2.111 அயோத்யாகாண்ட - ஏகாதஶாதிகஶததம ஸர்கஃ

2.111 Ayodhyakanda - Ekadashadhikashatatama Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Tamil script
📄 Download PDF
ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।
அத ஏகாதஶாதிகஶததமஸ்ஸர்கஃ ।
வஸிஷ்டஸ்து ததா ராமமுக்த்வா ராஜபுரோஹிதஃ ।
அப்ரவீத்தர்மஸம்யுக்தம் புநரேவாபரம் வசஃ ॥ 1 ॥
புருஷஸ்யேஹ ஜாதஸ்ய பவந்தி குரவஸ்த்ரயஃ ।
ஆசார்யஶ்சைவ காகுத்ஸ்த பிதா மாதா ச ராகவ ॥ 2 ॥
பிதா ஹ்யேவம் ஜநயதி புருஷம் புருஷர்ஷப ।
ப்ரஜ்ஞாம் ததாதி சாசார்யஸ்தஸ்மாத்ஸ குருருச்யதே ॥ 3 ॥
ஸோऽஹம் தே பிதுராசார்யஸ்தவ சைவ பரந்தப ।
மம த்வம் வசநம் குர்வந்நாதிவர்தேஸ்ஸதாம் கதிம் ॥ 4 ॥
இமா ஹி தே பரிஷத ஶ்ஶ்ரேணயஶ்ச த்விஜாஸ்ததா ।
ஏஷு தாத சரந்தர்மம் நாதிவர்தேஃ ஸதாம் கதிம் ॥ 5 ॥
வ்ரு'த்தாயா தர்மஶீலாயா மாதுர்நார்ஹஸ்யவர்திதும் ।
அஸ்யா ஹி வசநம் குர்வந்நாதிவர்தேஸ்ஸதாம் கதிம் ॥ 6 ॥
பரதஸ்ய வசஃ குர்வந்யாசமாநஸ்ய ராகவ ।
ஆத்மாநம் நாதிவர்தேஸ்த்வம் ஸத்யதர்மபராக்ரம ॥ 7 ॥
ஏவம் மதுரமுக்தஸ்ஸந் குருணா ராகவஸ்ஸ்வயம் ।
ப்ரத்யுவாச ஸமாஸீநம் வஸிஷ்டம் புருஷர்ஷபஃ ॥ 8 ॥
யந்மாதாபிதரௌ வ்ரு'த்தம் தநயே குருதஃ ஸதா ।
ந ஸுப்ரதிகரம் தத் து மாத்ரா பித்ரா ச யத்க்ரு'தம் ॥ 9 ॥
யதாஶக்தி ப்ரதாநேந ஸ்வாபநோச்சாதநேந ச ।
நித்யம் ச ப்ரியவாதேந ததா ஸம்வர்தநேந ச ॥ 10 ॥
யந்மாதாபிதரௌ வ்ரு'த்தம் தநயே குருதஸ்ஸதா ।
ந ஸுப்ரதிகரம் தத்து மாத்ரா பித்ரா ச யத்க்ரு'தம் ॥ 11 ॥
யதாஶக்திப்ரதாநேந ஸ்வாபநோச்சாதநேந ச ।
நித்யம் ச ப்ரியவாதேந ததா ஸம்வர்தநேந ச ॥ 12 ॥
ஸ ஹி ராஜா ஜநயிதா பிதா தஶரதோ மம ।
ஆஜ்ஞாதம் யந்மயா தஸ்ய ந தந்மித்யா பவிஷ்யதி ॥ 13 ॥
ஏவமுக்தஸ்து ராமேண பரதஃ ப்ரத்யநந்தரம் ।
உவாச பரமோதாரஸ்ஸூதம் பரமதுர்மநாஃ ॥ 14 ॥
இஹ மே ஸ்தண்டிலே ஶீக்ரம் குஶாநாஸ்தர ஸாரதே ।
ஆர்யம் ப்ரத்யுபவேக்ஷ்யாமி யாவந்மே ந ப்ரஸீததி ॥ 15 ॥
அநாஹாரோ நிராலோகோ தநஹீநோ யதா த்விஜஃ ।
ஶேஷ்யே புரஸ்தாச்சாலாயா யாவந்ந ப்ரதியாஸ்யதி ॥ 16 ॥
ஸ து ராமமவேக்ஷந்தம் ஸுமந்த்ரம் பேக்ஷ்ய துர்மநாஃ ।
குஶோத்தரமுபஸ்தாப்ய பூமாவேவாऽஸ்தரத்ஸ்வயம் ॥ 17 ॥
தமுவாச மஹாதேஜா ராமோ ராஜர்ஷிஸத்தமஃ ।
கிம் மாம் பரத குர்வாணம் தாத ப்ரத்யுபவேக்ஷ்யஸி ॥ 18 ॥
ப்ராஹ்மணோ ஹ்யேகபார்ஶ்வேந நராந்ரோத்துமிஹார்ஹதி ।
ந து மூர்தாபிஷிக்தாநாம் விதிஃ ப்ரத்யுபவேஶநே ॥ 19 ॥
உத்திஷ்ட நரஶார்தூல ஹித்வைதத்தாருணம் வ்ரதம் ।
புரவர்யாமிதஃ க்ஷிப்ரமயோத்யாம் யாஹி ராகவ ॥ 20 ॥
ஆஸீநஸ்த்வேவ பரதஃ பௌரஜாநபதம் ஜநம் ।
உவாச ஸர்வதஃ ப்ரேக்ஷ்ய கிமார்யம் நாநுஶாஸத ॥ 21 ॥
தே ததோசுர்மஹாத்மாநம் பௌரஜாநபதா ஜநாஃ ।
காகுத்ஸ்தமபிஜாநீமஃ ஸம்யக் வததி ராகவஃ ॥ 22 ॥
ஏஷோऽபி ஹி மஹாபாகஃ பிதுர்வசஸி திஷ்டதி ।
