Valmiki Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 16 — Oriya Script

Meaning —

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ଷୋଡଶସ୍ସର୍ଗଃ ।

Shloka 1

ତଦନ୍ତଃପୁରଦ୍ଵାରଂ ସମତୀତ୍ଯ ଜନାକୁଲମ୍ ।
ପ୍ରଵିଵିକ୍ତାଂ ତତଃ କକ୍ଷ୍ଯାମାସସାଦ ପୁରାଣଵିତ୍ ॥ 1 ॥

tadantaḥpuradvāraṃ samatītya janākulam |
praviviktāṃ tataḥ kakṣyāmāsasāda purāṇavit || 1 ||

Shloka 2

ପ୍ରାସକାର୍ମୁକବିଭ୍ରଦ୍ଭିର୍ଯୁଵଭିର୍ମୃଷ୍ଟକୁଣ୍ଡଲୈଃ ।
ଅପ୍ରମାଦିଭିରେକାଗ୍ରୈ ସ୍ସ୍ଵନୁରକ୍ତୈରଧିଷ୍ଠିତାମ୍ ॥ 2 ॥

prāsakārmukabibhradbhiryuvabhirmṛṣṭakuṇḍalaiḥ |
apramādibhirekāgrai ssvanuraktairadhiṣṭhitām || 2 ||

Shloka 3

ତଦନ୍ତଃପୁରଦ୍ଵାରଂ ସମତୀତ୍ଯ ଜନାକୁଲମ୍ ।
ପ୍ରଵିଵିକ୍ତାଂ ତତଃ କକ୍ଷ୍ଯାମାସସାଦ ପୁରାଣଵିତ୍ ॥ 3 ॥

tadantaḥpuradvāraṃ samatītya janākulam |
praviviktāṃ tataḥ kakṣyāmāsasāda purāṇavit || 3 ||

Shloka 4

ପ୍ରାସକାର୍ମୁକବିଭ୍ରଦ୍ଭିର୍ଯୁଵଭିର୍ମୃଷ୍ଟକୁଣ୍ଡଲୈଃ ।
ଅପ୍ରମାଦିଭିରେକାଗ୍ରୈ ସ୍ସ୍ଵନୁରକ୍ତୈରଧିଷ୍ଠିତାମ୍ ॥ 4 ॥

prāsakārmukabibhradbhiryuvabhirmṛṣṭakuṇḍalaiḥ |
apramādibhirekāgrai ssvanuraktairadhiṣṭhitām || 4 ||

Shloka 5

ତତ୍ର କାଷାଯିଣୋ ଵୃଦ୍ଧାନ୍ ଵେତ୍ରପାଣୀନ୍ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାନ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ଵିଷ୍ଠିତାନ୍ ଦ୍ଵାରି ସ୍ତ୍ର୍ଯଧ୍ଯକ୍ଷାନ୍ସୁସମାହିତାନ୍ ॥ 5 ॥

tatra kāṣāyiṇo vṛddhān vetrapāṇīn svalaṅkṛtān |
dadarśa viṣṭhitān dvāri stryadhyakṣānsusamāhitān || 5 ||

Shloka 6

ତେ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସମାଯାନ୍ତଂ ରାମପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଵଃ ।
ସହସୋତ୍ପତିତାସ୍ସର୍ଵେ ସ୍ଵାସନେଭ୍ଯସ୍ସସମ୍ଭ୍ରମାଃ ॥ 6 ॥

te samīkṣya samāyāntaṃ rāmapriyacikīrṣavaḥ |
sahasotpatitāssarve svāsanebhyassasambhramāḥ || 6 ||

Shloka 7

ତାନୁଵାଚ ଵିନୀତାତ୍ମା ସୂତପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଃ ।
କ୍ଷିପ୍ରମାଖ୍ଯାତ ରାମାଯ ସୁମନ୍ନ୍ତ୍ରୋ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ॥ 7 ॥

tānuvāca vinītātmā sūtaputraḥ pradakṣiṇaḥ |
kṣipramākhyāta rāmāya sumanntro dvāri tiṣṭhati || 7 ||

Shloka 8

ତେ ରାମମୁପସଙ୍ଗମ୍ଯ ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଵଃ ।
ସହଭାର୍ଯାଯ ରାମାଯ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଭିଚକ୍ଷିରେ ॥ 8 ॥

te rāmamupasaṅgamya bhartuḥ priyacikīrṣavaḥ |
sahabhāryāya rāmāya kṣipramevābhicakṣire || 8 ||

