ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।
அத த்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।
ஸாந்த்வ்யமாநா து ராமேண மைதிலீ ஜநகாத்மஜா ।
வநவாஸநிமித்தாய பர்தாரமிதமப்ரவீத் ॥ 1 ॥
ஸா தமுத்தமஸம்விக்நா ஸீதா விபுலவக்ஷஸம் ।
ப்ரணயாச்சாபிமாநாச்ச பரிசிக்ஷேப ராகவம் ॥ 2 ॥
கிம் த்வாऽமந்யத வைதேஹஃ பிதா மே மிதிலாதிபஃ ।
ராம ஜாமாதரம் ப்ராப்ய ஸ்த்ரியம் புருஷவிக்ரஹம் ॥ 3 ॥
அந்ரு'தம் பத லோகோऽயமஜ்ஞாநாத்யதி வக்ஷ்யதி ।
தேஜோ நாஸ்தி பரம் ராமே தபதீவ திவாகரே ॥ 4 ॥
கிம் ஹி க்ரு'த்வா விஷண்ணஸ்த்வம் குதோ வா பயமஸ்தி தே ।
யத்பரித்யக்துகாமஸ்த்வம் மாமநந்யபராயணாம் ॥ 5 ॥
த்யுமத்ஸேநஸுதம் வீர ஸத்யவந்தமநுவ்ரதாம் ।
ஸாவித்ரீமிவ மாம் வித்தி த்வமாத்மவஶவர்திநீம் ॥ 6 ॥
ந த்வஹம் மநஸாऽப்யந்யம் த்ரஷ்டாऽஸ்மி த்வத்ரு'தேऽநக ।
த்வயா ராகவ கச்சேயம் யதாऽந்யா குலபாம்ஸிநீ ॥ 7 ॥
ஸ்வயம் து பார்யாம் கௌமாரீம் சிரமத்யுஷிதாம் ஸதீம் ।
ஶைலூஷ இவ மாம் ராம பரேப்யோ தாதுமிச்சஸி ॥ 8 ॥
யஸ்ய பத்யம் ச ராமாऽத்த யஸ்ய சார்தேऽவருத்யஸே ।
த்வம் தஸ்ய பவ வஶ்யஶ்ச விதேயஶ்ச ஸதாऽநக ॥ 9 ॥
ஸ மாமநாதாய வநம் ந த்வம் ப்ரஸ்தாதுமர்ஹஸி ।
தபோ வா யதி வாऽரண்யம் ஸ்வர்கோ வா ஸ்யாத்ஸஹ மே த்வயா ॥ 10 ॥
ந ச மே பவிதா தத்ர கஶ்சித்பதி பரிஶ்ரமஃ ।
ப்ரு'ஷ்டதஸ்தவ கச்சந்த்யா விஹாரஶயநேஷ்விவ ॥ 11 ॥
குஶகாஶஶரேஷீகா யே ச கண்டகிநோ த்ருமாஃ ।
தூலாஜிநஸமஸ்பர்ஶா மார்கே மம ஸஹ த்வயா ॥ 12 ॥
மஹாவாதஸமுத்தூதம் யந்மாமபகரிஷ்யதி ।
ரஜோ ரமண தந்மந்யே பரார்த்யமிவ சந்தநம் ॥ 13 ॥
ஶாத்வலேஷு யதா ஶிஶ்யே வநாந்தே வநகோசர ।
குதாஸ்தரணதல்பேஷு கிம் ஸ்யாத்ஸுகதரம் ததஃ ॥ 14 ॥
பத்ரம் மூலம் பலம் யத்த்வமல்பம் வா யதி வா பஹு ।
தாஸ்யஸி ஸ்வயமாஹ்ரு'த்ய தந்மேऽம்ரு'தரஸோபமம் ॥ 15 ॥
ந மாதுர்ந பிதுஸ்தத்ர ஸ்மரிஷ்யாமி ந வேஶ்மநஃ ।
ஆர்தவாந்யுபபுஞ்ஜாநா புஷ்பாணி ச பலாநி ச ॥ 16 ॥
ந ச தத்ர ததஃ கிஞ்சித்த்ரஷ்டுமர்ஹஸி விப்ரியம் ।
மத்க்ரு'தே ந ச தே ஶோகோ ந பவிஷ்யாமி துர்பரா ॥ 17 ॥
ய ஸ்த்வயா ஸஹ ஸ ஸ்வர்கோ நிரயோ யஸ்த்வயா விநா ।
இதி ஜாநந்பராம் ப்ரீதிம் கச்ச ராம மயா ஸஹ ॥ 18 ॥
அத மாமேவமவ்யக்ராம் வநம் நைவ நயிஷ்யதி ।
விஷமத்யைவ பாஸ்யாமி மா விஶம் த்விஷதாம் கமம் ॥ 19 ॥
பஶ்சாதபி ஹி துஃகேந மம நைவாஸ்தி ஜீவிதம் ।
உஜ்சிதாயாஸ்த்வயா நாத ததைவ மரணம் வரம் ॥ 20 ॥
இமம் ஹி ஸஹிதும் ஶோகம் முஹூர்தமபி நோத்ஸஹே ।
கிம் புநர்தஶவர்ஷாணி த்ரீணி சைகம் ச துஃகிதா ॥ 21 ॥
இதி ஸா ஶோகஸந்தப்தா விலப்ய கருணம் பஹு ।
சுக்ரோஶ பதிமாயஸ்தா ப்ரு'ஶமாலிங்க்ய ஸஸ்வரம் ॥ 22 ॥
ஸா வித்தா பஹுபிர்வாக்யைர்திக்தைரிவ கஜாங்கநா ।
சிரஸந்நியதம் பாஷ்பம் முமோசாக்நிமிவாரணிஃ ॥ 23 ॥
தஸ்யா ஸ்படிகஸங்காஶம் வாரி ஸந்தாபஸம்பவம் ।
நேத்ராப்யாம் பரிஸுஸ்ராவ பங்கஜாப்யாமிவோதகம் ॥ 24 ॥
தச்சைவாமலசந்த்ராபம் முகமாயதலோசநம் ।
