ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ षੋਡਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਦਨ੍ਤਃਪੁਰਦ੍ਵਾਰਂ ਸਮਤੀਤ੍ਯ ਜਨਾਕੁਲਮ੍ ।
ਪ੍ਰਵਿਵਿਕ੍ਤਾਂ ਤਤਃ ਕਕ੍ष੍ਯਾਮਾਸਸਾਦ ਪੁਰਾਣਵਿਤ੍ ॥ 1 ॥
ਪ੍ਰਾਸਕਾਰ੍ਮੁਕਬਿਭ੍ਰਦ੍ਭਿਰ੍ਯੁਵਭਿਰ੍ਮृष੍ਟਕੁਣ੍ਡਲੈਃ ।
ਅਪ੍ਰਮਾਦਿਭਿਰੇਕਾਗ੍ਰੈ ਸ੍ਸ੍ਵਨੁਰਕ੍ਤੈਰਧਿष੍ਠਿਤਾਮ੍ ॥ 2 ॥
ਤਦਨ੍ਤਃਪੁਰਦ੍ਵਾਰਂ ਸਮਤੀਤ੍ਯ ਜਨਾਕੁਲਮ੍ ।
ਪ੍ਰਵਿਵਿਕ੍ਤਾਂ ਤਤਃ ਕਕ੍ष੍ਯਾਮਾਸਸਾਦ ਪੁਰਾਣਵਿਤ੍ ॥ 3 ॥
ਪ੍ਰਾਸਕਾਰ੍ਮੁਕਬਿਭ੍ਰਦ੍ਭਿਰ੍ਯੁਵਭਿਰ੍ਮृष੍ਟਕੁਣ੍ਡਲੈਃ ।
ਅਪ੍ਰਮਾਦਿਭਿਰੇਕਾਗ੍ਰੈ ਸ੍ਸ੍ਵਨੁਰਕ੍ਤੈਰਧਿष੍ਠਿਤਾਮ੍ ॥ 4 ॥
ਤਤ੍ਰ ਕਾषਾਯਿਣੋ ਵृਦ੍ਧਾਨ੍ ਵੇਤ੍ਰਪਾਣੀਨ੍ ਸ੍ਵਲਙ੍ਕृਤਾਨ੍ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਵਿष੍ਠਿਤਾਨ੍ ਦ੍ਵਾਰਿ ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਧ੍ਯਕ੍षਾਨ੍ਸੁਸਮਾਹਿਤਾਨ੍ ॥ 5 ॥
ਤੇ ਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਂ ਰਾਮਪ੍ਰਿਯਚਿਕੀਰ੍षਵਃ ।
ਸਹਸੋਤ੍ਪਤਿਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਾਸਨੇਭ੍ਯਸ੍ਸਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਃ ॥ 6 ॥
ਤਾਨੁਵਾਚ ਵਿਨੀਤਾਤ੍ਮਾ ਸੂਤਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਃ ।
ਕ੍षਿਪ੍ਰਮਾਖ੍ਯਾਤ ਰਾਮਾਯ ਸੁਮਨ੍ਨ੍ਤ੍ਰੋ ਦ੍ਵਾਰਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ॥ 7 ॥
ਤੇ ਰਾਮਮੁਪਸਙ੍ਗਮ੍ਯ ਭਰ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰਿਯਚਿਕੀਰ੍षਵਃ ।
ਸਹਭਾਰ੍ਯਾਯ ਰਾਮਾਯ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮੇਵਾਭਿਚਕ੍षਿਰੇ ॥ 8 ॥
ਪ੍ਰਤਿਵੇਦਿਤਮਾਜ੍ਞਾਯ ਸੂਤਮਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਪਿਤੁਃ ।
ਤਤ੍ਰੈਵਾਨਾਯਯਾਮਾਸ ਰਾਘਵਪ੍ਰਿਯਕਾਮ੍ਯਯਾ ॥ 9 ॥
ਤਂ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਸਙ੍ਕਾਸ਼ਮੁਪਵਿष੍ਟਂ ਸ੍ਵਲਙ੍ਕृਤਮ੍ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸੂਤਃ ਪਰ੍ਯ੍ਯਙ੍ਕੇ ਸੌਵਰ੍ਣੇ ਸੋਤ੍ਤਰਚ੍ਛਦੇ ॥ 10 ॥
ਵਰਾਹਰੁਧਿਰਾਭੇਣ ਸ਼ੁਚਿਨਾ ਚ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨਾ ।
ਅਨੁਲਿਪ੍ਤਂ ਪਰਾਰ੍ਧ੍ਯੇਨ ਚਨ੍ਦਨੇਨ ਪਰਨ੍ਤਪਮ੍ ॥ 11 ॥
ਸ੍ਥਿਤਯਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਾਲਵ੍ਯਜਨਹਸ੍ਤਯਾ ।
ਉਪੇਤਂ ਸੀਤਯਾਭੂਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਯਾ ਸ਼ਸ਼ਿਨਂ ਯਥਾ ॥ 12 ॥
ਤਂ ਤਪਨ੍ਤਮਿਵਾਦਿਤ੍ਯਮੁਪਪਨ੍ਨਂ ਸ੍ਵਤੇਜਸਾ ।
ਵਵਨ੍ਦੇ ਵਰਦਂ ਵਨ੍ਦੀ ਵਿਨਯਜ੍ਞੋ ਵਿਨੀਤਵਤ੍ ॥ 13 ॥
ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਸ੍ਸੁਮੁਖਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਹਾਰਸ਼ਯਨਾਸਨੇ ।
ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਮੁਵਾਚੇਦਂ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਰਾਜਸਤ੍ਕृਤਃ ॥ 14 ॥
ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾਸੁਪ੍ਰਜਾ ਰਾਮ ਪਿਤਾ ਤ੍ਵਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ।
ਮਹਿष੍ਯਾ ਸਹ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਗਮ੍ਯਤਾਂ ਤਤ੍ਰ ਮਾ ਚਿਰਮ੍ ॥ 15 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸਂਹृष੍ਟੋ ਨਰਸਿਂਹੋ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ ।
ਤਤਸ੍ਸਮ੍ਮਾਨਯਾਮਾਸ ਸੀਤਾਮਿਦਮੁਵਾਚ ਹ ॥ 16 ॥
ਦੇਵਿ ਦੇਵਸ਼੍ਚ ਦੇਵੀ ਚ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਮਦਨ੍ਤਰੇ ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਯੇਤੇ ਧृਵਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਭਿषੇਚਨਸਂਹਿਤਮ੍ ॥ 17 ॥
ਲਕ੍षਯਿਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਭਿਪ੍ਰਾਯਂ ਪ੍ਰਿਯਕਾਮਾ ਸੁਦਕ੍षਿਣਾ ।
ਸਞ੍ਚੋਦਯਤਿ ਰਾਜਾਨਂ ਮਦਰ੍ਥਮਸਿਤੇਕ੍षਣਾ ॥ 18 ॥
ਸਾ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾ ਮਹਾਰਾਜਂ ਹਿਤਕਾਮਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨੀ ।