Shloka 9

ପ୍ରତିଵେଦିତମାଜ୍ଞାଯ ସୂତମଭ୍ଯନ୍ତରଂ ପିତୁଃ ।
ତତ୍ରୈଵାନାଯଯାମାସ ରାଘଵପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା ॥ 9 ॥

prativeditamājñāya sūtamabhyantaraṃ pituḥ |
tatraivānāyayāmāsa rāghavapriyakāmyayā || 9 ||

Shloka 10

ତଂ ଵୈଶ୍ରଵଣସଙ୍କାଶମୁପଵିଷ୍ଟଂ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ସୂତଃ ପର୍ଯ୍ଯଙ୍କେ ସୌଵର୍ଣେ ସୋତ୍ତରଚ୍ଛଦେ ॥ 10 ॥

taṃ vaiśravaṇasaṅkāśamupaviṣṭaṃ svalaṅkṛtam |
dadarśa sūtaḥ paryyaṅke sauvarṇe sottaracchade || 10 ||

Shloka 11

ଵରାହରୁଧିରାଭେଣ ଶୁଚିନା ଚ ସୁଗନ୍ଧିନା ।
ଅନୁଲିପ୍ତଂ ପରାର୍ଧ୍ଯେନ ଚନ୍ଦନେନ ପରନ୍ତପମ୍ ॥ 11 ॥

varāharudhirābheṇa śucinā ca sugandhinā |
anuliptaṃ parārdhyena candanena parantapam || 11 ||

Shloka 12

ସ୍ଥିତଯା ପାର୍ଶ୍ଵତଶ୍ଚାପି ଵାଲଵ୍ଯଜନହସ୍ତଯା ।
ଉପେତଂ ସୀତଯାଭୂଯଶ୍ଚିତ୍ରଯା ଶଶିନଂ ଯଥା ॥ 12 ॥

sthitayā pārśvataścāpi vālavyajanahastayā |
upetaṃ sītayābhūyaścitrayā śaśinaṃ yathā || 12 ||

Shloka 13

ତଂ ତପନ୍ତମିଵାଦିତ୍ଯମୁପପନ୍ନଂ ସ୍ଵତେଜସା ।
ଵଵନ୍ଦେ ଵରଦଂ ଵନ୍ଦୀ ଵିନଯଜ୍ଞୋ ଵିନୀତଵତ୍ ॥ 13 ॥

taṃ tapantamivādityamupapannaṃ svatejasā |
vavande varadaṃ vandī vinayajño vinītavat || 13 ||

Shloka 14

ପ୍ରାଞ୍ଜଲିସ୍ସୁମୁଖଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିହାରଶଯନାସନେ ।
ରାଜପୁତ୍ରମୁଵାଚେଦଂ ସୁମନ୍ତ୍ରୋ ରାଜସତ୍କୃତଃ ॥ 14 ॥

prāñjalissumukhaṃ dṛṣṭvā vihāraśayanāsane |
rājaputramuvācedaṃ sumantro rājasatkṛtaḥ || 14 ||

Shloka 15

କୌଶଲ୍ଯାସୁପ୍ରଜା ରାମ ପିତା ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି ।
ମହିଷ୍ଯା ସହ କୈକେଯ୍ଯା ଗମ୍ଯତାଂ ତତ୍ର ମା ଚିରମ୍ ॥ 15 ॥

kauśalyāsuprajā rāma pitā tvāṃ draṣṭumicchati |
mahiṣyā saha kaikeyyā gamyatāṃ tatra mā ciram || 15 ||

Shloka 16

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସଂହୃଷ୍ଟୋ ନରସିଂହୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ ।
ତତସ୍ସମ୍ମାନଯାମାସ ସୀତାମିଦମୁଵାଚ ହ ॥ 16 ॥

evamuktastu saṃhṛṣṭo narasiṃho mahādyutiḥ |
tatassammānayāmāsa sītāmidamuvāca ha || 16 ||

Shloka 17

ଦେଵି ଦେଵଶ୍ଚ ଦେଵୀ ଚ ସମାଗମ୍ଯ ମଦନ୍ତରେ ।
ମନ୍ତ୍ରଯେତେ ଧୃଵଂ କିଞ୍ଚିଦଭିଷେଚନସଂହିତମ୍ ॥ 17 ॥

devi devaśca devī ca samāgamya madantare |
mantrayete dhṛvaṃ kiñcidabhiṣecanasaṃhitam || 17 ||

Shloka 18

ଲକ୍ଷଯିତ୍ଵା ହ୍ଯଭିପ୍ରାଯଂ ପ୍ରିଯକାମା ସୁଦକ୍ଷିଣା ।
ସଞ୍ଚୋଦଯତି ରାଜାନଂ ମଦର୍ଥମସିତେକ୍ଷଣା ॥ 18 ॥

lakṣayitvā hyabhiprāyaṃ priyakāmā sudakṣiṇā |
sañcodayati rājānaṃ madarthamasitekṣaṇā || 18 ||

