શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।
અથ એકોનવિંશત્યધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।
અનસૂયા તુ ધર્મજ્ઞા શ્રુત્વા તાં મહતીં કથામ્ ।
પર્યષ્વજત બાહુભ્યાં શિરસ્યાઘ્રાય મૈથિલીમ્ ॥ 1 ॥
વ્યક્તાક્ષરપદં ચિત્રં ભાષિતં મધુરં ત્વયા ।
યથા સ્વયંવરં વૃત્તં તત્સર્વં હિ શ્રુતં મયા ॥ 2 ॥
રમેઽહં કથયા તે તુ દૃઢં મધુરભાષિણિ ।
રવિરસ્તઙ્ગતશ્શ્રીમાનુપોહ્ય રજનીં શિવામ્ ॥ 3 ॥
દિવસં પ્રતિકીર્ણાનામાહારાર્થં પતત્રિણામ્ ।
સન્ધ્યાકાલે નિલીનાનાં નિદ્રાર્થં શ્રૂયતે ધ્વનિઃ ॥ 4 ॥
એતે ચાપ્યભિષેકાર્દ્રા મુનયઃ કલશોદ્યતાઃ ।
સહિતા ઉપવર્તન્તે સલિલાપ્લુતવલ્કલાઃ ॥ 5 ॥
ઋષીણામગ્નિહોત્રેષુ હુતેષુ વિધિપૂર્વકમ્ ।
કપોતાઙ્ગારુણો ધૂમો દૃશ્યતે પવનોદ્ધતઃ ॥ 6 ॥
અલ્પપર્ણા હિ તરવો ઘનીભૂતાસ્સમન્તતઃ ।
વિપ્રકૃષ્ટેન્દ્રિયે દેશેઽસ્મિન્ન પ્રકાશન્તિ વૈ દિશઃ ॥ 7 ॥
રજનીચરસત્ત્વાનિ પ્રચરન્તિ સમન્તતઃ ।
તપોવનમૃગા હ્યેતે વેદિતીર્થેષુ શેરતે ॥ 8 ॥
સમ્પ્રવૃત્તાનિશા સીતે નક્ષત્રસમલઙ્કૃતા ।
જ્યોત્સ્નાપ્રાવરણશ્ચન્દ્રો દૃશ્યતેઽભ્યુદિતોઽમ્બરે ॥ 9 ॥
ગમ્યતામનુજાનામિ રામસ્યાનુચરી ભવ ।
કથાયન્ત્યા હિ મધુરં ત્વયાઽહં પરિતોષિતા ॥ 10 ॥
અલઙ્કુરુ ચ તાવત્ત્વં પ્રત્યક્ષં મમ મૈથિલિ ।
પ્રીતિં જનય મે વત્સે દિવ્યાલઙ્કારશોભિતા ॥ 11 ॥
સા તથા સમલઙ્કૃત્ય સીતા સુરસુતોપમા ।
પ્રણમ્ય શિરસા તસ્યૈ રામં ત્વભિમુખી યયૌ ॥ 12 ॥
તથા તુ ભૂષિતાં સીતાં દદર્શ વદતાં વરઃ ।
રાઘવઃ પ્રીતિદાનેન તપસ્વિન્યા જહર્ષ ચ ॥ 13 ॥
ન્યવેદયત્તતસ્સર્વં સીતા રામાય મૈથિલી ।
પ્રીતિદાનં તપસ્વિન્યા વસનાભરણસ્રજમ્ ॥ 14 ॥
પ્રહૃષ્ટસ્ત્વભવદ્રામો લક્ષ્મણશ્ચ મહારથઃ ।
મૈથિલ્યાસ્સત્ક્રિયાં દૃષ્ટ્વા માનુષેષુ સુદુર્લભામ્ ॥ 15 ॥
તતસ્તાં શર્વરીં પ્રીતઃ પુણ્યાં શશિનિભાનનઃ ।
અર્ચિતસ્તાપસૈ સ્સિદ્ધૈરુવાસ રઘુનન્દનઃ ॥ 16 ॥
તસ્યાં રાત્ર્યાં વ્યતીતાયામભિષિચ્ય હુતાગ્નિકાન્ ।
આપૃચ્છેતાં નરવ્યાઘ્રૌ તાપસાન્વનગોચરાન્ ॥ 17 ॥
તાવૂચુસ્તે વનચરાસ્તાપસા ધર્મચારિણઃ ।
વનસ્ય તસ્ય સઞ્ચારં રાક્ષસૈસ્સમભિપ્લુતમ્ ॥ 18 ॥
રક્ષાંસિ પુરુષાદાનિ નાનારૂપાણિ રાઘવ ।
વસન્ત્યસ્મિન્મહારણ્યે વ્યાલાશ્ચ રુધિરાશનાઃ ॥ 19 ॥
ઉચ્છિષ્ટં વા પ્રમત્તં વા તાપસં ધર્મચારિણમ્ ।
અદન્ત્યસ્મિન્મહારણ્યે તાન્નિવારય રાઘવ ॥ 20 ॥
એષ પન્થા મહર્ષીણાં ફલાન્યાહરતાં વને ।
અનેન તુ વનં દુર્ગં ગન્તું રાઘવ તે ક્ષમમ્ ॥ 21 ॥
ઇતીવ તૈઃ પ્રાઞ્જલિભિસ્તપસ્વિભિર્દ્વિજૈઃ કૃતસ્વસ્ત્યયનઃ પરન્તપઃ ।
વનં સભાર્યઃ પ્રવિવેશ રાઘવસ્સલક્ષ્મણસ્સૂર્ય ઇવાભ્રમણ્ડલમ્ ॥ 22 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે એકોનવિંશત્યધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
