ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।
அத சதுர்தஶாதிகஶததமஸ்ஸர்கஃ ।
ஸ்நிக்தகம்பீரகோஷேண ஸ்யந்தநேநோபயாந்ப்ரபுஃ ।
அயோத்யாம் பரதஃ க்ஷிப்ரம் ப்ரவிவேஶ மஹாயஶாஃ ॥ 1 ॥
பிடாலோலூகசரிதாமாலீநநரவாரணாம் ।
திமிராப்யாஹதாம் காலீமப்ரகாஶாம் நிஶாமிவ ॥ 2 ॥
ராஹுஶத்ரோஃ ப்ரியாம் பத்நீம் ஶ்ரியா ப்ரஜ்வலிதப்ரபாம் ।
க்ரஹேணாப்யுத்திதேநைகாம் ரோஹிணீமிவ பீடிதாம் ॥ 3 ॥
அல்போஷ்ணக்ஷுப்தஸலிலாம் கர்மோத்தப்தவிஹங்கமாம் ।
லீநமீநசஷக்ராஹாம் க்ரு'ஶாம் கிரிநதீமிவ ॥ 4 ॥
விதூமாமிவ ஹேமாபாமத்வராக்நே ஸ்ஸமுத்திதாம் ।
ஹவிரப்யுக்ஷிதாம் பஶ்சாச்சிகாம் விப்ரலயம் கதாம் ॥ 5 ॥
வித்வஸ்தகவசாம் ருக்ணகஜவாஜிரதத்வஜாம் ।
ஹதப்ரவீராமாபந்நாம் சமூமிவ மஹாஹவே ॥ 6 ॥
ஸபேநாம் ஸஸ்வநாம் பூத்வா ஸாகரஸ்ய ஸமுத்திதாம் ।
ப்ரஶாந்தமாருதோத்தூதாம் ஜலோர்மிமிவ நிஸ்ஸ்வநாம் ॥ 7 ॥
த்யக்தாம் யஜ்ஞாயுதைஃ ஸர்வைரபிரூபைஶ்ச யாஜகைஃ ।
ஸுத்யாகாலே ஸுநிர்வ்ரு'த்தே வேதிம் கதரவாமிவ ॥ 8 ॥
கோஷ்டமத்யே ஸ்திதாமார்தாமசரந்தீம் த்ரு'ணம் நவம் ।
கோவ்ரு'ஷேண பரித்யக்தாம் கவாம் பக்திமிவோத்ஸுகாம் ॥ 9 ॥
ப்ரபாகராத்யை ஸ்ஸுஸ்நிக்தைஃ ப்ரஜ்வலத்பிரிவோத்தமைஃ ।
வியுக்தாம் மணிபிர்ஜாத்யைர்நவாம் முக்தாவலீமிவ ॥ 10 ॥
ஸஹஸா சலிதாம் ஸ்தாநாந்மஹீம் புண்யக்ஷயாத்கதாம் ।
ஸம்வ்ரு'தத்யுதிவிஸ்தாராம் தாராமிவ திவஶ்ச்யுதாம் ॥ 11 ॥
புஷ்பநத்தாம் வஸந்தாந்தே மத்தப்ரமரநாதிதாம் ।
த்ருததாவாக்நி விப்லுஷ்டாம் க்லாந்தாம் வநலதாமிவ ॥ 12 ॥
ஸம்மூடநிகமாம்ஸ்தப்தாம் ஸங்க்ஷிப்தவிபணாபணாம் ।
ப்ரச்சந்நஶஶிநக்ஷத்ராம் த்யாமிவாம்புதரைர்வ்ரு'தாம் ॥ 13 ॥
க்ஷீணபாநோத்தமைர்பக்நைஃ ஶராவைரபிஸம்வ்ரு'தாம் ।
ஹதஶௌண்டாமிவ த்வஸ்தாம்ம் பாநபூமிமஸம்ஸ்க்ரு'தாம் ॥ 14 ॥
வ்ரு'க்ணபூமிதலாம் நிம்நாம் வ்ரு'க்ணபாத்ரைஸ்ஸமாவ்ரு'தாம் ।
உபயுக்தோதகாம் பக்நாம் ப்ரபாம் நிபதிதாமிவ ॥ 15 ॥
விபுலாம் விததாம் சைவ யுக்தபாஶாம் தரஸ்விநாம் ।
பூமௌ பாணைர்விநிஷ்க்ரு'த்தாம் பதிதாம் ஜ்யாமிவாயுதாத் ॥ 16 ॥
ஸஹஸா யுத்தஶௌண்டேந ஹயாரோஹேண வாஹிதாம் ।
நிஹதாம் ப்ரதிஸைந்யேந வடவாமிவ பாதிதாம் ॥ 17 ॥
ஶுஷ்கதோயாம் மஹாமத்ஸ்யைஃ கூர்மைஶ்ச பஹுபிர்வ்ரு'தாம் ।
ப்ரபிந்நதடவிஸ்தீர்ணாம் வாபீமிவ ஹ்ரு'தோத்பலாம் ॥ 18 ॥
