શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।
અથ અષ્ટષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
તેષાં હિ વચનં શ્રુત્વા વસિષ્ઠઃ પ્રત્યુવાચ હ ।
મિત્રામાત્યગણાન્સર્વાન્બ્રાહ્મણાંસ્તાનિદં વચઃ ॥ 1 ॥
યદસૌ માતુલકુલે દત્તરાજ્યં પરં સુખી ।
ભરતો વસતિ ભ્રાત્રા શત્રુઘ્નેન સમન્વિતઃ ॥ 2 ॥
તચ્છીઘ્રં જવના દૂતા ગચ્છન્તુ ત્વરિતૈર્હયૈઃ ।
આનેતું ભ્રાતરૌ વીરૌ કિં સમીક્ષામહે વયમ્ ॥ 3 ॥
ગચ્છન્ત્વિતિ તત સ્સર્વે વસિષ્ઠં વાક્યમબ્રુવન્ ।
તેષાં તદ્વચનં શ્રૂત્વા વસિષ્ઠો વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 4 ॥
એહિ સિદ્ધાર્થ વિજય જયન્તાશોક નન્દન ।
શ્રૂયતામિતિ કર્તવ્યં સર્વાનેવ બ્રવીમિ વઃ ॥ 5 ॥
પુરં રાજગૃહં ગત્વા શીઘ્રં શીઘ્રજવૈ ર્હયૈઃ ।
ત્યક્તશોકૈરિદં વાચ્ય શ્શાસનાદ્ભરતો મમ ॥ 6 ॥
પુરોહિત સ્ત્વાં કુશલં પ્રાહ સર્વે ચ મન્ત્રિણઃ ।
ત્વરમાણશ્ચ નિર્યાહિ કૃત્યમાત્યયિકં ત્વયા ॥ 7 ॥
મા ચાસ્મૈ પ્રોષિતં રામં મા ચાસ્મૈ પિતરં મૃતમ્ ।
ભવન્ત શ્શંસિષુર્ગત્વા રાઘવાણામિમં ક્ષયમ્ ॥ 8 ॥
કૌશેયાનિ ચ વસ્ત્રાણિ ભૂષણાનિ વરાણિ ચ ।
ક્ષિપ્રમાદય રાજ્ઞશ્ચ ભરતસ્ય ચ ગચ્છત ॥ 9 ॥
દત્તપથ્યશના દૂતા જગ્મુસ્સ્વં સ્વં નિવેશનમ્ ।
કેકયાં સ્તે ગમિષ્યન્તો હયાનારુહ્ય સમ્મતાન્ ॥ 10 ॥
તતઃ પ્રાસ્થાનિકં કૃત્વા કાર્યશેષમનન્તરમ્ ।
વસિષ્ઠેનાભ્યનુજ્ઞાતા દૂતા સ્સન્ત્વરિતા યયુઃ ॥ 11 ॥
ન્યન્તેનાપરતાલસ્ય પ્રલમ્બસ્યોત્તરં પ્રતિ ।
નિષેવમાણા સ્તે જગ્મુર્નદીં મધ્યેન માલિનીમ્ ॥ 12 ॥
તે હસ્તિનાપુરે ગઙ્ગાં તીર્ત્વા પ્રત્યઙ્મુખા યયુઃ ।
પાઞ્ચાલદેશમાસાદ્ય મધ્યેન કુરુજાઙ્ગલમ્ ॥ 13 ॥
સરાંસિ ચ સુપૂર્ણાનિ નદીશ્ચ વિમલોદકાઃ ।
નિરીક્ષમાણા સ્તે જગ્મુર્દૂતાઃ કાર્યવશાદ્દ્રુતમ્ ॥ 14 ॥
તે પ્રસન્નોદકાં દિવ્યાં નાનાવિહગસેવિતામ્ ।
ઉપાતિજગ્મુર્વેગેન શરદણ્ડાં જનાકુલામ્ ॥ 15 ॥
નિકૂલવૃક્ષમાસાદ્ય દિવ્યં સત્યોપયાચનમ્ ।
અભિગમ્યાભિવાદ્યં તં કુલિઙ્ગાં પ્રાવિશન્પુરીમ્ ॥ 16 ॥
આભિકાલં તતઃ પ્રાપ્ય તે બોધિભવનાચ્ચ્યુતામ્ ।
પિતૃપૈતામહીં પુણ્યાં તેરુરિક્ષુમતીં નદીમ્ ॥ 17 ॥
અવેક્ષ્યાઞ્જલિપાનાંશ્ચ બ્રાહ્મણાન્વેદપારગાન્ ।
યયુર્મધ્યેન બાહ્લીકાન્ સુદામાનં ચ પર્વતમ્ ॥ 18 ॥
વિષ્ણોઃ પદં પ્રેક્ષમાણા વિપાશાઞ્ચાપિ શાલ્મલીમ્ ।
નદીર્વાપી સ્તટાકાનિ પલ્વલાનિ સરાંસિ ચ ॥ 19 ॥
પશ્યન્તો વિવિધાંશ્ચાપિ સિંહાવ્યાઘ્રમૃગ દ્વિપાન્ ।
યયુઃ પથાઽતિમહતા શાસનં ભર્તુરીપ્સવઃ ॥ 20 ॥
તે શ્રાન્તવાહના દૂતા વિકૃષ્ણેન પથા તતઃ ।
ગિરિવ્રજં પુરવરં શીઘ્રમાસેદુરઞ્જસા ॥ 21 ॥
ભર્તુઃ પ્રિયાર્થં કુલરક્ષણાર્થં ભર્તુશ્ચ વંશસ્ય પરિગ્રહાર્થમ્ ।
અહેડમાના સ્ત્વરયા સ્મ દૂતા રાત્ર્યાન્તુ તે તત્પુરમેવ યાતાઃ ॥ 22 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે અષ્ટષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ |
