ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକୋନନଵତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଉଷ୍ଯ ରାତ୍ରିଂ ତୁ ତତ୍ରୈଵ ଗଙ୍ଗାକୂଲେ ସ ରାଘଵଃ ।
ଭରତଃ କାଲ୍ଯମୁତ୍ଥାଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋତ୍ତିଷ୍ଠ କିଂ ଶେଷେ ନିଷାଦାଧିପତିଂ ଗୁହମ୍ ।
ଶୀଘ୍ରମାନଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ତାରଯିଷ୍ଯତି ଵାହିନୀମ୍ ॥ 2 ॥
ଜାଗର୍ମି ନାହଂ ସ୍ଵପିମି ତମେଵାଽର୍ଯଂ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ ।
ଇତ୍ଯେଵମବ୍ରଵୀଦ୍ଭ୍ରାତ୍ତା ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋଽପି ପ୍ରଚୋଦିତଃ ॥ 3 ॥
ଇତି ସଂଵଦତୋରେଵମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନରସିଂହଯୋଃ ।
ଆଗମ୍ଯ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ କାଲେ ଗୁହୋ ଭରତମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 4 ॥
କଚ୍ଚିତ୍ସୁଖଂ ନଦୀତୀରେଽଵାତ୍ସୀଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଶର୍ଵରୀମ୍ ।
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ସହ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ତାଵତ୍ସର୍ଵମନାମଯମ୍ ॥ 5 ॥
ଗୁହସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ତୁ ସ୍ନେହାଦୁଦୀରିତମ୍ ।
ରାମସ୍ଯାନୁଵଶୋ ଵାକ୍ଯଂ ଭରତୋଽପୀଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 6 ॥
ସୁଖା ନ ଶ୍ଶର୍ଵରୀ ରାଜନ୍ ପୂଜିତାଶ୍ଚାପି ତେ ଵଯମ୍ ।
ଗଙ୍ଗାଂ ତୁ ନୌଭିର୍ବହ୍ଵୀଭିର୍ଦାଶାସ୍ସନ୍ତାରଯନ୍ତୁ ନଃ ॥ 7 ॥
ତତୋ ଗୁହ ସ୍ସନ୍ତ୍ଵରିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭରତଶାସନମ୍ ।
ପ୍ରତି ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନଗରଂ ତଂ ଜ୍ଞାତିଜନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 8 ॥
ଉତ୍ତିଷ୍ଠତ ପ୍ରବୁଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ଭଦ୍ରମସ୍ତୁ ଚ ଵସ୍ସଦା ।
ନାଵ ସ୍ସମନୁକର୍ଷଧ୍ଵଂ ତାରଯିଷ୍ଯାମ ଵାହିନୀମ୍ ॥ 9 ॥
ତେ ତଥୋକ୍ତା ସ୍ସମୁତ୍ଥାଯ ତ୍ଵରିତା ରାଜଶାସନାତ୍ ।
ପଞ୍ଚନାଵାଂ ଶତାନ୍ଯାଶୁ ସମାନିନ୍ଯୁସ୍ସମନ୍ତତଃ ॥ 10 ॥
ଅନ୍ଯା ସ୍ସ୍ଵସ୍ତିକଵିଜ୍ଞେଯା ମହାଘଣ୍ଟାଧରା ଵରାଃ ।
ଶୋଭମାନାଃ ପତାକାଭିର୍ଯୁକ୍ତଵାତାସ୍ସୁସଂହତାଃ ॥ 11 ॥
ତତ ସ୍ସ୍ଵସ୍ତିକଵିଜ୍ଞେଯାଂ ପାଣ୍ଡୁକମ୍ବଲସଂଵୃତାମ୍ ।
ସନନ୍ଦିଘୋଷାଂ କଲ୍ଯାଣୀଂ ଗୁହୋ ନାଵମୁପାହରତ୍ ॥ 12 ॥
ତାମାରୁରୋହ ଭରତଶ୍ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାବଲଃ ।
କୌସଲ୍ଯା ଚ ସୁମିତ୍ରା ଚ ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯା ରାଜଯୋଷିତଃ ॥ 13 ॥
ପୁରୋହିତଶ୍ଚ ତତ୍ପୂର୍ଵଂ ଗୁରଵୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ଯେ ।
