Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।
અથ એકોનવિંશસ્સર્ગઃ ।
Shloka 1
તદપ્રિયમમિત્રઘ્નો વચનં મરણોપમમ્ ।
શ્રુત્વા ન વિવ્યથે રામઃ કૈકેયીં ચેદમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
શ્રુત્વા ન વિવ્યથે રામઃ કૈકેયીં ચેદમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
tadapriyamamitraghno vacanaṃ maraṇopamam |
śrutvā na vivyathe rāmaḥ kaikeyīṃ cedamabravīt || 1 ||
śrutvā na vivyathe rāmaḥ kaikeyīṃ cedamabravīt || 1 ||
Shloka 2
એવમસ્તુ ગમિષ્યામિ વનં વસ્તુમહં ત્વિતઃ ।
જટાજિનધરો રાજ્ઞઃ પ્રતિજ્ઞામનુપાલયન્ ॥ 2 ॥
જટાજિનધરો રાજ્ઞઃ પ્રતિજ્ઞામનુપાલયન્ ॥ 2 ॥
evamastu gamiṣyāmi vanaṃ vastumahaṃ tvitaḥ |
jaṭājinadharo rājñaḥ pratijñāmanupālayan || 2 ||
jaṭājinadharo rājñaḥ pratijñāmanupālayan || 2 ||
Shloka 3
ઇદં તુ જ્ઞાતુમિચ્છામિ કિમર્થં માં મહીપતિઃ ।
નાભિનન્દતિ દુર્ધર્ષો યથાપૂર્વમરિન્દમઃ ॥ 3 ॥
નાભિનન્દતિ દુર્ધર્ષો યથાપૂર્વમરિન્દમઃ ॥ 3 ॥
idaṃ tu jñātumicchāmi kimarthaṃ māṃ mahīpatiḥ |
nābhinandati durdharṣo yathāpūrvamarindamaḥ || 3 ||
nābhinandati durdharṣo yathāpūrvamarindamaḥ || 3 ||
Shloka 4
મન્યુર્ન ચ ત્વયા કાર્યો દેવિ બ્રૂમિ તવાગ્રતઃ ।
યાસ્યામિ ભવ સુપ્રીતા વનં ચીરજટાધરઃ ॥ 4 ॥
યાસ્યામિ ભવ સુપ્રીતા વનં ચીરજટાધરઃ ॥ 4 ॥
manyurna ca tvayā kāryo devi brūmi tavāgrataḥ |
yāsyāmi bhava suprītā vanaṃ cīrajaṭādharaḥ || 4 ||
yāsyāmi bhava suprītā vanaṃ cīrajaṭādharaḥ || 4 ||
Shloka 5
હિતેન ગુરુણા પિત્રા કૃતજ્ઞેન નૃપેણ ચ ।
નિયુજ્યમાનો વિસ્રબ્ધઃ કિં ન કુર્યામહં પ્રિયમ્ ॥ 5 ॥
નિયુજ્યમાનો વિસ્રબ્ધઃ કિં ન કુર્યામહં પ્રિયમ્ ॥ 5 ॥
hitena guruṇā pitrā kṛtajñena nṛpeṇa ca |
niyujyamāno visrabdhaḥ kiṃ na kuryāmahaṃ priyam || 5 ||
niyujyamāno visrabdhaḥ kiṃ na kuryāmahaṃ priyam || 5 ||
Shloka 6
અલીકં માનસં ત્વેકં હૃદયં દહતીવ મે ।
સ્વયં યન્નાહ માં રાજા ભરતસ્યાભિષેચનમ્ ॥ 6 ॥
સ્વયં યન્નાહ માં રાજા ભરતસ્યાભિષેચનમ્ ॥ 6 ॥
alīkaṃ mānasaṃ tvekaṃ hṛdayaṃ dahatīva me |
svayaṃ yannāha māṃ rājā bharatasyābhiṣecanam || 6 ||
svayaṃ yannāha māṃ rājā bharatasyābhiṣecanam || 6 ||
Shloka 7
અહં હિ સીતાં રાજ્યં ચ પ્રાણાનિષ્ટાન્ધનાનિ ચ ।
હૃષ્ટો ભ્રાત્રે સ્વયં દદ્યાં ભરતાયાપ્રચોદિતઃ ॥ 7 ॥