பர்யஶுஷ்யத பாஷ்பேண ஜலோத்த்ரு'தமிவாம்புஜம் ॥ 25 ॥
தாம் பரிஷ்வஜ்ய பாஹுப்யாம் விஸஞ்ஜ்ஞாமிவ துஃகிதாம் ।
உவாச வசநம் ராமஃ பரிவிஶ்வாஸயம்ஸ்ததா ॥ 26 ॥
ந தேவி தவ துஃகேந ஸ்வர்கமப்யபிரோசயே ।
ந ஹி மேऽஸ்தி பயம் கிஞ்சித்ஸ்வயம்போரிவ ஸர்வதஃ ॥ 27 ॥
தவ ஸர்வமபிப்ராயமவிஜ்ஞாய ஶுபாநநே ।
வாஸம் ந ரோசயேऽரண்யே ஶக்திமாநபி ரக்ஷணே ॥ 28 ॥
யத்ஸ்ரு'ஷ்டாऽஸி மயா ஸார்தம் வநவாஸாய மைதிலி ।
ந விஹாதும் மயா ஶக்யா கீர்திராத்மவதா யதா ॥ 29 ॥
தர்மஸ்து கஜநாஸோரு ஸத்பிராசரிதஃ புரா ।
தம் சாஹமநுவர்தேऽத்ய யதா ஸூர்யம் ஸுவர்சலா ॥ 30 ॥
ந கல்வஹம் ந கச்சேயம் வநம் ஜநகநந்திநி ।
வசநம் தந்நயதி மாம் பிது ஸ்ஸத்யோபப்ரு'ம்ஹிதம் ॥ 31 ॥
ஏஷ தர்மஸ்து ஸுஶ்ரோணி பிதுர்மாதுஶ்ச வஶ்யதா ।
அதஶ்ச தம் வ்யதிக்ரம்ய நாஹம் ஜீவிதுமுத்ஸஹே ॥ 32 ॥
அஸ்வாதீநம் கதம் தைவம் ப்ரகாரைரபிராத்யதே ।
ஸ்வாதீநம் ஸமதிக்ரம்ய மாதரம் பிதரம் குரும் ॥ 33 ॥
யத்த்ரயம் தத்த்ரயோ லோகாஃ பவித்ரம் தத்ஸமம் புவி ।
நாந்யதஸ்தி ஶுபாபாங்கே தேநேதமபிராத்யதே ॥ 34 ॥
ந ஸத்யம் தாநமாநௌ வா ந யஜ்ஞாஶ்சாப்ததக்ஷிணாஃ ।
ததா பலகரா ஸ்ஸீதே யதா ஸேவா பிதுர்ஹிதா ॥ 35 ॥
ஸ்வர்கோ தநம் வா தாந்யம் வா வித்யாஃ புத்ராஸ்ஸுகாநி ச ।
குருவ்ரு'த்த்யநுரோதேந ந கிஞ்சிதபி துர்லபம் ॥ 36 ॥
தேவகந்தர்வகோலோகாந்ப்ரஹ்மலோகாம் ஸ்ததாऽபராந் ।
ப்ராப்நுவந்தி மஹாத்மாநோ மாதாபித்ரு'பராயணாஃ ॥ 37 ॥
ஸ மாம் பிதா யதா ஶாஸ்தி ஸத்யதர்மபதே ஸ்திதஃ ।
ததா வர்திதுமிச்சாமி ஸ ஹி தர்மஸ்ஸநாதநஃ ॥ 38 ॥
மம ஸந்நா மதிஸ்ஸீதே த்வாம் நேதும் தண்டகாவநம் ।
வஸிஷ்யாமீதி ஸா த்வம் மாமநுயாதும் ஸுநிஶ்சிதா ॥ 39 ॥
ஸா ஹி ஸ்ரு'ஷ்டாऽநவத்யாங்கி வநாய மதிரேக்ஷணே ।
அநுகச்சஸ்வ மாம் பீரு ஸஹதர்மசரீ பவ ॥ 40 ॥
ஸர்வதா ஸத்ரு'ஶம் ஸீதே மம ஸ்வஸ்ய குலஸ்ய ச ।
வ்யவஸாயமநுக்ராந்தா காந்தே த்வமதிஶோபநம் ॥ 41 ॥
ஆரபஸ்வ ஶுபஶ்ரோணி வநவாஸக்ஷமாஃ க்ரியாஃ ।
நேதாநீம் த்வத்ரு'தே ஸீதே ஸ்வர்கோऽபி மம ரோசதே ॥ 42 ॥
ப்ராஹ்மணேப்யஶ்ச ரத்நாநி பிக்ஷுகேப்யஶ்ச போஜநம் ।
தேஹி சாஶம்ஸமாநேப்ய ஸ்ஸந்த்வரஸ்வ ச மா சிரம் ॥ 43 ॥
பூஷணாநி மஹார்ஹாணி வரவஸ்த்ராணி யாநி ச ।
ரமணீயாஶ்ச யே கேசித்க்ரீடார்தாஶ்சாப்யுபஸ்கராஃ ॥ 44 ॥
ஶயநீயாநி யாநாநி மம சாந்யாநி யாநி ச ।
தேஹி ஸ்வப்ரு'த்யவர்கஸ்ய ப்ராஹ்மணாநாமநந்தரம் ॥ 45 ॥
அநுகூலம் து ஸா பர்துர்ஜ்ஞாத்வா கமநமாத்மநஃ ।
க்ஷிப்ரம் ப்ரமுதிதா தேவீ தாதுமேவோபசக்ரமே ॥ 46 ॥
ததஃ ப்ரஹ்ரு'ஷ்டா ப்ரதிபூர்ணமாநஸா யஶஶ்விநீ பர்துரவேக்ஷ்ய பாஷிதம் ।
தநாநி ரத்நாநி ச தாதுமங்கநா ப்ரசக்ரமே தர்மப்ரு'தாம் மநஸ்ஸ்விநீ ॥ 47 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே த்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha triṃśassargaḥ |
sāntvyamānā tu rāmeṇa maithilī janakātmajā |
vanavāsanimittāya bhartāramidamabravīt || 1 ||