புருஷஸ்யாப்ரஹ்ரு'ஷ்டஸ்ய ப்ரதிஷித்தாநுலேபநாம் ।
ஸந்தப்தாமிவ ஶோகேந காத்ரயஷ்டிமபூஷணாம் ॥ 19 ॥
ப்ராவ்ரு'ஷி ப்ரவிகாடாயாம் ப்ரவிஷ்டஸ்யாப்ரமண்டலம் ।
ப்ரச்சந்நாம் நீலஜீமூதைர்பாஸ்கரஸ்ய ப்ரபாமிவ ॥ 20 ॥
பரதஸ்து ரதஸ்த ஸ்ஸந் ஶ்ரீமாந்தஶரதாத்மஜஃ ।
வாஹயந்தம் ரதஶ்ரேஷ்டம் ஸாரதிம் வாக்யமப்ரவீத் ॥ 21 ॥
கிம் நு கல்வத்ய கம்பீரோ மூர்சிதோ ந நிஶம்யதே ।
யதாபுரமயோத்யாயாம் கீதவாதித்ரநிஸ்வநஃ ॥ 22 ॥
வாருணீமதகந்தஶ்ச மால்யகந்தஶ்ச மூர்சிதஃ ।
தூபிதாகுருகந்தஶ்ச ந ப்ரவாதி ஸமந்ததஃ ॥ 23 ॥
யாநப்ரவரகோஷஶ்ச ஸ்நிக்தஶ்ச ஹயநிஸ்வநஃ ।
ப்ரமத்தகஜநாதஶ்ச மஹாம்ஶ்ச ரதநிஸ்வநஃ ॥ 24 ॥
நேதாநீம் ஶ்ரூயதே புர்யாமஸ்யாம் ராமே விவாஸிதே ।
சந்தநாகருகந்தாம்ஶ்ச மஹார்ஹாஶ்ச நவஸ்ரஜஃ ।
கதே ஹி ராமே தருணா ஸ்ஸந்தப்தா நோபபுஞ்ஜதே ॥ 25 ॥
பஹிர்யாத்ராம் ந கச்சந்தி சித்ரமால்யதரா நராஃ ।
நோத்ஸவா ஸ்ஸம்ப்ரவர்தந்தே ராமஶோகார்திதே புரே ॥ 26 ॥
ஸஹ நூநம் மம ப்ராத்ரா புரஸ்யாஸ்ய த்யுதிர்கதா ।
ந ஹி ராஜத்யயோத்யேயம் ஸாஸாரேவார்ஜுநீ க்ஷபா ॥ 27 ॥
கதா நு கலு மே ப்ராதா மஹோத்ஸவ இவாऽகதஃ ।
ஜநயிஷ்யத்யயோத்யாயாம் ஹர்ஷம் க்ரீஷ்ம இவாம்புதஃ ॥ 28 ॥
தருணைஶ்சாருவேஷைஶ்ச நரைருந்நதகாமிபிஃ ।
ஸம்பதத்பிரயோத்யாயாம் நாபிபாந்தி மஹாபதாஃ ॥ 29 ॥
ஏவம் பஹுவிதம் ஜல்பந்விவேஶ வஸதிம் பிதுஃ ।
தேந ஹீநாம் நரேந்த்ரேண ஸிம்ஹஹீநாம் குஹாமிவ ॥ 30 ॥
ததா ததந்தஃ புரமுஞ்சிதப்ரபம் ஸுரைரிவோத்ஸ்ரு'ஷ்டமபாஸ்கரம் திநம் ।
நிரீக்ஷ்ய ஸர்வம் து விவிக்தமாத்மவாந்முமோச பாஷ்பம் பரதஃ ஸுதுஃகிதஃ ॥ 31 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே சதுர்தஶாதிகஶததமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha caturdaśādhikaśatatamassargaḥ |
snigdhagambhīraghoṣeṇa syandanenopayānprabhuḥ |
ayodhyāṃ bharataḥ kṣipraṃ praviveśa mahāyaśāḥ || 1 ||
biḍālolūkacaritāmālīnanaravāraṇām |
timirābhyāhatāṃ kālīmaprakāśāṃ niśāmiva || 2 ||
rāhuśatroḥ priyāṃ patnīṃ śriyā prajvalitaprabhām |
graheṇābhyutthitenaikāṃ rohiṇīmiva pīḍitām || 3 ||
alpoṣṇakṣubdhasalilāṃ gharmottaptavihaṅgamām |
līnamīnajhaṣagrāhāṃ kṛśāṃ girinadīmiva || 4 ||
vidhūmāmiva hemābhāmadhvarāgne ssamutthitām |