anasūyā tu dharmajñā śrutvā tāṃ mahatīṃ kathām |
paryaṣvajata bāhubhyāṃ śirasyāghrāya maithilīm || 1 ||
vyaktākṣarapadaṃ citraṃ bhāṣitaṃ madhuraṃ tvayā |
yathā svayaṃvaraṃ vṛttaṃ tatsarvaṃ hi śrutaṃ mayā || 2 ||
rame'haṃ kathayā te tu dṛḍhaṃ madhurabhāṣiṇi |
ravirastaṅgataśśrīmānupohya rajanīṃ śivām || 3 ||
divasaṃ pratikīrṇānāmāhārārthaṃ patatriṇām |
sandhyākāle nilīnānāṃ nidrārthaṃ śrūyate dhvaniḥ || 4 ||
ete cāpyabhiṣekārdrā munayaḥ kalaśodyatāḥ |
sahitā upavartante salilāplutavalkalāḥ || 5 ||
ṛṣīṇāmagnihotreṣu huteṣu vidhipūrvakam |
kapotāṅgāruṇo dhūmo dṛśyate pavanoddhataḥ || 6 ||
alpaparṇā hi taravo ghanībhūtāssamantataḥ |
viprakṛṣṭendriye deśe'sminna prakāśanti vai diśaḥ || 7 ||
rajanīcarasattvāni pracaranti samantataḥ |
tapovanamṛgā hyete veditīrtheṣu śerate || 8 ||
sampravṛttāniśā sīte nakṣatrasamalaṅkṛtā |
jyotsnāprāvaraṇaścandro dṛśyate'bhyudito'mbare || 9 ||
gamyatāmanujānāmi rāmasyānucarī bhava |
kathāyantyā hi madhuraṃ tvayā'haṃ paritoṣitā || 10 ||
alaṅkuru ca tāvattvaṃ pratyakṣaṃ mama maithili |
prītiṃ janaya me vatse divyālaṅkāraśobhitā || 11 ||
sā tathā samalaṅkṛtya sītā surasutopamā |
praṇamya śirasā tasyai rāmaṃ tvabhimukhī yayau || 12 ||
tathā tu bhūṣitāṃ sītāṃ dadarśa vadatāṃ varaḥ |
rāghavaḥ prītidānena tapasvinyā jaharṣa ca || 13 ||
nyavedayattatassarvaṃ sītā rāmāya maithilī |
prītidānaṃ tapasvinyā vasanābharaṇasrajam || 14 ||
prahṛṣṭastvabhavadrāmo lakṣmaṇaśca mahārathaḥ |
maithilyāssatkriyāṃ dṛṣṭvā mānuṣeṣu sudurlabhām || 15 ||
tatastāṃ śarvarīṃ prītaḥ puṇyāṃ śaśinibhānanaḥ |
arcitastāpasai ssiddhairuvāsa raghunandanaḥ || 16 ||
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāmabhiṣicya hutāgnikān |
āpṛcchetāṃ naravyāghrau tāpasānvanagocarān || 17 ||
tāvūcuste vanacarāstāpasā dharmacāriṇaḥ |
vanasya tasya sañcāraṃ rākṣasaissamabhiplutam || 18 ||
rakṣāṃsi puruṣādāni nānārūpāṇi rāghava |
vasantyasminmahāraṇye vyālāśca rudhirāśanāḥ || 19 ||
ucchiṣṭaṃ vā pramattaṃ vā tāpasaṃ dharmacāriṇam |
adantyasminmahāraṇye tānnivāraya rāghava || 20 ||
eṣa panthā maharṣīṇāṃ phalānyāharatāṃ vane |
anena tu vanaṃ durgaṃ gantuṃ rāghava te kṣamam || 21 ||
itīva taiḥ prāñjalibhistapasvibhirdvijaiḥ kṛtasvastyayanaḥ parantapaḥ |
vanaṃ sabhāryaḥ praviveśa rāghavassalakṣmaṇassūrya ivābhramaṇḍalam || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकोनविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