ଅନନ୍ତରଂ ରାଜଦାରାସ୍ତଦୈଵ ଶକଟାପଣାଃ ॥ 14 ॥
ଆଵାସମାଦୀପଯତାଂ ତୀର୍ଥଂ ଚାପ୍ଯଵଗାହତାମ୍ ।
ଭାଣ୍ଡାନି ଚାଦଦାନାନାଂ ଘୋଷସ୍ତ୍ରିଦିଵମସ୍ପୃଶତ୍ ॥ 15 ॥
ପତାକିନ୍ଯସ୍ତୁ ତା ନାଵସ୍ସ୍ଵଯଂ ଦାଶୈରଧିଷ୍ଠିତାଃ ।
ଵହନ୍ତ୍ଯୋ ଜନମାରୂଢଂ ତଦା ସମ୍ପେତୁରାଶୁଗାଃ ॥ 16 ॥
ନାରୀଣାମଭିପୂର୍ଣା ସ୍ତୁ କାଶ୍ଚିତ୍ କାଶ୍ଚିଚ୍ଚ ଵାଜିନାମ୍ ।
କାଶ୍ଚିଦତ୍ର ଵହନ୍ତି ସ୍ମ ଯାନଯୁଗ୍ଯଂ ମହାଧନମ୍ ॥ 17 ॥
ତା ସ୍ସ୍ମ ଗତ୍ଵା ପରଂ ତୀରମଵରୋପ୍ଯ ଚ ତଂ ଜନମ୍ ।
ନିଵୃତ୍ତାଃ କାଣ୍ଡଚିତ୍ରାଣି କ୍ରିଯନ୍ତେ ଦାଶବନ୍ଧୁଭିଃ ॥ 18 ॥
ସଵୈଜଯନ୍ତାସ୍ତୁ ଗଜା ଗଜାରୋହପ୍ରଚୋଦିତାଃ ।
ତରନ୍ତ ସ୍ସ୍ମ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ସଧ୍ଵଜା ଇଵ ପର୍ଵତାଃ ॥ 19 ॥
ନାଵସ୍ତ୍ଵାରୁରୁହୁଶ୍ଚାନ୍ଯେ ପ୍ଲଵୈସ୍ତେରୁ ସ୍ତଥାପରେ ।
ଅନ୍ଯେ କୁମ୍ଭଘଟୈସ୍ତେରୁରନ୍ଯେତେରୁଶ୍ଚ ବାହୁଭିଃ ॥ 20 ॥
ସା ପୁଣ୍ଯା ଧ୍ଵଜିନୀ ଗଙ୍ଗାଂ ଦାଶୈସ୍ସନ୍ତାରିତା ସ୍ଵଯମ୍ ।
ମୈତ୍ରେ ମୁହୂର୍ତେ ପ୍ରଯଯୌ ପ୍ରଯାଗଵନମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 21 ॥
ଆଶ୍ଵାସଯିତ୍ଵା ଚ ଚମୂଂ ମହାତ୍ମା ନିଵେଶଯିତ୍ଵା ଚ ଯଥୋପଜୋଷମ୍ ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଭରଦ୍ଵାଜମୃଷିପ୍ରଵର୍ଯ ମୃତ୍ଵିଗ୍ଵୃତସ୍ସନ୍ଭରତଃ ପ୍ରତସ୍ଥେ ॥ 22 ॥
ସ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାଽଶ୍ରମମଭ୍ଯୁପେତ୍ଯ ମହାତ୍ମନୋ ଦେଵପୁରୋହିତସ୍ଯ ।
ଦଦର୍ଶ ରମ୍ଯୋଟଜଵୃକ୍ଷଷଣ୍ଡଂ ମହଦ୍ଵନଂ ଵିପ୍ରଵରସ୍ଯ ରମ୍ଯମ୍ ॥ 23 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଏକୋନନଵତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonanavatitamassargaḥ |
uṣya rātriṃ tu tatraiva gaṅgākūle sa rāghavaḥ |
bharataḥ kālyamutthāya śatrughnamidamabravīt || 1 ||
śatrughnottiṣṭha kiṃ śeṣe niṣādādhipatiṃ guham |
śīghramānaya bhadraṃ te tārayiṣyati vāhinīm || 2 ||
jāgarmi nāhaṃ svapimi tamevā'ryaṃ vicintayan |
ityevamabravīdbhrāttā śatrughno'pi pracoditaḥ || 3 ||
iti saṃvadatorevamanyonyaṃ narasiṃhayoḥ |
āgamya prāñjaliḥ kāle guho bharatamabravīt || 4 ||
kaccitsukhaṃ nadītīre'vātsīḥ kākutstha śarvarīm |
kaccitte saha sainyasya tāvatsarvamanāmayam || 5 ||
guhasya vacanaṃ śrutvā tattu snehādudīritam |
rāmasyānuvaśo vākyaṃ bharato'pīdamabravīt || 6 ||
sukhā na śśarvarī rājan pūjitāścāpi te vayam |
gaṅgāṃ tu naubhirbahvībhirdāśāssantārayantu naḥ || 7 ||
tato guha ssantvaritaṃ śrutvā bharataśāsanam |
prati praviśya nagaraṃ taṃ jñātijanamabravīt || 8 ||
uttiṣṭhata prabudhyadhvaṃ bhadramastu ca vassadā |
nāva ssamanukarṣadhvaṃ tārayiṣyāma vāhinīm || 9 ||