sā tamuttamasaṃvignā sītā vipulavakṣasam |
praṇayāccābhimānācca paricikṣepa rāghavam || 2 ||
kiṃ tvā'manyata vaidehaḥ pitā me mithilādhipaḥ |
rāma jāmātaraṃ prāpya striyaṃ puruṣavigraham || 3 ||
anṛtaṃ bata loko'yamajñānādyadi vakṣyati |
tejo nāsti paraṃ rāme tapatīva divākare || 4 ||
kiṃ hi kṛtvā viṣaṇṇastvaṃ kuto vā bhayamasti te |
yatparityaktukāmastvaṃ māmananyaparāyaṇām || 5 ||
dyumatsenasutaṃ vīra satyavantamanuvratām |
sāvitrīmiva māṃ viddhi tvamātmavaśavartinīm || 6 ||
na tvahaṃ manasā'pyanyaṃ draṣṭā'smi tvadṛte'nagha |
tvayā rāghava gaccheyaṃ yathā'nyā kulapāṃsinī || 7 ||
svayaṃ tu bhāryāṃ kaumārīṃ ciramadhyuṣitāṃ satīm |
śailūṣa iva māṃ rāma parebhyo dātumicchasi || 8 ||
yasya pathyaṃ ca rāmā'ttha yasya cārthe'varudhyase |
tvaṃ tasya bhava vaśyaśca vidheyaśca sadā'nagha || 9 ||
sa māmanādāya vanaṃ na tvaṃ prasthātumarhasi |
tapo vā yadi vā'raṇyaṃ svargo vā syātsaha me tvayā || 10 ||
na ca me bhavitā tatra kaścitpathi pariśramaḥ |
pṛṣṭhatastava gacchantyā vihāraśayaneṣviva || 11 ||
kuśakāśaśareṣīkā ye ca kaṇṭakino drumāḥ |
tūlājinasamasparśā mārge mama saha tvayā || 12 ||
mahāvātasamuddhūtaṃ yanmāmapakariṣyati |
rajo ramaṇa tanmanye parārthyamiva candanam || 13 ||
śādvaleṣu yathā śiśye vanānte vanagocara |
kuthāstaraṇatalpeṣu kiṃ syātsukhataraṃ tataḥ || 14 ||
patraṃ mūlaṃ phalaṃ yattvamalpaṃ vā yadi vā bahu |
dāsyasi svayamāhṛtya tanme'mṛtarasopamam || 15 ||
na māturna pitustatra smariṣyāmi na veśmanaḥ |
ārtavānyupabhuñjānā puṣpāṇi ca phalāni ca || 16 ||
na ca tatra tataḥ kiñciddraṣṭumarhasi vipriyam |
matkṛte na ca te śoko na bhaviṣyāmi durbharā || 17 ||
ya stvayā saha sa svargo nirayo yastvayā vinā |
iti jānanparāṃ prītiṃ gaccha rāma mayā saha || 18 ||
atha māmevamavyagrāṃ vanaṃ naiva nayiṣyati |
viṣamadyaiva pāsyāmi mā viśaṃ dviṣatāṃ gamam || 19 ||
paścādapi hi duḥkhena mama naivāsti jīvitam |
ujjhitāyāstvayā nātha tadaiva maraṇaṃ varam || 20 ||
imaṃ hi sahituṃ śokaṃ muhūrtamapi notsahe |
kiṃ punardaśavarṣāṇi trīṇi caikaṃ ca duḥkhitā || 21 ||
iti sā śokasantaptā vilapya karuṇaṃ bahu |
cukrośa patimāyastā bhṛśamāliṅgya sasvaram || 22 ||
sā viddhā bahubhirvākyairdigdhairiva gajāṅganā |
cirasanniyataṃ bāṣpaṃ mumocāgnimivāraṇiḥ || 23 ||
tasyā sphaṭikasaṅkāśaṃ vāri santāpasambhavam |
netrābhyāṃ parisusrāva paṅkajābhyāmivodakam || 24 ||
taccaivāmalacandrābhaṃ mukhamāyatalocanam |
