vṛddhāyā dharmaśīlāyā māturnārhasyavartitum |
asyā hi vacanaṃ kurvannātivartessatāṃ gatim || 6 ||
bharatasya vacaḥ kurvanyācamānasya rāghava |
ātmānaṃ nātivartestvaṃ satyadharmaparākrama || 7 ||
evaṃ madhuramuktassan guruṇā rāghavassvayam |
pratyuvāca samāsīnaṃ vasiṣṭhaṃ puruṣarṣabhaḥ || 8 ||
yanmātāpitarau vṛttaṃ tanaye kurutaḥ sadā |
na supratikaraṃ tat tu mātrā pitrā ca yatkṛtam || 9 ||
yathāśakti pradānena svāpanocchādanena ca |
nityaṃ ca priyavādena tathā saṃvardhanena ca || 10 ||
yanmātāpitarau vṛttaṃ tanaye kurutassadā |
na supratikaraṃ tattu mātrā pitrā ca yatkṛtam || 11 ||
yathāśaktipradānena svāpanocchādanena ca |
nityaṃ ca priyavādena tathā saṃvardhanena ca || 12 ||
sa hi rājā janayitā pitā daśaratho mama |
ājñātaṃ yanmayā tasya na tanmithyā bhaviṣyati || 13 ||
evamuktastu rāmeṇa bharataḥ pratyanantaram |
uvāca paramodārassūtaṃ paramadurmanāḥ || 14 ||
iha me sthaṇḍile śīghraṃ kuśānāstara sārathe |
āryaṃ pratyupavekṣyāmi yāvanme na prasīdati || 15 ||
anāhāro nirāloko dhanahīno yathā dvijaḥ |
śeṣye purastācchālāyā yāvanna pratiyāsyati || 16 ||
sa tu rāmamavekṣantaṃ sumantraṃ pekṣya durmanāḥ |
kuśottaramupasthāpya bhūmāvevā'staratsvayam || 17 ||
tamuvāca mahātejā rāmo rājarṣisattamaḥ |
kiṃ māṃ bharata kurvāṇaṃ tāta pratyupavekṣyasi || 18 ||
brāhmaṇo hyekapārśvena narānroddhumihārhati |
na tu mūrdhābhiṣiktānāṃ vidhiḥ pratyupaveśane || 19 ||
uttiṣṭha naraśārdūla hitvaitaddāruṇaṃ vratam |
puravaryāmitaḥ kṣipramayodhyāṃ yāhi rāghava || 20 ||
āsīnastveva bharataḥ paurajānapadaṃ janam |
uvāca sarvataḥ prekṣya kimāryaṃ nānuśāsatha || 21 ||
te tadocurmahātmānaṃ paurajānapadā janāḥ |
kākutsthamabhijānīmaḥ samyag vadati rāghavaḥ || 22 ||
eṣo'pi hi mahābhāgaḥ piturvacasi tiṣṭhati |
ata eva na śaktāḥ smo vyāvartayitumañjasā || 23 ||
teṣāmājñāya vacanaṃ rāmo vacanamabravīt |
evaṃ nibodha vacanaṃ suhṛdāṃ dharmacakṣuṣām || 24 ||
etaccaivobhayaṃ śrutvā samyaksampaśya rāghava |
uttiṣṭha tvaṃ mahābāho māṃ ca spṛśa tathodakam || 25 ||
athotthāya jalaṃspṛṣṭvā bharato vākyamabravīt |
śruṇvantu me pariṣado mantriṇa śśreṇayastathā || 26 ||
na yāce pitaraṃ rājyaṃ nānuśāsāmi mātaram |
āryaṃ paramadharmajñaṃ nānujānāmi rāghavam || 27 ||
yaditvavaśyaṃ vastavyaṃ kartavyaṃ ca piturvacaḥ |
ahameva nivatsyāmi caturdaśa samā vane || 28 ||
dharmātmā tasya tathyena bhrāturvākyena vismitaḥ |
uvāca rāma ssamprekṣya paurajānapadaṃ janam || 29 ||
vikrītamāhitaṃ krītaṃ yatpitrā jīvatā mama |
na tallopayituṃ śakyaṃ mayā vā bharatena vā || 30 ||
upadhirna mayā kāryo vanavāse jugupsitaḥ |
yuktamuktaṃ ca kaikeyyā pitrā me sukṛtaṃ kṛtam || 31 ||
jānāmi bharataṃ kṣāntaṃ gurusatkārakāriṇam |
sarvamevātra kalyāṇaṃ satyasandhe mahātmani || 32 ||
anena dharmaśīlena vanātpratyāgataḥ punaḥ |
bhrātrā saha bhaviṣyāmi pṛthivyāḥ patiruttamaḥ || 33 ||
vṛto hi rājā kaikeyyā mayā tadvacanaṃ kṛtam |
anṛtānmocayānena pitaraṃ taṃ mahīpatim || 34 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.