havirabhyukṣitāṃ paścācchikhāṃ vipralayaṃ gatām || 5 ||
vidhvastakavacāṃ rugṇagajavājirathadhvajām |
hatapravīrāmāpannāṃ camūmiva mahāhave || 6 ||
saphenāṃ sasvanāṃ bhūtvā sāgarasya samutthitām |
praśāntamārutoddhūtāṃ jalormimiva nissvanām || 7 ||
tyaktāṃ yajñāyudhaiḥ sarvairabhirūpaiśca yājakaiḥ |
sutyākāle sunirvṛtte vediṃ gataravāmiva || 8 ||
goṣṭhamadhye sthitāmārtāmacarantīṃ tṛṇaṃ navam |
govṛṣeṇa parityaktāṃ gavāṃ paktimivotsukām || 9 ||
prabhākarādyai ssusnigdhaiḥ prajvaladbhirivottamaiḥ |
viyuktāṃ maṇibhirjātyairnavāṃ muktāvalīmiva || 10 ||
sahasā calitāṃ sthānānmahīṃ puṇyakṣayādgatām |
saṃvṛtadyutivistārāṃ tārāmiva divaścyutām || 11 ||
puṣpanaddhāṃ vasantānte mattabhramaranāditām |
drutadāvāgni vipluṣṭāṃ klāntāṃ vanalatāmiva || 12 ||
sammūḍhanigamāṃstabdhāṃ saṅkṣiptavipaṇāpaṇām |
pracchannaśaśinakṣatrāṃ dyāmivāmbudharairvṛtām || 13 ||
kṣīṇapānottamairbhagnaiḥ śarāvairabhisaṃvṛtām |
hataśauṇḍāmiva dhvastāṃṃ pānabhūmimasaṃskṛtām || 14 ||
vṛkṇabhūmitalāṃ nimnāṃ vṛkṇapātraissamāvṛtām |
upayuktodakāṃ bhagnāṃ prapāṃ nipatitāmiva || 15 ||
vipulāṃ vitatāṃ caiva yuktapāśāṃ tarasvinām |
bhūmau bāṇairviniṣkṛttāṃ patitāṃ jyāmivāyudhāt || 16 ||
sahasā yuddhaśauṇḍena hayāroheṇa vāhitām |
nihatāṃ pratisainyena vaḍavāmiva pātitām || 17 ||
śuṣkatoyāṃ mahāmatsyaiḥ kūrmaiśca bahubhirvṛtām |
prabhinnataṭavistīrṇāṃ vāpīmiva hṛtotpalām || 18 ||
puruṣasyāprahṛṣṭasya pratiṣiddhānulepanām |
santaptāmiva śokena gātrayaṣṭimabhūṣaṇām || 19 ||
prāvṛṣi pravigāḍhāyāṃ praviṣṭasyābhramaṇḍalam |
pracchannāṃ nīlajīmūtairbhāskarasya prabhāmiva || 20 ||
bharatastu rathastha ssan śrīmāndaśarathātmajaḥ |
vāhayantaṃ rathaśreṣṭhaṃ sārathiṃ vākyamabravīt || 21 ||
kiṃ nu khalvadya gambhīro mūrchito na niśamyate |
yathāpuramayodhyāyāṃ gītavāditranisvanaḥ || 22 ||
vāruṇīmadagandhaśca mālyagandhaśca mūrchitaḥ |
dhūpitāgurugandhaśca na pravāti samantataḥ || 23 ||
