શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।
અથ એકોનનવતિતમસ્સર્ગઃ ।
ઉષ્ય રાત્રિં તુ તત્રૈવ ગઙ્ગાકૂલે સ રાઘવઃ ।
ભરતઃ કાલ્યમુત્થાય શત્રુઘ્નમિદમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
શત્રુઘ્નોત્તિષ્ઠ કિં શેષે નિષાદાધિપતિં ગુહમ્ ।
શીઘ્રમાનય ભદ્રં તે તારયિષ્યતિ વાહિનીમ્ ॥ 2 ॥
જાગર્મિ નાહં સ્વપિમિ તમેવાઽર્યં વિચિન્તયન્ ।
ઇત્યેવમબ્રવીદ્ભ્રાત્તા શત્રુઘ્નોઽપિ પ્રચોદિતઃ ॥ 3 ॥
ઇતિ સંવદતોરેવમન્યોન્યં નરસિંહયોઃ ।
આગમ્ય પ્રાઞ્જલિઃ કાલે ગુહો ભરતમબ્રવીત્ ॥ 4 ॥
કચ્ચિત્સુખં નદીતીરેઽવાત્સીઃ કાકુત્સ્થ શર્વરીમ્ ।
કચ્ચિત્તે સહ સૈન્યસ્ય તાવત્સર્વમનામયમ્ ॥ 5 ॥
ગુહસ્ય વચનં શ્રુત્વા તત્તુ સ્નેહાદુદીરિતમ્ ।
રામસ્યાનુવશો વાક્યં ભરતોઽપીદમબ્રવીત્ ॥ 6 ॥
સુખા ન શ્શર્વરી રાજન્ પૂજિતાશ્ચાપિ તે વયમ્ ।
ગઙ્ગાં તુ નૌભિર્બહ્વીભિર્દાશાસ્સન્તારયન્તુ નઃ ॥ 7 ॥
તતો ગુહ સ્સન્ત્વરિતં શ્રુત્વા ભરતશાસનમ્ ।
પ્રતિ પ્રવિશ્ય નગરં તં જ્ઞાતિજનમબ્રવીત્ ॥ 8 ॥
ઉત્તિષ્ઠત પ્રબુધ્યધ્વં ભદ્રમસ્તુ ચ વસ્સદા ।
નાવ સ્સમનુકર્ષધ્વં તારયિષ્યામ વાહિનીમ્ ॥ 9 ॥
તે તથોક્તા સ્સમુત્થાય ત્વરિતા રાજશાસનાત્ ।
પઞ્ચનાવાં શતાન્યાશુ સમાનિન્યુસ્સમન્તતઃ ॥ 10 ॥
અન્યા સ્સ્વસ્તિકવિજ્ઞેયા મહાઘણ્ટાધરા વરાઃ ।
શોભમાનાઃ પતાકાભિર્યુક્તવાતાસ્સુસંહતાઃ ॥ 11 ॥
તત સ્સ્વસ્તિકવિજ્ઞેયાં પાણ્ડુકમ્બલસંવૃતામ્ ।
સનન્દિઘોષાં કલ્યાણીં ગુહો નાવમુપાહરત્ ॥ 12 ॥
તામારુરોહ ભરતશ્શત્રુઘ્નશ્ચ મહાબલઃ ।
કૌસલ્યા ચ સુમિત્રા ચ યાશ્ચાન્યા રાજયોષિતઃ ॥ 13 ॥
પુરોહિતશ્ચ તત્પૂર્વં ગુરવો બ્રાહ્મણાશ્ચ યે ।
અનન્તરં રાજદારાસ્તદૈવ શકટાપણાઃ ॥ 14 ॥
આવાસમાદીપયતાં તીર્થં ચાપ્યવગાહતામ્ ।
ભાણ્ડાનિ ચાદદાનાનાં ઘોષસ્ત્રિદિવમસ્પૃશત્ ॥ 15 ॥
પતાકિન્યસ્તુ તા નાવસ્સ્વયં દાશૈરધિષ્ઠિતાઃ ।
વહન્ત્યો જનમારૂઢં તદા સમ્પેતુરાશુગાઃ ॥ 16 ॥
નારીણામભિપૂર્ણા સ્તુ કાશ્ચિત્ કાશ્ચિચ્ચ વાજિનામ્ ।
કાશ્ચિદત્ર વહન્તિ સ્મ યાનયુગ્યં મહાધનમ્ ॥ 17 ॥
તા સ્સ્મ ગત્વા પરં તીરમવરોપ્ય ચ તં જનમ્ ।
નિવૃત્તાઃ કાણ્ડચિત્રાણિ ક્રિયન્તે દાશબન્ધુભિઃ ॥ 18 ॥
સવૈજયન્તાસ્તુ ગજા ગજારોહપ્રચોદિતાઃ ।
તરન્ત સ્સ્મ પ્રકાશન્તે સધ્વજા ઇવ પર્વતાઃ ॥ 19 ॥
નાવસ્ત્વારુરુહુશ્ચાન્યે પ્લવૈસ્તેરુ સ્તથાપરે ।
અન્યે કુમ્ભઘટૈસ્તેરુરન્યેતેરુશ્ચ બાહુભિઃ ॥ 20 ॥
સા પુણ્યા ધ્વજિની ગઙ્ગાં દાશૈસ્સન્તારિતા સ્વયમ્ ।
મૈત્રે મુહૂર્તે પ્રયયૌ પ્રયાગવનમુત્તમમ્ ॥ 21 ॥
આશ્વાસયિત્વા ચ ચમૂં મહાત્મા નિવેશયિત્વા ચ યથોપજોષમ્ ।
દ્રષ્ટું ભરદ્વાજમૃષિપ્રવર્ય મૃત્વિગ્વૃતસ્સન્ભરતઃ પ્રતસ્થે ॥ 22 ॥
સ બ્રાહ્મણસ્યાઽશ્રમમભ્યુપેત્ય મહાત્મનો દેવપુરોહિતસ્ય ।
દદર્શ રમ્યોટજવૃક્ષષણ્ડં મહદ્વનં વિપ્રવરસ્ય રમ્યમ્ ॥ 23 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે એકોનનવતિતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonanavatitamassargaḥ |
uṣya rātriṃ tu tatraiva gaṅgākūle sa rāghavaḥ |