te tathoktā ssamutthāya tvaritā rājaśāsanāt |
pañcanāvāṃ śatānyāśu samāninyussamantataḥ || 10 ||
anyā ssvastikavijñeyā mahāghaṇṭādharā varāḥ |
śobhamānāḥ patākābhiryuktavātāssusaṃhatāḥ || 11 ||
tata ssvastikavijñeyāṃ pāṇḍukambalasaṃvṛtām |
sanandighoṣāṃ kalyāṇīṃ guho nāvamupāharat || 12 ||
tāmāruroha bharataśśatrughnaśca mahābalaḥ |
kausalyā ca sumitrā ca yāścānyā rājayoṣitaḥ || 13 ||
purohitaśca tatpūrvaṃ guravo brāhmaṇāśca ye |
anantaraṃ rājadārāstadaiva śakaṭāpaṇāḥ || 14 ||
āvāsamādīpayatāṃ tīrthaṃ cāpyavagāhatām |
bhāṇḍāni cādadānānāṃ ghoṣastridivamaspṛśat || 15 ||
patākinyastu tā nāvassvayaṃ dāśairadhiṣṭhitāḥ |
vahantyo janamārūḍhaṃ tadā sampeturāśugāḥ || 16 ||
nārīṇāmabhipūrṇā stu kāścit kāścicca vājinām |
kāścidatra vahanti sma yānayugyaṃ mahādhanam || 17 ||
tā ssma gatvā paraṃ tīramavaropya ca taṃ janam |
nivṛttāḥ kāṇḍacitrāṇi kriyante dāśabandhubhiḥ || 18 ||
savaijayantāstu gajā gajārohapracoditāḥ |
taranta ssma prakāśante sadhvajā iva parvatāḥ || 19 ||
nāvastvāruruhuścānye plavaisteru stathāpare |
anye kumbhaghaṭaisteruranyeteruśca bāhubhiḥ || 20 ||
sā puṇyā dhvajinī gaṅgāṃ dāśaissantāritā svayam |
maitre muhūrte prayayau prayāgavanamuttamam || 21 ||
āśvāsayitvā ca camūṃ mahātmā niveśayitvā ca yathopajoṣam |
draṣṭuṃ bharadvājamṛṣipravarya mṛtvigvṛtassanbharataḥ pratasthe || 22 ||
sa brāhmaṇasyā'śramamabhyupetya mahātmano devapurohitasya |
dadarśa ramyoṭajavṛkṣaṣaṇḍaṃ mahadvanaṃ vipravarasya ramyam || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonanavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकोननवतितमस्सर्गः ।
उष्य रात्रिं तु तत्रैव गङ्गाकूले स राघवः ।
भरतः काल्यमुत्थाय शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
शत्रुघ्नोत्तिष्ठ किं शेषे निषादाधिपतिं गुहम् ।
शीघ्रमानय भद्रं ते तारयिष्यति वाहिनीम् ॥ 2 ॥
जागर्मि नाहं स्वपिमि तमेवाऽर्यं विचिन्तयन् ।
इत्येवमब्रवीद्भ्रात्ता शत्रुघ्नोऽपि प्रचोदितः ॥ 3 ॥
इति संवदतोरेवमन्योन्यं नरसिंहयोः ।
आगम्य प्राञ्जलिः काले गुहो भरतमब्रवीत् ॥ 4 ॥
कच्चित्सुखं नदीतीरेऽवात्सीः काकुत्स्थ शर्वरीम् ।
कच्चित्ते सह सैन्यस्य तावत्सर्वमनामयम् ॥ 5 ॥
गुहस्य वचनं श्रुत्वा तत्तु स्नेहादुदीरितम् ।
रामस्यानुवशो वाक्यं भरतोऽपीदमब्रवीत् ॥ 6 ॥
