ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତେଷାଂ ହି ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ।
ମିତ୍ରାମାତ୍ଯଗଣାନ୍ସର୍ଵାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତାନିଦଂ ଵଚଃ ॥ 1 ॥
ଯଦସୌ ମାତୁଲକୁଲେ ଦତ୍ତରାଜ୍ଯଂ ପରଂ ସୁଖୀ ।
ଭରତୋ ଵସତି ଭ୍ରାତ୍ରା ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ସମନ୍ଵିତଃ ॥ 2 ॥
ତଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ଜଵନା ଦୂତା ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ତ୍ଵରିତୈର୍ହଯୈଃ ।
ଆନେତୁଂ ଭ୍ରାତରୌ ଵୀରୌ କିଂ ସମୀକ୍ଷାମହେ ଵଯମ୍ ॥ 3 ॥
ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଵିତି ତତ ସ୍ସର୍ଵେ ଵସିଷ୍ଠଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍ ।
ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୂତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 4 ॥
ଏହି ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଵିଜଯ ଜଯନ୍ତାଶୋକ ନନ୍ଦନ ।
ଶ୍ରୂଯତାମିତି କର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵାନେଵ ବ୍ରଵୀମି ଵଃ ॥ 5 ॥
ପୁରଂ ରାଜଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ଶୀଘ୍ରଂ ଶୀଘ୍ରଜଵୈ ର୍ହଯୈଃ ।
ତ୍ଯକ୍ତଶୋକୈରିଦଂ ଵାଚ୍ଯ ଶ୍ଶାସନାଦ୍ଭରତୋ ମମ ॥ 6 ॥
ପୁରୋହିତ ସ୍ତ୍ଵାଂ କୁଶଲଂ ପ୍ରାହ ସର୍ଵେ ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ।
ତ୍ଵରମାଣଶ୍ଚ ନିର୍ଯାହି କୃତ୍ଯମାତ୍ଯଯିକଂ ତ୍ଵଯା ॥ 7 ॥
ମା ଚାସ୍ମୈ ପ୍ରୋଷିତଂ ରାମଂ ମା ଚାସ୍ମୈ ପିତରଂ ମୃତମ୍ ।
ଭଵନ୍ତ ଶ୍ଶଂସିଷୁର୍ଗତ୍ଵା ରାଘଵାଣାମିମଂ କ୍ଷଯମ୍ ॥ 8 ॥
କୌଶେଯାନି ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଭୂଷଣାନି ଵରାଣି ଚ ।
କ୍ଷିପ୍ରମାଦଯ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ଭରତସ୍ଯ ଚ ଗଚ୍ଛତ ॥ 9 ॥
ଦତ୍ତପଥ୍ଯଶନା ଦୂତା ଜଗ୍ମୁସ୍ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍ ।
କେକଯାଂ ସ୍ତେ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତୋ ହଯାନାରୁହ୍ଯ ସମ୍ମତାନ୍ ॥ 10 ॥
ତତଃ ପ୍ରାସ୍ଥାନିକଂ କୃତ୍ଵା କାର୍ଯଶେଷମନନ୍ତରମ୍ ।
ଵସିଷ୍ଠେନାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ଦୂତା ସ୍ସନ୍ତ୍ଵରିତା ଯଯୁଃ ॥ 11 ॥
ନ୍ଯନ୍ତେନାପରତାଲସ୍ଯ ପ୍ରଲମ୍ବସ୍ଯୋତ୍ତରଂ ପ୍ରତି ।
ନିଷେଵମାଣା ସ୍ତେ ଜଗ୍ମୁର୍ନଦୀଂ ମଧ୍ଯେନ ମାଲିନୀମ୍ ॥ 12 ॥
ତେ ହସ୍ତିନାପୁରେ ଗଙ୍ଗାଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ମୁଖା ଯଯୁଃ ।
ପାଞ୍ଚାଲଦେଶମାସାଦ୍ଯ ମଧ୍ଯେନ କୁରୁଜାଙ୍ଗଲମ୍ ॥ 13 ॥
ସରାଂସି ଚ ସୁପୂର୍ଣାନି ନଦୀଶ୍ଚ ଵିମଲୋଦକାଃ ।