ਜਨਨੀ ਚਾਰ੍ਥਕਾਮਾ ਮੇ ਕੇਕਯਾਧਿਪਤੇਸ੍ਸੁਤਾ ॥ 19 ॥
ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਖਲੁ ਮਹਾਰਾਜੋ ਮਹਿष੍ਯਾ ਪ੍ਰਿਯਯਾ ਸਹ ।
ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਹਿਣੋਦ੍ਦੂਤਮਰ੍ਥਕਾਮਕਰਂ ਮਮ ॥ 20 ॥
ਯਾਦृਸ਼ੀ ਪਰਿषਤ੍ਤਤ੍ਰ ਤਾਦृਸ਼ੋ ਦੂਤ ਆਗਤਃ ।
ਧ੍ਰੁਵਮਦ੍ਯੈਵ ਮਾਂ ਰਾਜਾ ਯੌਵਰਾਜ੍ਯੇऽਭਿषੇਕ੍ष੍ਯਤਿ ॥ 21 ॥
ਹਨ੍ਤ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਿਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਚ ਮਹੀਪਤਿਮ੍ ।
ਸਹ ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਵਾਰੇਣ ਸੁਖਮਾਸ੍ਵ ਰਮਸ੍ਵ ਚ ॥ 22 ॥
ਪਤਿਸਮ੍ਮਾਨਿਤਾ ਸੀਤਾ ਭਰ੍ਤਾਰਮਸਿਤੇਕ੍षਣਾ ।
ਆਦ੍ਵਾਰਮਨੁਵਵ੍ਰਾਜ ਮਙ੍ਗਲਾਨ੍ਯਭਿਦਧ੍ਯੁषੀ ॥ 23 ॥
ਰਾਜ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਿਰ੍ਜੁष੍ਟਂ ਰਾਜਸੂਯਾਭਿषੇਚਨਮ੍ ।
ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ਤੇ ਰਾਜਾ ਵਾਸਵਸ੍ਯੇਵ ਲੋਕਕृਤ੍ ॥ 24 ॥
ਦੀਕ੍षਿਤਂ ਵ੍ਰਤਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਰਾਜਿਨਧਰਂ ਸ਼ੁਚਿਮ੍ ।
ਕੁਰਙ੍ਗਸ਼ृਙ੍ਗਪਾਣਿਂ ਚ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀ ਤ੍ਵਾਂ ਭਜਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ 25 ॥
ਪੂਰ੍ਵਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਵਜ੍ਰਧਰੋ ਦਕ੍षਿਣਾਂ ਪਾਤੁ ਤੇ ਯਮਃ ।
ਵਰੁਣਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਮਾਸ਼ਾਂ ਧਨੇਸ਼ਸ੍ਤੂਤ੍ਤਰਾਂ ਦਿਸ਼ਮ੍ ॥ 26 ॥
ਅਥ ਸੀਤਾਮਨੁਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਕृਤਕੌਤੁਕਮਙ੍ਗਲਃ ।
ਨਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਾਮ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਹ ਰਾਮੋ ਨਿਵੇਸ਼ਨਾਤ੍ ॥ 27 ॥
ਪਰ੍ਵਤਾਦਿਵ ਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸਿਂਹੋ ਗਿਰਿਗੁਹਾਸ਼ਯਃ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਦ੍ਵਾਰਿਸੋऽਪਸ਼੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਹ੍ਵਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 28 ॥
ਅਥ ਮਧ੍ਯਮਕਕ੍ष੍ਯਾਯਾਂ ਸਮਾਗਚ੍ਛਤ੍ਸੁਹृਜ੍ਜਨੈਃ ।
ਸ ਸਰ੍ਵਾਨਰ੍ਥਿਨੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਮੇਤ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਨਨ੍ਦ੍ਯ ਚ ॥ 29 ॥
ਤਤਃ ਪਾਵਕਸਙ੍ਕਾਸ਼ਮਾਰੁਰੋਹ ਰਥੋਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਵੈਯਾਘ੍ਰਂ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਰਾਜਤਂ ਰਾਜਨਨ੍ਦਨਃ ॥ 30 ॥
ਮੇਘਨਾਦਮਸਮ੍ਬਾਧਂ ਮਣਿਹੇਮਵਿਭੂषਿਤਮ੍ ।
ਮੁष੍ਣਨ੍ਤਮਿਵ ਚਕ੍षੂਂषਿ ਪ੍ਰਭਯਾ ਸੂਰ੍ਯਵਰ੍ਚਸਮ੍ ॥ 31 ॥
ਕਰੇਣੁਸ਼ਿਸ਼ੁਕਲ੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਰਮਵਾਜਿਭਿਃ ।
ਹਰਿਯੁਕ੍ਤਂ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍षੋ ਰਥਮਿਨ੍ਦ੍ਰ ਇਵਾਸ਼ੁਗਮ੍ ॥ 32 ॥
ਪ੍ਰਯਯੌ ਤੂਰ੍ਣਮਾਸ੍ਥਾਯ ਰਾਘਵੋ ਜ੍ਵਲਿਤਸ਼੍ਸ਼੍ਰਿਯਾ ।
ਸ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯ ਇਵਾਕਾਸ਼ੇ ਸ੍ਵਨਵਾਨਭਿਨਾਦਯਨ੍ ॥ 33 ॥
ਨਿਕੇਤਾਨ੍ਨਿਰ੍ਯਯੌ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਮਹਾਭ੍ਰਾਦਿਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ।
ਛਤ੍ਰਚਾਮਰਪਾਣਿਸ੍ਤੁ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋ ਰਾਘਵਾਨੁਜਃ ॥ 34 ॥
ਜੁਗੋਪ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਭ੍ਰਾਤਾ ਰਥਮਾਸ੍ਥਾਯ ਪृष੍ਠਤਃ ।
ਤਤੋ ਹਲਹਲਾਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤੁਮੁਲਸ੍ਸਮਜਾਯਤ ॥ 35 ॥
ਤਸ੍ਯ ਨਿष੍ਕ੍ਰਮਮਾਣਸ੍ਯ ਜਨੌਘਸ੍ਯ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਤਤੋ ਹਯਵਰਾ ਮੁਖ੍ਯਾ ਨਾਗਾਸ਼੍ਚ ਗਿਰਿਸਨ੍ਨਿਭਾਃ ॥ 36 ॥
ਅਨੁਜਗ੍ਮੁਸ੍ਤਦਾ ਰਾਮਂ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।
