Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकोननवतितमस्सर्गः ।
Shloka 1
उष्य रात्रिं तु तत्रैव गङ्गाकूले स राघवः ।
भरतः काल्यमुत्थाय शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
भरतः काल्यमुत्थाय शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
uṣya rātriṃ tu tatraiva gaṅgākūle sa rāghavaḥ |
bharataḥ kālyamutthāya śatrughnamidamabravīt || 1 ||
bharataḥ kālyamutthāya śatrughnamidamabravīt || 1 ||
Shloka 2
शत्रुघ्नोत्तिष्ठ किं शेषे निषादाधिपतिं गुहम् ।
शीघ्रमानय भद्रं ते तारयिष्यति वाहिनीम् ॥ 2 ॥
शीघ्रमानय भद्रं ते तारयिष्यति वाहिनीम् ॥ 2 ॥
śatrughnottiṣṭha kiṃ śeṣe niṣādādhipatiṃ guham |
śīghramānaya bhadraṃ te tārayiṣyati vāhinīm || 2 ||
śīghramānaya bhadraṃ te tārayiṣyati vāhinīm || 2 ||
Shloka 3
जागर्मि नाहं स्वपिमि तमेवाऽर्यं विचिन्तयन् ।
इत्येवमब्रवीद्भ्रात्ता शत्रुघ्नोऽपि प्रचोदितः ॥ 3 ॥
इत्येवमब्रवीद्भ्रात्ता शत्रुघ्नोऽपि प्रचोदितः ॥ 3 ॥
jāgarmi nāhaṃ svapimi tamevā'ryaṃ vicintayan |
ityevamabravīdbhrāttā śatrughno'pi pracoditaḥ || 3 ||
ityevamabravīdbhrāttā śatrughno'pi pracoditaḥ || 3 ||
इति संवदतोरेवमन्योन्यं नरसिंहयोः ।
आगम्य प्राञ्जलिः काले गुहो भरतमब्रवीत् ॥ 4 ॥
आगम्य प्राञ्जलिः काले गुहो भरतमब्रवीत् ॥ 4 ॥
Shloka 5
कच्चित्सुखं नदीतीरेऽवात्सीः काकुत्स्थ शर्वरीम् ।
कच्चित्ते सह सैन्यस्य तावत्सर्वमनामयम् ॥ 5 ॥
कच्चित्ते सह सैन्यस्य तावत्सर्वमनामयम् ॥ 5 ॥
kaccitsukhaṃ nadītīre'vātsīḥ kākutstha śarvarīm |
kaccitte saha sainyasya tāvatsarvamanāmayam || 5 ||
kaccitte saha sainyasya tāvatsarvamanāmayam || 5 ||
Shloka 6
गुहस्य वचनं श्रुत्वा तत्तु स्नेहादुदीरितम् ।
रामस्यानुवशो वाक्यं भरतोऽपीदमब्रवीत् ॥ 6 ॥
रामस्यानुवशो वाक्यं भरतोऽपीदमब्रवीत् ॥ 6 ॥
guhasya vacanaṃ śrutvā tattu snehādudīritam |
rāmasyānuvaśo vākyaṃ bharato'pīdamabravīt || 6 ||
rāmasyānuvaśo vākyaṃ bharato'pīdamabravīt || 6 ||
Shloka 7
सुखा न श्शर्वरी राजन् पूजिताश्चापि ते वयम् ।
गङ्गां तु नौभिर्बह्वीभिर्दाशास्सन्तारयन्तु नः ॥ 7 ॥
गङ्गां तु नौभिर्बह्वीभिर्दाशास्सन्तारयन्तु नः ॥ 7 ॥
sukhā na śśarvarī rājan pūjitāścāpi te vayam |
gaṅgāṃ tu naubhirbahvībhirdāśāssantārayantu naḥ || 7 ||
gaṅgāṃ tu naubhirbahvībhirdāśāssantārayantu naḥ || 7 ||
Shloka 8
ततो गुह स्सन्त्वरितं श्रुत्वा भरतशासनम् ।
प्रति प्रविश्य नगरं तं ज्ञातिजनमब्रवीत् ॥ 8 ॥
प्रति प्रविश्य नगरं तं ज्ञातिजनमब्रवीत् ॥ 8 ॥
tato guha ssantvaritaṃ śrutvā bharataśāsanam |
prati praviśya nagaraṃ taṃ jñātijanamabravīt || 8 ||
prati praviśya nagaraṃ taṃ jñātijanamabravīt || 8 ||
Shloka 9