yānapravaraghoṣaśca snigdhaśca hayanisvanaḥ |
pramattagajanādaśca mahāṃśca rathanisvanaḥ || 24 ||
nedānīṃ śrūyate puryāmasyāṃ rāme vivāsite |
candanāgarugandhāṃśca mahārhāśca navasrajaḥ |
gate hi rāme taruṇā ssantaptā nopabhuñjate || 25 ||
bahiryātrāṃ na gacchanti citramālyadharā narāḥ |
notsavā ssampravartante rāmaśokārdite pure || 26 ||
saha nūnaṃ mama bhrātrā purasyāsya dyutirgatā |
na hi rājatyayodhyeyaṃ sāsārevārjunī kṣapā || 27 ||
kadā nu khalu me bhrātā mahotsava ivā'gataḥ |
janayiṣyatyayodhyāyāṃ harṣaṃ grīṣma ivāmbudaḥ || 28 ||
taruṇaiścāruveṣaiśca narairunnatagāmibhiḥ |
sampatadbhirayodhyāyāṃ nābhibhānti mahāpathāḥ || 29 ||
evaṃ bahuvidhaṃ jalpanviveśa vasatiṃ pituḥ |
tena hīnāṃ narendreṇa siṃhahīnāṃ guhāmiva || 30 ||
tadā tadantaḥ puramuñjhitaprabhaṃ surairivotsṛṣṭamabhāskaraṃ dinam |
nirīkṣya sarvaṃ tu viviktamātmavānmumoca bāṣpaṃ bharataḥ suduḥkhitaḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe caturdaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ चतुर्दशाधिकशततमस्सर्गः ।
स्निग्धगम्भीरघोषेण स्यन्दनेनोपयान्प्रभुः ।
अयोध्यां भरतः क्षिप्रं प्रविवेश महायशाः ॥ 1 ॥
बिडालोलूकचरितामालीननरवारणाम् ।
तिमिराभ्याहतां कालीमप्रकाशां निशामिव ॥ 2 ॥
राहुशत्रोः प्रियां पत्नीं श्रिया प्रज्वलितप्रभाम् ।
ग्रहेणाभ्युत्थितेनैकां रोहिणीमिव पीडिताम् ॥ 3 ॥
अल्पोष्णक्षुब्धसलिलां घर्मोत्तप्तविहङ्गमाम् ।
लीनमीनझषग्राहां कृशां गिरिनदीमिव ॥ 4 ॥
विधूमामिव हेमाभामध्वराग्ने स्समुत्थिताम् ।
हविरभ्युक्षितां पश्चाच्छिखां विप्रलयं गताम् ॥ 5 ॥
विध्वस्तकवचां रुग्णगजवाजिरथध्वजाम् ।
हतप्रवीरामापन्नां चमूमिव महाहवे ॥ 6 ॥
सफेनां सस्वनां भूत्वा सागरस्य समुत्थिताम् ।
प्रशान्तमारुतोद्धूतां जलोर्मिमिव निस्स्वनाम् ॥ 7 ॥
त्यक्तां यज्ञायुधैः सर्वैरभिरूपैश्च याजकैः ।
सुत्याकाले सुनिर्वृत्ते वेदिं गतरवामिव ॥ 8 ॥
गोष्ठमध्ये स्थितामार्तामचरन्तीं तृणं नवम् ।
गोवृषेण परित्यक्तां गवां पक्तिमिवोत्सुकाम् ॥ 9 ॥