teṣāṃ hi vacanaṃ śrutvā vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
mitrāmātyagaṇānsarvānbrāhmaṇāṃstānidaṃ vacaḥ || 1 ||
yadasau mātulakule dattarājyaṃ paraṃ sukhī |
bharato vasati bhrātrā śatrughnena samanvitaḥ || 2 ||
tacchīghraṃ javanā dūtā gacchantu tvaritairhayaiḥ |
ānetuṃ bhrātarau vīrau kiṃ samīkṣāmahe vayam || 3 ||
gacchantviti tata ssarve vasiṣṭhaṃ vākyamabruvan |
teṣāṃ tadvacanaṃ śrūtvā vasiṣṭho vākyamabravīt || 4 ||
ehi siddhārtha vijaya jayantāśoka nandana |
śrūyatāmiti kartavyaṃ sarvāneva bravīmi vaḥ || 5 ||
puraṃ rājagṛhaṃ gatvā śīghraṃ śīghrajavai rhayaiḥ |
tyaktaśokairidaṃ vācya śśāsanādbharato mama || 6 ||
purohita stvāṃ kuśalaṃ prāha sarve ca mantriṇaḥ |
tvaramāṇaśca niryāhi kṛtyamātyayikaṃ tvayā || 7 ||
mā cāsmai proṣitaṃ rāmaṃ mā cāsmai pitaraṃ mṛtam |
bhavanta śśaṃsiṣurgatvā rāghavāṇāmimaṃ kṣayam || 8 ||
kauśeyāni ca vastrāṇi bhūṣaṇāni varāṇi ca |
kṣipramādaya rājñaśca bharatasya ca gacchata || 9 ||
dattapathyaśanā dūtā jagmussvaṃ svaṃ niveśanam |
kekayāṃ ste gamiṣyanto hayānāruhya sammatān || 10 ||
tataḥ prāsthānikaṃ kṛtvā kāryaśeṣamanantaram |
vasiṣṭhenābhyanujñātā dūtā ssantvaritā yayuḥ || 11 ||
nyantenāparatālasya pralambasyottaraṃ prati |
niṣevamāṇā ste jagmurnadīṃ madhyena mālinīm || 12 ||
te hastināpure gaṅgāṃ tīrtvā pratyaṅmukhā yayuḥ |
pāñcāladeśamāsādya madhyena kurujāṅgalam || 13 ||
sarāṃsi ca supūrṇāni nadīśca vimalodakāḥ |
nirīkṣamāṇā ste jagmurdūtāḥ kāryavaśāddrutam || 14 ||
te prasannodakāṃ divyāṃ nānāvihagasevitām |
upātijagmurvegena śaradaṇḍāṃ janākulām || 15 ||
nikūlavṛkṣamāsādya divyaṃ satyopayācanam |
abhigamyābhivādyaṃ taṃ kuliṅgāṃ prāviśanpurīm || 16 ||
ābhikālaṃ tataḥ prāpya te bodhibhavanāccyutām |
pitṛpaitāmahīṃ puṇyāṃ terurikṣumatīṃ nadīm || 17 ||
avekṣyāñjalipānāṃśca brāhmaṇānvedapāragān |
yayurmadhyena bāhlīkān sudāmānaṃ ca parvatam || 18 ||
viṣṇoḥ padaṃ prekṣamāṇā vipāśāñcāpi śālmalīm |
nadīrvāpī staṭākāni palvalāni sarāṃsi ca || 19 ||
paśyanto vividhāṃścāpi siṃhāvyāghramṛga dvipān |
yayuḥ pathā'timahatā śāsanaṃ bharturīpsavaḥ || 20 ||
te śrāntavāhanā dūtā vikṛṣṇena pathā tataḥ |
girivrajaṃ puravaraṃ śīghramāsedurañjasā || 21 ||
bhartuḥ priyārthaṃ kularakṣaṇārthaṃ bhartuśca vaṃśasya parigrahārtham |
aheḍamānā stvarayā sma dūtā rātryāntu te tatpurameva yātāḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ अष्टषष्टितमस्सर्गः ।