उत्तिष्ठत प्रबुध्यध्वं भद्रमस्तु च वस्सदा ।
नाव स्समनुकर्षध्वं तारयिष्याम वाहिनीम् ॥ 9 ॥
नाव स्समनुकर्षध्वं तारयिष्याम वाहिनीम् ॥ 9 ॥
uttiṣṭhata prabudhyadhvaṃ bhadramastu ca vassadā |
nāva ssamanukarṣadhvaṃ tārayiṣyāma vāhinīm || 9 ||
nāva ssamanukarṣadhvaṃ tārayiṣyāma vāhinīm || 9 ||
Shloka 10
ते तथोक्ता स्समुत्थाय त्वरिता राजशासनात् ।
पञ्चनावां शतान्याशु समानिन्युस्समन्ततः ॥ 10 ॥
पञ्चनावां शतान्याशु समानिन्युस्समन्ततः ॥ 10 ॥
te tathoktā ssamutthāya tvaritā rājaśāsanāt |
pañcanāvāṃ śatānyāśu samāninyussamantataḥ || 10 ||
pañcanāvāṃ śatānyāśu samāninyussamantataḥ || 10 ||
Shloka 11
अन्या स्स्वस्तिकविज्ञेया महाघण्टाधरा वराः ।
शोभमानाः पताकाभिर्युक्तवातास्सुसंहताः ॥ 11 ॥
शोभमानाः पताकाभिर्युक्तवातास्सुसंहताः ॥ 11 ॥
anyā ssvastikavijñeyā mahāghaṇṭādharā varāḥ |
śobhamānāḥ patākābhiryuktavātāssusaṃhatāḥ || 11 ||
śobhamānāḥ patākābhiryuktavātāssusaṃhatāḥ || 11 ||
Shloka 12
तत स्स्वस्तिकविज्ञेयां पाण्डुकम्बलसंवृताम् ।
सनन्दिघोषां कल्याणीं गुहो नावमुपाहरत् ॥ 12 ॥
सनन्दिघोषां कल्याणीं गुहो नावमुपाहरत् ॥ 12 ॥
tata ssvastikavijñeyāṃ pāṇḍukambalasaṃvṛtām |
sanandighoṣāṃ kalyāṇīṃ guho nāvamupāharat || 12 ||
sanandighoṣāṃ kalyāṇīṃ guho nāvamupāharat || 12 ||
Shloka 13
तामारुरोह भरतश्शत्रुघ्नश्च महाबलः ।
कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः ॥ 13 ॥
कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः ॥ 13 ॥
tāmāruroha bharataśśatrughnaśca mahābalaḥ |
kausalyā ca sumitrā ca yāścānyā rājayoṣitaḥ || 13 ||
kausalyā ca sumitrā ca yāścānyā rājayoṣitaḥ || 13 ||
Shloka 14
पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवो ब्राह्मणाश्च ये ।
अनन्तरं राजदारास्तदैव शकटापणाः ॥ 14 ॥
अनन्तरं राजदारास्तदैव शकटापणाः ॥ 14 ॥
purohitaśca tatpūrvaṃ guravo brāhmaṇāśca ye |
anantaraṃ rājadārāstadaiva śakaṭāpaṇāḥ || 14 ||
anantaraṃ rājadārāstadaiva śakaṭāpaṇāḥ || 14 ||
Shloka 15
आवासमादीपयतां तीर्थं चाप्यवगाहताम् ।
भाण्डानि चाददानानां घोषस्त्रिदिवमस्पृशत् ॥ 15 ॥
भाण्डानि चाददानानां घोषस्त्रिदिवमस्पृशत् ॥ 15 ॥
āvāsamādīpayatāṃ tīrthaṃ cāpyavagāhatām |
bhāṇḍāni cādadānānāṃ ghoṣastridivamaspṛśat || 15 ||
bhāṇḍāni cādadānānāṃ ghoṣastridivamaspṛśat || 15 ||
Shloka 16
पताकिन्यस्तु ता नावस्स्वयं दाशैरधिष्ठिताः ।
वहन्त्यो जनमारूढं तदा सम्पेतुराशुगाः ॥ 16 ॥
वहन्त्यो जनमारूढं तदा सम्पेतुराशुगाः ॥ 16 ॥
patākinyastu tā nāvassvayaṃ dāśairadhiṣṭhitāḥ |
vahantyo janamārūḍhaṃ tadā sampeturāśugāḥ || 16 ||
vahantyo janamārūḍhaṃ tadā sampeturāśugāḥ || 16 ||
Shloka 17
नारीणामभिपूर्णा स्तु काश्चित् काश्चिच्च वाजिनाम् ।