Shloka 19

ସା ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ମହାରାଜଂ ହିତକାମାନୁଵର୍ତିନୀ ।
ଜନନୀ ଚାର୍ଥକାମା ମେ କେକଯାଧିପତେସ୍ସୁତା ॥ 19 ॥

sā prahṛṣṭā mahārājaṃ hitakāmānuvartinī |
jananī cārthakāmā me kekayādhipatessutā || 19 ||

Shloka 20

ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଖଲୁ ମହାରାଜୋ ମହିଷ୍ଯା ପ୍ରିଯଯା ସହ ।
ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଦୂତମର୍ଥକାମକରଂ ମମ ॥ 20 ॥

diṣṭyā khalu mahārājo mahiṣyā priyayā saha |
sumantraṃ prāhiṇoddūtamarthakāmakaraṃ mama || 20 ||

Shloka 21

ଯାଦୃଶୀ ପରିଷତ୍ତତ୍ର ତାଦୃଶୋ ଦୂତ ଆଗତଃ ।
ଧ୍ରୁଵମଦ୍ଯୈଵ ମାଂ ରାଜା ଯୌଵରାଜ୍ଯେଽଭିଷେକ୍ଷ୍ଯତି ॥ 21 ॥

yādṛśī pariṣattatra tādṛśo dūta āgataḥ |
dhruvamadyaiva māṃ rājā yauvarājye'bhiṣekṣyati || 21 ||

Shloka 22

ହନ୍ତ ଶୀଘ୍ରମିତୋ ଗତ୍ଵା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ ମହୀପତିମ୍ ।
ସହ ତ୍ଵଂ ପରିଵାରେଣ ସୁଖମାସ୍ଵ ରମସ୍ଵ ଚ ॥ 22 ॥

hanta śīghramito gatvā drakṣyāmi ca mahīpatim |
saha tvaṃ parivāreṇa sukhamāsva ramasva ca || 22 ||

Shloka 23

ପତିସମ୍ମାନିତା ସୀତା ଭର୍ତାରମସିତେକ୍ଷଣା ।
ଆଦ୍ଵାରମନୁଵଵ୍ରାଜ ମଙ୍ଗଲାନ୍ଯଭିଦଧ୍ଯୁଷୀ ॥ 23 ॥

patisammānitā sītā bhartāramasitekṣaṇā |
ādvāramanuvavrāja maṅgalānyabhidadhyuṣī || 23 ||

Shloka 24

ରାଜ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜାତିଭିର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ରାଜସୂଯାଭିଷେଚନମ୍ ।
କର୍ତୁମର୍ହତି ତେ ରାଜା ଵାସଵସ୍ଯେଵ ଲୋକକୃତ୍ ॥ 24 ॥

rājyaṃ dvijātibhirjuṣṭaṃ rājasūyābhiṣecanam |
kartumarhati te rājā vāsavasyeva lokakṛt || 24 ||

Shloka 25

ଦୀକ୍ଷିତଂ ଵ୍ରତସମ୍ପନ୍ନଂ ଵରାଜିନଧରଂ ଶୁଚିମ୍ ।
କୁରଙ୍ଗଶୃଙ୍ଗପାଣିଂ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ତ୍ଵାଂ ଭଜାମ୍ଯହମ୍ ॥ 25 ॥

dīkṣitaṃ vratasampannaṃ varājinadharaṃ śucim |
kuraṅgaśṛṅgapāṇiṃ ca paśyantī tvāṃ bhajāmyaham || 25 ||

Shloka 26

ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ଵଜ୍ରଧରୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ପାତୁ ତେ ଯମଃ ।
ଵରୁଣଃ ପଶ୍ଚିମାମାଶାଂ ଧନେଶସ୍ତୂତ୍ତରାଂ ଦିଶମ୍ ॥ 26 ॥

pūrvāṃ diśaṃ vajradharo dakṣiṇāṃ pātu te yamaḥ |
varuṇaḥ paścimāmāśāṃ dhaneśastūttarāṃ diśam || 26 ||

Shloka 27

ଅଥ ସୀତାମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ କୃତକୌତୁକମଙ୍ଗଲଃ ।
ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରେଣ ସହ ରାମୋ ନିଵେଶନାତ୍ ॥ 27 ॥

atha sītāmanujñāpya kṛtakautukamaṅgalaḥ |
niścakrāma sumantreṇa saha rāmo niveśanāt || 27 ||