હૃષ્ટો ભ્રાત્રે સ્વયં દદ્યાં ભરતાયાપ્રચોદિતઃ ॥ 7 ॥
ahaṃ hi sītāṃ rājyaṃ ca prāṇāniṣṭāndhanāni ca |
hṛṣṭo bhrātre svayaṃ dadyāṃ bharatāyāpracoditaḥ || 7 ||
hṛṣṭo bhrātre svayaṃ dadyāṃ bharatāyāpracoditaḥ || 7 ||
Shloka 8
કિં પુનર્મનુજેન્દ્રેણ સ્વયં પિત્રા પ્રચોદિતઃ ।
તવ ચ પ્રિયકામાર્થં પ્રતિજ્ઞામનુપાલયન્ ॥ 8 ॥
તવ ચ પ્રિયકામાર્થં પ્રતિજ્ઞામનુપાલયન્ ॥ 8 ॥
kiṃ punarmanujendreṇa svayaṃ pitrā pracoditaḥ |
tava ca priyakāmārthaṃ pratijñāmanupālayan || 8 ||
tava ca priyakāmārthaṃ pratijñāmanupālayan || 8 ||
Shloka 9
તદાશ્વાસય હીમં ત્વં કિન્વિદં યન્મહીપતિઃ ।
વસુધાસક્તનયનો મન્દમશ્રૂણિ મુઞ્ચતિ ॥ 9 ॥
વસુધાસક્તનયનો મન્દમશ્રૂણિ મુઞ્ચતિ ॥ 9 ॥
tadāśvāsaya hīmaṃ tvaṃ kinvidaṃ yanmahīpatiḥ |
vasudhāsaktanayano mandamaśrūṇi muñcati || 9 ||
vasudhāsaktanayano mandamaśrūṇi muñcati || 9 ||
Shloka 10
ગચ્છન્તુ ચૈવાનયિતું દૂતાશ્શ્રીઘ્રજવૈર્હયૈઃ ।
ભરતં માતુલકુલાદદ્યૈવ નૃપશાસનાત્ ॥ 10 ॥
ભરતં માતુલકુલાદદ્યૈવ નૃપશાસનાત્ ॥ 10 ॥
gacchantu caivānayituṃ dūtāśśrīghrajavairhayaiḥ |
bharataṃ mātulakulādadyaiva nṛpaśāsanāt || 10 ||
bharataṃ mātulakulādadyaiva nṛpaśāsanāt || 10 ||
Shloka 11
દણ્ડકારણ્યમેષોઽહમિતો ગચ્છામિ સત્વરઃ ।
અવિચાર્ય પિતુર્વાક્યં સમા વસ્તું ચતુર્દશ ॥ 11 ॥
અવિચાર્ય પિતુર્વાક્યં સમા વસ્તું ચતુર્દશ ॥ 11 ॥
daṇḍakāraṇyameṣo'hamito gacchāmi satvaraḥ |
avicārya piturvākyaṃ samā vastuṃ caturdaśa || 11 ||
avicārya piturvākyaṃ samā vastuṃ caturdaśa || 11 ||
Shloka 12
સા હૃષ્ટા તસ્ય તદ્વાક્યં શ્રુત્વા રામસ્ય કૈકયી ।
પ્રસ્થાનં શ્રદ્ધધાના હિ ત્વરયામાસ રાઘવમ્ ॥ 12 ॥
પ્રસ્થાનં શ્રદ્ધધાના હિ ત્વરયામાસ રાઘવમ્ ॥ 12 ॥
sā hṛṣṭā tasya tadvākyaṃ śrutvā rāmasya kaikayī |
prasthānaṃ śraddhadhānā hi tvarayāmāsa rāghavam || 12 ||
prasthānaṃ śraddhadhānā hi tvarayāmāsa rāghavam || 12 ||
Shloka 13
એવં ભવતુ યાસ્યન્તિ દૂતા શ્શીઘ્રજવૈર્હયૈઃ ।
ભરતં માતુલકુલાદુપાવર્તયિતું નરાઃ ॥ 13 ॥
ભરતં માતુલકુલાદુપાવર્તયિતું નરાઃ ॥ 13 ॥
evaṃ bhavatu yāsyanti dūtā śśīghrajavairhayaiḥ |
bharataṃ mātulakulādupāvartayituṃ narāḥ || 13 ||
bharataṃ mātulakulādupāvartayituṃ narāḥ || 13 ||
Shloka 14
તવ ત્વહં ક્ષમં મન્યે નોત્સુકસ્ય વિલમ્બનમ્ ।
રામ તસ્માદિત શ્શીઘ્રં વનં ત્વં ગન્તુમર્હસિ ॥ 14 ॥