bharataḥ kālyamutthāya śatrughnamidamabravīt || 1 ||
śatrughnottiṣṭha kiṃ śeṣe niṣādādhipatiṃ guham |
śīghramānaya bhadraṃ te tārayiṣyati vāhinīm || 2 ||
jāgarmi nāhaṃ svapimi tamevā'ryaṃ vicintayan |
ityevamabravīdbhrāttā śatrughno'pi pracoditaḥ || 3 ||
iti saṃvadatorevamanyonyaṃ narasiṃhayoḥ |
āgamya prāñjaliḥ kāle guho bharatamabravīt || 4 ||
kaccitsukhaṃ nadītīre'vātsīḥ kākutstha śarvarīm |
kaccitte saha sainyasya tāvatsarvamanāmayam || 5 ||
guhasya vacanaṃ śrutvā tattu snehādudīritam |
rāmasyānuvaśo vākyaṃ bharato'pīdamabravīt || 6 ||
sukhā na śśarvarī rājan pūjitāścāpi te vayam |
gaṅgāṃ tu naubhirbahvībhirdāśāssantārayantu naḥ || 7 ||
tato guha ssantvaritaṃ śrutvā bharataśāsanam |
prati praviśya nagaraṃ taṃ jñātijanamabravīt || 8 ||
uttiṣṭhata prabudhyadhvaṃ bhadramastu ca vassadā |
nāva ssamanukarṣadhvaṃ tārayiṣyāma vāhinīm || 9 ||
te tathoktā ssamutthāya tvaritā rājaśāsanāt |
pañcanāvāṃ śatānyāśu samāninyussamantataḥ || 10 ||
anyā ssvastikavijñeyā mahāghaṇṭādharā varāḥ |
śobhamānāḥ patākābhiryuktavātāssusaṃhatāḥ || 11 ||
tata ssvastikavijñeyāṃ pāṇḍukambalasaṃvṛtām |
sanandighoṣāṃ kalyāṇīṃ guho nāvamupāharat || 12 ||
tāmāruroha bharataśśatrughnaśca mahābalaḥ |
kausalyā ca sumitrā ca yāścānyā rājayoṣitaḥ || 13 ||
purohitaśca tatpūrvaṃ guravo brāhmaṇāśca ye |
anantaraṃ rājadārāstadaiva śakaṭāpaṇāḥ || 14 ||
āvāsamādīpayatāṃ tīrthaṃ cāpyavagāhatām |
bhāṇḍāni cādadānānāṃ ghoṣastridivamaspṛśat || 15 ||
patākinyastu tā nāvassvayaṃ dāśairadhiṣṭhitāḥ |
vahantyo janamārūḍhaṃ tadā sampeturāśugāḥ || 16 ||
nārīṇāmabhipūrṇā stu kāścit kāścicca vājinām |
kāścidatra vahanti sma yānayugyaṃ mahādhanam || 17 ||
tā ssma gatvā paraṃ tīramavaropya ca taṃ janam |
nivṛttāḥ kāṇḍacitrāṇi kriyante dāśabandhubhiḥ || 18 ||
savaijayantāstu gajā gajārohapracoditāḥ |
taranta ssma prakāśante sadhvajā iva parvatāḥ || 19 ||
nāvastvāruruhuścānye plavaisteru stathāpare |
anye kumbhaghaṭaisteruranyeteruśca bāhubhiḥ || 20 ||
sā puṇyā dhvajinī gaṅgāṃ dāśaissantāritā svayam |
maitre muhūrte prayayau prayāgavanamuttamam || 21 ||
āśvāsayitvā ca camūṃ mahātmā niveśayitvā ca yathopajoṣam |
draṣṭuṃ bharadvājamṛṣipravarya mṛtvigvṛtassanbharataḥ pratasthe || 22 ||
sa brāhmaṇasyā'śramamabhyupetya mahātmano devapurohitasya |
dadarśa ramyoṭajavṛkṣaṣaṇḍaṃ mahadvanaṃ vipravarasya ramyam || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonanavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकोननवतितमस्सर्गः ।