ਅਗ੍ਰਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਾਗਰੁਭੂषਿਤਾਃ ॥ 37 ॥
ਖਡ੍ਗਚਾਪਧਰਾਸ਼੍ਸ਼ੂਰਾ ਜਗ੍ਮੁਰਾਸ਼ਂਸਵੋ ਜਨਾਃ ।
ਤਤੋ ਵਾਦਿਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤੁਤਿਸ਼ਬ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਵਨ੍ਦਿਨਾਮ੍ ॥ 38 ॥
ਸਿਂਹਨਾਦਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਰਾਣਾਂ ਤਦਾ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵਿਰੇ ਪਥਿ ।
ਹਰ੍ਮ੍ਯਵਾਤਾਯਨਸ੍ਥਾਭਿਰ੍ਭੂषਿਤਾਭਿਸ੍ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 39 ॥
ਕੀਰ੍ਯਮਾਣ ਸ੍ਸੁਪੁष੍ਪੌਘੈਰ੍ਯਯੌ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਰਰਿਨ੍ਦਮਃ ।
ਰਾਮਂ ਸਰ੍ਵਾਨਵਦ੍ਯਾਙ੍ਗ੍ਯੋ ਰਾਮਪਿਪ੍ਰੀषਯਾ ਤਤਃ ॥ 40 ॥
ਵਚੋਭਿਰਗ੍ਯ੍ਰੈਰ੍ਹਰ੍ਮ੍ਯਸ੍ਥਾ ਕ੍षਿਤਿਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਵਵਨ੍ਦਿਰੇ ।
ਨੂਨਂ ਨਨ੍ਦਤਿ ਤੇ ਮਾਤਾ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾਮਾਤृਨਨ੍ਦਨ ॥ 41 ॥
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀ ਸਿਦ੍ਧਯਾਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਰਾਜ੍ਯਮਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਸਰ੍ਵਸੀਮਨ੍ਤਿਨੀਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸੀਤਾਂ ਸੀਮਨ੍ਤਿਨੀ ਵਰਾਮ੍ ॥ 42 ॥
ਅਮਨ੍ਯਨ੍ਤ ਹਿ ਤਾ ਨਾਰ੍ਯੋ ਰਾਮਸ੍ਯ ਹृਦਯਪ੍ਰਿਯਾਮ੍ ।
ਤਯਾ ਸੁਚਰਿਤਂ ਦੇਵ੍ਯਾ ਪੁਰਾ ਨੂਨਂ ਮਹਤ੍ਤਪਃ ॥ 43 ॥
ਰੋਹਿਣੀਵ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕੇਨ ਰਾਮਸਂਯੋਗਮਾਪ ਯਾ ।
ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਸਾਦਸ਼ृਙ੍ਗੇषੁ ਪ੍ਰਮਦਾਭਿਰ੍ਨਰੋਤ੍ਤਮਃ ॥ 44 ॥
ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਰਾਜਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਿਯਾ ਵਾਚ ਉਦਾਹृਤਾਃ ।
ਆਤ੍ਮਸਮ੍ਪੂਜਨੈ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ ਯਯੌ ਰਾਮੌ ਮਹਾਪਥਮ੍ ॥ 45 ॥
ਸ ਰਾਘਵਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਥਾਪ੍ਰਪਞ੍ਚਾਨ੍ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਲੋਕਸ੍ਯ ਸਮਾਗਤਸ੍ਯ ।
ਆਤ੍ਮਾਧਿਕਾਰਾ ਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਚ ਵਾਚਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਰੂਪਸ੍ਯ ਪੁਰੋ ਜਨਸ੍ਯ ॥ 46 ॥
ਏष ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਰਾਘਵੋऽਦ੍ਯ ਰਾਜਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਵਿਪੁਲਾਂ ਗਮਿष੍ਯਨ੍ ।
ਏਤੇ ਵਯਂ ਸਰ੍ਵ ਸਮृਦ੍ਧਕਾਮਾ ਯੇषਾਮਯਂ ਨੋ ਭਵਿਤਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ॥ 47 ॥
ਲਾਭੋ ਜਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਯਦੇष ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ਰਾष੍ਟ੍ਰਮਿਦਂ ਚਿਰਾਯ ।
ਨ ਹ੍ਯਪ੍ਰਿਯਂ ਕਿਞ੍ਚਨ ਜਾਤੁ ਕਸ਼੍ਚਿ ਤ੍ਪਸ਼੍ਯੇਨ੍ਨ ਦੁਃਖਂ ਮਨੁਜਾਧਿਪੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ॥ 48 ॥
ਸ ਘੋषਵਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਮਤਙ੍ਗਾਜੈਰ੍ਯਯੈਃ ਪੁਰਸ੍ਸਰੈ ਸ੍ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਸੂਤਮਾਗਧੈਃ ।
ਮਹੀਯਮਾਨਃ ਪ੍ਰਵਰੈਸ਼੍ਚ ਵਾਦਕੈ ਰਭਿष੍ਟੁਤੋ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣੋ ਯਥਾ ਯਯੌ ॥ 49 ॥
ਕਰੇਣੁਮਾਤਂਙ੍ਗਰਥਾਸ਼੍ਵਸਙ੍ਕੁਲਂ ਮਹਾਜਨੌਘ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਚਤ੍ਵਰਮ੍ ।
ਪ੍ਰਭੂਤਰਤ੍ਨਂ ਬਹੁਪਣ੍ਯਸਞ੍ਚਯਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਰਾਮੋ ਰੁਚਿਰਂ ਮਹਾਪਥਮ੍ ॥ 50 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ षੋਡਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣoḍaśassargaḥ |
tadantaḥpuradvāraṃ samatītya janākulam |