રામ તસ્માદિત શ્શીઘ્રં વનં ત્વં ગન્તુમર્હસિ ॥ 14 ॥
tava tvahaṃ kṣamaṃ manye notsukasya vilambanam |
rāma tasmādita śśīghraṃ vanaṃ tvaṃ gantumarhasi || 14 ||
rāma tasmādita śśīghraṃ vanaṃ tvaṃ gantumarhasi || 14 ||
Shloka 15
વ્રીડાન્વિત સ્સ્વયં યચ્ચ નૃપસ્ત્વાં નાભિભાષતે ।
નૈતત્કિઞ્ચિન્નરશ્રેષ્ઠ મન્યુરેષોઽપનીયતામ્ ॥ 15 ॥
નૈતત્કિઞ્ચિન્નરશ્રેષ્ઠ મન્યુરેષોઽપનીયતામ્ ॥ 15 ॥
vrīḍānvita ssvayaṃ yacca nṛpastvāṃ nābhibhāṣate |
naitatkiñcinnaraśreṣṭha manyureṣo'panīyatām || 15 ||
naitatkiñcinnaraśreṣṭha manyureṣo'panīyatām || 15 ||
Shloka 16
યાવત્ત્વં ન વનં યાતઃ પુરાદસ્માદભિત્વરન્ ।
પિતા તાવન્ન તે રામ સ્નાસ્યતે ભોક્ષ્યતેઽપિ વા ॥ 16 ॥
પિતા તાવન્ન તે રામ સ્નાસ્યતે ભોક્ષ્યતેઽપિ વા ॥ 16 ॥
yāvattvaṃ na vanaṃ yātaḥ purādasmādabhitvaran |
pitā tāvanna te rāma snāsyate bhokṣyate'pi vā || 16 ||
pitā tāvanna te rāma snāsyate bhokṣyate'pi vā || 16 ||
Shloka 17
ધિક્કષ્ટમિતિ નિઃશ્વસ્ય રાજા શોકપરિપ્લુતઃ ।
મૂર્છિતો ન્યપતત્તસ્મિન્પર્યઙ્કે હેમભૂષિતે ॥ 17 ॥
મૂર્છિતો ન્યપતત્તસ્મિન્પર્યઙ્કે હેમભૂષિતે ॥ 17 ॥
dhikkaṣṭamiti niḥśvasya rājā śokapariplutaḥ |
mūrchito nyapatattasminparyaṅke hemabhūṣite || 17 ||
mūrchito nyapatattasminparyaṅke hemabhūṣite || 17 ||
Shloka 18
રામોઽપ્યુત્થાપ્ય રાજાનં કૈકેય્યાભિપ્રચોદિતઃ ।
કશયેવાહતો વાજી વનં ગન્તું કૃતત્વરઃ ॥ 18 ॥
કશયેવાહતો વાજી વનં ગન્તું કૃતત્વરઃ ॥ 18 ॥
rāmo'pyutthāpya rājānaṃ kaikeyyābhipracoditaḥ |
kaśayevāhato vājī vanaṃ gantuṃ kṛtatvaraḥ || 18 ||
kaśayevāhato vājī vanaṃ gantuṃ kṛtatvaraḥ || 18 ||
Shloka 19
તદપ્રિયમનાર્યાયા વચનં દારુણોદયમ્ ।
શ્રુત્વા ગતવ્યથો રામઃ કૈકેયીં વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 19 ॥
શ્રુત્વા ગતવ્યથો રામઃ કૈકેયીં વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 19 ॥
tadapriyamanāryāyā vacanaṃ dāruṇodayam |
śrutvā gatavyatho rāmaḥ kaikeyīṃ vākyamabravīt || 19 ||
śrutvā gatavyatho rāmaḥ kaikeyīṃ vākyamabravīt || 19 ||
Shloka 20
નાહમર્થપરો દેવિ લોકમાવસ્તુમુત્સહે ।
વિદ્ધિમામૃષિભિસ્તુલ્યં કેવલં ધર્મમાસ્થિતમ્ ॥ 20 ॥
વિદ્ધિમામૃષિભિસ્તુલ્યં કેવલં ધર્મમાસ્થિતમ્ ॥ 20 ॥
nāhamarthaparo devi lokamāvastumutsahe |
viddhimāmṛṣibhistulyaṃ kevalaṃ dharmamāsthitam || 20 ||