paryaśuṣyata bāṣpeṇa jaloddhṛtamivāmbujam || 25 ||
tāṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ visañjñāmiva duḥkhitām |
uvāca vacanaṃ rāmaḥ pariviśvāsayaṃstadā || 26 ||
na devi tava duḥkhena svargamapyabhirocaye |
na hi me'sti bhayaṃ kiñcitsvayambhoriva sarvataḥ || 27 ||
tava sarvamabhiprāyamavijñāya śubhānane |
vāsaṃ na rocaye'raṇye śaktimānapi rakṣaṇe || 28 ||
yatsṛṣṭā'si mayā sārdhaṃ vanavāsāya maithili |
na vihātuṃ mayā śakyā kīrtirātmavatā yathā || 29 ||
dharmastu gajanāsoru sadbhirācaritaḥ purā |
taṃ cāhamanuvarte'dya yathā sūryaṃ suvarcalā || 30 ||
na khalvahaṃ na gaccheyaṃ vanaṃ janakanandini |
vacanaṃ tannayati māṃ pitu ssatyopabṛṃhitam || 31 ||
eṣa dharmastu suśroṇi piturmātuśca vaśyatā |
ataśca taṃ vyatikramya nāhaṃ jīvitumutsahe || 32 ||
asvādhīnaṃ kathaṃ daivaṃ prakārairabhirādhyate |
svādhīnaṃ samatikramya mātaraṃ pitaraṃ gurum || 33 ||
yattrayaṃ tattrayo lokāḥ pavitraṃ tatsamaṃ bhuvi |
nānyadasti śubhāpāṅge tenedamabhirādhyate || 34 ||
na satyaṃ dānamānau vā na yajñāścāptadakṣiṇāḥ |
tathā balakarā ssīte yathā sevā piturhitā || 35 ||
svargo dhanaṃ vā dhānyaṃ vā vidyāḥ putrāssukhāni ca |
guruvṛttyanurodhena na kiñcidapi durlabham || 36 ||
devagandharvagolokānbrahmalokāṃ stathā'parān |
prāpnuvanti mahātmāno mātāpitṛparāyaṇāḥ || 37 ||
sa māṃ pitā yathā śāsti satyadharmapathe sthitaḥ |
tathā vartitumicchāmi sa hi dharmassanātanaḥ || 38 ||
mama sannā matissīte tvāṃ netuṃ daṇḍakāvanam |
vasiṣyāmīti sā tvaṃ māmanuyātuṃ suniścitā || 39 ||
sā hi sṛṣṭā'navadyāṅgi vanāya madirekṣaṇe |
anugacchasva māṃ bhīru sahadharmacarī bhava || 40 ||
sarvathā sadṛśaṃ sīte mama svasya kulasya ca |
vyavasāyamanukrāntā kānte tvamatiśobhanam || 41 ||
ārabhasva śubhaśroṇi vanavāsakṣamāḥ kriyāḥ |
nedānīṃ tvadṛte sīte svargo'pi mama rocate || 42 ||
brāhmaṇebhyaśca ratnāni bhikṣukebhyaśca bhojanam |
dehi cāśaṃsamānebhya ssantvarasva ca mā ciram || 43 ||
bhūṣaṇāni mahārhāṇi varavastrāṇi yāni ca |
ramaṇīyāśca ye kecitkrīḍārthāścāpyupaskarāḥ || 44 ||
śayanīyāni yānāni mama cānyāni yāni ca |
dehi svabhṛtyavargasya brāhmaṇānāmanantaram || 45 ||
anukūlaṃ tu sā bharturjñātvā gamanamātmanaḥ |
kṣipraṃ pramuditā devī dātumevopacakrame || 46 ||
tataḥ prahṛṣṭā pratipūrṇamānasā yaśaśvinī bharturavekṣya bhāṣitam |