அத ஏவ ந ஶக்தாஃ ஸ்மோ வ்யாவர்தயிதுமஞ்ஜஸா ॥ 23 ॥
தேஷாமாஜ்ஞாய வசநம் ராமோ வசநமப்ரவீத் ।
ஏவம் நிபோத வசநம் ஸுஹ்ரு'தாம் தர்மசக்ஷுஷாம் ॥ 24 ॥
ஏதச்சைவோபயம் ஶ்ருத்வா ஸம்யக்ஸம்பஶ்ய ராகவ ।
உத்திஷ்ட த்வம் மஹாபாஹோ மாம் ச ஸ்ப்ரு'ஶ ததோதகம் ॥ 25 ॥
அதோத்தாய ஜலம்ஸ்ப்ரு'ஷ்ட்வா பரதோ வாக்யமப்ரவீத் ।
ஶ்ருண்வந்து மே பரிஷதோ மந்த்ரிண ஶ்ஶ்ரேணயஸ்ததா ॥ 26 ॥
ந யாசே பிதரம் ராஜ்யம் நாநுஶாஸாமி மாதரம் ।
ஆர்யம் பரமதர்மஜ்ஞம் நாநுஜாநாமி ராகவம் ॥ 27 ॥
யதித்வவஶ்யம் வஸ்தவ்யம் கர்தவ்யம் ச பிதுர்வசஃ ।
அஹமேவ நிவத்ஸ்யாமி சதுர்தஶ ஸமா வநே ॥ 28 ॥
தர்மாத்மா தஸ்ய தத்யேந ப்ராதுர்வாக்யேந விஸ்மிதஃ ।
உவாச ராம ஸ்ஸம்ப்ரேக்ஷ்ய பௌரஜாநபதம் ஜநம் ॥ 29 ॥
விக்ரீதமாஹிதம் க்ரீதம் யத்பித்ரா ஜீவதா மம ।
ந தல்லோபயிதும் ஶக்யம் மயா வா பரதேந வா ॥ 30 ॥
உபதிர்ந மயா கார்யோ வநவாஸே ஜுகுப்ஸிதஃ ।
யுக்தமுக்தம் ச கைகேய்யா பித்ரா மே ஸுக்ரு'தம் க்ரு'தம் ॥ 31 ॥
ஜாநாமி பரதம் க்ஷாந்தம் குருஸத்காரகாரிணம் ।
ஸர்வமேவாத்ர கல்யாணம் ஸத்யஸந்தே மஹாத்மநி ॥ 32 ॥
அநேந தர்மஶீலேந வநாத்ப்ரத்யாகதஃ புநஃ ।
ப்ராத்ரா ஸஹ பவிஷ்யாமி ப்ரு'திவ்யாஃ பதிருத்தமஃ ॥ 33 ॥
வ்ரு'தோ ஹி ராஜா கைகேய்யா மயா தத்வசநம் க்ரு'தம் ।
அந்ரு'தாந்மோசயாநேந பிதரம் தம் மஹீபதிம் ॥ 34 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே ஏகாதஶாதிகஶததமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekādaśādhikaśatatamassargaḥ |
vasiṣṭhastu tadā rāmamuktvā rājapurohitaḥ |
abravīddharmasaṃyuktaṃ punarevāparaṃ vacaḥ || 1 ||
puruṣasyeha jātasya bhavanti guravastrayaḥ |
ācāryaścaiva kākutstha pitā mātā ca rāghava || 2 ||
pitā hyevaṃ janayati puruṣaṃ puruṣarṣabha |
prajñāṃ dadāti cācāryastasmātsa gururucyate || 3 ||
so'haṃ te piturācāryastava caiva parantapa |
mama tvaṃ vacanaṃ kurvannātivartessatāṃ gatim || 4 ||
imā hi te pariṣada śśreṇayaśca dvijāstathā |
eṣu tāta carandharmaṃ nātivarteḥ satāṃ gatim || 5 ||
vṛddhāyā dharmaśīlāyā māturnārhasyavartitum |
asyā hi vacanaṃ kurvannātivartessatāṃ gatim || 6 ||
bharatasya vacaḥ kurvanyācamānasya rāghava |
ātmānaṃ nātivartestvaṃ satyadharmaparākrama || 7 ||
evaṃ madhuramuktassan guruṇā rāghavassvayam |
pratyuvāca samāsīnaṃ vasiṣṭhaṃ puruṣarṣabhaḥ || 8 ||
yanmātāpitarau vṛttaṃ tanaye kurutaḥ sadā |
na supratikaraṃ tat tu mātrā pitrā ca yatkṛtam || 9 ||
yathāśakti pradānena svāpanocchādanena ca |
nityaṃ ca priyavādena tathā saṃvardhanena ca || 10 ||
yanmātāpitarau vṛttaṃ tanaye kurutassadā |