viddhimāmṛṣibhistulyaṃ kevalaṃ dharmamāsthitam || 20 ||
Shloka 21
યદત્ર ભવતઃ કિઞ્ચિચ્છક્યં કર્તું પ્રિયં મયા ।
પ્રાણાનપિ પરિત્યજ્ય સર્વથા કૃતમેવ તત્ ॥ 21 ॥
પ્રાણાનપિ પરિત્યજ્ય સર્વથા કૃતમેવ તત્ ॥ 21 ॥
yadatra bhavataḥ kiñcicchakyaṃ kartuṃ priyaṃ mayā |
prāṇānapi parityajya sarvathā kṛtameva tat || 21 ||
prāṇānapi parityajya sarvathā kṛtameva tat || 21 ||
Shloka 22
ન હ્યતો ધર્મચરણં કિઞ્ચિદસ્તિ મહત્તરમ્ ।
યથા પિતરિશુશ્રૂષા તસ્ય વા વચનક્રિયા ॥ 22 ॥
યથા પિતરિશુશ્રૂષા તસ્ય વા વચનક્રિયા ॥ 22 ॥
na hyato dharmacaraṇaṃ kiñcidasti mahattaram |
yathā pitariśuśrūṣā tasya vā vacanakriyā || 22 ||
yathā pitariśuśrūṣā tasya vā vacanakriyā || 22 ||
Shloka 23
અનુક્તોઽપ્યત્રભવતા ભવત્યા વચનાદહમ્ ।
વને વત્સ્યામિ વિજને વર્ષાણીહ ચતુર્દશ ॥ 23 ॥
વને વત્સ્યામિ વિજને વર્ષાણીહ ચતુર્દશ ॥ 23 ॥
anukto'pyatrabhavatā bhavatyā vacanādaham |
vane vatsyāmi vijane varṣāṇīha caturdaśa || 23 ||
vane vatsyāmi vijane varṣāṇīha caturdaśa || 23 ||
Shloka 24
ન નૂનં મયિ કૈકયિ કિઞ્ચિદાશંસસે ગુણમ્ ।
યદ્રાજાનમવોચસ્ત્વં મમેશ્વરતરા સતી ॥ 24 ॥
યદ્રાજાનમવોચસ્ત્વં મમેશ્વરતરા સતી ॥ 24 ॥
na nūnaṃ mayi kaikayi kiñcidāśaṃsase guṇam |
yadrājānamavocastvaṃ mameśvaratarā satī || 24 ||
yadrājānamavocastvaṃ mameśvaratarā satī || 24 ||
Shloka 25
યાવન્માતરમાપ્નચ્છે સીતાં ચાનુનયામ્યહમ્ ।
તતોઽદ્યૈવ ગમિષ્યામિ દણ્ડકાનાં મહદ્વનમ્ ॥ 25 ॥
તતોઽદ્યૈવ ગમિષ્યામિ દણ્ડકાનાં મહદ્વનમ્ ॥ 25 ॥
yāvanmātaramāpnacche sītāṃ cānunayāmyaham |
tato'dyaiva gamiṣyāmi daṇḍakānāṃ mahadvanam || 25 ||
tato'dyaiva gamiṣyāmi daṇḍakānāṃ mahadvanam || 25 ||
Shloka 26
ભરતઃ પાલયેદ્રાજ્યં શુશ્રૂષેચ્ચ પિતુર્યથા ।
તથા ભવત્યા કર્તવ્યં સ હિ ધર્મ સ્સનાતનઃ ॥ 26 ॥
તથા ભવત્યા કર્તવ્યં સ હિ ધર્મ સ્સનાતનઃ ॥ 26 ॥
bharataḥ pālayedrājyaṃ śuśrūṣecca pituryathā |
tathā bhavatyā kartavyaṃ sa hi dharma ssanātanaḥ || 26 ||
tathā bhavatyā kartavyaṃ sa hi dharma ssanātanaḥ || 26 ||
Shloka 27
સ રામસ્ય વચશ્શ્રૃત્વા ભૃશં દુઃખહતઃ પિતા ।
શોકાદશક્નુવન્વકતું પ્રરુરોદ મહાસ્વનમ્ ॥ 27 ॥
શોકાદશક્નુવન્વકતું પ્રરુરોદ મહાસ્વનમ્ ॥ 27 ॥
sa rāmasya vacaśśrṛtvā bhṛśaṃ duḥkhahataḥ pitā |