उष्य रात्रिं तु तत्रैव गङ्गाकूले स राघवः ।
भरतः काल्यमुत्थाय शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
शत्रुघ्नोत्तिष्ठ किं शेषे निषादाधिपतिं गुहम् ।
शीघ्रमानय भद्रं ते तारयिष्यति वाहिनीम् ॥ 2 ॥
जागर्मि नाहं स्वपिमि तमेवाऽर्यं विचिन्तयन् ।
इत्येवमब्रवीद्भ्रात्ता शत्रुघ्नोऽपि प्रचोदितः ॥ 3 ॥
इति संवदतोरेवमन्योन्यं नरसिंहयोः ।
आगम्य प्राञ्जलिः काले गुहो भरतमब्रवीत् ॥ 4 ॥
कच्चित्सुखं नदीतीरेऽवात्सीः काकुत्स्थ शर्वरीम् ।
कच्चित्ते सह सैन्यस्य तावत्सर्वमनामयम् ॥ 5 ॥
गुहस्य वचनं श्रुत्वा तत्तु स्नेहादुदीरितम् ।
रामस्यानुवशो वाक्यं भरतोऽपीदमब्रवीत् ॥ 6 ॥
सुखा न श्शर्वरी राजन् पूजिताश्चापि ते वयम् ।
गङ्गां तु नौभिर्बह्वीभिर्दाशास्सन्तारयन्तु नः ॥ 7 ॥
ततो गुह स्सन्त्वरितं श्रुत्वा भरतशासनम् ।
प्रति प्रविश्य नगरं तं ज्ञातिजनमब्रवीत् ॥ 8 ॥
उत्तिष्ठत प्रबुध्यध्वं भद्रमस्तु च वस्सदा ।
नाव स्समनुकर्षध्वं तारयिष्याम वाहिनीम् ॥ 9 ॥
ते तथोक्ता स्समुत्थाय त्वरिता राजशासनात् ।
पञ्चनावां शतान्याशु समानिन्युस्समन्ततः ॥ 10 ॥
अन्या स्स्वस्तिकविज्ञेया महाघण्टाधरा वराः ।
शोभमानाः पताकाभिर्युक्तवातास्सुसंहताः ॥ 11 ॥
तत स्स्वस्तिकविज्ञेयां पाण्डुकम्बलसंवृताम् ।
सनन्दिघोषां कल्याणीं गुहो नावमुपाहरत् ॥ 12 ॥
तामारुरोह भरतश्शत्रुघ्नश्च महाबलः ।
कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः ॥ 13 ॥
पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवो ब्राह्मणाश्च ये ।
अनन्तरं राजदारास्तदैव शकटापणाः ॥ 14 ॥
आवासमादीपयतां तीर्थं चाप्यवगाहताम् ।
भाण्डानि चाददानानां घोषस्त्रिदिवमस्पृशत् ॥ 15 ॥
पताकिन्यस्तु ता नावस्स्वयं दाशैरधिष्ठिताः ।
वहन्त्यो जनमारूढं तदा सम्पेतुराशुगाः ॥ 16 ॥
नारीणामभिपूर्णा स्तु काश्चित् काश्चिच्च वाजिनाम् ।
काश्चिदत्र वहन्ति स्म यानयुग्यं महाधनम् ॥ 17 ॥
ता स्स्म गत्वा परं तीरमवरोप्य च तं जनम् ।
निवृत्ताः काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभिः ॥ 18 ॥
सवैजयन्तास्तु गजा गजारोहप्रचोदिताः ।
तरन्त स्स्म प्रकाशन्ते सध्वजा इव पर्वताः ॥ 19 ॥
नावस्त्वारुरुहुश्चान्ये प्लवैस्तेरु स्तथापरे ।
अन्ये कुम्भघटैस्तेरुरन्येतेरुश्च बाहुभिः ॥ 20 ॥
सा पुण्या ध्वजिनी गङ्गां दाशैस्सन्तारिता स्वयम् ।
मैत्रे मुहूर्ते प्रययौ प्रयागवनमुत्तमम् ॥ 21 ॥
आश्वासयित्वा च चमूं महात्मा निवेशयित्वा च यथोपजोषम् ।
द्रष्टुं भरद्वाजमृषिप्रवर्य मृत्विग्वृतस्सन्भरतः प्रतस्थे ॥ 22 ॥
स ब्राह्मणस्याऽश्रममभ्युपेत्य महात्मनो देवपुरोहितस्य ।
ददर्श रम्योटजवृक्षषण्डं महद्वनं विप्रवरस्य रम्यम् ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोननवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonanavatitamassargaḥ |
uṣya rātriṃ tu tatraiva gaṅgākūle sa rāghavaḥ |