Shloka 28

ପର୍ଵତାଦିଵ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସିଂହୋ ଗିରିଗୁହାଶଯଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦ୍ଵାରିସୋଽପଶ୍ଯତ୍ପ୍ରହ୍ଵାଞ୍ଜଲିପୁଟଂ ସ୍ଥିତମ୍ ॥ 28 ॥

parvatādiva niṣkramya siṃho giriguhāśayaḥ |
lakṣmaṇaṃ dvāriso'paśyatprahvāñjalipuṭaṃ sthitam || 28 ||

Shloka 29

ଅଥ ମଧ୍ଯମକକ୍ଷ୍ଯାଯାଂ ସମାଗଚ୍ଛତ୍ସୁହୃଜ୍ଜନୈଃ ।
ସ ସର୍ଵାନର୍ଥିନୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମେତ୍ଯ ପ୍ରତିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ ॥ 29 ॥

atha madhyamakakṣyāyāṃ samāgacchatsuhṛjjanaiḥ |
sa sarvānarthino dṛṣṭvā sametya pratinandya ca || 29 ||

Shloka 30

ତତଃ ପାଵକସଙ୍କାଶମାରୁରୋହ ରଥୋତ୍ତମମ୍ ।
ଵୈଯାଘ୍ରଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ରାଜତଂ ରାଜନନ୍ଦନଃ ॥ 30 ॥

tataḥ pāvakasaṅkāśamāruroha rathottamam |
vaiyāghraṃ puruṣavyāghro rājataṃ rājanandanaḥ || 30 ||

Shloka 31

ମେଘନାଦମସମ୍ବାଧଂ ମଣିହେମଵିଭୂଷିତମ୍ ।
ମୁଷ୍ଣନ୍ତମିଵ ଚକ୍ଷୂଂଷି ପ୍ରଭଯା ସୂର୍ଯଵର୍ଚସମ୍ ॥ 31 ॥

meghanādamasambādhaṃ maṇihemavibhūṣitam |
muṣṇantamiva cakṣūṃṣi prabhayā sūryavarcasam || 31 ||

Shloka 32

କରେଣୁଶିଶୁକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ଯୁକ୍ତଂ ପରମଵାଜିଭିଃ ।
ହରିଯୁକ୍ତଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ରଥମିନ୍ଦ୍ର ଇଵାଶୁଗମ୍ ॥ 32 ॥

kareṇuśiśukalpaiśca yuktaṃ paramavājibhiḥ |
hariyuktaṃ sahasrākṣo rathamindra ivāśugam || 32 ||

Shloka 33

ପ୍ରଯଯୌ ତୂର୍ଣମାସ୍ଥାଯ ରାଘଵୋ ଜ୍ଵଲିତଶ୍ଶ୍ରିଯା ।
ସ ପର୍ଜନ୍ଯ ଇଵାକାଶେ ସ୍ଵନଵାନଭିନାଦଯନ୍ ॥ 33 ॥

prayayau tūrṇamāsthāya rāghavo jvalitaśśriyā |
sa parjanya ivākāśe svanavānabhinādayan || 33 ||

Shloka 34

ନିକେତାନ୍ନିର୍ଯଯୌ ଶ୍ରୀମାନ୍ମହାଭ୍ରାଦିଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ।
ଛତ୍ରଚାମରପାଣିସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାଘଵାନୁଜଃ ॥ 34 ॥

niketānniryayau śrīmānmahābhrādiva candramāḥ |
chatracāmarapāṇistu lakṣmaṇo rāghavānujaḥ || 34 ||

Shloka 35

ଜୁଗୋପ ଭ୍ରାତରଂ ଭ୍ରାତା ରଥମାସ୍ଥାଯ ପୃଷ୍ଠତଃ ।
ତତୋ ହଲହଲାଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲସ୍ସମଜାଯତ ॥ 35 ॥

jugopa bhrātaraṃ bhrātā rathamāsthāya pṛṣṭhataḥ |
tato halahalāśabdastumulassamajāyata || 35 ||

Shloka 36

ତସ୍ଯ ନିଷ୍କ୍ରମମାଣସ୍ଯ ଜନୌଘସ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ ।
ତତୋ ହଯଵରା ମୁଖ୍ଯା ନାଗାଶ୍ଚ ଗିରିସନ୍ନିଭାଃ ॥ 36 ॥

tasya niṣkramamāṇasya janaughasya samantataḥ |
tato hayavarā mukhyā nāgāśca girisannibhāḥ || 36 ||