na supratikaraṃ tattu mātrā pitrā ca yatkṛtam || 11 ||
yathāśaktipradānena svāpanocchādanena ca |
nityaṃ ca priyavādena tathā saṃvardhanena ca || 12 ||
sa hi rājā janayitā pitā daśaratho mama |
ājñātaṃ yanmayā tasya na tanmithyā bhaviṣyati || 13 ||
evamuktastu rāmeṇa bharataḥ pratyanantaram |
uvāca paramodārassūtaṃ paramadurmanāḥ || 14 ||
iha me sthaṇḍile śīghraṃ kuśānāstara sārathe |
āryaṃ pratyupavekṣyāmi yāvanme na prasīdati || 15 ||
anāhāro nirāloko dhanahīno yathā dvijaḥ |
śeṣye purastācchālāyā yāvanna pratiyāsyati || 16 ||
sa tu rāmamavekṣantaṃ sumantraṃ pekṣya durmanāḥ |
kuśottaramupasthāpya bhūmāvevā'staratsvayam || 17 ||
tamuvāca mahātejā rāmo rājarṣisattamaḥ |
kiṃ māṃ bharata kurvāṇaṃ tāta pratyupavekṣyasi || 18 ||
brāhmaṇo hyekapārśvena narānroddhumihārhati |
na tu mūrdhābhiṣiktānāṃ vidhiḥ pratyupaveśane || 19 ||
uttiṣṭha naraśārdūla hitvaitaddāruṇaṃ vratam |
puravaryāmitaḥ kṣipramayodhyāṃ yāhi rāghava || 20 ||
āsīnastveva bharataḥ paurajānapadaṃ janam |
uvāca sarvataḥ prekṣya kimāryaṃ nānuśāsatha || 21 ||
te tadocurmahātmānaṃ paurajānapadā janāḥ |
kākutsthamabhijānīmaḥ samyag vadati rāghavaḥ || 22 ||
eṣo'pi hi mahābhāgaḥ piturvacasi tiṣṭhati |
ata eva na śaktāḥ smo vyāvartayitumañjasā || 23 ||
teṣāmājñāya vacanaṃ rāmo vacanamabravīt |
evaṃ nibodha vacanaṃ suhṛdāṃ dharmacakṣuṣām || 24 ||
etaccaivobhayaṃ śrutvā samyaksampaśya rāghava |
uttiṣṭha tvaṃ mahābāho māṃ ca spṛśa tathodakam || 25 ||
athotthāya jalaṃspṛṣṭvā bharato vākyamabravīt |
śruṇvantu me pariṣado mantriṇa śśreṇayastathā || 26 ||
na yāce pitaraṃ rājyaṃ nānuśāsāmi mātaram |
āryaṃ paramadharmajñaṃ nānujānāmi rāghavam || 27 ||
yaditvavaśyaṃ vastavyaṃ kartavyaṃ ca piturvacaḥ |
ahameva nivatsyāmi caturdaśa samā vane || 28 ||
dharmātmā tasya tathyena bhrāturvākyena vismitaḥ |
uvāca rāma ssamprekṣya paurajānapadaṃ janam || 29 ||
vikrītamāhitaṃ krītaṃ yatpitrā jīvatā mama |
na tallopayituṃ śakyaṃ mayā vā bharatena vā || 30 ||
upadhirna mayā kāryo vanavāse jugupsitaḥ |
yuktamuktaṃ ca kaikeyyā pitrā me sukṛtaṃ kṛtam || 31 ||
jānāmi bharataṃ kṣāntaṃ gurusatkārakāriṇam |
sarvamevātra kalyāṇaṃ satyasandhe mahātmani || 32 ||
anena dharmaśīlena vanātpratyāgataḥ punaḥ |
bhrātrā saha bhaviṣyāmi pṛthivyāḥ patiruttamaḥ || 33 ||
vṛto hi rājā kaikeyyā mayā tadvacanaṃ kṛtam |