काश्चिदत्र वहन्ति स्म यानयुग्यं महाधनम् ॥ 17 ॥
काश्चिदत्र वहन्ति स्म यानयुग्यं महाधनम् ॥ 17 ॥
nārīṇāmabhipūrṇā stu kāścit kāścicca vājinām |
kāścidatra vahanti sma yānayugyaṃ mahādhanam || 17 ||
kāścidatra vahanti sma yānayugyaṃ mahādhanam || 17 ||
Shloka 18
ता स्स्म गत्वा परं तीरमवरोप्य च तं जनम् ।
निवृत्ताः काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभिः ॥ 18 ॥
निवृत्ताः काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभिः ॥ 18 ॥
tā ssma gatvā paraṃ tīramavaropya ca taṃ janam |
nivṛttāḥ kāṇḍacitrāṇi kriyante dāśabandhubhiḥ || 18 ||
nivṛttāḥ kāṇḍacitrāṇi kriyante dāśabandhubhiḥ || 18 ||
Shloka 19
सवैजयन्तास्तु गजा गजारोहप्रचोदिताः ।
तरन्त स्स्म प्रकाशन्ते सध्वजा इव पर्वताः ॥ 19 ॥
तरन्त स्स्म प्रकाशन्ते सध्वजा इव पर्वताः ॥ 19 ॥
savaijayantāstu gajā gajārohapracoditāḥ |
taranta ssma prakāśante sadhvajā iva parvatāḥ || 19 ||
taranta ssma prakāśante sadhvajā iva parvatāḥ || 19 ||
Shloka 20
नावस्त्वारुरुहुश्चान्ये प्लवैस्तेरु स्तथापरे ।
अन्ये कुम्भघटैस्तेरुरन्येतेरुश्च बाहुभिः ॥ 20 ॥
अन्ये कुम्भघटैस्तेरुरन्येतेरुश्च बाहुभिः ॥ 20 ॥
nāvastvāruruhuścānye plavaisteru stathāpare |
anye kumbhaghaṭaisteruranyeteruśca bāhubhiḥ || 20 ||
anye kumbhaghaṭaisteruranyeteruśca bāhubhiḥ || 20 ||
Shloka 21
सा पुण्या ध्वजिनी गङ्गां दाशैस्सन्तारिता स्वयम् ।
मैत्रे मुहूर्ते प्रययौ प्रयागवनमुत्तमम् ॥ 21 ॥
मैत्रे मुहूर्ते प्रययौ प्रयागवनमुत्तमम् ॥ 21 ॥
sā puṇyā dhvajinī gaṅgāṃ dāśaissantāritā svayam |
maitre muhūrte prayayau prayāgavanamuttamam || 21 ||
maitre muhūrte prayayau prayāgavanamuttamam || 21 ||
Shloka 22
आश्वासयित्वा च चमूं महात्मा निवेशयित्वा च यथोपजोषम् ।
द्रष्टुं भरद्वाजमृषिप्रवर्य मृत्विग्वृतस्सन्भरतः प्रतस्थे ॥ 22 ॥
द्रष्टुं भरद्वाजमृषिप्रवर्य मृत्विग्वृतस्सन्भरतः प्रतस्थे ॥ 22 ॥
āśvāsayitvā ca camūṃ mahātmā niveśayitvā ca yathopajoṣam |
draṣṭuṃ bharadvājamṛṣipravarya mṛtvigvṛtassanbharataḥ pratasthe || 22 ||
draṣṭuṃ bharadvājamṛṣipravarya mṛtvigvṛtassanbharataḥ pratasthe || 22 ||
Shloka 23
स ब्राह्मणस्याऽश्रममभ्युपेत्य महात्मनो देवपुरोहितस्य ।
ददर्श रम्योटजवृक्षषण्डं महद्वनं विप्रवरस्य रम्यम् ॥ 23 ॥
ददर्श रम्योटजवृक्षषण्डं महद्वनं विप्रवरस्य रम्यम् ॥ 23 ॥
sa brāhmaṇasyā'śramamabhyupetya mahātmano devapurohitasya |
dadarśa ramyoṭajavṛkṣaṣaṇḍaṃ mahadvanaṃ vipravarasya ramyam || 23 ||
dadarśa ramyoṭajavṛkṣaṣaṇḍaṃ mahadvanaṃ vipravarasya ramyam || 23 ||
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोननवतितमस्सर्गः ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकोननवतितमस्सर्गः ।