praviviktāṃ tataḥ kakṣyāmāsasāda purāṇavit || 1 ||
prāsakārmukabibhradbhiryuvabhirmṛṣṭakuṇḍalaiḥ |
apramādibhirekāgrai ssvanuraktairadhiṣṭhitām || 2 ||
tadantaḥpuradvāraṃ samatītya janākulam |
praviviktāṃ tataḥ kakṣyāmāsasāda purāṇavit || 3 ||
prāsakārmukabibhradbhiryuvabhirmṛṣṭakuṇḍalaiḥ |
apramādibhirekāgrai ssvanuraktairadhiṣṭhitām || 4 ||
tatra kāṣāyiṇo vṛddhān vetrapāṇīn svalaṅkṛtān |
dadarśa viṣṭhitān dvāri stryadhyakṣānsusamāhitān || 5 ||
te samīkṣya samāyāntaṃ rāmapriyacikīrṣavaḥ |
sahasotpatitāssarve svāsanebhyassasambhramāḥ || 6 ||
tānuvāca vinītātmā sūtaputraḥ pradakṣiṇaḥ |
kṣipramākhyāta rāmāya sumanntro dvāri tiṣṭhati || 7 ||
te rāmamupasaṅgamya bhartuḥ priyacikīrṣavaḥ |
sahabhāryāya rāmāya kṣipramevābhicakṣire || 8 ||
prativeditamājñāya sūtamabhyantaraṃ pituḥ |
tatraivānāyayāmāsa rāghavapriyakāmyayā || 9 ||
taṃ vaiśravaṇasaṅkāśamupaviṣṭaṃ svalaṅkṛtam |
dadarśa sūtaḥ paryyaṅke sauvarṇe sottaracchade || 10 ||
varāharudhirābheṇa śucinā ca sugandhinā |
anuliptaṃ parārdhyena candanena parantapam || 11 ||
sthitayā pārśvataścāpi vālavyajanahastayā |
upetaṃ sītayābhūyaścitrayā śaśinaṃ yathā || 12 ||
taṃ tapantamivādityamupapannaṃ svatejasā |
vavande varadaṃ vandī vinayajño vinītavat || 13 ||
prāñjalissumukhaṃ dṛṣṭvā vihāraśayanāsane |
rājaputramuvācedaṃ sumantro rājasatkṛtaḥ || 14 ||
kauśalyāsuprajā rāma pitā tvāṃ draṣṭumicchati |
mahiṣyā saha kaikeyyā gamyatāṃ tatra mā ciram || 15 ||
evamuktastu saṃhṛṣṭo narasiṃho mahādyutiḥ |
tatassammānayāmāsa sītāmidamuvāca ha || 16 ||
devi devaśca devī ca samāgamya madantare |
mantrayete dhṛvaṃ kiñcidabhiṣecanasaṃhitam || 17 ||
lakṣayitvā hyabhiprāyaṃ priyakāmā sudakṣiṇā |
sañcodayati rājānaṃ madarthamasitekṣaṇā || 18 ||
sā prahṛṣṭā mahārājaṃ hitakāmānuvartinī |
jananī cārthakāmā me kekayādhipatessutā || 19 ||
diṣṭyā khalu mahārājo mahiṣyā priyayā saha |
sumantraṃ prāhiṇoddūtamarthakāmakaraṃ mama || 20 ||
yādṛśī pariṣattatra tādṛśo dūta āgataḥ |
dhruvamadyaiva māṃ rājā yauvarājye'bhiṣekṣyati || 21 ||
hanta śīghramito gatvā drakṣyāmi ca mahīpatim |
saha tvaṃ parivāreṇa sukhamāsva ramasva ca || 22 ||
patisammānitā sītā bhartāramasitekṣaṇā |
ādvāramanuvavrāja maṅgalānyabhidadhyuṣī || 23 ||
rājyaṃ dvijātibhirjuṣṭaṃ rājasūyābhiṣecanam |
kartumarhati te rājā vāsavasyeva lokakṛt || 24 ||
dīkṣitaṃ vratasampannaṃ varājinadharaṃ śucim |
kuraṅgaśṛṅgapāṇiṃ ca paśyantī tvāṃ bhajāmyaham || 25 ||
pūrvāṃ diśaṃ vajradharo dakṣiṇāṃ pātu te yamaḥ |
varuṇaḥ paścimāmāśāṃ dhaneśastūttarāṃ diśam || 26 ||
atha sītāmanujñāpya kṛtakautukamaṅgalaḥ |
niścakrāma sumantreṇa saha rāmo niveśanāt || 27 ||
parvatādiva niṣkramya siṃho giriguhāśayaḥ |
lakṣmaṇaṃ dvāriso'paśyatprahvāñjalipuṭaṃ sthitam || 28 ||
atha madhyamakakṣyāyāṃ samāgacchatsuhṛjjanaiḥ |
sa sarvānarthino dṛṣṭvā sametya pratinandya ca || 29 ||
tataḥ pāvakasaṅkāśamāruroha rathottamam |
vaiyāghraṃ puruṣavyāghro rājataṃ rājanandanaḥ || 30 ||
meghanādamasambādhaṃ maṇihemavibhūṣitam |
muṣṇantamiva cakṣūṃṣi prabhayā sūryavarcasam || 31 ||
kareṇuśiśukalpaiśca yuktaṃ paramavājibhiḥ |