dhanāni ratnāni ca dātumaṅganā pracakrame dharmabhṛtāṃ manassvinī || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe triṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ त्रिंशस्सर्गः ।
सान्त्व्यमाना तु रामेण मैथिली जनकात्मजा ।
वनवासनिमित्ताय भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
सा तमुत्तमसंविग्ना सीता विपुलवक्षसम् ।
प्रणयाच्चाभिमानाच्च परिचिक्षेप राघवम् ॥ 2 ॥
किं त्वाऽमन्यत वैदेहः पिता मे मिथिलाधिपः ।
राम जामातरं प्राप्य स्त्रियं पुरुषविग्रहम् ॥ 3 ॥
अनृतं बत लोकोऽयमज्ञानाद्यदि वक्ष्यति ।
तेजो नास्ति परं रामे तपतीव दिवाकरे ॥ 4 ॥
किं हि कृत्वा विषण्णस्त्वं कुतो वा भयमस्ति ते ।
यत्परित्यक्तुकामस्त्वं मामनन्यपरायणाम् ॥ 5 ॥
द्युमत्सेनसुतं वीर सत्यवन्तमनुव्रताम् ।
सावित्रीमिव मां विद्धि त्वमात्मवशवर्तिनीम् ॥ 6 ॥
न त्वहं मनसाऽप्यन्यं द्रष्टाऽस्मि त्वदृतेऽनघ ।
त्वया राघव गच्छेयं यथाऽन्या कुलपांसिनी ॥ 7 ॥
स्वयं तु भार्यां कौमारीं चिरमध्युषितां सतीम् ।
शैलूष इव मां राम परेभ्यो दातुमिच्छसि ॥ 8 ॥
यस्य पथ्यं च रामाऽत्थ यस्य चार्थेऽवरुध्यसे ।
त्वं तस्य भव वश्यश्च विधेयश्च सदाऽनघ ॥ 9 ॥
स मामनादाय वनं न त्वं प्रस्थातुमर्हसि ।
तपो वा यदि वाऽरण्यं स्वर्गो वा स्यात्सह मे त्वया ॥ 10 ॥
न च मे भविता तत्र कश्चित्पथि परिश्रमः ।
पृष्ठतस्तव गच्छन्त्या विहारशयनेष्विव ॥ 11 ॥
कुशकाशशरेषीका ये च कण्टकिनो द्रुमाः ।
तूलाजिनसमस्पर्शा मार्गे मम सह त्वया ॥ 12 ॥
महावातसमुद्धूतं यन्मामपकरिष्यति ।
रजो रमण तन्मन्ये परार्थ्यमिव चन्दनम् ॥ 13 ॥
शाद्वलेषु यथा शिश्ये वनान्ते वनगोचर ।
कुथास्तरणतल्पेषु किं स्यात्सुखतरं ततः ॥ 14 ॥
पत्रं मूलं फलं यत्त्वमल्पं वा यदि वा बहु ।
दास्यसि स्वयमाहृत्य तन्मेऽमृतरसोपमम् ॥ 15 ॥
न मातुर्न पितुस्तत्र स्मरिष्यामि न वेश्मनः ।
आर्तवान्युपभुञ्जाना पुष्पाणि च फलानि च ॥ 16 ॥
न च तत्र ततः किञ्चिद्द्रष्टुमर्हसि विप्रियम् ।
मत्कृते न च ते शोको न भविष्यामि दुर्भरा ॥ 17 ॥
य स्त्वया सह स स्वर्गो निरयो यस्त्वया विना ।
इति जानन्परां प्रीतिं गच्छ राम मया सह ॥ 18 ॥
अथ मामेवमव्यग्रां वनं नैव नयिष्यति ।
विषमद्यैव पास्यामि मा विशं द्विषतां गमम् ॥ 19 ॥
पश्चादपि हि दुःखेन मम नैवास्ति जीवितम् ।
उज्झितायास्त्वया नाथ तदैव मरणं वरम् ॥ 20 ॥
इमं हि सहितुं शोकं मुहूर्तमपि नोत्सहे ।
किं पुनर्दशवर्षाणि त्रीणि चैकं च दुःखिता ॥ 21 ॥
इति सा शोकसन्तप्ता विलप्य करुणं बहु ।
चुक्रोश पतिमायस्ता भृशमालिङ्ग्य सस्वरम् ॥ 22 ॥
सा विद्धा बहुभिर्वाक्यैर्दिग्धैरिव गजाङ्गना ।
चिरसन्नियतं बाष्पं मुमोचाग्निमिवारणिः ॥ 23 ॥
तस्या स्फटिकसङ्काशं वारि सन्तापसम्भवम् ।
नेत्राभ्यां परिसुस्राव पङ्कजाभ्यामिवोदकम् ॥ 24 ॥
तच्चैवामलचन्द्राभं मुखमायतलोचनम् ।
पर्यशुष्यत बाष्पेण जलोद्धृतमिवाम्बुजम् ॥ 25 ॥