Shloka 37

ଅନୁଜଗ୍ମୁସ୍ତଦା ରାମଂ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।
ଅଗ୍ରତଶ୍ଚାସ୍ଯ ସନ୍ନଦ୍ଧାଶ୍ଚନ୍ଦନାଗରୁଭୂଷିତାଃ ॥ 37 ॥

anujagmustadā rāmaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ |
agrataścāsya sannaddhāścandanāgarubhūṣitāḥ || 37 ||

Shloka 38

ଖଡ୍ଗଚାପଧରାଶ୍ଶୂରା ଜଗ୍ମୁରାଶଂସଵୋ ଜନାଃ ।
ତତୋ ଵାଦିତ୍ରଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ସ୍ତୁତିଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ଵନ୍ଦିନାମ୍ ॥ 38 ॥

khaḍgacāpadharāśśūrā jagmurāśaṃsavo janāḥ |
tato vāditraśabdāśca stutiśabdāśca vandinām || 38 ||

Shloka 39

ସିଂହନାଦାଶ୍ଚ ଶୂରାଣାଂ ତଦା ଶୁଶ୍ରୁଵିରେ ପଥି ।
ହର୍ମ୍ଯଵାତାଯନସ୍ଥାଭିର୍ଭୂଷିତାଭିସ୍ସମନ୍ତତଃ ॥ 39 ॥

siṃhanādāśca śūrāṇāṃ tadā śuśruvire pathi |
harmyavātāyanasthābhirbhūṣitābhissamantataḥ || 39 ||

Shloka 40

କୀର୍ଯମାଣ ସ୍ସୁପୁଷ୍ପୌଘୈର୍ଯଯୌ ସ୍ତ୍ରୀଭିରରିନ୍ଦମଃ ।
ରାମଂ ସର୍ଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗ୍ଯୋ ରାମପିପ୍ରୀଷଯା ତତଃ ॥ 40 ॥

kīryamāṇa ssupuṣpaughairyayau strībhirarindamaḥ |
rāmaṃ sarvānavadyāṅgyo rāmapiprīṣayā tataḥ || 40 ||

Shloka 41

ଵଚୋଭିରଗ୍ଯ୍ରୈର୍ହର୍ମ୍ଯସ୍ଥା କ୍ଷିତିସ୍ଥାଶ୍ଚ ଵଵନ୍ଦିରେ ।
ନୂନଂ ନନ୍ଦତି ତେ ମାତା କୌଶଲ୍ଯାମାତୃନନ୍ଦନ ॥ 41 ॥

vacobhiragyrairharmyasthā kṣitisthāśca vavandire |
nūnaṃ nandati te mātā kauśalyāmātṛnandana || 41 ||

Shloka 42

ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ସିଦ୍ଧଯାତ୍ରଂ ତ୍ଵାଂ ପିତ୍ର୍ଯଂ ରାଜ୍ଯମଵସ୍ଥିତମ୍ ।
ସର୍ଵସୀମନ୍ତିନୀଭ୍ଯଶ୍ଚ ସୀତାଂ ସୀମନ୍ତିନୀ ଵରାମ୍ ॥ 42 ॥

paśyantī siddhayātraṃ tvāṃ pitryaṃ rājyamavasthitam |
sarvasīmantinībhyaśca sītāṃ sīmantinī varām || 42 ||

Shloka 43

ଅମନ୍ଯନ୍ତ ହି ତା ନାର୍ଯୋ ରାମସ୍ଯ ହୃଦଯପ୍ରିଯାମ୍ ।
ତଯା ସୁଚରିତଂ ଦେଵ୍ଯା ପୁରା ନୂନଂ ମହତ୍ତପଃ ॥ 43 ॥

amanyanta hi tā nāryo rāmasya hṛdayapriyām |
tayā sucaritaṃ devyā purā nūnaṃ mahattapaḥ || 43 ||

ରୋହିଣୀଵ ଶଶାଙ୍କେନ ରାମସଂଯୋଗମାପ ଯା ।

rohiṇīva śaśāṅkena rāmasaṃyogamāpa yā |

ଇତି ପ୍ରାସାଦଶୃଙ୍ଗେଷୁ ପ୍ରମଦାଭିର୍ନରୋତ୍ତମଃ ॥ 44 ॥

Shloka 45

ଶୁଶ୍ରାଵ ରାଜମାର୍ଗସ୍ଥଃ ପ୍ରିଯା ଵାଚ ଉଦାହୃତାଃ ।
ଆତ୍ମସମ୍ପୂଜନୈ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ଯଯୌ ରାମୌ ମହାପଥମ୍ ॥ 45 ॥

śuśrāva rājamārgasthaḥ priyā vāca udāhṛtāḥ |
ātmasampūjanai śṛṇvan yayau rāmau mahāpatham || 45 ||