hariyuktaṃ sahasrākṣo rathamindra ivāśugam || 32 ||
prayayau tūrṇamāsthāya rāghavo jvalitaśśriyā |
sa parjanya ivākāśe svanavānabhinādayan || 33 ||
niketānniryayau śrīmānmahābhrādiva candramāḥ |
chatracāmarapāṇistu lakṣmaṇo rāghavānujaḥ || 34 ||
jugopa bhrātaraṃ bhrātā rathamāsthāya pṛṣṭhataḥ |
tato halahalāśabdastumulassamajāyata || 35 ||
tasya niṣkramamāṇasya janaughasya samantataḥ |
tato hayavarā mukhyā nāgāśca girisannibhāḥ || 36 ||
anujagmustadā rāmaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ |
agrataścāsya sannaddhāścandanāgarubhūṣitāḥ || 37 ||
khaḍgacāpadharāśśūrā jagmurāśaṃsavo janāḥ |
tato vāditraśabdāśca stutiśabdāśca vandinām || 38 ||
siṃhanādāśca śūrāṇāṃ tadā śuśruvire pathi |
harmyavātāyanasthābhirbhūṣitābhissamantataḥ || 39 ||
kīryamāṇa ssupuṣpaughairyayau strībhirarindamaḥ |
rāmaṃ sarvānavadyāṅgyo rāmapiprīṣayā tataḥ || 40 ||
vacobhiragyrairharmyasthā kṣitisthāśca vavandire |
nūnaṃ nandati te mātā kauśalyāmātṛnandana || 41 ||
paśyantī siddhayātraṃ tvāṃ pitryaṃ rājyamavasthitam |
sarvasīmantinībhyaśca sītāṃ sīmantinī varām || 42 ||
amanyanta hi tā nāryo rāmasya hṛdayapriyām |
tayā sucaritaṃ devyā purā nūnaṃ mahattapaḥ || 43 ||
rohiṇīva śaśāṅkena rāmasaṃyogamāpa yā |
iti prāsādaśṛṅgeṣu pramadābhirnarottamaḥ || 44 ||
śuśrāva rājamārgasthaḥ priyā vāca udāhṛtāḥ |
ātmasampūjanai śṛṇvan yayau rāmau mahāpatham || 45 ||
sa rāghavastatra kathāprapañcān śuśrāva lokasya samāgatasya |
ātmādhikārā vividhāśca vācaḥ prahṛṣṭarūpasya puro janasya || 46 ||
eṣa śriyaṃ gacchati rāghavo'dya rājaprasādādvipulāṃ gamiṣyan |
ete vayaṃ sarva samṛddhakāmā yeṣāmayaṃ no bhavitā praśāstā || 47 ||
lābho janasyāsya yadeṣa sarvaṃ prapatsyate rāṣṭramidaṃ cirāya |
na hyapriyaṃ kiñcana jātu kaści tpaśyenna duḥkhaṃ manujādhipe'smin || 48 ||
sa ghoṣavadbhiśca mataṅgājairyayaiḥ purassarai ssvastikasūtamāgadhaiḥ |
mahīyamānaḥ pravaraiśca vādakai rabhiṣṭuto vaiśravaṇo yathā yayau || 49 ||
kareṇumātaṃṅgarathāśvasaṅkulaṃ mahājanaugha paripūrṇacatvaram |
prabhūtaratnaṃ bahupaṇyasañcayaṃ dadarśa rāmo ruciraṃ mahāpatham || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ षोडशस्सर्गः ।
तदन्तःपुरद्वारं समतीत्य जनाकुलम् ।
प्रविविक्तां ततः कक्ष्यामाससाद पुराणवित् ॥ 1 ॥
प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्युवभिर्मृष्टकुण्डलैः ।
अप्रमादिभिरेकाग्रै स्स्वनुरक्तैरधिष्ठिताम् ॥ 2 ॥
तदन्तःपुरद्वारं समतीत्य जनाकुलम् ।
प्रविविक्तां ततः कक्ष्यामाससाद पुराणवित् ॥ 3 ॥
प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्युवभिर्मृष्टकुण्डलैः ।
अप्रमादिभिरेकाग्रै स्स्वनुरक्तैरधिष्ठिताम् ॥ 4 ॥
तत्र काषायिणो वृद्धान् वेत्रपाणीन् स्वलङ्कृतान् ।
ददर्श विष्ठितान् द्वारि स्त्र्यध्यक्षान्सुसमाहितान् ॥ 5 ॥
ते समीक्ष्य समायान्तं रामप्रियचिकीर्षवः ।
सहसोत्पतितास्सर्वे स्वासनेभ्यस्ससम्भ्रमाः ॥ 6 ॥
तानुवाच विनीतात्मा सूतपुत्रः प्रदक्षिणः ।
क्षिप्रमाख्यात रामाय सुमन्न्त्रो द्वारि तिष्ठति ॥ 7 ॥
ते राममुपसङ्गम्य भर्तुः प्रियचिकीर्षवः ।
सहभार्याय रामाय क्षिप्रमेवाभिचक्षिरे ॥ 8 ॥
प्रतिवेदितमाज्ञाय सूतमभ्यन्तरं पितुः ।
तत्रैवानाययामास राघवप्रियकाम्यया ॥ 9 ॥
