શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।
અથ અષ્ટત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
તસ્યાં ચીરં વસાનાયાં નાથવત્યામનાથવત્ ।
પ્રચુક્રોશ જનસ્સર્વો ધિક્ત્વાં દશરથં ત્વિતિ ॥ 1 ॥
તેન તત્ર પ્રણાદેન દુઃખિતસ્સ મહીપતિઃ ।
ચિચ્છેદ જીવિતે શ્રદ્ધાં ધર્મે યશસિ ચાત્મનઃ ॥ 2 ॥
સ નિઃશ્વસ્યોષ્ણમૈક્ષ્વાક સ્તાં ભાર્યામિદમબ્રવીત્ ।
કૈકેયિ કુશચીરેણ ન સીતા ગન્તુમર્હતિ ॥ 3 ॥
સુકુમારી ચ બાલા ચ સતતં ચ સુખોચિતા ।
નેયં વનસ્ય યોગ્યેતિ સત્યમાહ ગુરુર્મમ ॥ 4 ॥
ઇયં હિ કસ્યાપકરોતિ કિઞ્ચિ ત્તપસ્વિની રાજવરસ્ય કન્યા ।
યા ચીરમાસાદ્ય જનસ્ય મધ્યે સ્થિતા વિસઞ્જ્ઞાશ્રમણીવ કાચિત્ ॥ 5 ॥
ચીરાણ્યપાસ્યાજ્જનકસ્ય કન્યા નેયં પ્રતિજ્ઞા મમ દત્તપૂર્વા ।
યથાસુખં ગચ્છતુ રાજપુત્રી વનં સમગ્રા સહ સર્વરત્નૈઃ ॥ 6 ॥
અજીવનાર્હેણ મયા નૃશંસા કૃતા પ્રતિજ્ઞા નિયમેન તાવત્ ।
તવયા હિ બાલ્યાત્ પ્રતિપન્નમેતત્ તન્માં દહેદ્વેણુમિવાત્મપુષ્પમ્ ॥ 7 ॥
રામેણ યદિ તે પાપે કિઞ્ચિત્કૃતમશોભનમ્ ।
અપકારઃ ક ઇહ તે વૈદેહ્યા દર્શિતોઽધમે ॥ 8 ॥
મૃગીવોત્ફુલ્લનયના મૃદુશીલા તપસ્વીની ।
અપકારં કમિહ તે કરોતિ જનકાત્મજા ॥ 9 ॥
નનુ પર્યાપ્ત મેતત્તે પાપે રામવિવાસનમ્ ।
કિમેભિઃ કૃપણૈર્ભૂયઃ પાતકૈરપિ તે કૃતૈઃ ॥ 10 ॥
પ્રતિજ્ઞાતં મયા તાવત્ ત્વયોક્તં દેવિ શૃણ્વતા ।
રામં યદભિષેકાય ત્વમિહાગતમબ્રવીઃ ॥ 11 ॥
તત્ત્વેતત્સમતિક્રમ્ય નિરયં ગન્તુમિચ્છસિ ।
મૈથિલીમપિ યા હિ ત્વમીક્ષસે ચીરવાસિનીમ્ ॥ 12 ॥
ઇતીવ રાજા વિલપન્મહાત્મા શોકસ્ય નાન્તં સ દદર્શ કિઞ્ચિત્ ।
ભૃશાતુરત્વાચ્ચ પપાત ભૂમૌ તેનૈવ પુત્રવ્યસનેન મગ્નઃ ॥ 13 ॥
એવં બ્રુવન્તં પિતરં રામસ્સમ્પ્રસ્થિતો વનમ્ ।
અવાક્છિરસમાસીનમિદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 14 ॥
યં ધાર્મિક કૌશલ્યા મમ માતા યશસ્વિની ।
વૃદ્ધા ચાક્ષુદ્રશીલા ચ ન ચ ત્વાં દેવ ગર્હતે ॥ 15 ॥
મયા વિહીનાં વરદ પ્રપન્નાં શોકસાગરમ્ ।
અદૃષ્ટપૂર્વવ્યસનાં ભૂયસ્સમ્મન્તુમર્હસિ ॥ 16 ॥
પુત્રશોકં યથા નર્ચ્છેત્ત્વયા પૂજ્યેન પૂજિતા ।
માં હિ સઞ્ચિન્તયન્તી સા ત્વયિ જીવેત્તપસ્વિની ॥ 17 ॥
ઇમાં મહેન્ન્દ્રોપમ જાતગર્ધિનીં તથા વિધાતું જનનીં મમાર્હસિ ।
યથા વનસ્થે મયિ શોકકર્શિતા ન જીવિતં ન્યસ્ય યમક્ષયં વ્રજેત્ ॥ 18 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે અષ્ટત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭatriṃśassargaḥ |
tasyāṃ cīraṃ vasānāyāṃ nāthavatyāmanāthavat |
pracukrośa janassarvo dhiktvāṃ daśarathaṃ tviti || 1 ||
tena tatra praṇādena duḥkhitassa mahīpatiḥ |
ciccheda jīvite śraddhāṃ dharme yaśasi cātmanaḥ || 2 ||
sa niḥśvasyoṣṇamaikṣvāka stāṃ bhāryāmidamabravīt |
kaikeyi kuśacīreṇa na sītā gantumarhati || 3 ||
sukumārī ca bālā ca satataṃ ca sukhocitā |
neyaṃ vanasya yogyeti satyamāha gururmama || 4 ||
iyaṃ hi kasyāpakaroti kiñci ttapasvinī rājavarasya kanyā |
yā cīramāsādya janasya madhye sthitā visañjñāśramaṇīva kācit || 5 ||
cīrāṇyapāsyājjanakasya kanyā neyaṃ pratijñā mama dattapūrvā |