उष्य रात्रिं तु तत्रैव गङ्गाकूले स राघवः ।
भरतः काल्यमुत्थाय शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
शत्रुघ्नोत्तिष्ठ किं शेषे निषादाधिपतिं गुहम् ।
शीघ्रमानय भद्रं ते तारयिष्यति वाहिनीम् ॥ 2 ॥
जागर्मि नाहं स्वपिमि तमेवाऽर्यं विचिन्तयन् ।
इत्येवमब्रवीद्भ्रात्ता शत्रुघ्नोऽपि प्रचोदितः ॥ 3 ॥
इति संवदतोरेवमन्योन्यं नरसिंहयोः ।
आगम्य प्राञ्जलिः काले गुहो भरतमब्रवीत् ॥ 4 ॥
कच्चित्सुखं नदीतीरेऽवात्सीः काकुत्स्थ शर्वरीम् ।
कच्चित्ते सह सैन्यस्य तावत्सर्वमनामयम् ॥ 5 ॥
गुहस्य वचनं श्रुत्वा तत्तु स्नेहादुदीरितम् ।
रामस्यानुवशो वाक्यं भरतोऽपीदमब्रवीत् ॥ 6 ॥
सुखा न श्शर्वरी राजन् पूजिताश्चापि ते वयम् ।
गङ्गां तु नौभिर्बह्वीभिर्दाशास्सन्तारयन्तु नः ॥ 7 ॥
ततो गुह स्सन्त्वरितं श्रुत्वा भरतशासनम् ।
प्रति प्रविश्य नगरं तं ज्ञातिजनमब्रवीत् ॥ 8 ॥
उत्तिष्ठत प्रबुध्यध्वं भद्रमस्तु च वस्सदा ।
नाव स्समनुकर्षध्वं तारयिष्याम वाहिनीम् ॥ 9 ॥
ते तथोक्ता स्समुत्थाय त्वरिता राजशासनात् ।
पञ्चनावां शतान्याशु समानिन्युस्समन्ततः ॥ 10 ॥
अन्या स्स्वस्तिकविज्ञेया महाघण्टाधरा वराः ।
शोभमानाः पताकाभिर्युक्तवातास्सुसंहताः ॥ 11 ॥
तत स्स्वस्तिकविज्ञेयां पाण्डुकम्बलसंवृताम् ।
सनन्दिघोषां कल्याणीं गुहो नावमुपाहरत् ॥ 12 ॥
तामारुरोह भरतश्शत्रुघ्नश्च महाबलः ।
कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः ॥ 13 ॥
पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवो ब्राह्मणाश्च ये ।
अनन्तरं राजदारास्तदैव शकटापणाः ॥ 14 ॥
आवासमादीपयतां तीर्थं चाप्यवगाहताम् ।
भाण्डानि चाददानानां घोषस्त्रिदिवमस्पृशत् ॥ 15 ॥
पताकिन्यस्तु ता नावस्स्वयं दाशैरधिष्ठिताः ।
वहन्त्यो जनमारूढं तदा सम्पेतुराशुगाः ॥ 16 ॥
नारीणामभिपूर्णा स्तु काश्चित् काश्चिच्च वाजिनाम् ।
काश्चिदत्र वहन्ति स्म यानयुग्यं महाधनम् ॥ 17 ॥
ता स्स्म गत्वा परं तीरमवरोप्य च तं जनम् ।
निवृत्ताः काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभिः ॥ 18 ॥
सवैजयन्तास्तु गजा गजारोहप्रचोदिताः ।
तरन्त स्स्म प्रकाशन्ते सध्वजा इव पर्वताः ॥ 19 ॥
नावस्त्वारुरुहुश्चान्ये प्लवैस्तेरु स्तथापरे ।
अन्ये कुम्भघटैस्तेरुरन्येतेरुश्च बाहुभिः ॥ 20 ॥
सा पुण्या ध्वजिनी गङ्गां दाशैस्सन्तारिता स्वयम् ।
मैत्रे मुहूर्ते प्रययौ प्रयागवनमुत्तमम् ॥ 21 ॥
आश्वासयित्वा च चमूं महात्मा निवेशयित्वा च यथोपजोषम् ।
द्रष्टुं भरद्वाजमृषिप्रवर्य मृत्विग्वृतस्सन्भरतः प्रतस्थे ॥ 22 ॥
स ब्राह्मणस्याऽश्रममभ्युपेत्य महात्मनो देवपुरोहितस्य ।
ददर्श रम्योटजवृक्षषण्डं महद्वनं विप्रवरस्य रम्यम् ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोननवतितमस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.