तं वैश्रवणसङ्काशमुपविष्टं स्वलङ्कृतम् ।
ददर्श सूतः पर्य्यङ्के सौवर्णे सोत्तरच्छदे ॥ 10 ॥
वराहरुधिराभेण शुचिना च सुगन्धिना ।
अनुलिप्तं परार्ध्येन चन्दनेन परन्तपम् ॥ 11 ॥
स्थितया पार्श्वतश्चापि वालव्यजनहस्तया ।
उपेतं सीतयाभूयश्चित्रया शशिनं यथा ॥ 12 ॥
तं तपन्तमिवादित्यमुपपन्नं स्वतेजसा ।
ववन्दे वरदं वन्दी विनयज्ञो विनीतवत् ॥ 13 ॥
प्राञ्जलिस्सुमुखं दृष्ट्वा विहारशयनासने ।
राजपुत्रमुवाचेदं सुमन्त्रो राजसत्कृतः ॥ 14 ॥
कौशल्यासुप्रजा राम पिता त्वां द्रष्टुमिच्छति ।
महिष्या सह कैकेय्या गम्यतां तत्र मा चिरम् ॥ 15 ॥
एवमुक्तस्तु संहृष्टो नरसिंहो महाद्युतिः ।
ततस्सम्मानयामास सीतामिदमुवाच ह ॥ 16 ॥
देवि देवश्च देवी च समागम्य मदन्तरे ।
मन्त्रयेते धृवं किञ्चिदभिषेचनसंहितम् ॥ 17 ॥
लक्षयित्वा ह्यभिप्रायं प्रियकामा सुदक्षिणा ।
सञ्चोदयति राजानं मदर्थमसितेक्षणा ॥ 18 ॥
सा प्रहृष्टा महाराजं हितकामानुवर्तिनी ।
जननी चार्थकामा मे केकयाधिपतेस्सुता ॥ 19 ॥
दिष्ट्या खलु महाराजो महिष्या प्रियया सह ।
सुमन्त्रं प्राहिणोद्दूतमर्थकामकरं मम ॥ 20 ॥
यादृशी परिषत्तत्र तादृशो दूत आगतः ।
ध्रुवमद्यैव मां राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति ॥ 21 ॥
हन्त शीघ्रमितो गत्वा द्रक्ष्यामि च महीपतिम् ।
सह त्वं परिवारेण सुखमास्व रमस्व च ॥ 22 ॥
पतिसम्मानिता सीता भर्तारमसितेक्षणा ।
आद्वारमनुवव्राज मङ्गलान्यभिदध्युषी ॥ 23 ॥
राज्यं द्विजातिभिर्जुष्टं राजसूयाभिषेचनम् ।
कर्तुमर्हति ते राजा वासवस्येव लोककृत् ॥ 24 ॥
दीक्षितं व्रतसम्पन्नं वराजिनधरं शुचिम् ।
कुरङ्गशृङ्गपाणिं च पश्यन्ती त्वां भजाम्यहम् ॥ 25 ॥
पूर्वां दिशं वज्रधरो दक्षिणां पातु ते यमः ।
वरुणः पश्चिमामाशां धनेशस्तूत्तरां दिशम् ॥ 26 ॥
अथ सीतामनुज्ञाप्य कृतकौतुकमङ्गलः ।
निश्चक्राम सुमन्त्रेण सह रामो निवेशनात् ॥ 27 ॥
पर्वतादिव निष्क्रम्य सिंहो गिरिगुहाशयः ।
लक्ष्मणं द्वारिसोऽपश्यत्प्रह्वाञ्जलिपुटं स्थितम् ॥ 28 ॥
अथ मध्यमकक्ष्यायां समागच्छत्सुहृज्जनैः ।
स सर्वानर्थिनो दृष्ट्वा समेत्य प्रतिनन्द्य च ॥ 29 ॥
ततः पावकसङ्काशमारुरोह रथोत्तमम् ।
वैयाघ्रं पुरुषव्याघ्रो राजतं राजनन्दनः ॥ 30 ॥
मेघनादमसम्बाधं मणिहेमविभूषितम् ।
मुष्णन्तमिव चक्षूंषि प्रभया सूर्यवर्चसम् ॥ 31 ॥
करेणुशिशुकल्पैश्च युक्तं परमवाजिभिः ।
हरियुक्तं सहस्राक्षो रथमिन्द्र इवाशुगम् ॥ 32 ॥
प्रययौ तूर्णमास्थाय राघवो ज्वलितश्श्रिया ।
स पर्जन्य इवाकाशे स्वनवानभिनादयन् ॥ 33 ॥
निकेतान्निर्ययौ श्रीमान्महाभ्रादिव चन्द्रमाः ।
छत्रचामरपाणिस्तु लक्ष्मणो राघवानुजः ॥ 34 ॥
जुगोप भ्रातरं भ्राता रथमास्थाय पृष्ठतः ।
ततो हलहलाशब्दस्तुमुलस्समजायत ॥ 35 ॥
तस्य निष्क्रममाणस्य जनौघस्य समन्ततः ।
ततो हयवरा मुख्या नागाश्च गिरिसन्निभाः ॥ 36 ॥
अनुजग्मुस्तदा रामं शतशोऽथ सहस्रशः ।
अग्रतश्चास्य सन्नद्धाश्चन्दनागरुभूषिताः ॥ 37 ॥
खड्गचापधराश्शूरा जग्मुराशंसवो जनाः ।
ततो वादित्रशब्दाश्च स्तुतिशब्दाश्च वन्दिनाम् ॥ 38 ॥
सिंहनादाश्च शूराणां तदा शुश्रुविरे पथि ।
हर्म्यवातायनस्थाभिर्भूषिताभिस्समन्ततः ॥ 39 ॥
कीर्यमाण स्सुपुष्पौघैर्ययौ स्त्रीभिररिन्दमः ।
रामं सर्वानवद्याङ्ग्यो रामपिप्रीषया ततः ॥ 40 ॥
वचोभिरग्य्रैर्हर्म्यस्था क्षितिस्थाश्च ववन्दिरे ।
नूनं नन्दति ते माता कौशल्यामातृनन्दन ॥ 41 ॥
पश्यन्ती सिद्धयात्रं त्वां पित्र्यं राज्यमवस्थितम् ।
सर्वसीमन्तिनीभ्यश्च सीतां सीमन्तिनी वराम् ॥ 42 ॥
अमन्यन्त हि ता नार्यो रामस्य हृदयप्रियाम् ।
तया सुचरितं देव्या पुरा नूनं महत्तपः ॥ 43 ॥
रोहिणीव शशाङ्केन रामसंयोगमाप या ।