Shloka 46

ସ ରାଘଵସ୍ତତ୍ର କଥାପ୍ରପଞ୍ଚାନ୍ ଶୁଶ୍ରାଵ ଲୋକସ୍ଯ ସମାଗତସ୍ଯ ।
ଆତ୍ମାଧିକାରା ଵିଵିଧାଶ୍ଚ ଵାଚଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୂପସ୍ଯ ପୁରୋ ଜନସ୍ଯ ॥ 46 ॥

sa rāghavastatra kathāprapañcān śuśrāva lokasya samāgatasya |
ātmādhikārā vividhāśca vācaḥ prahṛṣṭarūpasya puro janasya || 46 ||

Shloka 47

ଏଷ ଶ୍ରିଯଂ ଗଚ୍ଛତି ରାଘଵୋଽଦ୍ଯ ରାଜପ୍ରସାଦାଦ୍ଵିପୁଲାଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ ।
ଏତେ ଵଯଂ ସର୍ଵ ସମୃଦ୍ଧକାମା ଯେଷାମଯଂ ନୋ ଭଵିତା ପ୍ରଶାସ୍ତା ॥ 47 ॥

eṣa śriyaṃ gacchati rāghavo'dya rājaprasādādvipulāṃ gamiṣyan |
ete vayaṃ sarva samṛddhakāmā yeṣāmayaṃ no bhavitā praśāstā || 47 ||

Shloka 48

ଲାଭୋ ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଯଦେଷ ସର୍ଵଂ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ ରାଷ୍ଟ୍ରମିଦଂ ଚିରାଯ ।
ନ ହ୍ଯପ୍ରିଯଂ କିଞ୍ଚନ ଜାତୁ କଶ୍ଚି ତ୍ପଶ୍ଯେନ୍ନ ଦୁଃଖଂ ମନୁଜାଧିପେଽସ୍ମିନ୍ ॥ 48 ॥

lābho janasyāsya yadeṣa sarvaṃ prapatsyate rāṣṭramidaṃ cirāya |
na hyapriyaṃ kiñcana jātu kaści tpaśyenna duḥkhaṃ manujādhipe'smin || 48 ||

Shloka 49

ସ ଘୋଷଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ମତଙ୍ଗାଜୈର୍ଯଯୈଃ ପୁରସ୍ସରୈ ସ୍ସ୍ଵସ୍ତିକସୂତମାଗଧୈଃ ।
ମହୀଯମାନଃ ପ୍ରଵରୈଶ୍ଚ ଵାଦକୈ ରଭିଷ୍ଟୁତୋ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ଯଥା ଯଯୌ ॥ 49 ॥

sa ghoṣavadbhiśca mataṅgājairyayaiḥ purassarai ssvastikasūtamāgadhaiḥ |
mahīyamānaḥ pravaraiśca vādakai rabhiṣṭuto vaiśravaṇo yathā yayau || 49 ||

Shloka 50

କରେଣୁମାତଂଙ୍ଗରଥାଶ୍ଵସଙ୍କୁଲଂ ମହାଜନୌଘ ପରିପୂର୍ଣଚତ୍ଵରମ୍ ।
ପ୍ରଭୂତରତ୍ନଂ ବହୁପଣ୍ଯସଞ୍ଚଯଂ ଦଦର୍ଶ ରାମୋ ରୁଚିରଂ ମହାପଥମ୍ ॥ 50 ॥

kareṇumātaṃṅgarathāśvasaṅkulaṃ mahājanaugha paripūrṇacatvaram |
prabhūtaratnaṃ bahupaṇyasañcayaṃ dadarśa rāmo ruciraṃ mahāpatham || 50 ||

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଷୋଡଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ षोडशस्सर्गः ।