śokādaśaknuvanvakatuṃ praruroda mahāsvanam || 27 ||
śokādaśaknuvanvakatuṃ praruroda mahāsvanam || 27 ||
Shloka 28
વન્દિત્વા ચરણૌ રામો વિસઞ્જ્ઞસ્ય પિતુસ્તથા ।
કૈકેય્યાશ્ચાપ્યનાર્યાયાઃ નિષ્પપાત મહાદ્યુતિઃ ॥ 28 ॥
કૈકેય્યાશ્ચાપ્યનાર્યાયાઃ નિષ્પપાત મહાદ્યુતિઃ ॥ 28 ॥
vanditvā caraṇau rāmo visañjñasya pitustathā |
kaikeyyāścāpyanāryāyāḥ niṣpapāta mahādyutiḥ || 28 ||
kaikeyyāścāpyanāryāyāḥ niṣpapāta mahādyutiḥ || 28 ||
Shloka 29
સ રામઃ પિતરં કૃત્વા કૈકેયીં ચ પ્રદક્ષિણમ્ ।
નિષ્ક્રમ્યાન્તઃપુરાત્તસ્માત્સ્વં દદર્શ સુહૃજ્જનમ્ ॥ 29 ॥
નિષ્ક્રમ્યાન્તઃપુરાત્તસ્માત્સ્વં દદર્શ સુહૃજ્જનમ્ ॥ 29 ॥
sa rāmaḥ pitaraṃ kṛtvā kaikeyīṃ ca pradakṣiṇam |
niṣkramyāntaḥpurāttasmātsvaṃ dadarśa suhṛjjanam || 29 ||
niṣkramyāntaḥpurāttasmātsvaṃ dadarśa suhṛjjanam || 29 ||
Shloka 30
તં બાષ્પપરિપૂર્ણાક્ષઃ પૃષ્ઠતોઽનુજગામ હ ।
લક્ષ્મણઃ પરમક્કૃધ્દઃ સ્સુમિત્રાનન્દવર્ધનઃ ॥ 30 ॥
લક્ષ્મણઃ પરમક્કૃધ્દઃ સ્સુમિત્રાનન્દવર્ધનઃ ॥ 30 ॥
taṃ bāṣpaparipūrṇākṣaḥ pṛṣṭhato'nujagāma ha |
lakṣmaṇaḥ paramakkṛdhdaḥ ssumitrānandavardhanaḥ || 30 ||
lakṣmaṇaḥ paramakkṛdhdaḥ ssumitrānandavardhanaḥ || 30 ||
Shloka 31
અભિષેચનિકં ભાણ્ડં કૃત્વા રામઃ પ્રદક્ષિણમ્ ।
શનૈર્જગામ સાપેક્ષો દૃષ્ટિં તત્રાવિચાલયન્ ॥ 31 ॥
શનૈર્જગામ સાપેક્ષો દૃષ્ટિં તત્રાવિચાલયન્ ॥ 31 ॥
abhiṣecanikaṃ bhāṇḍaṃ kṛtvā rāmaḥ pradakṣiṇam |
śanairjagāma sāpekṣo dṛṣṭiṃ tatrāvicālayan || 31 ||
śanairjagāma sāpekṣo dṛṣṭiṃ tatrāvicālayan || 31 ||
Shloka 32
ન ચાસ્ય મહતીં લક્ષ્મીં રાજ્યનાશોઽપકર્ષતિ ।
લોકકાન્તસ્ય કાન્તત્વાચ્છીતરશ્મેરિવ ક્ષપા ॥ 32 ॥
લોકકાન્તસ્ય કાન્તત્વાચ્છીતરશ્મેરિવ ક્ષપા ॥ 32 ॥
na cāsya mahatīṃ lakṣmīṃ rājyanāśo'pakarṣati |
lokakāntasya kāntatvācchītaraśmeriva kṣapā || 32 ||
lokakāntasya kāntatvācchītaraśmeriva kṣapā || 32 ||
Shloka 33
ન વનં ગન્તુકામસ્ય ત્યજતશ્ચ વસુન્ધરામ્ ।
સર્વલોકાતિગસ્યેવ લક્ષ્યતે ચિત્તવિક્રિયા ॥ 33 ॥
સર્વલોકાતિગસ્યેવ લક્ષ્યતે ચિત્તવિક્રિયા ॥ 33 ॥
na vanaṃ gantukāmasya tyajataśca vasundharām |
sarvalokātigasyeva lakṣyate cittavikriyā || 33 ||
sarvalokātigasyeva lakṣyate cittavikriyā || 33 ||
Shloka 34
પ્રતિષિધ્ય શુભં છત્રં વ્યજને ચ સ્વલઙ્કૃતે ।
વિસર્જયિત્વા સ્વજનં રથં પૌરાંસ્તથા જનાન્ ॥ 34 ॥