bharataḥ kālyamutthāya śatrughnamidamabravīt || 1 ||
śatrughnottiṣṭha kiṃ śeṣe niṣādādhipatiṃ guham |
śīghramānaya bhadraṃ te tārayiṣyati vāhinīm || 2 ||
jāgarmi nāhaṃ svapimi tamevā'ryaṃ vicintayan |
ityevamabravīdbhrāttā śatrughno'pi pracoditaḥ || 3 ||
iti saṃvadatorevamanyonyaṃ narasiṃhayoḥ |
āgamya prāñjaliḥ kāle guho bharatamabravīt || 4 ||
kaccitsukhaṃ nadītīre'vātsīḥ kākutstha śarvarīm |
kaccitte saha sainyasya tāvatsarvamanāmayam || 5 ||
guhasya vacanaṃ śrutvā tattu snehādudīritam |
rāmasyānuvaśo vākyaṃ bharato'pīdamabravīt || 6 ||
sukhā na śśarvarī rājan pūjitāścāpi te vayam |
gaṅgāṃ tu naubhirbahvībhirdāśāssantārayantu naḥ || 7 ||
tato guha ssantvaritaṃ śrutvā bharataśāsanam |
prati praviśya nagaraṃ taṃ jñātijanamabravīt || 8 ||
uttiṣṭhata prabudhyadhvaṃ bhadramastu ca vassadā |
nāva ssamanukarṣadhvaṃ tārayiṣyāma vāhinīm || 9 ||
te tathoktā ssamutthāya tvaritā rājaśāsanāt |
pañcanāvāṃ śatānyāśu samāninyussamantataḥ || 10 ||
anyā ssvastikavijñeyā mahāghaṇṭādharā varāḥ |
śobhamānāḥ patākābhiryuktavātāssusaṃhatāḥ || 11 ||
tata ssvastikavijñeyāṃ pāṇḍukambalasaṃvṛtām |
sanandighoṣāṃ kalyāṇīṃ guho nāvamupāharat || 12 ||
tāmāruroha bharataśśatrughnaśca mahābalaḥ |
kausalyā ca sumitrā ca yāścānyā rājayoṣitaḥ || 13 ||
purohitaśca tatpūrvaṃ guravo brāhmaṇāśca ye |
anantaraṃ rājadārāstadaiva śakaṭāpaṇāḥ || 14 ||
āvāsamādīpayatāṃ tīrthaṃ cāpyavagāhatām |
bhāṇḍāni cādadānānāṃ ghoṣastridivamaspṛśat || 15 ||
patākinyastu tā nāvassvayaṃ dāśairadhiṣṭhitāḥ |
vahantyo janamārūḍhaṃ tadā sampeturāśugāḥ || 16 ||
nārīṇāmabhipūrṇā stu kāścit kāścicca vājinām |
kāścidatra vahanti sma yānayugyaṃ mahādhanam || 17 ||
tā ssma gatvā paraṃ tīramavaropya ca taṃ janam |
nivṛttāḥ kāṇḍacitrāṇi kriyante dāśabandhubhiḥ || 18 ||
savaijayantāstu gajā gajārohapracoditāḥ |
taranta ssma prakāśante sadhvajā iva parvatāḥ || 19 ||
nāvastvāruruhuścānye plavaisteru stathāpare |
anye kumbhaghaṭaisteruranyeteruśca bāhubhiḥ || 20 ||
sā puṇyā dhvajinī gaṅgāṃ dāśaissantāritā svayam |
maitre muhūrte prayayau prayāgavanamuttamam || 21 ||
āśvāsayitvā ca camūṃ mahātmā niveśayitvā ca yathopajoṣam |
draṣṭuṃ bharadvājamṛṣipravarya mṛtvigvṛtassanbharataḥ pratasthe || 22 ||
sa brāhmaṇasyā'śramamabhyupetya mahātmano devapurohitasya |
dadarśa ramyoṭajavṛkṣaṣaṇḍaṃ mahadvanaṃ vipravarasya ramyam || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonanavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.