तदन्तःपुरद्वारं समतीत्य जनाकुलम् ।

प्रविविक्तां ततः कक्ष्यामाससाद पुराणवित् ॥ 1 ॥

प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्युवभिर्मृष्टकुण्डलैः ।

अप्रमादिभिरेकाग्रै स्स्वनुरक्तैरधिष्ठिताम् ॥ 2 ॥

तदन्तःपुरद्वारं समतीत्य जनाकुलम् ।

प्रविविक्तां ततः कक्ष्यामाससाद पुराणवित् ॥ 3 ॥

प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्युवभिर्मृष्टकुण्डलैः ।

अप्रमादिभिरेकाग्रै स्स्वनुरक्तैरधिष्ठिताम् ॥ 4 ॥

तत्र काषायिणो वृद्धान् वेत्रपाणीन् स्वलङ्कृतान् ।

ददर्श विष्ठितान् द्वारि स्त्र्यध्यक्षान्सुसमाहितान् ॥ 5 ॥

ते समीक्ष्य समायान्तं रामप्रियचिकीर्षवः ।

सहसोत्पतितास्सर्वे स्वासनेभ्यस्ससम्भ्रमाः ॥ 6 ॥

तानुवाच विनीतात्मा सूतपुत्रः प्रदक्षिणः ।

क्षिप्रमाख्यात रामाय सुमन्न्त्रो द्वारि तिष्ठति ॥ 7 ॥

ते राममुपसङ्गम्य भर्तुः प्रियचिकीर्षवः ।

सहभार्याय रामाय क्षिप्रमेवाभिचक्षिरे ॥ 8 ॥

प्रतिवेदितमाज्ञाय सूतमभ्यन्तरं पितुः ।

तत्रैवानाययामास राघवप्रियकाम्यया ॥ 9 ॥

तं वैश्रवणसङ्काशमुपविष्टं स्वलङ्कृतम् ।

ददर्श सूतः पर्य्यङ्के सौवर्णे सोत्तरच्छदे ॥ 10 ॥

वराहरुधिराभेण शुचिना च सुगन्धिना ।

अनुलिप्तं परार्ध्येन चन्दनेन परन्तपम् ॥ 11 ॥

स्थितया पार्श्वतश्चापि वालव्यजनहस्तया ।

उपेतं सीतयाभूयश्चित्रया शशिनं यथा ॥ 12 ॥

तं तपन्तमिवादित्यमुपपन्नं स्वतेजसा ।

ववन्दे वरदं वन्दी विनयज्ञो विनीतवत् ॥ 13 ॥

प्राञ्जलिस्सुमुखं दृष्ट्वा विहारशयनासने ।

राजपुत्रमुवाचेदं सुमन्त्रो राजसत्कृतः ॥ 14 ॥

कौशल्यासुप्रजा राम पिता त्वां द्रष्टुमिच्छति ।

महिष्या सह कैकेय्या गम्यतां तत्र मा चिरम् ॥ 15 ॥

एवमुक्तस्तु संहृष्टो नरसिंहो महाद्युतिः ।

ततस्सम्मानयामास सीतामिदमुवाच ह ॥ 16 ॥

देवि देवश्च देवी च समागम्य मदन्तरे ।

मन्त्रयेते धृवं किञ्चिदभिषेचनसंहितम् ॥ 17 ॥

लक्षयित्वा ह्यभिप्रायं प्रियकामा सुदक्षिणा ।

सञ्चोदयति राजानं मदर्थमसितेक्षणा ॥ 18 ॥

सा प्रहृष्टा महाराजं हितकामानुवर्तिनी ।

जननी चार्थकामा मे केकयाधिपतेस्सुता ॥ 19 ॥

दिष्ट्या खलु महाराजो महिष्या प्रियया सह ।

सुमन्त्रं प्राहिणोद्दूतमर्थकामकरं मम ॥ 20 ॥

यादृशी परिषत्तत्र तादृशो दूत आगतः ।

ध्रुवमद्यैव मां राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति ॥ 21 ॥

हन्त शीघ्रमितो गत्वा द्रक्ष्यामि च महीपतिम् ।

सह त्वं परिवारेण सुखमास्व रमस्व च ॥ 22 ॥

पतिसम्मानिता सीता भर्तारमसितेक्षणा ।

आद्वारमनुवव्राज मङ्गलान्यभिदध्युषी ॥ 23 ॥

राज्यं द्विजातिभिर्जुष्टं राजसूयाभिषेचनम् ।

कर्तुमर्हति ते राजा वासवस्येव लोककृत् ॥ 24 ॥

दीक्षितं व्रतसम्पन्नं वराजिनधरं शुचिम् ।

कुरङ्गशृङ्गपाणिं च पश्यन्ती त्वां भजाम्यहम् ॥ 25 ॥

पूर्वां दिशं वज्रधरो दक्षिणां पातु ते यमः ।

वरुणः पश्चिमामाशां धनेशस्तूत्तरां दिशम् ॥ 26 ॥

अथ सीतामनुज्ञाप्य कृतकौतुकमङ्गलः ।