प्रभाकराद्यै स्सुस्निग्धैः प्रज्वलद्भिरिवोत्तमैः ।
वियुक्तां मणिभिर्जात्यैर्नवां मुक्तावलीमिव ॥ 10 ॥
सहसा चलितां स्थानान्महीं पुण्यक्षयाद्गताम् ।
संवृतद्युतिविस्तारां तारामिव दिवश्च्युताम् ॥ 11 ॥
पुष्पनद्धां वसन्तान्ते मत्तभ्रमरनादिताम् ।
द्रुतदावाग्नि विप्लुष्टां क्लान्तां वनलतामिव ॥ 12 ॥
सम्मूढनिगमांस्तब्धां सङ्क्षिप्तविपणापणाम् ।
प्रच्छन्नशशिनक्षत्रां द्यामिवाम्बुधरैर्वृताम् ॥ 13 ॥
क्षीणपानोत्तमैर्भग्नैः शरावैरभिसंवृताम् ।
हतशौण्डामिव ध्वस्तांं पानभूमिमसंस्कृताम् ॥ 14 ॥
वृक्णभूमितलां निम्नां वृक्णपात्रैस्समावृताम् ।
उपयुक्तोदकां भग्नां प्रपां निपतितामिव ॥ 15 ॥
विपुलां विततां चैव युक्तपाशां तरस्विनाम् ।
भूमौ बाणैर्विनिष्कृत्तां पतितां ज्यामिवायुधात् ॥ 16 ॥
सहसा युद्धशौण्डेन हयारोहेण वाहिताम् ।
निहतां प्रतिसैन्येन वडवामिव पातिताम् ॥ 17 ॥
शुष्कतोयां महामत्स्यैः कूर्मैश्च बहुभिर्वृताम् ।
प्रभिन्नतटविस्तीर्णां वापीमिव हृतोत्पलाम् ॥ 18 ॥
पुरुषस्याप्रहृष्टस्य प्रतिषिद्धानुलेपनाम् ।
सन्तप्तामिव शोकेन गात्रयष्टिमभूषणाम् ॥ 19 ॥
प्रावृषि प्रविगाढायां प्रविष्टस्याभ्रमण्डलम् ।
प्रच्छन्नां नीलजीमूतैर्भास्करस्य प्रभामिव ॥ 20 ॥
भरतस्तु रथस्थ स्सन् श्रीमान्दशरथात्मजः ।
वाहयन्तं रथश्रेष्ठं सारथिं वाक्यमब्रवीत् ॥ 21 ॥
किं नु खल्वद्य गम्भीरो मूर्छितो न निशम्यते ।
यथापुरमयोध्यायां गीतवादित्रनिस्वनः ॥ 22 ॥
वारुणीमदगन्धश्च माल्यगन्धश्च मूर्छितः ।
धूपितागुरुगन्धश्च न प्रवाति समन्ततः ॥ 23 ॥
यानप्रवरघोषश्च स्निग्धश्च हयनिस्वनः ।
प्रमत्तगजनादश्च महांश्च रथनिस्वनः ॥ 24 ॥
नेदानीं श्रूयते पुर्यामस्यां रामे विवासिते ।
चन्दनागरुगन्धांश्च महार्हाश्च नवस्रजः ।
गते हि रामे तरुणा स्सन्तप्ता नोपभुञ्जते ॥ 25 ॥
बहिर्यात्रां न गच्छन्ति चित्रमाल्यधरा नराः ।
नोत्सवा स्सम्प्रवर्तन्ते रामशोकार्दिते पुरे ॥ 26 ॥
सह नूनं मम भ्रात्रा पुरस्यास्य द्युतिर्गता ।
न हि राजत्ययोध्येयं सासारेवार्जुनी क्षपा ॥ 27 ॥
कदा नु खलु मे भ्राता महोत्सव इवाऽगतः ।
जनयिष्यत्ययोध्यायां हर्षं ग्रीष्म इवाम्बुदः ॥ 28 ॥
तरुणैश्चारुवेषैश्च नरैरुन्नतगामिभिः ।