सुखा न श्शर्वरी राजन् पूजिताश्चापि ते वयम् ।
गङ्गां तु नौभिर्बह्वीभिर्दाशास्सन्तारयन्तु नः ॥ 7 ॥
ततो गुह स्सन्त्वरितं श्रुत्वा भरतशासनम् ।
प्रति प्रविश्य नगरं तं ज्ञातिजनमब्रवीत् ॥ 8 ॥
उत्तिष्ठत प्रबुध्यध्वं भद्रमस्तु च वस्सदा ।
नाव स्समनुकर्षध्वं तारयिष्याम वाहिनीम् ॥ 9 ॥
ते तथोक्ता स्समुत्थाय त्वरिता राजशासनात् ।
पञ्चनावां शतान्याशु समानिन्युस्समन्ततः ॥ 10 ॥
अन्या स्स्वस्तिकविज्ञेया महाघण्टाधरा वराः ।
शोभमानाः पताकाभिर्युक्तवातास्सुसंहताः ॥ 11 ॥
तत स्स्वस्तिकविज्ञेयां पाण्डुकम्बलसंवृताम् ।
सनन्दिघोषां कल्याणीं गुहो नावमुपाहरत् ॥ 12 ॥
तामारुरोह भरतश्शत्रुघ्नश्च महाबलः ।
कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः ॥ 13 ॥
पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवो ब्राह्मणाश्च ये ।
अनन्तरं राजदारास्तदैव शकटापणाः ॥ 14 ॥
आवासमादीपयतां तीर्थं चाप्यवगाहताम् ।
भाण्डानि चाददानानां घोषस्त्रिदिवमस्पृशत् ॥ 15 ॥
पताकिन्यस्तु ता नावस्स्वयं दाशैरधिष्ठिताः ।
वहन्त्यो जनमारूढं तदा सम्पेतुराशुगाः ॥ 16 ॥
नारीणामभिपूर्णा स्तु काश्चित् काश्चिच्च वाजिनाम् ।
काश्चिदत्र वहन्ति स्म यानयुग्यं महाधनम् ॥ 17 ॥
ता स्स्म गत्वा परं तीरमवरोप्य च तं जनम् ।
निवृत्ताः काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभिः ॥ 18 ॥
सवैजयन्तास्तु गजा गजारोहप्रचोदिताः ।
तरन्त स्स्म प्रकाशन्ते सध्वजा इव पर्वताः ॥ 19 ॥
नावस्त्वारुरुहुश्चान्ये प्लवैस्तेरु स्तथापरे ।
अन्ये कुम्भघटैस्तेरुरन्येतेरुश्च बाहुभिः ॥ 20 ॥
सा पुण्या ध्वजिनी गङ्गां दाशैस्सन्तारिता स्वयम् ।
मैत्रे मुहूर्ते प्रययौ प्रयागवनमुत्तमम् ॥ 21 ॥
आश्वासयित्वा च चमूं महात्मा निवेशयित्वा च यथोपजोषम् ।
द्रष्टुं भरद्वाजमृषिप्रवर्य मृत्विग्वृतस्सन्भरतः प्रतस्थे ॥ 22 ॥
स ब्राह्मणस्याऽश्रममभ्युपेत्य महात्मनो देवपुरोहितस्य ।
ददर्श रम्योटजवृक्षषण्डं महद्वनं विप्रवरस्य रम्यम् ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोननवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonanavatitamassargaḥ |
uṣya rātriṃ tu tatraiva gaṅgākūle sa rāghavaḥ |
bharataḥ kālyamutthāya śatrughnamidamabravīt || 1 ||
śatrughnottiṣṭha kiṃ śeṣe niṣādādhipatiṃ guham |
śīghramānaya bhadraṃ te tārayiṣyati vāhinīm || 2 ||
jāgarmi nāhaṃ svapimi tamevā'ryaṃ vicintayan |
ityevamabravīdbhrāttā śatrughno'pi pracoditaḥ || 3 ||
iti saṃvadatorevamanyonyaṃ narasiṃhayoḥ |