anṛtānmocayānena pitaraṃ taṃ mahīpatim || 34 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकादशाधिकशततमस्सर्गः ।
वसिष्ठस्तु तदा राममुक्त्वा राजपुरोहितः ।
अब्रवीद्धर्मसंयुक्तं पुनरेवापरं वचः ॥ 1 ॥
पुरुषस्येह जातस्य भवन्ति गुरवस्त्रयः ।
आचार्यश्चैव काकुत्स्थ पिता माता च राघव ॥ 2 ॥
पिता ह्येवं जनयति पुरुषं पुरुषर्षभ ।
प्रज्ञां ददाति चाचार्यस्तस्मात्स गुरुरुच्यते ॥ 3 ॥
सोऽहं ते पितुराचार्यस्तव चैव परन्तप ।
मम त्वं वचनं कुर्वन्नातिवर्तेस्सतां गतिम् ॥ 4 ॥
इमा हि ते परिषद श्श्रेणयश्च द्विजास्तथा ।
एषु तात चरन्धर्मं नातिवर्तेः सतां गतिम् ॥ 5 ॥
वृद्धाया धर्मशीलाया मातुर्नार्हस्यवर्तितुम् ।
अस्या हि वचनं कुर्वन्नातिवर्तेस्सतां गतिम् ॥ 6 ॥
भरतस्य वचः कुर्वन्याचमानस्य राघव ।
आत्मानं नातिवर्तेस्त्वं सत्यधर्मपराक्रम ॥ 7 ॥
एवं मधुरमुक्तस्सन् गुरुणा राघवस्स्वयम् ।
प्रत्युवाच समासीनं वसिष्ठं पुरुषर्षभः ॥ 8 ॥
यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुतः सदा ।
न सुप्रतिकरं तत् तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम् ॥ 9 ॥
यथाशक्ति प्रदानेन स्वापनोच्छादनेन च ।
नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्धनेन च ॥ 10 ॥
यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुतस्सदा ।
न सुप्रतिकरं तत्तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम् ॥ 11 ॥
यथाशक्तिप्रदानेन स्वापनोच्छादनेन च ।
नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्धनेन च ॥ 12 ॥
स हि राजा जनयिता पिता दशरथो मम ।
आज्ञातं यन्मया तस्य न तन्मिथ्या भविष्यति ॥ 13 ॥
एवमुक्तस्तु रामेण भरतः प्रत्यनन्तरम् ।
उवाच परमोदारस्सूतं परमदुर्मनाः ॥ 14 ॥
इह मे स्थण्डिले शीघ्रं कुशानास्तर सारथे ।
आर्यं प्रत्युपवेक्ष्यामि यावन्मे न प्रसीदति ॥ 15 ॥
अनाहारो निरालोको धनहीनो यथा द्विजः ।
शेष्ये पुरस्ताच्छालाया यावन्न प्रतियास्यति ॥ 16 ॥
स तु राममवेक्षन्तं सुमन्त्रं पेक्ष्य दुर्मनाः ।
कुशोत्तरमुपस्थाप्य भूमावेवाऽस्तरत्स्वयम् ॥ 17 ॥
तमुवाच महातेजा रामो राजर्षिसत्तमः ।
किं मां भरत कुर्वाणं तात प्रत्युपवेक्ष्यसि ॥ 18 ॥
ब्राह्मणो ह्येकपार्श्वेन नरान्रोद्धुमिहार्हति ।
न तु मूर्धाभिषिक्तानां विधिः प्रत्युपवेशने ॥ 19 ॥
उत्तिष्ठ नरशार्दूल हित्वैतद्दारुणं व्रतम् ।
पुरवर्यामितः क्षिप्रमयोध्यां याहि राघव ॥ 20 ॥
आसीनस्त्वेव भरतः पौरजानपदं जनम् ।
उवाच सर्वतः प्रेक्ष्य किमार्यं नानुशासथ ॥ 21 ॥
ते तदोचुर्महात्मानं पौरजानपदा जनाः ।
काकुत्स्थमभिजानीमः सम्यग् वदति राघवः ॥ 22 ॥
एषोऽपि हि महाभागः पितुर्वचसि तिष्ठति ।
अत एव न शक्ताः स्मो व्यावर्तयितुमञ्जसा ॥ 23 ॥