तां परिष्वज्य बाहुभ्यां विसञ्ज्ञामिव दुःखिताम् ।
उवाच वचनं रामः परिविश्वासयंस्तदा ॥ 26 ॥
न देवि तव दुःखेन स्वर्गमप्यभिरोचये ।
न हि मेऽस्ति भयं किञ्चित्स्वयम्भोरिव सर्वतः ॥ 27 ॥
तव सर्वमभिप्रायमविज्ञाय शुभानने ।
वासं न रोचयेऽरण्ये शक्तिमानपि रक्षणे ॥ 28 ॥
यत्सृष्टाऽसि मया सार्धं वनवासाय मैथिलि ।
न विहातुं मया शक्या कीर्तिरात्मवता यथा ॥ 29 ॥
धर्मस्तु गजनासोरु सद्भिराचरितः पुरा ।
तं चाहमनुवर्तेऽद्य यथा सूर्यं सुवर्चला ॥ 30 ॥
न खल्वहं न गच्छेयं वनं जनकनन्दिनि ।
वचनं तन्नयति मां पितु स्सत्योपबृंहितम् ॥ 31 ॥
एष धर्मस्तु सुश्रोणि पितुर्मातुश्च वश्यता ।
अतश्च तं व्यतिक्रम्य नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ 32 ॥
अस्वाधीनं कथं दैवं प्रकारैरभिराध्यते ।
स्वाधीनं समतिक्रम्य मातरं पितरं गुरुम् ॥ 33 ॥
यत्त्रयं तत्त्रयो लोकाः पवित्रं तत्समं भुवि ।
नान्यदस्ति शुभापाङ्गे तेनेदमभिराध्यते ॥ 34 ॥
न सत्यं दानमानौ वा न यज्ञाश्चाप्तदक्षिणाः ।
तथा बलकरा स्सीते यथा सेवा पितुर्हिता ॥ 35 ॥
स्वर्गो धनं वा धान्यं वा विद्याः पुत्रास्सुखानि च ।
गुरुवृत्त्यनुरोधेन न किञ्चिदपि दुर्लभम् ॥ 36 ॥
देवगन्धर्वगोलोकान्ब्रह्मलोकां स्तथाऽपरान् ।
प्राप्नुवन्ति महात्मानो मातापितृपरायणाः ॥ 37 ॥
स मां पिता यथा शास्ति सत्यधर्मपथे स्थितः ।
तथा वर्तितुमिच्छामि स हि धर्मस्सनातनः ॥ 38 ॥
मम सन्ना मतिस्सीते त्वां नेतुं दण्डकावनम् ।
वसिष्यामीति सा त्वं मामनुयातुं सुनिश्चिता ॥ 39 ॥
सा हि सृष्टाऽनवद्याङ्गि वनाय मदिरेक्षणे ।
अनुगच्छस्व मां भीरु सहधर्मचरी भव ॥ 40 ॥
सर्वथा सदृशं सीते मम स्वस्य कुलस्य च ।
व्यवसायमनुक्रान्ता कान्ते त्वमतिशोभनम् ॥ 41 ॥
आरभस्व शुभश्रोणि वनवासक्षमाः क्रियाः ।
नेदानीं त्वदृते सीते स्वर्गोऽपि मम रोचते ॥ 42 ॥
ब्राह्मणेभ्यश्च रत्नानि भिक्षुकेभ्यश्च भोजनम् ।
देहि चाशंसमानेभ्य स्सन्त्वरस्व च मा चिरम् ॥ 43 ॥
भूषणानि महार्हाणि वरवस्त्राणि यानि च ।
रमणीयाश्च ये केचित्क्रीडार्थाश्चाप्युपस्कराः ॥ 44 ॥
शयनीयानि यानानि मम चान्यानि यानि च ।
देहि स्वभृत्यवर्गस्य ब्राह्मणानामनन्तरम् ॥ 45 ॥
अनुकूलं तु सा भर्तुर्ज्ञात्वा गमनमात्मनः ।
क्षिप्रं प्रमुदिता देवी दातुमेवोपचक्रमे ॥ 46 ॥
ततः प्रहृष्टा प्रतिपूर्णमानसा यशश्विनी भर्तुरवेक्ष्य भाषितम् ।
धनानि रत्नानि च दातुमङ्गना प्रचक्रमे धर्मभृतां मनस्स्विनी ॥ 47 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे त्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha triṃśassargaḥ |
sāntvyamānā tu rāmeṇa maithilī janakātmajā |
vanavāsanimittāya bhartāramidamabravīt || 1 ||
sā tamuttamasaṃvignā sītā vipulavakṣasam |
praṇayāccābhimānācca paricikṣepa rāghavam || 2 ||