āgamya prāñjaliḥ kāle guho bharatamabravīt || 4 ||
kaccitsukhaṃ nadītīre'vātsīḥ kākutstha śarvarīm |
kaccitte saha sainyasya tāvatsarvamanāmayam || 5 ||
guhasya vacanaṃ śrutvā tattu snehādudīritam |
rāmasyānuvaśo vākyaṃ bharato'pīdamabravīt || 6 ||
sukhā na śśarvarī rājan pūjitāścāpi te vayam |
gaṅgāṃ tu naubhirbahvībhirdāśāssantārayantu naḥ || 7 ||
tato guha ssantvaritaṃ śrutvā bharataśāsanam |
prati praviśya nagaraṃ taṃ jñātijanamabravīt || 8 ||
uttiṣṭhata prabudhyadhvaṃ bhadramastu ca vassadā |
nāva ssamanukarṣadhvaṃ tārayiṣyāma vāhinīm || 9 ||
te tathoktā ssamutthāya tvaritā rājaśāsanāt |
pañcanāvāṃ śatānyāśu samāninyussamantataḥ || 10 ||
anyā ssvastikavijñeyā mahāghaṇṭādharā varāḥ |
śobhamānāḥ patākābhiryuktavātāssusaṃhatāḥ || 11 ||
tata ssvastikavijñeyāṃ pāṇḍukambalasaṃvṛtām |
sanandighoṣāṃ kalyāṇīṃ guho nāvamupāharat || 12 ||
tāmāruroha bharataśśatrughnaśca mahābalaḥ |
kausalyā ca sumitrā ca yāścānyā rājayoṣitaḥ || 13 ||
purohitaśca tatpūrvaṃ guravo brāhmaṇāśca ye |
anantaraṃ rājadārāstadaiva śakaṭāpaṇāḥ || 14 ||
āvāsamādīpayatāṃ tīrthaṃ cāpyavagāhatām |
bhāṇḍāni cādadānānāṃ ghoṣastridivamaspṛśat || 15 ||
patākinyastu tā nāvassvayaṃ dāśairadhiṣṭhitāḥ |
vahantyo janamārūḍhaṃ tadā sampeturāśugāḥ || 16 ||
nārīṇāmabhipūrṇā stu kāścit kāścicca vājinām |
kāścidatra vahanti sma yānayugyaṃ mahādhanam || 17 ||
tā ssma gatvā paraṃ tīramavaropya ca taṃ janam |
nivṛttāḥ kāṇḍacitrāṇi kriyante dāśabandhubhiḥ || 18 ||
savaijayantāstu gajā gajārohapracoditāḥ |
taranta ssma prakāśante sadhvajā iva parvatāḥ || 19 ||
nāvastvāruruhuścānye plavaisteru stathāpare |
anye kumbhaghaṭaisteruranyeteruśca bāhubhiḥ || 20 ||
sā puṇyā dhvajinī gaṅgāṃ dāśaissantāritā svayam |
maitre muhūrte prayayau prayāgavanamuttamam || 21 ||
āśvāsayitvā ca camūṃ mahātmā niveśayitvā ca yathopajoṣam |
draṣṭuṃ bharadvājamṛṣipravarya mṛtvigvṛtassanbharataḥ pratasthe || 22 ||
sa brāhmaṇasyā'śramamabhyupetya mahātmano devapurohitasya |
dadarśa ramyoṭajavṛkṣaṣaṇḍaṃ mahadvanaṃ vipravarasya ramyam || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonanavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.