yathāsukhaṃ gacchatu rājaputrī vanaṃ samagrā saha sarvaratnaiḥ || 6 ||
ajīvanārheṇa mayā nṛśaṃsā kṛtā pratijñā niyamena tāvat |
tavayā hi bālyāt pratipannametat tanmāṃ dahedveṇumivātmapuṣpam || 7 ||
rāmeṇa yadi te pāpe kiñcitkṛtamaśobhanam |
apakāraḥ ka iha te vaidehyā darśito'dhame || 8 ||
mṛgīvotphullanayanā mṛduśīlā tapasvīnī |
apakāraṃ kamiha te karoti janakātmajā || 9 ||
nanu paryāpta metatte pāpe rāmavivāsanam |
kimebhiḥ kṛpaṇairbhūyaḥ pātakairapi te kṛtaiḥ || 10 ||
pratijñātaṃ mayā tāvat tvayoktaṃ devi śṛṇvatā |
rāmaṃ yadabhiṣekāya tvamihāgatamabravīḥ || 11 ||
tattvetatsamatikramya nirayaṃ gantumicchasi |
maithilīmapi yā hi tvamīkṣase cīravāsinīm || 12 ||
itīva rājā vilapanmahātmā śokasya nāntaṃ sa dadarśa kiñcit |
bhṛśāturatvācca papāta bhūmau tenaiva putravyasanena magnaḥ || 13 ||
evaṃ bruvantaṃ pitaraṃ rāmassamprasthito vanam |
avākchirasamāsīnamidaṃ vacanamabravīt || 14 ||
yaṃ dhārmika kauśalyā mama mātā yaśasvinī |
vṛddhā cākṣudraśīlā ca na ca tvāṃ deva garhate || 15 ||
mayā vihīnāṃ varada prapannāṃ śokasāgaram |
adṛṣṭapūrvavyasanāṃ bhūyassammantumarhasi || 16 ||
putraśokaṃ yathā narcchettvayā pūjyena pūjitā |
māṃ hi sañcintayantī sā tvayi jīvettapasvinī || 17 ||
imāṃ mahenndropama jātagardhinīṃ tathā vidhātuṃ jananīṃ mamārhasi |
yathā vanasthe mayi śokakarśitā na jīvitaṃ nyasya yamakṣayaṃ vrajet || 18 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ अष्टत्रिंशस्सर्गः ।
तस्यां चीरं वसानायां नाथवत्यामनाथवत् ।
प्रचुक्रोश जनस्सर्वो धिक्त्वां दशरथं त्विति ॥ 1 ॥
तेन तत्र प्रणादेन दुःखितस्स महीपतिः ।
चिच्छेद जीविते श्रद्धां धर्मे यशसि चात्मनः ॥ 2 ॥
स निःश्वस्योष्णमैक्ष्वाक स्तां भार्यामिदमब्रवीत् ।
कैकेयि कुशचीरेण न सीता गन्तुमर्हति ॥ 3 ॥
सुकुमारी च बाला च सततं च सुखोचिता ।
नेयं वनस्य योग्येति सत्यमाह गुरुर्मम ॥ 4 ॥
इयं हि कस्यापकरोति किञ्चि त्तपस्विनी राजवरस्य कन्या ।
या चीरमासाद्य जनस्य मध्ये स्थिता विसञ्ज्ञाश्रमणीव काचित् ॥ 5 ॥
चीराण्यपास्याज्जनकस्य कन्या नेयं प्रतिज्ञा मम दत्तपूर्वा ।
यथासुखं गच्छतु राजपुत्री वनं समग्रा सह सर्वरत्नैः ॥ 6 ॥
अजीवनार्हेण मया नृशंसा कृता प्रतिज्ञा नियमेन तावत् ।
तवया हि बाल्यात् प्रतिपन्नमेतत् तन्मां दहेद्वेणुमिवात्मपुष्पम् ॥ 7 ॥
रामेण यदि ते पापे किञ्चित्कृतमशोभनम् ।
अपकारः क इह ते वैदेह्या दर्शितोऽधमे ॥ 8 ॥
मृगीवोत्फुल्लनयना मृदुशीला तपस्वीनी ।
अपकारं कमिह ते करोति जनकात्मजा ॥ 9 ॥
ननु पर्याप्त मेतत्ते पापे रामविवासनम् ।
किमेभिः कृपणैर्भूयः पातकैरपि ते कृतैः ॥ 10 ॥
प्रतिज्ञातं मया तावत् त्वयोक्तं देवि शृण्वता ।
रामं यदभिषेकाय त्वमिहागतमब्रवीः ॥ 11 ॥
तत्त्वेतत्समतिक्रम्य निरयं गन्तुमिच्छसि ।
मैथिलीमपि या हि त्वमीक्षसे चीरवासिनीम् ॥ 12 ॥
इतीव राजा विलपन्महात्मा शोकस्य नान्तं स ददर्श किञ्चित् ।
भृशातुरत्वाच्च पपात भूमौ तेनैव पुत्रव्यसनेन मग्नः ॥ 13 ॥