kiṃ tvā'manyata vaidehaḥ pitā me mithilādhipaḥ |
rāma jāmātaraṃ prāpya striyaṃ puruṣavigraham || 3 ||
anṛtaṃ bata loko'yamajñānādyadi vakṣyati |
tejo nāsti paraṃ rāme tapatīva divākare || 4 ||
kiṃ hi kṛtvā viṣaṇṇastvaṃ kuto vā bhayamasti te |
yatparityaktukāmastvaṃ māmananyaparāyaṇām || 5 ||
dyumatsenasutaṃ vīra satyavantamanuvratām |
sāvitrīmiva māṃ viddhi tvamātmavaśavartinīm || 6 ||
na tvahaṃ manasā'pyanyaṃ draṣṭā'smi tvadṛte'nagha |
tvayā rāghava gaccheyaṃ yathā'nyā kulapāṃsinī || 7 ||
svayaṃ tu bhāryāṃ kaumārīṃ ciramadhyuṣitāṃ satīm |
śailūṣa iva māṃ rāma parebhyo dātumicchasi || 8 ||
yasya pathyaṃ ca rāmā'ttha yasya cārthe'varudhyase |
tvaṃ tasya bhava vaśyaśca vidheyaśca sadā'nagha || 9 ||
sa māmanādāya vanaṃ na tvaṃ prasthātumarhasi |
tapo vā yadi vā'raṇyaṃ svargo vā syātsaha me tvayā || 10 ||
na ca me bhavitā tatra kaścitpathi pariśramaḥ |
pṛṣṭhatastava gacchantyā vihāraśayaneṣviva || 11 ||
kuśakāśaśareṣīkā ye ca kaṇṭakino drumāḥ |
tūlājinasamasparśā mārge mama saha tvayā || 12 ||
mahāvātasamuddhūtaṃ yanmāmapakariṣyati |
rajo ramaṇa tanmanye parārthyamiva candanam || 13 ||
śādvaleṣu yathā śiśye vanānte vanagocara |
kuthāstaraṇatalpeṣu kiṃ syātsukhataraṃ tataḥ || 14 ||
patraṃ mūlaṃ phalaṃ yattvamalpaṃ vā yadi vā bahu |
dāsyasi svayamāhṛtya tanme'mṛtarasopamam || 15 ||
na māturna pitustatra smariṣyāmi na veśmanaḥ |
ārtavānyupabhuñjānā puṣpāṇi ca phalāni ca || 16 ||
na ca tatra tataḥ kiñciddraṣṭumarhasi vipriyam |
matkṛte na ca te śoko na bhaviṣyāmi durbharā || 17 ||
ya stvayā saha sa svargo nirayo yastvayā vinā |
iti jānanparāṃ prītiṃ gaccha rāma mayā saha || 18 ||
atha māmevamavyagrāṃ vanaṃ naiva nayiṣyati |
viṣamadyaiva pāsyāmi mā viśaṃ dviṣatāṃ gamam || 19 ||
paścādapi hi duḥkhena mama naivāsti jīvitam |
ujjhitāyāstvayā nātha tadaiva maraṇaṃ varam || 20 ||
imaṃ hi sahituṃ śokaṃ muhūrtamapi notsahe |
kiṃ punardaśavarṣāṇi trīṇi caikaṃ ca duḥkhitā || 21 ||
iti sā śokasantaptā vilapya karuṇaṃ bahu |
cukrośa patimāyastā bhṛśamāliṅgya sasvaram || 22 ||
sā viddhā bahubhirvākyairdigdhairiva gajāṅganā |
cirasanniyataṃ bāṣpaṃ mumocāgnimivāraṇiḥ || 23 ||
tasyā sphaṭikasaṅkāśaṃ vāri santāpasambhavam |
netrābhyāṃ parisusrāva paṅkajābhyāmivodakam || 24 ||
taccaivāmalacandrābhaṃ mukhamāyatalocanam |
paryaśuṣyata bāṣpeṇa jaloddhṛtamivāmbujam || 25 ||
tāṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ visañjñāmiva duḥkhitām |