ନିରୀକ୍ଷମାଣା ସ୍ତେ ଜଗ୍ମୁର୍ଦୂତାଃ କାର୍ଯଵଶାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍ ॥ 14 ॥
ତେ ପ୍ରସନ୍ନୋଦକାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ନାନାଵିହଗସେଵିତାମ୍ ।
ଉପାତିଜଗ୍ମୁର୍ଵେଗେନ ଶରଦଣ୍ଡାଂ ଜନାକୁଲାମ୍ ॥ 15 ॥
ନିକୂଲଵୃକ୍ଷମାସାଦ୍ଯ ଦିଵ୍ଯଂ ସତ୍ଯୋପଯାଚନମ୍ ।
ଅଭିଗମ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯଂ ତଂ କୁଲିଙ୍ଗାଂ ପ୍ରାଵିଶନ୍ପୁରୀମ୍ ॥ 16 ॥
ଆଭିକାଲଂ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ତେ ବୋଧିଭଵନାଚ୍ଚ୍ଯୁତାମ୍ ।
ପିତୃପୈତାମହୀଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ତେରୁରିକ୍ଷୁମତୀଂ ନଦୀମ୍ ॥ 17 ॥
ଅଵେକ୍ଷ୍ଯାଞ୍ଜଲିପାନାଂଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵେଦପାରଗାନ୍ ।
ଯଯୁର୍ମଧ୍ଯେନ ବାହ୍ଲୀକାନ୍ ସୁଦାମାନଂ ଚ ପର୍ଵତମ୍ ॥ 18 ॥
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦଂ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣା ଵିପାଶାଞ୍ଚାପି ଶାଲ୍ମଲୀମ୍ ।
ନଦୀର୍ଵାପୀ ସ୍ତଟାକାନି ପଲ୍ଵଲାନି ସରାଂସି ଚ ॥ 19 ॥
ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ଵିଵିଧାଂଶ୍ଚାପି ସିଂହାଵ୍ଯାଘ୍ରମୃଗ ଦ୍ଵିପାନ୍ ।
ଯଯୁଃ ପଥାଽତିମହତା ଶାସନଂ ଭର୍ତୁରୀପ୍ସଵଃ ॥ 20 ॥
ତେ ଶ୍ରାନ୍ତଵାହନା ଦୂତା ଵିକୃଷ୍ଣେନ ପଥା ତତଃ ।
ଗିରିଵ୍ରଜଂ ପୁରଵରଂ ଶୀଘ୍ରମାସେଦୁରଞ୍ଜସା ॥ 21 ॥
ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ କୁଲରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ଭର୍ତୁଶ୍ଚ ଵଂଶସ୍ଯ ପରିଗ୍ରହାର୍ଥମ୍ ।
ଅହେଡମାନା ସ୍ତ୍ଵରଯା ସ୍ମ ଦୂତା ରାତ୍ର୍ଯାନ୍ତୁ ତେ ତତ୍ପୁରମେଵ ଯାତାଃ ॥ 22 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ |
teṣāṃ hi vacanaṃ śrutvā vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
mitrāmātyagaṇānsarvānbrāhmaṇāṃstānidaṃ vacaḥ || 1 ||
yadasau mātulakule dattarājyaṃ paraṃ sukhī |
bharato vasati bhrātrā śatrughnena samanvitaḥ || 2 ||
tacchīghraṃ javanā dūtā gacchantu tvaritairhayaiḥ |
ānetuṃ bhrātarau vīrau kiṃ samīkṣāmahe vayam || 3 ||
gacchantviti tata ssarve vasiṣṭhaṃ vākyamabruvan |
teṣāṃ tadvacanaṃ śrūtvā vasiṣṭho vākyamabravīt || 4 ||
ehi siddhārtha vijaya jayantāśoka nandana |
śrūyatāmiti kartavyaṃ sarvāneva bravīmi vaḥ || 5 ||
puraṃ rājagṛhaṃ gatvā śīghraṃ śīghrajavai rhayaiḥ |
tyaktaśokairidaṃ vācya śśāsanādbharato mama || 6 ||
purohita stvāṃ kuśalaṃ prāha sarve ca mantriṇaḥ |
tvaramāṇaśca niryāhi kṛtyamātyayikaṃ tvayā || 7 ||