तेषां हि वचनं श्रुत्वा वसिष्ठः प्रत्युवाच ह ।
मित्रामात्यगणान्सर्वान्ब्राह्मणांस्तानिदं वचः ॥ 1 ॥
यदसौ मातुलकुले दत्तराज्यं परं सुखी ।
भरतो वसति भ्रात्रा शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥ 2 ॥
तच्छीघ्रं जवना दूता गच्छन्तु त्वरितैर्हयैः ।
आनेतुं भ्रातरौ वीरौ किं समीक्षामहे वयम् ॥ 3 ॥
गच्छन्त्विति तत स्सर्वे वसिष्ठं वाक्यमब्रुवन् ।
तेषां तद्वचनं श्रूत्वा वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥ 4 ॥
एहि सिद्धार्थ विजय जयन्ताशोक नन्दन ।
श्रूयतामिति कर्तव्यं सर्वानेव ब्रवीमि वः ॥ 5 ॥
पुरं राजगृहं गत्वा शीघ्रं शीघ्रजवै र्हयैः ।
त्यक्तशोकैरिदं वाच्य श्शासनाद्भरतो मम ॥ 6 ॥
पुरोहित स्त्वां कुशलं प्राह सर्वे च मन्त्रिणः ।
त्वरमाणश्च निर्याहि कृत्यमात्ययिकं त्वया ॥ 7 ॥
मा चास्मै प्रोषितं रामं मा चास्मै पितरं मृतम् ।
भवन्त श्शंसिषुर्गत्वा राघवाणामिमं क्षयम् ॥ 8 ॥
कौशेयानि च वस्त्राणि भूषणानि वराणि च ।
क्षिप्रमादय राज्ञश्च भरतस्य च गच्छत ॥ 9 ॥
दत्तपथ्यशना दूता जग्मुस्स्वं स्वं निवेशनम् ।
केकयां स्ते गमिष्यन्तो हयानारुह्य सम्मतान् ॥ 10 ॥
ततः प्रास्थानिकं कृत्वा कार्यशेषमनन्तरम् ।
वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञाता दूता स्सन्त्वरिता ययुः ॥ 11 ॥
न्यन्तेनापरतालस्य प्रलम्बस्योत्तरं प्रति ।
निषेवमाणा स्ते जग्मुर्नदीं मध्येन मालिनीम् ॥ 12 ॥
ते हस्तिनापुरे गङ्गां तीर्त्वा प्रत्यङ्मुखा ययुः ।
पाञ्चालदेशमासाद्य मध्येन कुरुजाङ्गलम् ॥ 13 ॥
सरांसि च सुपूर्णानि नदीश्च विमलोदकाः ।
निरीक्षमाणा स्ते जग्मुर्दूताः कार्यवशाद्द्रुतम् ॥ 14 ॥
ते प्रसन्नोदकां दिव्यां नानाविहगसेविताम् ।
उपातिजग्मुर्वेगेन शरदण्डां जनाकुलाम् ॥ 15 ॥
निकूलवृक्षमासाद्य दिव्यं सत्योपयाचनम् ।
अभिगम्याभिवाद्यं तं कुलिङ्गां प्राविशन्पुरीम् ॥ 16 ॥
आभिकालं ततः प्राप्य ते बोधिभवनाच्च्युताम् ।
पितृपैतामहीं पुण्यां तेरुरिक्षुमतीं नदीम् ॥ 17 ॥
अवेक्ष्याञ्जलिपानांश्च ब्राह्मणान्वेदपारगान् ।
ययुर्मध्येन बाह्लीकान् सुदामानं च पर्वतम् ॥ 18 ॥
विष्णोः पदं प्रेक्षमाणा विपाशाञ्चापि शाल्मलीम् ।
नदीर्वापी स्तटाकानि पल्वलानि सरांसि च ॥ 19 ॥
पश्यन्तो विविधांश्चापि सिंहाव्याघ्रमृग द्विपान् ।
ययुः पथाऽतिमहता शासनं भर्तुरीप्सवः ॥ 20 ॥
ते श्रान्तवाहना दूता विकृष्णेन पथा ततः ।
गिरिव्रजं पुरवरं शीघ्रमासेदुरञ्जसा ॥ 21 ॥
भर्तुः प्रियार्थं कुलरक्षणार्थं भर्तुश्च वंशस्य परिग्रहार्थम् ।
अहेडमाना स्त्वरया स्म दूता रात्र्यान्तु ते तत्पुरमेव याताः ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अष्टषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ |
teṣāṃ hi vacanaṃ śrutvā vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
mitrāmātyagaṇānsarvānbrāhmaṇāṃstānidaṃ vacaḥ || 1 ||
yadasau mātulakule dattarājyaṃ paraṃ sukhī |
bharato vasati bhrātrā śatrughnena samanvitaḥ || 2 ||
tacchīghraṃ javanā dūtā gacchantu tvaritairhayaiḥ |
ānetuṃ bhrātarau vīrau kiṃ samīkṣāmahe vayam || 3 ||
gacchantviti tata ssarve vasiṣṭhaṃ vākyamabruvan |
teṣāṃ tadvacanaṃ śrūtvā vasiṣṭho vākyamabravīt || 4 ||
ehi siddhārtha vijaya jayantāśoka nandana |
śrūyatāmiti kartavyaṃ sarvāneva bravīmi vaḥ || 5 ||
puraṃ rājagṛhaṃ gatvā śīghraṃ śīghrajavai rhayaiḥ |
tyaktaśokairidaṃ vācya śśāsanādbharato mama || 6 ||
purohita stvāṃ kuśalaṃ prāha sarve ca mantriṇaḥ |
tvaramāṇaśca niryāhi kṛtyamātyayikaṃ tvayā || 7 ||
mā cāsmai proṣitaṃ rāmaṃ mā cāsmai pitaraṃ mṛtam |
bhavanta śśaṃsiṣurgatvā rāghavāṇāmimaṃ kṣayam || 8 ||
kauśeyāni ca vastrāṇi bhūṣaṇāni varāṇi ca |
kṣipramādaya rājñaśca bharatasya ca gacchata || 9 ||
dattapathyaśanā dūtā jagmussvaṃ svaṃ niveśanam |
kekayāṃ ste gamiṣyanto hayānāruhya sammatān || 10 ||
tataḥ prāsthānikaṃ kṛtvā kāryaśeṣamanantaram |
vasiṣṭhenābhyanujñātā dūtā ssantvaritā yayuḥ || 11 ||
nyantenāparatālasya pralambasyottaraṃ prati |
niṣevamāṇā ste jagmurnadīṃ madhyena mālinīm || 12 ||
te hastināpure gaṅgāṃ tīrtvā pratyaṅmukhā yayuḥ |
pāñcāladeśamāsādya madhyena kurujāṅgalam || 13 ||
sarāṃsi ca supūrṇāni nadīśca vimalodakāḥ |
nirīkṣamāṇā ste jagmurdūtāḥ kāryavaśāddrutam || 14 ||
te prasannodakāṃ divyāṃ nānāvihagasevitām |
upātijagmurvegena śaradaṇḍāṃ janākulām || 15 ||
nikūlavṛkṣamāsādya divyaṃ satyopayācanam |
abhigamyābhivādyaṃ taṃ kuliṅgāṃ prāviśanpurīm || 16 ||
ābhikālaṃ tataḥ prāpya te bodhibhavanāccyutām |
pitṛpaitāmahīṃ puṇyāṃ terurikṣumatīṃ nadīm || 17 ||
avekṣyāñjalipānāṃśca brāhmaṇānvedapāragān |
yayurmadhyena bāhlīkān sudāmānaṃ ca parvatam || 18 ||
viṣṇoḥ padaṃ prekṣamāṇā vipāśāñcāpi śālmalīm |
nadīrvāpī staṭākāni palvalāni sarāṃsi ca || 19 ||
paśyanto vividhāṃścāpi siṃhāvyāghramṛga dvipān |
yayuḥ pathā'timahatā śāsanaṃ bharturīpsavaḥ || 20 ||
te śrāntavāhanā dūtā vikṛṣṇena pathā tataḥ |
girivrajaṃ puravaraṃ śīghramāsedurañjasā || 21 ||
bhartuḥ priyārthaṃ kularakṣaṇārthaṃ bhartuśca vaṃśasya parigrahārtham |
aheḍamānā stvarayā sma dūtā rātryāntu te tatpurameva yātāḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.