uvāca vacanaṃ rāmaḥ pariviśvāsayaṃstadā || 26 ||
na devi tava duḥkhena svargamapyabhirocaye |
na hi me'sti bhayaṃ kiñcitsvayambhoriva sarvataḥ || 27 ||
tava sarvamabhiprāyamavijñāya śubhānane |
vāsaṃ na rocaye'raṇye śaktimānapi rakṣaṇe || 28 ||
yatsṛṣṭā'si mayā sārdhaṃ vanavāsāya maithili |
na vihātuṃ mayā śakyā kīrtirātmavatā yathā || 29 ||
dharmastu gajanāsoru sadbhirācaritaḥ purā |
taṃ cāhamanuvarte'dya yathā sūryaṃ suvarcalā || 30 ||
na khalvahaṃ na gaccheyaṃ vanaṃ janakanandini |
vacanaṃ tannayati māṃ pitu ssatyopabṛṃhitam || 31 ||
eṣa dharmastu suśroṇi piturmātuśca vaśyatā |
ataśca taṃ vyatikramya nāhaṃ jīvitumutsahe || 32 ||
asvādhīnaṃ kathaṃ daivaṃ prakārairabhirādhyate |
svādhīnaṃ samatikramya mātaraṃ pitaraṃ gurum || 33 ||
yattrayaṃ tattrayo lokāḥ pavitraṃ tatsamaṃ bhuvi |
nānyadasti śubhāpāṅge tenedamabhirādhyate || 34 ||
na satyaṃ dānamānau vā na yajñāścāptadakṣiṇāḥ |
tathā balakarā ssīte yathā sevā piturhitā || 35 ||
svargo dhanaṃ vā dhānyaṃ vā vidyāḥ putrāssukhāni ca |
guruvṛttyanurodhena na kiñcidapi durlabham || 36 ||
devagandharvagolokānbrahmalokāṃ stathā'parān |
prāpnuvanti mahātmāno mātāpitṛparāyaṇāḥ || 37 ||
sa māṃ pitā yathā śāsti satyadharmapathe sthitaḥ |
tathā vartitumicchāmi sa hi dharmassanātanaḥ || 38 ||
mama sannā matissīte tvāṃ netuṃ daṇḍakāvanam |
vasiṣyāmīti sā tvaṃ māmanuyātuṃ suniścitā || 39 ||
sā hi sṛṣṭā'navadyāṅgi vanāya madirekṣaṇe |
anugacchasva māṃ bhīru sahadharmacarī bhava || 40 ||
sarvathā sadṛśaṃ sīte mama svasya kulasya ca |
vyavasāyamanukrāntā kānte tvamatiśobhanam || 41 ||
ārabhasva śubhaśroṇi vanavāsakṣamāḥ kriyāḥ |
nedānīṃ tvadṛte sīte svargo'pi mama rocate || 42 ||
brāhmaṇebhyaśca ratnāni bhikṣukebhyaśca bhojanam |
dehi cāśaṃsamānebhya ssantvarasva ca mā ciram || 43 ||
bhūṣaṇāni mahārhāṇi varavastrāṇi yāni ca |
ramaṇīyāśca ye kecitkrīḍārthāścāpyupaskarāḥ || 44 ||
śayanīyāni yānāni mama cānyāni yāni ca |
dehi svabhṛtyavargasya brāhmaṇānāmanantaram || 45 ||
anukūlaṃ tu sā bharturjñātvā gamanamātmanaḥ |
kṣipraṃ pramuditā devī dātumevopacakrame || 46 ||
tataḥ prahṛṣṭā pratipūrṇamānasā yaśaśvinī bharturavekṣya bhāṣitam |
dhanāni ratnāni ca dātumaṅganā pracakrame dharmabhṛtāṃ manassvinī || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe triṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.