इति प्रासादशृङ्गेषु प्रमदाभिर्नरोत्तमः ॥ 44 ॥
शुश्राव राजमार्गस्थः प्रिया वाच उदाहृताः ।
आत्मसम्पूजनै शृण्वन् ययौ रामौ महापथम् ॥ 45 ॥
स राघवस्तत्र कथाप्रपञ्चान् शुश्राव लोकस्य समागतस्य ।
आत्माधिकारा विविधाश्च वाचः प्रहृष्टरूपस्य पुरो जनस्य ॥ 46 ॥
एष श्रियं गच्छति राघवोऽद्य राजप्रसादाद्विपुलां गमिष्यन् ।
एते वयं सर्व समृद्धकामा येषामयं नो भविता प्रशास्ता ॥ 47 ॥
लाभो जनस्यास्य यदेष सर्वं प्रपत्स्यते राष्ट्रमिदं चिराय ।
न ह्यप्रियं किञ्चन जातु कश्चि त्पश्येन्न दुःखं मनुजाधिपेऽस्मिन् ॥ 48 ॥
स घोषवद्भिश्च मतङ्गाजैर्ययैः पुरस्सरै स्स्वस्तिकसूतमागधैः ।
महीयमानः प्रवरैश्च वादकै रभिष्टुतो वैश्रवणो यथा ययौ ॥ 49 ॥
करेणुमातंङ्गरथाश्वसङ्कुलं महाजनौघ परिपूर्णचत्वरम् ।
प्रभूतरत्नं बहुपण्यसञ्चयं ददर्श रामो रुचिरं महापथम् ॥ 50 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षोडशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣoḍaśassargaḥ |
tadantaḥpuradvāraṃ samatītya janākulam |
praviviktāṃ tataḥ kakṣyāmāsasāda purāṇavit || 1 ||
prāsakārmukabibhradbhiryuvabhirmṛṣṭakuṇḍalaiḥ |
apramādibhirekāgrai ssvanuraktairadhiṣṭhitām || 2 ||
tadantaḥpuradvāraṃ samatītya janākulam |
praviviktāṃ tataḥ kakṣyāmāsasāda purāṇavit || 3 ||
prāsakārmukabibhradbhiryuvabhirmṛṣṭakuṇḍalaiḥ |
apramādibhirekāgrai ssvanuraktairadhiṣṭhitām || 4 ||
tatra kāṣāyiṇo vṛddhān vetrapāṇīn svalaṅkṛtān |
dadarśa viṣṭhitān dvāri stryadhyakṣānsusamāhitān || 5 ||
te samīkṣya samāyāntaṃ rāmapriyacikīrṣavaḥ |
sahasotpatitāssarve svāsanebhyassasambhramāḥ || 6 ||
tānuvāca vinītātmā sūtaputraḥ pradakṣiṇaḥ |
kṣipramākhyāta rāmāya sumanntro dvāri tiṣṭhati || 7 ||
te rāmamupasaṅgamya bhartuḥ priyacikīrṣavaḥ |
sahabhāryāya rāmāya kṣipramevābhicakṣire || 8 ||
prativeditamājñāya sūtamabhyantaraṃ pituḥ |
tatraivānāyayāmāsa rāghavapriyakāmyayā || 9 ||
taṃ vaiśravaṇasaṅkāśamupaviṣṭaṃ svalaṅkṛtam |
dadarśa sūtaḥ paryyaṅke sauvarṇe sottaracchade || 10 ||
varāharudhirābheṇa śucinā ca sugandhinā |
anuliptaṃ parārdhyena candanena parantapam || 11 ||
sthitayā pārśvataścāpi vālavyajanahastayā |
upetaṃ sītayābhūyaścitrayā śaśinaṃ yathā || 12 ||
taṃ tapantamivādityamupapannaṃ svatejasā |
vavande varadaṃ vandī vinayajño vinītavat || 13 ||
prāñjalissumukhaṃ dṛṣṭvā vihāraśayanāsane |
rājaputramuvācedaṃ sumantro rājasatkṛtaḥ || 14 ||
kauśalyāsuprajā rāma pitā tvāṃ draṣṭumicchati |
mahiṣyā saha kaikeyyā gamyatāṃ tatra mā ciram || 15 ||
evamuktastu saṃhṛṣṭo narasiṃho mahādyutiḥ |
tatassammānayāmāsa sītāmidamuvāca ha || 16 ||
devi devaśca devī ca samāgamya madantare |
mantrayete dhṛvaṃ kiñcidabhiṣecanasaṃhitam || 17 ||
lakṣayitvā hyabhiprāyaṃ priyakāmā sudakṣiṇā |
sañcodayati rājānaṃ madarthamasitekṣaṇā || 18 ||
sā prahṛṣṭā mahārājaṃ hitakāmānuvartinī |
jananī cārthakāmā me kekayādhipatessutā || 19 ||
diṣṭyā khalu mahārājo mahiṣyā priyayā saha |
sumantraṃ prāhiṇoddūtamarthakāmakaraṃ mama || 20 ||
yādṛśī pariṣattatra tādṛśo dūta āgataḥ |
dhruvamadyaiva māṃ rājā yauvarājye'bhiṣekṣyati || 21 ||
hanta śīghramito gatvā drakṣyāmi ca mahīpatim |
saha tvaṃ parivāreṇa sukhamāsva ramasva ca || 22 ||
patisammānitā sītā bhartāramasitekṣaṇā |