अनसूया तु धर्मज्ञा श्रुत्वा तां महतीं कथाम् ।
पर्यष्वजत बाहुभ्यां शिरस्याघ्राय मैथिलीम् ॥ 1 ॥
व्यक्ताक्षरपदं चित्रं भाषितं मधुरं त्वया ।
यथा स्वयंवरं वृत्तं तत्सर्वं हि श्रुतं मया ॥ 2 ॥
रमेऽहं कथया ते तु दृढं मधुरभाषिणि ।
रविरस्तङ्गतश्श्रीमानुपोह्य रजनीं शिवाम् ॥ 3 ॥
दिवसं प्रतिकीर्णानामाहारार्थं पतत्रिणाम् ।
सन्ध्याकाले निलीनानां निद्रार्थं श्रूयते ध्वनिः ॥ 4 ॥
एते चाप्यभिषेकार्द्रा मुनयः कलशोद्यताः ।
सहिता उपवर्तन्ते सलिलाप्लुतवल्कलाः ॥ 5 ॥
ऋषीणामग्निहोत्रेषु हुतेषु विधिपूर्वकम् ।
कपोताङ्गारुणो धूमो दृश्यते पवनोद्धतः ॥ 6 ॥
अल्पपर्णा हि तरवो घनीभूतास्समन्ततः ।
विप्रकृष्टेन्द्रिये देशेऽस्मिन्न प्रकाशन्ति वै दिशः ॥ 7 ॥
रजनीचरसत्त्वानि प्रचरन्ति समन्ततः ।
तपोवनमृगा ह्येते वेदितीर्थेषु शेरते ॥ 8 ॥
सम्प्रवृत्तानिशा सीते नक्षत्रसमलङ्कृता ।
ज्योत्स्नाप्रावरणश्चन्द्रो दृश्यतेऽभ्युदितोऽम्बरे ॥ 9 ॥
गम्यतामनुजानामि रामस्यानुचरी भव ।
कथायन्त्या हि मधुरं त्वयाऽहं परितोषिता ॥ 10 ॥
अलङ्कुरु च तावत्त्वं प्रत्यक्षं मम मैथिलि ।
प्रीतिं जनय मे वत्से दिव्यालङ्कारशोभिता ॥ 11 ॥
सा तथा समलङ्कृत्य सीता सुरसुतोपमा ।
प्रणम्य शिरसा तस्यै रामं त्वभिमुखी ययौ ॥ 12 ॥
तथा तु भूषितां सीतां ददर्श वदतां वरः ।
राघवः प्रीतिदानेन तपस्विन्या जहर्ष च ॥ 13 ॥
न्यवेदयत्ततस्सर्वं सीता रामाय मैथिली ।
प्रीतिदानं तपस्विन्या वसनाभरणस्रजम् ॥ 14 ॥
प्रहृष्टस्त्वभवद्रामो लक्ष्मणश्च महारथः ।
मैथिल्यास्सत्क्रियां दृष्ट्वा मानुषेषु सुदुर्लभाम् ॥ 15 ॥
ततस्तां शर्वरीं प्रीतः पुण्यां शशिनिभाननः ।
अर्चितस्तापसै स्सिद्धैरुवास रघुनन्दनः ॥ 16 ॥
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामभिषिच्य हुताग्निकान् ।
आपृच्छेतां नरव्याघ्रौ तापसान्वनगोचरान् ॥ 17 ॥
तावूचुस्ते वनचरास्तापसा धर्मचारिणः ।
वनस्य तस्य सञ्चारं राक्षसैस्समभिप्लुतम् ॥ 18 ॥
रक्षांसि पुरुषादानि नानारूपाणि राघव ।
वसन्त्यस्मिन्महारण्ये व्यालाश्च रुधिराशनाः ॥ 19 ॥
उच्छिष्टं वा प्रमत्तं वा तापसं धर्मचारिणम् ।
अदन्त्यस्मिन्महारण्ये तान्निवारय राघव ॥ 20 ॥
एष पन्था महर्षीणां फलान्याहरतां वने ।
अनेन तु वनं दुर्गं गन्तुं राघव ते क्षमम् ॥ 21 ॥
इतीव तैः प्राञ्जलिभिस्तपस्विभिर्द्विजैः कृतस्वस्त्ययनः परन्तपः ।
वनं सभार्यः प्रविवेश राघवस्सलक्ष्मणस्सूर्य इवाभ्रमण्डलम् ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोनविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |
anasūyā tu dharmajñā śrutvā tāṃ mahatīṃ kathām |