વિસર્જયિત્વા સ્વજનં રથં પૌરાંસ્તથા જનાન્ ॥ 34 ॥
pratiṣidhya śubhaṃ chatraṃ vyajane ca svalaṅkṛte |
visarjayitvā svajanaṃ rathaṃ paurāṃstathā janān || 34 ||
visarjayitvā svajanaṃ rathaṃ paurāṃstathā janān || 34 ||
Shloka 35
ધારયન્ મનસા દુઃખમિન્દ્રિયાણિ નિગૃહ્ય ચ ।
પ્રવિવેશાત્મવાન્વેશ્મ માતુરપ્રિયશંસિવાન્ ॥ 35 ॥
પ્રવિવેશાત્મવાન્વેશ્મ માતુરપ્રિયશંસિવાન્ ॥ 35 ॥
dhārayan manasā duḥkhamindriyāṇi nigṛhya ca |
praviveśātmavānveśma māturapriyaśaṃsivān || 35 ||
praviveśātmavānveśma māturapriyaśaṃsivān || 35 ||
Shloka 36
સર્વોહ્યભિજનશ્શ્રીમાન્ શ્રીમતસ્સત્યવાદિનઃ ।
નાલક્ષયત રામસ્ય કિઞ્ચિદાકારમાનને ॥ 36 ॥
નાલક્ષયત રામસ્ય કિઞ્ચિદાકારમાનને ॥ 36 ॥
sarvohyabhijanaśśrīmān śrīmatassatyavādinaḥ |
nālakṣayata rāmasya kiñcidākāramānane || 36 ||
nālakṣayata rāmasya kiñcidākāramānane || 36 ||
Shloka 37
ઉચિતં ચ મહાબાહુર્નજહૌહર્ષમાત્મનઃ ।
શારદ સ્સમુદીર્ણાંશુશ્ચન્દ્રસ્તેજ ઇવાત્મજમ્ ॥ 37 ॥
શારદ સ્સમુદીર્ણાંશુશ્ચન્દ્રસ્તેજ ઇવાત્મજમ્ ॥ 37 ॥
ucitaṃ ca mahābāhurnajahauharṣamātmanaḥ |
śārada ssamudīrṇāṃśuścandrasteja ivātmajam || 37 ||
śārada ssamudīrṇāṃśuścandrasteja ivātmajam || 37 ||
Shloka 38
વાચા મધુરયા રામસ્સર્વં સમ્માનયઞ્જનમ્ ।
માતુસ્સમીપં ધીરાત્મા પ્રવિવેશ મહાયશાઃ ॥ 38 ॥
માતુસ્સમીપં ધીરાત્મા પ્રવિવેશ મહાયશાઃ ॥ 38 ॥
vācā madhurayā rāmassarvaṃ sammānayañjanam |
mātussamīpaṃ dhīrātmā praviveśa mahāyaśāḥ || 38 ||
mātussamīpaṃ dhīrātmā praviveśa mahāyaśāḥ || 38 ||
Shloka 39
તં ગુણૈસ્સમતાં પ્રાપ્તો ભ્રાતા વિપુલવિક્રમઃ ।
સૌમિત્રિરનુવવ્રાજ ધારયન્દુઃખમાત્મજમ્ ॥ 39 ॥
સૌમિત્રિરનુવવ્રાજ ધારયન્દુઃખમાત્મજમ્ ॥ 39 ॥
taṃ guṇaissamatāṃ prāpto bhrātā vipulavikramaḥ |
saumitriranuvavrāja dhārayanduḥkhamātmajam || 39 ||
saumitriranuvavrāja dhārayanduḥkhamātmajam || 39 ||
Shloka 40
પ્રવિશ્ય વેશ્માતિભૃશં મુદાઽન્વિતં સમીક્ષ્ય તાં ચાર્થવિપત્તિમાગતામ્ ।
ન ચૈવ રામોઽત્રજગામવિક્રિયાં સુહૃજ્જનસ્યાત્મવિપત્તિશઙ્કયા ॥ 40 ॥
ન ચૈવ રામોઽત્રજગામવિક્રિયાં સુહૃજ્જનસ્યાત્મવિપત્તિશઙ્કયા ॥ 40 ॥
praviśya veśmātibhṛśaṃ mudā'nvitaṃ samīkṣya tāṃ cārthavipattimāgatām |
na caiva rāmo'trajagāmavikriyāṃ suhṛjjanasyātmavipattiśaṅkayā || 40 ||