तेषामाज्ञाय वचनं रामो वचनमब्रवीत् ।
एवं निबोध वचनं सुहृदां धर्मचक्षुषाम् ॥ 24 ॥
एतच्चैवोभयं श्रुत्वा सम्यक्सम्पश्य राघव ।
उत्तिष्ठ त्वं महाबाहो मां च स्पृश तथोदकम् ॥ 25 ॥
अथोत्थाय जलंस्पृष्ट्वा भरतो वाक्यमब्रवीत् ।
श्रुण्वन्तु मे परिषदो मन्त्रिण श्श्रेणयस्तथा ॥ 26 ॥
न याचे पितरं राज्यं नानुशासामि मातरम् ।
आर्यं परमधर्मज्ञं नानुजानामि राघवम् ॥ 27 ॥
यदित्ववश्यं वस्तव्यं कर्तव्यं च पितुर्वचः ।
अहमेव निवत्स्यामि चतुर्दश समा वने ॥ 28 ॥
धर्मात्मा तस्य तथ्येन भ्रातुर्वाक्येन विस्मितः ।
उवाच राम स्सम्प्रेक्ष्य पौरजानपदं जनम् ॥ 29 ॥
विक्रीतमाहितं क्रीतं यत्पित्रा जीवता मम ।
न तल्लोपयितुं शक्यं मया वा भरतेन वा ॥ 30 ॥
उपधिर्न मया कार्यो वनवासे जुगुप्सितः ।
युक्तमुक्तं च कैकेय्या पित्रा मे सुकृतं कृतम् ॥ 31 ॥
जानामि भरतं क्षान्तं गुरुसत्कारकारिणम् ।
सर्वमेवात्र कल्याणं सत्यसन्धे महात्मनि ॥ 32 ॥
अनेन धर्मशीलेन वनात्प्रत्यागतः पुनः ।
भ्रात्रा सह भविष्यामि पृथिव्याः पतिरुत्तमः ॥ 33 ॥
वृतो हि राजा कैकेय्या मया तद्वचनं कृतम् ।
अनृतान्मोचयानेन पितरं तं महीपतिम् ॥ 34 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकादशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekādaśādhikaśatatamassargaḥ |
vasiṣṭhastu tadā rāmamuktvā rājapurohitaḥ |
abravīddharmasaṃyuktaṃ punarevāparaṃ vacaḥ || 1 ||
puruṣasyeha jātasya bhavanti guravastrayaḥ |
ācāryaścaiva kākutstha pitā mātā ca rāghava || 2 ||
pitā hyevaṃ janayati puruṣaṃ puruṣarṣabha |
prajñāṃ dadāti cācāryastasmātsa gururucyate || 3 ||
so'haṃ te piturācāryastava caiva parantapa |
mama tvaṃ vacanaṃ kurvannātivartessatāṃ gatim || 4 ||
imā hi te pariṣada śśreṇayaśca dvijāstathā |
eṣu tāta carandharmaṃ nātivarteḥ satāṃ gatim || 5 ||
vṛddhāyā dharmaśīlāyā māturnārhasyavartitum |
asyā hi vacanaṃ kurvannātivartessatāṃ gatim || 6 ||
bharatasya vacaḥ kurvanyācamānasya rāghava |
ātmānaṃ nātivartestvaṃ satyadharmaparākrama || 7 ||
evaṃ madhuramuktassan guruṇā rāghavassvayam |
pratyuvāca samāsīnaṃ vasiṣṭhaṃ puruṣarṣabhaḥ || 8 ||
yanmātāpitarau vṛttaṃ tanaye kurutaḥ sadā |
na supratikaraṃ tat tu mātrā pitrā ca yatkṛtam || 9 ||
yathāśakti pradānena svāpanocchādanena ca |
nityaṃ ca priyavādena tathā saṃvardhanena ca || 10 ||
yanmātāpitarau vṛttaṃ tanaye kurutassadā |
na supratikaraṃ tattu mātrā pitrā ca yatkṛtam || 11 ||
yathāśaktipradānena svāpanocchādanena ca |