mā cāsmai proṣitaṃ rāmaṃ mā cāsmai pitaraṃ mṛtam |
bhavanta śśaṃsiṣurgatvā rāghavāṇāmimaṃ kṣayam || 8 ||
kauśeyāni ca vastrāṇi bhūṣaṇāni varāṇi ca |
kṣipramādaya rājñaśca bharatasya ca gacchata || 9 ||
dattapathyaśanā dūtā jagmussvaṃ svaṃ niveśanam |
kekayāṃ ste gamiṣyanto hayānāruhya sammatān || 10 ||
tataḥ prāsthānikaṃ kṛtvā kāryaśeṣamanantaram |
vasiṣṭhenābhyanujñātā dūtā ssantvaritā yayuḥ || 11 ||
nyantenāparatālasya pralambasyottaraṃ prati |
niṣevamāṇā ste jagmurnadīṃ madhyena mālinīm || 12 ||
te hastināpure gaṅgāṃ tīrtvā pratyaṅmukhā yayuḥ |
pāñcāladeśamāsādya madhyena kurujāṅgalam || 13 ||
sarāṃsi ca supūrṇāni nadīśca vimalodakāḥ |
nirīkṣamāṇā ste jagmurdūtāḥ kāryavaśāddrutam || 14 ||
te prasannodakāṃ divyāṃ nānāvihagasevitām |
upātijagmurvegena śaradaṇḍāṃ janākulām || 15 ||
nikūlavṛkṣamāsādya divyaṃ satyopayācanam |
abhigamyābhivādyaṃ taṃ kuliṅgāṃ prāviśanpurīm || 16 ||
ābhikālaṃ tataḥ prāpya te bodhibhavanāccyutām |
pitṛpaitāmahīṃ puṇyāṃ terurikṣumatīṃ nadīm || 17 ||
avekṣyāñjalipānāṃśca brāhmaṇānvedapāragān |
yayurmadhyena bāhlīkān sudāmānaṃ ca parvatam || 18 ||
viṣṇoḥ padaṃ prekṣamāṇā vipāśāñcāpi śālmalīm |
nadīrvāpī staṭākāni palvalāni sarāṃsi ca || 19 ||
paśyanto vividhāṃścāpi siṃhāvyāghramṛga dvipān |
yayuḥ pathā'timahatā śāsanaṃ bharturīpsavaḥ || 20 ||
te śrāntavāhanā dūtā vikṛṣṇena pathā tataḥ |
girivrajaṃ puravaraṃ śīghramāsedurañjasā || 21 ||
bhartuḥ priyārthaṃ kularakṣaṇārthaṃ bhartuśca vaṃśasya parigrahārtham |
aheḍamānā stvarayā sma dūtā rātryāntu te tatpurameva yātāḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ अष्टषष्टितमस्सर्गः ।
तेषां हि वचनं श्रुत्वा वसिष्ठः प्रत्युवाच ह ।
मित्रामात्यगणान्सर्वान्ब्राह्मणांस्तानिदं वचः ॥ 1 ॥
यदसौ मातुलकुले दत्तराज्यं परं सुखी ।
भरतो वसति भ्रात्रा शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥ 2 ॥
तच्छीघ्रं जवना दूता गच्छन्तु त्वरितैर्हयैः ।
आनेतुं भ्रातरौ वीरौ किं समीक्षामहे वयम् ॥ 3 ॥
गच्छन्त्विति तत स्सर्वे वसिष्ठं वाक्यमब्रुवन् ।
तेषां तद्वचनं श्रूत्वा वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥ 4 ॥
एहि सिद्धार्थ विजय जयन्ताशोक नन्दन ।