na caiva rāmo'trajagāmavikriyāṃ suhṛjjanasyātmavipattiśaṅkayā || 40 ||
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે એકોનવિંશસ્સર્ગઃ ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकोनविंशस्सर्गः ।
तदप्रियममित्रघ्नो वचनं मरणोपमम् ।
श्रुत्वा न विव्यथे रामः कैकेयीं चेदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
एवमस्तु गमिष्यामि वनं वस्तुमहं त्वितः ।
जटाजिनधरो राज्ञः प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥ 2 ॥
इदं तु ज्ञातुमिच्छामि किमर्थं मां महीपतिः ।
नाभिनन्दति दुर्धर्षो यथापूर्वमरिन्दमः ॥ 3 ॥
मन्युर्न च त्वया कार्यो देवि ब्रूमि तवाग्रतः ।
यास्यामि भव सुप्रीता वनं चीरजटाधरः ॥ 4 ॥
हितेन गुरुणा पित्रा कृतज्ञेन नृपेण च ।
नियुज्यमानो विस्रब्धः किं न कुर्यामहं प्रियम् ॥ 5 ॥
अलीकं मानसं त्वेकं हृदयं दहतीव मे ।
स्वयं यन्नाह मां राजा भरतस्याभिषेचनम् ॥ 6 ॥
अहं हि सीतां राज्यं च प्राणानिष्टान्धनानि च ।
हृष्टो भ्रात्रे स्वयं दद्यां भरतायाप्रचोदितः ॥ 7 ॥
किं पुनर्मनुजेन्द्रेण स्वयं पित्रा प्रचोदितः ।
तव च प्रियकामार्थं प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥ 8 ॥
तदाश्वासय हीमं त्वं किन्विदं यन्महीपतिः ।
वसुधासक्तनयनो मन्दमश्रूणि मुञ्चति ॥ 9 ॥
गच्छन्तु चैवानयितुं दूताश्श्रीघ्रजवैर्हयैः ।
भरतं मातुलकुलादद्यैव नृपशासनात् ॥ 10 ॥
दण्डकारण्यमेषोऽहमितो गच्छामि सत्वरः ।
अविचार्य पितुर्वाक्यं समा वस्तुं चतुर्दश ॥ 11 ॥
सा हृष्टा तस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा रामस्य कैकयी ।
प्रस्थानं श्रद्धधाना हि त्वरयामास राघवम् ॥ 12 ॥
एवं भवतु यास्यन्ति दूता श्शीघ्रजवैर्हयैः ।
भरतं मातुलकुलादुपावर्तयितुं नराः ॥ 13 ॥
तव त्वहं क्षमं मन्ये नोत्सुकस्य विलम्बनम् ।
राम तस्मादित श्शीघ्रं वनं त्वं गन्तुमर्हसि ॥ 14 ॥
व्रीडान्वित स्स्वयं यच्च नृपस्त्वां नाभिभाषते ।
नैतत्किञ्चिन्नरश्रेष्ठ मन्युरेषोऽपनीयताम् ॥ 15 ॥
यावत्त्वं न वनं यातः पुरादस्मादभित्वरन् ।
पिता तावन्न ते राम स्नास्यते भोक्ष्यतेऽपि वा ॥ 16 ॥
धिक्कष्टमिति निःश्वस्य राजा शोकपरिप्लुतः ।
मूर्छितो न्यपतत्तस्मिन्पर्यङ्के हेमभूषिते ॥ 17 ॥
रामोऽप्युत्थाप्य राजानं कैकेय्याभिप्रचोदितः ।
कशयेवाहतो वाजी वनं गन्तुं कृतत्वरः ॥ 18 ॥
तदप्रियमनार्याया वचनं दारुणोदयम् ।
श्रुत्वा गतव्यथो रामः कैकेयीं वाक्यमब्रवीत् ॥ 19 ॥