एवं ब्रुवन्तं पितरं रामस्सम्प्रस्थितो वनम् ।
अवाक्छिरसमासीनमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 14 ॥
यं धार्मिक कौशल्या मम माता यशस्विनी ।
वृद्धा चाक्षुद्रशीला च न च त्वां देव गर्हते ॥ 15 ॥
मया विहीनां वरद प्रपन्नां शोकसागरम् ।
अदृष्टपूर्वव्यसनां भूयस्सम्मन्तुमर्हसि ॥ 16 ॥
पुत्रशोकं यथा नर्च्छेत्त्वया पूज्येन पूजिता ।
मां हि सञ्चिन्तयन्ती सा त्वयि जीवेत्तपस्विनी ॥ 17 ॥
इमां महेन्न्द्रोपम जातगर्धिनीं तथा विधातुं जननीं ममार्हसि ।
यथा वनस्थे मयि शोककर्शिता न जीवितं न्यस्य यमक्षयं व्रजेत् ॥ 18 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अष्टत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭatriṃśassargaḥ |
tasyāṃ cīraṃ vasānāyāṃ nāthavatyāmanāthavat |
pracukrośa janassarvo dhiktvāṃ daśarathaṃ tviti || 1 ||
tena tatra praṇādena duḥkhitassa mahīpatiḥ |
ciccheda jīvite śraddhāṃ dharme yaśasi cātmanaḥ || 2 ||
sa niḥśvasyoṣṇamaikṣvāka stāṃ bhāryāmidamabravīt |
kaikeyi kuśacīreṇa na sītā gantumarhati || 3 ||
sukumārī ca bālā ca satataṃ ca sukhocitā |
neyaṃ vanasya yogyeti satyamāha gururmama || 4 ||
iyaṃ hi kasyāpakaroti kiñci ttapasvinī rājavarasya kanyā |
yā cīramāsādya janasya madhye sthitā visañjñāśramaṇīva kācit || 5 ||
cīrāṇyapāsyājjanakasya kanyā neyaṃ pratijñā mama dattapūrvā |
yathāsukhaṃ gacchatu rājaputrī vanaṃ samagrā saha sarvaratnaiḥ || 6 ||
ajīvanārheṇa mayā nṛśaṃsā kṛtā pratijñā niyamena tāvat |
tavayā hi bālyāt pratipannametat tanmāṃ dahedveṇumivātmapuṣpam || 7 ||
rāmeṇa yadi te pāpe kiñcitkṛtamaśobhanam |
apakāraḥ ka iha te vaidehyā darśito'dhame || 8 ||
mṛgīvotphullanayanā mṛduśīlā tapasvīnī |
apakāraṃ kamiha te karoti janakātmajā || 9 ||
nanu paryāpta metatte pāpe rāmavivāsanam |
kimebhiḥ kṛpaṇairbhūyaḥ pātakairapi te kṛtaiḥ || 10 ||
pratijñātaṃ mayā tāvat tvayoktaṃ devi śṛṇvatā |
rāmaṃ yadabhiṣekāya tvamihāgatamabravīḥ || 11 ||
tattvetatsamatikramya nirayaṃ gantumicchasi |
maithilīmapi yā hi tvamīkṣase cīravāsinīm || 12 ||
itīva rājā vilapanmahātmā śokasya nāntaṃ sa dadarśa kiñcit |
bhṛśāturatvācca papāta bhūmau tenaiva putravyasanena magnaḥ || 13 ||
evaṃ bruvantaṃ pitaraṃ rāmassamprasthito vanam |
avākchirasamāsīnamidaṃ vacanamabravīt || 14 ||
yaṃ dhārmika kauśalyā mama mātā yaśasvinī |
vṛddhā cākṣudraśīlā ca na ca tvāṃ deva garhate || 15 ||
mayā vihīnāṃ varada prapannāṃ śokasāgaram |
adṛṣṭapūrvavyasanāṃ bhūyassammantumarhasi || 16 ||
putraśokaṃ yathā narcchettvayā pūjyena pūjitā |
māṃ hi sañcintayantī sā tvayi jīvettapasvinī || 17 ||
imāṃ mahenndropama jātagardhinīṃ tathā vidhātuṃ jananīṃ mamārhasi |
yathā vanasthe mayi śokakarśitā na jīvitaṃ nyasya yamakṣayaṃ vrajet || 18 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.