paryaṣvajata bāhubhyāṃ śirasyāghrāya maithilīm || 1 ||
vyaktākṣarapadaṃ citraṃ bhāṣitaṃ madhuraṃ tvayā |
yathā svayaṃvaraṃ vṛttaṃ tatsarvaṃ hi śrutaṃ mayā || 2 ||
rame'haṃ kathayā te tu dṛḍhaṃ madhurabhāṣiṇi |
ravirastaṅgataśśrīmānupohya rajanīṃ śivām || 3 ||
divasaṃ pratikīrṇānāmāhārārthaṃ patatriṇām |
sandhyākāle nilīnānāṃ nidrārthaṃ śrūyate dhvaniḥ || 4 ||
ete cāpyabhiṣekārdrā munayaḥ kalaśodyatāḥ |
sahitā upavartante salilāplutavalkalāḥ || 5 ||
ṛṣīṇāmagnihotreṣu huteṣu vidhipūrvakam |
kapotāṅgāruṇo dhūmo dṛśyate pavanoddhataḥ || 6 ||
alpaparṇā hi taravo ghanībhūtāssamantataḥ |
viprakṛṣṭendriye deśe'sminna prakāśanti vai diśaḥ || 7 ||
rajanīcarasattvāni pracaranti samantataḥ |
tapovanamṛgā hyete veditīrtheṣu śerate || 8 ||
sampravṛttāniśā sīte nakṣatrasamalaṅkṛtā |
jyotsnāprāvaraṇaścandro dṛśyate'bhyudito'mbare || 9 ||
gamyatāmanujānāmi rāmasyānucarī bhava |
kathāyantyā hi madhuraṃ tvayā'haṃ paritoṣitā || 10 ||
alaṅkuru ca tāvattvaṃ pratyakṣaṃ mama maithili |
prītiṃ janaya me vatse divyālaṅkāraśobhitā || 11 ||
sā tathā samalaṅkṛtya sītā surasutopamā |
praṇamya śirasā tasyai rāmaṃ tvabhimukhī yayau || 12 ||
tathā tu bhūṣitāṃ sītāṃ dadarśa vadatāṃ varaḥ |
rāghavaḥ prītidānena tapasvinyā jaharṣa ca || 13 ||
nyavedayattatassarvaṃ sītā rāmāya maithilī |
prītidānaṃ tapasvinyā vasanābharaṇasrajam || 14 ||
prahṛṣṭastvabhavadrāmo lakṣmaṇaśca mahārathaḥ |
maithilyāssatkriyāṃ dṛṣṭvā mānuṣeṣu sudurlabhām || 15 ||
tatastāṃ śarvarīṃ prītaḥ puṇyāṃ śaśinibhānanaḥ |
arcitastāpasai ssiddhairuvāsa raghunandanaḥ || 16 ||
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāmabhiṣicya hutāgnikān |
āpṛcchetāṃ naravyāghrau tāpasānvanagocarān || 17 ||
tāvūcuste vanacarāstāpasā dharmacāriṇaḥ |
vanasya tasya sañcāraṃ rākṣasaissamabhiplutam || 18 ||
rakṣāṃsi puruṣādāni nānārūpāṇi rāghava |
vasantyasminmahāraṇye vyālāśca rudhirāśanāḥ || 19 ||
ucchiṣṭaṃ vā pramattaṃ vā tāpasaṃ dharmacāriṇam |
adantyasminmahāraṇye tānnivāraya rāghava || 20 ||
eṣa panthā maharṣīṇāṃ phalānyāharatāṃ vane |
anena tu vanaṃ durgaṃ gantuṃ rāghava te kṣamam || 21 ||
itīva taiḥ prāñjalibhistapasvibhirdvijaiḥ kṛtasvastyayanaḥ parantapaḥ |
vanaṃ sabhāryaḥ praviveśa rāghavassalakṣmaṇassūrya ivābhramaṇḍalam || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.