नाहमर्थपरो देवि लोकमावस्तुमुत्सहे ।
विद्धिमामृषिभिस्तुल्यं केवलं धर्ममास्थितम् ॥ 20 ॥
यदत्र भवतः किञ्चिच्छक्यं कर्तुं प्रियं मया ।
प्राणानपि परित्यज्य सर्वथा कृतमेव तत् ॥ 21 ॥
न ह्यतो धर्मचरणं किञ्चिदस्ति महत्तरम् ।
यथा पितरिशुश्रूषा तस्य वा वचनक्रिया ॥ 22 ॥
अनुक्तोऽप्यत्रभवता भवत्या वचनादहम् ।
वने वत्स्यामि विजने वर्षाणीह चतुर्दश ॥ 23 ॥
न नूनं मयि कैकयि किञ्चिदाशंससे गुणम् ।
यद्राजानमवोचस्त्वं ममेश्वरतरा सती ॥ 24 ॥
यावन्मातरमाप्नच्छे सीतां चानुनयाम्यहम् ।
ततोऽद्यैव गमिष्यामि दण्डकानां महद्वनम् ॥ 25 ॥
भरतः पालयेद्राज्यं शुश्रूषेच्च पितुर्यथा ।
तथा भवत्या कर्तव्यं स हि धर्म स्सनातनः ॥ 26 ॥
स रामस्य वचश्श्रृत्वा भृशं दुःखहतः पिता ।
शोकादशक्नुवन्वकतुं प्ररुरोद महास्वनम् ॥ 27 ॥
वन्दित्वा चरणौ रामो विसञ्ज्ञस्य पितुस्तथा ।
कैकेय्याश्चाप्यनार्यायाः निष्पपात महाद्युतिः ॥ 28 ॥
स रामः पितरं कृत्वा कैकेयीं च प्रदक्षिणम् ।
निष्क्रम्यान्तःपुरात्तस्मात्स्वं ददर्श सुहृज्जनम् ॥ 29 ॥
तं बाष्पपरिपूर्णाक्षः पृष्ठतोऽनुजगाम ह ।
लक्ष्मणः परमक्कृध्दः स्सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ 30 ॥
अभिषेचनिकं भाण्डं कृत्वा रामः प्रदक्षिणम् ।
शनैर्जगाम सापेक्षो दृष्टिं तत्राविचालयन् ॥ 31 ॥
न चास्य महतीं लक्ष्मीं राज्यनाशोऽपकर्षति ।
लोककान्तस्य कान्तत्वाच्छीतरश्मेरिव क्षपा ॥ 32 ॥
न वनं गन्तुकामस्य त्यजतश्च वसुन्धराम् ।
सर्वलोकातिगस्येव लक्ष्यते चित्तविक्रिया ॥ 33 ॥
प्रतिषिध्य शुभं छत्रं व्यजने च स्वलङ्कृते ।
विसर्जयित्वा स्वजनं रथं पौरांस्तथा जनान् ॥ 34 ॥
धारयन् मनसा दुःखमिन्द्रियाणि निगृह्य च ।
प्रविवेशात्मवान्वेश्म मातुरप्रियशंसिवान् ॥ 35 ॥
सर्वोह्यभिजनश्श्रीमान् श्रीमतस्सत्यवादिनः ।
नालक्षयत रामस्य किञ्चिदाकारमानने ॥ 36 ॥
उचितं च महाबाहुर्नजहौहर्षमात्मनः ।
शारद स्समुदीर्णांशुश्चन्द्रस्तेज इवात्मजम् ॥ 37 ॥
वाचा मधुरया रामस्सर्वं सम्मानयञ्जनम् ।
मातुस्समीपं धीरात्मा प्रविवेश महायशाः ॥ 38 ॥
तं गुणैस्समतां प्राप्तो भ्राता विपुलविक्रमः ।
सौमित्रिरनुवव्राज धारयन्दुःखमात्मजम् ॥ 39 ॥
प्रविश्य वेश्मातिभृशं मुदाऽन्वितं समीक्ष्य तां चार्थविपत्तिमागताम् ।
न चैव रामोऽत्रजगामविक्रियां सुहृज्जनस्यात्मविपत्तिशङ्कया ॥ 40 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोनविंशस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.