श्रूयतामिति कर्तव्यं सर्वानेव ब्रवीमि वः ॥ 5 ॥
पुरं राजगृहं गत्वा शीघ्रं शीघ्रजवै र्हयैः ।
त्यक्तशोकैरिदं वाच्य श्शासनाद्भरतो मम ॥ 6 ॥
पुरोहित स्त्वां कुशलं प्राह सर्वे च मन्त्रिणः ।
त्वरमाणश्च निर्याहि कृत्यमात्ययिकं त्वया ॥ 7 ॥
मा चास्मै प्रोषितं रामं मा चास्मै पितरं मृतम् ।
भवन्त श्शंसिषुर्गत्वा राघवाणामिमं क्षयम् ॥ 8 ॥
कौशेयानि च वस्त्राणि भूषणानि वराणि च ।
क्षिप्रमादय राज्ञश्च भरतस्य च गच्छत ॥ 9 ॥
दत्तपथ्यशना दूता जग्मुस्स्वं स्वं निवेशनम् ।
केकयां स्ते गमिष्यन्तो हयानारुह्य सम्मतान् ॥ 10 ॥
ततः प्रास्थानिकं कृत्वा कार्यशेषमनन्तरम् ।
वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञाता दूता स्सन्त्वरिता ययुः ॥ 11 ॥
न्यन्तेनापरतालस्य प्रलम्बस्योत्तरं प्रति ।
निषेवमाणा स्ते जग्मुर्नदीं मध्येन मालिनीम् ॥ 12 ॥
ते हस्तिनापुरे गङ्गां तीर्त्वा प्रत्यङ्मुखा ययुः ।
पाञ्चालदेशमासाद्य मध्येन कुरुजाङ्गलम् ॥ 13 ॥
सरांसि च सुपूर्णानि नदीश्च विमलोदकाः ।
निरीक्षमाणा स्ते जग्मुर्दूताः कार्यवशाद्द्रुतम् ॥ 14 ॥
ते प्रसन्नोदकां दिव्यां नानाविहगसेविताम् ।
उपातिजग्मुर्वेगेन शरदण्डां जनाकुलाम् ॥ 15 ॥
निकूलवृक्षमासाद्य दिव्यं सत्योपयाचनम् ।
अभिगम्याभिवाद्यं तं कुलिङ्गां प्राविशन्पुरीम् ॥ 16 ॥
आभिकालं ततः प्राप्य ते बोधिभवनाच्च्युताम् ।
पितृपैतामहीं पुण्यां तेरुरिक्षुमतीं नदीम् ॥ 17 ॥
अवेक्ष्याञ्जलिपानांश्च ब्राह्मणान्वेदपारगान् ।
ययुर्मध्येन बाह्लीकान् सुदामानं च पर्वतम् ॥ 18 ॥
विष्णोः पदं प्रेक्षमाणा विपाशाञ्चापि शाल्मलीम् ।
नदीर्वापी स्तटाकानि पल्वलानि सरांसि च ॥ 19 ॥
पश्यन्तो विविधांश्चापि सिंहाव्याघ्रमृग द्विपान् ।
ययुः पथाऽतिमहता शासनं भर्तुरीप्सवः ॥ 20 ॥
ते श्रान्तवाहना दूता विकृष्णेन पथा ततः ।
गिरिव्रजं पुरवरं शीघ्रमासेदुरञ्जसा ॥ 21 ॥
भर्तुः प्रियार्थं कुलरक्षणार्थं भर्तुश्च वंशस्य परिग्रहार्थम् ।
अहेडमाना स्त्वरया स्म दूता रात्र्यान्तु ते तत्पुरमेव याताः ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अष्टषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ |
teṣāṃ hi vacanaṃ śrutvā vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
mitrāmātyagaṇānsarvānbrāhmaṇāṃstānidaṃ vacaḥ || 1 ||
yadasau mātulakule dattarājyaṃ paraṃ sukhī |
bharato vasati bhrātrā śatrughnena samanvitaḥ || 2 ||