nityaṃ ca priyavādena tathā saṃvardhanena ca || 12 ||
sa hi rājā janayitā pitā daśaratho mama |
ājñātaṃ yanmayā tasya na tanmithyā bhaviṣyati || 13 ||
evamuktastu rāmeṇa bharataḥ pratyanantaram |
uvāca paramodārassūtaṃ paramadurmanāḥ || 14 ||
iha me sthaṇḍile śīghraṃ kuśānāstara sārathe |
āryaṃ pratyupavekṣyāmi yāvanme na prasīdati || 15 ||
anāhāro nirāloko dhanahīno yathā dvijaḥ |
śeṣye purastācchālāyā yāvanna pratiyāsyati || 16 ||
sa tu rāmamavekṣantaṃ sumantraṃ pekṣya durmanāḥ |
kuśottaramupasthāpya bhūmāvevā'staratsvayam || 17 ||
tamuvāca mahātejā rāmo rājarṣisattamaḥ |
kiṃ māṃ bharata kurvāṇaṃ tāta pratyupavekṣyasi || 18 ||
brāhmaṇo hyekapārśvena narānroddhumihārhati |
na tu mūrdhābhiṣiktānāṃ vidhiḥ pratyupaveśane || 19 ||
uttiṣṭha naraśārdūla hitvaitaddāruṇaṃ vratam |
puravaryāmitaḥ kṣipramayodhyāṃ yāhi rāghava || 20 ||
āsīnastveva bharataḥ paurajānapadaṃ janam |
uvāca sarvataḥ prekṣya kimāryaṃ nānuśāsatha || 21 ||
te tadocurmahātmānaṃ paurajānapadā janāḥ |
kākutsthamabhijānīmaḥ samyag vadati rāghavaḥ || 22 ||
eṣo'pi hi mahābhāgaḥ piturvacasi tiṣṭhati |
ata eva na śaktāḥ smo vyāvartayitumañjasā || 23 ||
teṣāmājñāya vacanaṃ rāmo vacanamabravīt |
evaṃ nibodha vacanaṃ suhṛdāṃ dharmacakṣuṣām || 24 ||
etaccaivobhayaṃ śrutvā samyaksampaśya rāghava |
uttiṣṭha tvaṃ mahābāho māṃ ca spṛśa tathodakam || 25 ||
athotthāya jalaṃspṛṣṭvā bharato vākyamabravīt |
śruṇvantu me pariṣado mantriṇa śśreṇayastathā || 26 ||
na yāce pitaraṃ rājyaṃ nānuśāsāmi mātaram |
āryaṃ paramadharmajñaṃ nānujānāmi rāghavam || 27 ||
yaditvavaśyaṃ vastavyaṃ kartavyaṃ ca piturvacaḥ |
ahameva nivatsyāmi caturdaśa samā vane || 28 ||
dharmātmā tasya tathyena bhrāturvākyena vismitaḥ |
uvāca rāma ssamprekṣya paurajānapadaṃ janam || 29 ||
vikrītamāhitaṃ krītaṃ yatpitrā jīvatā mama |
na tallopayituṃ śakyaṃ mayā vā bharatena vā || 30 ||
upadhirna mayā kāryo vanavāse jugupsitaḥ |
yuktamuktaṃ ca kaikeyyā pitrā me sukṛtaṃ kṛtam || 31 ||
jānāmi bharataṃ kṣāntaṃ gurusatkārakāriṇam |
sarvamevātra kalyāṇaṃ satyasandhe mahātmani || 32 ||
anena dharmaśīlena vanātpratyāgataḥ punaḥ |
bhrātrā saha bhaviṣyāmi pṛthivyāḥ patiruttamaḥ || 33 ||
vṛto hi rājā kaikeyyā mayā tadvacanaṃ kṛtam |
anṛtānmocayānena pitaraṃ taṃ mahīpatim || 34 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in