ādvāramanuvavrāja maṅgalānyabhidadhyuṣī || 23 ||
rājyaṃ dvijātibhirjuṣṭaṃ rājasūyābhiṣecanam |
kartumarhati te rājā vāsavasyeva lokakṛt || 24 ||
dīkṣitaṃ vratasampannaṃ varājinadharaṃ śucim |
kuraṅgaśṛṅgapāṇiṃ ca paśyantī tvāṃ bhajāmyaham || 25 ||
pūrvāṃ diśaṃ vajradharo dakṣiṇāṃ pātu te yamaḥ |
varuṇaḥ paścimāmāśāṃ dhaneśastūttarāṃ diśam || 26 ||
atha sītāmanujñāpya kṛtakautukamaṅgalaḥ |
niścakrāma sumantreṇa saha rāmo niveśanāt || 27 ||
parvatādiva niṣkramya siṃho giriguhāśayaḥ |
lakṣmaṇaṃ dvāriso'paśyatprahvāñjalipuṭaṃ sthitam || 28 ||
atha madhyamakakṣyāyāṃ samāgacchatsuhṛjjanaiḥ |
sa sarvānarthino dṛṣṭvā sametya pratinandya ca || 29 ||
tataḥ pāvakasaṅkāśamāruroha rathottamam |
vaiyāghraṃ puruṣavyāghro rājataṃ rājanandanaḥ || 30 ||
meghanādamasambādhaṃ maṇihemavibhūṣitam |
muṣṇantamiva cakṣūṃṣi prabhayā sūryavarcasam || 31 ||
kareṇuśiśukalpaiśca yuktaṃ paramavājibhiḥ |
hariyuktaṃ sahasrākṣo rathamindra ivāśugam || 32 ||
prayayau tūrṇamāsthāya rāghavo jvalitaśśriyā |
sa parjanya ivākāśe svanavānabhinādayan || 33 ||
niketānniryayau śrīmānmahābhrādiva candramāḥ |
chatracāmarapāṇistu lakṣmaṇo rāghavānujaḥ || 34 ||
jugopa bhrātaraṃ bhrātā rathamāsthāya pṛṣṭhataḥ |
tato halahalāśabdastumulassamajāyata || 35 ||
tasya niṣkramamāṇasya janaughasya samantataḥ |
tato hayavarā mukhyā nāgāśca girisannibhāḥ || 36 ||
anujagmustadā rāmaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ |
agrataścāsya sannaddhāścandanāgarubhūṣitāḥ || 37 ||
khaḍgacāpadharāśśūrā jagmurāśaṃsavo janāḥ |
tato vāditraśabdāśca stutiśabdāśca vandinām || 38 ||
siṃhanādāśca śūrāṇāṃ tadā śuśruvire pathi |
harmyavātāyanasthābhirbhūṣitābhissamantataḥ || 39 ||
kīryamāṇa ssupuṣpaughairyayau strībhirarindamaḥ |
rāmaṃ sarvānavadyāṅgyo rāmapiprīṣayā tataḥ || 40 ||
vacobhiragyrairharmyasthā kṣitisthāśca vavandire |
nūnaṃ nandati te mātā kauśalyāmātṛnandana || 41 ||
paśyantī siddhayātraṃ tvāṃ pitryaṃ rājyamavasthitam |
sarvasīmantinībhyaśca sītāṃ sīmantinī varām || 42 ||
amanyanta hi tā nāryo rāmasya hṛdayapriyām |
tayā sucaritaṃ devyā purā nūnaṃ mahattapaḥ || 43 ||
rohiṇīva śaśāṅkena rāmasaṃyogamāpa yā |
iti prāsādaśṛṅgeṣu pramadābhirnarottamaḥ || 44 ||
śuśrāva rājamārgasthaḥ priyā vāca udāhṛtāḥ |
ātmasampūjanai śṛṇvan yayau rāmau mahāpatham || 45 ||
sa rāghavastatra kathāprapañcān śuśrāva lokasya samāgatasya |
ātmādhikārā vividhāśca vācaḥ prahṛṣṭarūpasya puro janasya || 46 ||
eṣa śriyaṃ gacchati rāghavo'dya rājaprasādādvipulāṃ gamiṣyan |
ete vayaṃ sarva samṛddhakāmā yeṣāmayaṃ no bhavitā praśāstā || 47 ||
lābho janasyāsya yadeṣa sarvaṃ prapatsyate rāṣṭramidaṃ cirāya |
na hyapriyaṃ kiñcana jātu kaści tpaśyenna duḥkhaṃ manujādhipe'smin || 48 ||
sa ghoṣavadbhiśca mataṅgājairyayaiḥ purassarai ssvastikasūtamāgadhaiḥ |
mahīyamānaḥ pravaraiśca vādakai rabhiṣṭuto vaiśravaṇo yathā yayau || 49 ||
kareṇumātaṃṅgarathāśvasaṅkulaṃ mahājanaugha paripūrṇacatvaram |
prabhūtaratnaṃ bahupaṇyasañcayaṃ dadarśa rāmo ruciraṃ mahāpatham || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.