tacchīghraṃ javanā dūtā gacchantu tvaritairhayaiḥ |
ānetuṃ bhrātarau vīrau kiṃ samīkṣāmahe vayam || 3 ||
gacchantviti tata ssarve vasiṣṭhaṃ vākyamabruvan |
teṣāṃ tadvacanaṃ śrūtvā vasiṣṭho vākyamabravīt || 4 ||
ehi siddhārtha vijaya jayantāśoka nandana |
śrūyatāmiti kartavyaṃ sarvāneva bravīmi vaḥ || 5 ||
puraṃ rājagṛhaṃ gatvā śīghraṃ śīghrajavai rhayaiḥ |
tyaktaśokairidaṃ vācya śśāsanādbharato mama || 6 ||
purohita stvāṃ kuśalaṃ prāha sarve ca mantriṇaḥ |
tvaramāṇaśca niryāhi kṛtyamātyayikaṃ tvayā || 7 ||
mā cāsmai proṣitaṃ rāmaṃ mā cāsmai pitaraṃ mṛtam |
bhavanta śśaṃsiṣurgatvā rāghavāṇāmimaṃ kṣayam || 8 ||
kauśeyāni ca vastrāṇi bhūṣaṇāni varāṇi ca |
kṣipramādaya rājñaśca bharatasya ca gacchata || 9 ||
dattapathyaśanā dūtā jagmussvaṃ svaṃ niveśanam |
kekayāṃ ste gamiṣyanto hayānāruhya sammatān || 10 ||
tataḥ prāsthānikaṃ kṛtvā kāryaśeṣamanantaram |
vasiṣṭhenābhyanujñātā dūtā ssantvaritā yayuḥ || 11 ||
nyantenāparatālasya pralambasyottaraṃ prati |
niṣevamāṇā ste jagmurnadīṃ madhyena mālinīm || 12 ||
te hastināpure gaṅgāṃ tīrtvā pratyaṅmukhā yayuḥ |
pāñcāladeśamāsādya madhyena kurujāṅgalam || 13 ||
sarāṃsi ca supūrṇāni nadīśca vimalodakāḥ |
nirīkṣamāṇā ste jagmurdūtāḥ kāryavaśāddrutam || 14 ||
te prasannodakāṃ divyāṃ nānāvihagasevitām |
upātijagmurvegena śaradaṇḍāṃ janākulām || 15 ||
nikūlavṛkṣamāsādya divyaṃ satyopayācanam |
abhigamyābhivādyaṃ taṃ kuliṅgāṃ prāviśanpurīm || 16 ||
ābhikālaṃ tataḥ prāpya te bodhibhavanāccyutām |
pitṛpaitāmahīṃ puṇyāṃ terurikṣumatīṃ nadīm || 17 ||
avekṣyāñjalipānāṃśca brāhmaṇānvedapāragān |
yayurmadhyena bāhlīkān sudāmānaṃ ca parvatam || 18 ||
viṣṇoḥ padaṃ prekṣamāṇā vipāśāñcāpi śālmalīm |
nadīrvāpī staṭākāni palvalāni sarāṃsi ca || 19 ||
paśyanto vividhāṃścāpi siṃhāvyāghramṛga dvipān |
yayuḥ pathā'timahatā śāsanaṃ bharturīpsavaḥ || 20 ||
te śrāntavāhanā dūtā vikṛṣṇena pathā tataḥ |
girivrajaṃ puravaraṃ śīghramāsedurañjasā || 21 ||
bhartuḥ priyārthaṃ kularakṣaṇārthaṃ bhartuśca vaṃśasya parigrahārtham |
aheḍamānā stvarayā sma dūtā rātryāntu te tatpurameva yātāḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.