निश्चक्राम सुमन्त्रेण सह रामो निवेशनात् ॥ 27 ॥

पर्वतादिव निष्क्रम्य सिंहो गिरिगुहाशयः ।

लक्ष्मणं द्वारिसोऽपश्यत्प्रह्वाञ्जलिपुटं स्थितम् ॥ 28 ॥

अथ मध्यमकक्ष्यायां समागच्छत्सुहृज्जनैः ।

स सर्वानर्थिनो दृष्ट्वा समेत्य प्रतिनन्द्य च ॥ 29 ॥

ततः पावकसङ्काशमारुरोह रथोत्तमम् ।

वैयाघ्रं पुरुषव्याघ्रो राजतं राजनन्दनः ॥ 30 ॥

मेघनादमसम्बाधं मणिहेमविभूषितम् ।

मुष्णन्तमिव चक्षूंषि प्रभया सूर्यवर्चसम् ॥ 31 ॥

करेणुशिशुकल्पैश्च युक्तं परमवाजिभिः ।

हरियुक्तं सहस्राक्षो रथमिन्द्र इवाशुगम् ॥ 32 ॥

प्रययौ तूर्णमास्थाय राघवो ज्वलितश्श्रिया ।

स पर्जन्य इवाकाशे स्वनवानभिनादयन् ॥ 33 ॥

निकेतान्निर्ययौ श्रीमान्महाभ्रादिव चन्द्रमाः ।

छत्रचामरपाणिस्तु लक्ष्मणो राघवानुजः ॥ 34 ॥

जुगोप भ्रातरं भ्राता रथमास्थाय पृष्ठतः ।

ततो हलहलाशब्दस्तुमुलस्समजायत ॥ 35 ॥

तस्य निष्क्रममाणस्य जनौघस्य समन्ततः ।

ततो हयवरा मुख्या नागाश्च गिरिसन्निभाः ॥ 36 ॥

अनुजग्मुस्तदा रामं शतशोऽथ सहस्रशः ।

अग्रतश्चास्य सन्नद्धाश्चन्दनागरुभूषिताः ॥ 37 ॥

खड्गचापधराश्शूरा जग्मुराशंसवो जनाः ।

ततो वादित्रशब्दाश्च स्तुतिशब्दाश्च वन्दिनाम् ॥ 38 ॥

सिंहनादाश्च शूराणां तदा शुश्रुविरे पथि ।

हर्म्यवातायनस्थाभिर्भूषिताभिस्समन्ततः ॥ 39 ॥

कीर्यमाण स्सुपुष्पौघैर्ययौ स्त्रीभिररिन्दमः ।

रामं सर्वानवद्याङ्ग्यो रामपिप्रीषया ततः ॥ 40 ॥

वचोभिरग्य्रैर्हर्म्यस्था क्षितिस्थाश्च ववन्दिरे ।

नूनं नन्दति ते माता कौशल्यामातृनन्दन ॥ 41 ॥

पश्यन्ती सिद्धयात्रं त्वां पित्र्यं राज्यमवस्थितम् ।

सर्वसीमन्तिनीभ्यश्च सीतां सीमन्तिनी वराम् ॥ 42 ॥

अमन्यन्त हि ता नार्यो रामस्य हृदयप्रियाम् ।

तया सुचरितं देव्या पुरा नूनं महत्तपः ॥ 43 ॥

रोहिणीव शशाङ्केन रामसंयोगमाप या ।

इति प्रासादशृङ्गेषु प्रमदाभिर्नरोत्तमः ॥ 44 ॥

शुश्राव राजमार्गस्थः प्रिया वाच उदाहृताः ।

आत्मसम्पूजनै शृण्वन् ययौ रामौ महापथम् ॥ 45 ॥

स राघवस्तत्र कथाप्रपञ्चान् शुश्राव लोकस्य समागतस्य ।

आत्माधिकारा विविधाश्च वाचः प्रहृष्टरूपस्य पुरो जनस्य ॥ 46 ॥

एष श्रियं गच्छति राघवोऽद्य राजप्रसादाद्विपुलां गमिष्यन् ।

एते वयं सर्व समृद्धकामा येषामयं नो भविता प्रशास्ता ॥ 47 ॥

लाभो जनस्यास्य यदेष सर्वं प्रपत्स्यते राष्ट्रमिदं चिराय ।

न ह्यप्रियं किञ्चन जातु कश्चि त्पश्येन्न दुःखं मनुजाधिपेऽस्मिन् ॥ 48 ॥

स घोषवद्भिश्च मतङ्गाजैर्ययैः पुरस्सरै स्स्वस्तिकसूतमागधैः ।

महीयमानः प्रवरैश्च वादकै रभिष्टुतो वैश्रवणो यथा ययौ ॥ 49 ॥

करेणुमातंङ्गरथाश्वसङ्कुलं महाजनौघ परिपूर्णचत्वरम् ।

प्रभूतरत्नं बहुपण्यसञ्चयं ददर्श रामो रुचिरं महापथम् ॥ 50 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षोडशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

2.16 ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡ - ଷୋଡଶ ସର୍ଗଃ