सम्पतद्भिरयोध्यायां नाभिभान्ति महापथाः ॥ 29 ॥
एवं बहुविधं जल्पन्विवेश वसतिं पितुः ।
तेन हीनां नरेन्द्रेण सिंहहीनां गुहामिव ॥ 30 ॥
तदा तदन्तः पुरमुञ्झितप्रभं सुरैरिवोत्सृष्टमभास्करं दिनम् ।
निरीक्ष्य सर्वं तु विविक्तमात्मवान्मुमोच बाष्पं भरतः सुदुःखितः ॥ 31 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे चतुर्दशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha caturdaśādhikaśatatamassargaḥ |
snigdhagambhīraghoṣeṇa syandanenopayānprabhuḥ |
ayodhyāṃ bharataḥ kṣipraṃ praviveśa mahāyaśāḥ || 1 ||
biḍālolūkacaritāmālīnanaravāraṇām |
timirābhyāhatāṃ kālīmaprakāśāṃ niśāmiva || 2 ||
rāhuśatroḥ priyāṃ patnīṃ śriyā prajvalitaprabhām |
graheṇābhyutthitenaikāṃ rohiṇīmiva pīḍitām || 3 ||
alpoṣṇakṣubdhasalilāṃ gharmottaptavihaṅgamām |
līnamīnajhaṣagrāhāṃ kṛśāṃ girinadīmiva || 4 ||
vidhūmāmiva hemābhāmadhvarāgne ssamutthitām |
havirabhyukṣitāṃ paścācchikhāṃ vipralayaṃ gatām || 5 ||
vidhvastakavacāṃ rugṇagajavājirathadhvajām |
hatapravīrāmāpannāṃ camūmiva mahāhave || 6 ||
saphenāṃ sasvanāṃ bhūtvā sāgarasya samutthitām |
praśāntamārutoddhūtāṃ jalormimiva nissvanām || 7 ||
tyaktāṃ yajñāyudhaiḥ sarvairabhirūpaiśca yājakaiḥ |
sutyākāle sunirvṛtte vediṃ gataravāmiva || 8 ||
goṣṭhamadhye sthitāmārtāmacarantīṃ tṛṇaṃ navam |
govṛṣeṇa parityaktāṃ gavāṃ paktimivotsukām || 9 ||
prabhākarādyai ssusnigdhaiḥ prajvaladbhirivottamaiḥ |
viyuktāṃ maṇibhirjātyairnavāṃ muktāvalīmiva || 10 ||
sahasā calitāṃ sthānānmahīṃ puṇyakṣayādgatām |
saṃvṛtadyutivistārāṃ tārāmiva divaścyutām || 11 ||
puṣpanaddhāṃ vasantānte mattabhramaranāditām |
drutadāvāgni vipluṣṭāṃ klāntāṃ vanalatāmiva || 12 ||
sammūḍhanigamāṃstabdhāṃ saṅkṣiptavipaṇāpaṇām |
pracchannaśaśinakṣatrāṃ dyāmivāmbudharairvṛtām || 13 ||
kṣīṇapānottamairbhagnaiḥ śarāvairabhisaṃvṛtām |
hataśauṇḍāmiva dhvastāṃṃ pānabhūmimasaṃskṛtām || 14 ||
vṛkṇabhūmitalāṃ nimnāṃ vṛkṇapātraissamāvṛtām |
upayuktodakāṃ bhagnāṃ prapāṃ nipatitāmiva || 15 ||
vipulāṃ vitatāṃ caiva yuktapāśāṃ tarasvinām |
bhūmau bāṇairviniṣkṛttāṃ patitāṃ jyāmivāyudhāt || 16 ||
sahasā yuddhaśauṇḍena hayāroheṇa vāhitām |
nihatāṃ pratisainyena vaḍavāmiva pātitām || 17 ||
śuṣkatoyāṃ mahāmatsyaiḥ kūrmaiśca bahubhirvṛtām |
prabhinnataṭavistīrṇāṃ vāpīmiva hṛtotpalām || 18 ||
puruṣasyāprahṛṣṭasya pratiṣiddhānulepanām |
santaptāmiva śokena gātrayaṣṭimabhūṣaṇām || 19 ||
prāvṛṣi pravigāḍhāyāṃ praviṣṭasyābhramaṇḍalam |
pracchannāṃ nīlajīmūtairbhāskarasya prabhāmiva || 20 ||
bharatastu rathastha ssan śrīmāndaśarathātmajaḥ |
vāhayantaṃ rathaśreṣṭhaṃ sārathiṃ vākyamabravīt || 21 ||
kiṃ nu khalvadya gambhīro mūrchito na niśamyate |
yathāpuramayodhyāyāṃ gītavāditranisvanaḥ || 22 ||
vāruṇīmadagandhaśca mālyagandhaśca mūrchitaḥ |
dhūpitāgurugandhaśca na pravāti samantataḥ || 23 ||
yānapravaraghoṣaśca snigdhaśca hayanisvanaḥ |
pramattagajanādaśca mahāṃśca rathanisvanaḥ || 24 ||
nedānīṃ śrūyate puryāmasyāṃ rāme vivāsite |
candanāgarugandhāṃśca mahārhāśca navasrajaḥ |
gate hi rāme taruṇā ssantaptā nopabhuñjate || 25 ||
bahiryātrāṃ na gacchanti citramālyadharā narāḥ |
notsavā ssampravartante rāmaśokārdite pure || 26 ||
saha nūnaṃ mama bhrātrā purasyāsya dyutirgatā |
na hi rājatyayodhyeyaṃ sāsārevārjunī kṣapā || 27 ||
kadā nu khalu me bhrātā mahotsava ivā'gataḥ |
janayiṣyatyayodhyāyāṃ harṣaṃ grīṣma ivāmbudaḥ || 28 ||
taruṇaiścāruveṣaiśca narairunnatagāmibhiḥ |
sampatadbhirayodhyāyāṃ nābhibhānti mahāpathāḥ || 29 ||
evaṃ bahuvidhaṃ jalpanviveśa vasatiṃ pituḥ |
tena hīnāṃ narendreṇa siṃhahīnāṃ guhāmiva || 30 ||
tadā tadantaḥ puramuñjhitaprabhaṃ surairivotsṛṣṭamabhāskaraṃ dinam |
nirīkṣya sarvaṃ tu viviktamātmavānmumoca bāṣpaṃ bharataḥ suduḥkhitaḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe caturdaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.