ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।
அத தஶாதிகஶததமஸ்ஸர்கஃ ।
க்ருத்தமாஜ்ஞாய ராமம் து வஸிஷ்டஃ ப்ரத்யுவாச ஹ ।
ஜாபாலிரபி ஜாநீதே லோகஸ்யாஸ்ய கதாகதிம் ॥ 1 ॥
நிவர்தயிதுகாமஸ்து த்வாமேதத்வாக்யமப்ரவீத் ।
இமாம் லோகஸமுத்பத்திம் லோகநாத நிபோத மே ॥ 2 ॥
ஸர்வம் ஸலிலமேவாஸீத்ப்ரு'திவீ யத்ர நிர்மிதா ।
ததஃ ஸமபவத்ப்ரஹ்மா ஸ்வயம்பூர்தைவதைஃ ஸஹ ॥ 3 ॥
ஸ வராஹஸ்ததோ பூத்வா ப்ரோஜ்ஜஹார வஸுந்தராம் ।
அஸ்ரு'ஜச்ச ஜகத்ஸர்வம் ஸஹ புத்ரைஃ க்ரு'தாத்மபிஃ ॥ 4 ॥
ஆகாஶப்ரபவோ ப்ரஹ்மா ஶாஶ்வதோ நித்ய அவ்யயஃ ।
தஸ்மாந்மரீசிஃ ஸஞ்ஜஜ்ஞே மரீசேஃ கஶ்யபஃ ஸுதஃ ॥ 5 ॥
விவஸ்வாந்காஶ்யபாத் ஜஜ்ஞே மநுர்வைவஸ்வதஃ ஸ்வயம் ।
ஸ து ப்ரஜாபதிஃ பூர்வமிக்ஷ்வாகுஸ்து மநோஃ ஸுதஃ ॥ 6 ॥
யஸ்யேயம் ப்ரதமம் தத்தா ஸம்ரு'த்தா மநுநா மஹீ ।
தமிக்ஷ்வாகுமயோத்யாயாம் ராஜாநம் வித்தி பூர்வகம் ॥ 7 ॥
இக்ஷ்வாகோஸ்து ஸுத ஶ்ரீமாந்குக்ஷிரேவேதி விஶ்ருதஃ ।
குக்ஷேரதாத்மஜோ வீரோ விகுக்ஷிருதபத்யத ॥ 8 ॥
விகுக்ஷேஸ்து மஹாதேஜா பாணஃ புத்ர ப்ரதாபவாந் ।
பாணஸ்ய து மஹாபாஹுரநரண்யோ மஹாதபாஃ ॥ 9 ॥
நாநாவ்ரு'ஷ்டிர்பபூவாஸ்மிந்நதுர்பிக்ஷம் ஸதாம் வரே ।
அநரண்யே மஹாராஜே தஸ்கரோ நாபி கஶ்சந ॥ 10 ॥
அநரண்யாந்மஹாபாஹுஃ ப்ரு'து ராஜா பபூவ ஹ ।
தஸ்மாத்ப்ரு'தோமேஹாராஜஸ்த்ரிஶங்குருதபத்யத ॥ 11 ॥
ஸ ஸத்யவசநாத் வீரஃ ஸஶரீரோ திவம் கதஃ ।
த்ரிஶங்கோரபவத்ஸூநுர்துந்துமாரோ மஹாயஶாஃ ॥ 12 ॥
துந்துமாராந்மஹாதேஜா யுவநாஶ்வோ வ்யஜாயத ।
யுவநாஶ்வஸுத ஶ்ஶ்ரீமாந்மாந்தாதா ஸமபத்யத ॥ 13 ॥
மாந்தாதுஸ்த மஹாதேஜாஃ ஸுஸந்திருதபத்யத ।
ஸுஸந்தேரபி புத்ரௌ த்வௌ த்ருவஸந்திஃ ப்ரஸேநஜித் ॥ 14 ॥
யஶஸ்வீ த்ருவஸந்தேஸ்து பரதோ ரிபுஸூதநஃ ।
யுவநாஶ்வஸுத ஶ்ஶ்ரீமாந்மாந்தாதா ஸமபத்யத ॥ 15 ॥
மாந்தாதுஸ்த மஹாதேஜா ஸ்ஸுஸந்திருதபத்யத ।
ஸுஸந்தேரபி புத்ரௌ த்வௌ த்ருவஸந்திஃ ப்ரஸேநஜித் ॥ 16 ॥
யஶஸ்வீ த்ருவஸந்தேஸ்து பரதோ ரிபுஸூதநஃ ।
பரதாத்து மஹாபாஹோரஸிதோ நாம ஜாயத ॥ 17 ॥
யஸ்யைதே ப்ரதிராஜாந உதபத்யந்த ஶத்ரவஃ ।
ஹைஹயாஸ்தாலஜங்காஶ்ச ஶூராஶ்ச ஶஶிபிந்தவஃ ॥ 18 ॥
தாம்ஸ்து ஸர்வாந்ப்ரதிவ்யூஹ்ய யுத்தே ராஜா ப்ரவாஸிதஃ ।
ஸ ச ஶைலவரே ரம்யே பபூவாபிரதோ முநிஃ ॥ 19 ॥
த்வே சாஸ்ய பார்யே கர்பிண்யௌ பபூவதுரிதி ஶ்ருதிஃ ।
ஏகா கர்பவிநாஶாய ஸபத்ந்யை கரலம் ததௌ ॥ 20 ॥
பார்கவஶ்ச்யவநோ நாம ஹிமவந்தமுபாஶ்ரிதஃ ।
தம்ரு'ஷிம் ஸமுபாகம்ய காலிந்தீ த்வப்யவாதயத் ॥ 21 ॥
ஸ தாமப்யவதத்விப்ரோ வரேப்ஸும் புத்ரஜந்மநி ।
புத்ரஸ்தே பவிதா தேவி மஹாத்மா லோகவிஶ்ருதஃ ॥ 22 ॥
தார்மிகஶ்ச ஸுஶீலஶ்ச வம்ஶகர்தாऽரிஸூதநஃ ।
க்ரு'த்வா ப்ரதக்ஷிணம் ஹ்ரு'ஷ்டா முநிந்தமநுமாந்ய ச ॥ 23 ॥
பத்மபத்ரஸமாநாக்ஷம் பத்மகர்பஸமப்ரபம் ।
ததஃ ஸா க்ரு'ஹமாகம்ய தேவீ புத்ரம் வ்யஜாயத ॥ 24 ॥
ஸபத்ந்யா து கரஸ்தஸ்யை தத்தோ கர்பஜிகாம்ஸயா ।
கரேண ஸஹ தேநைவ ஜாத ஸ்ஸ ஸகரோऽபவத் ॥ 25 ॥
ஸ ராஜா ஸகரோ நாம யஃ ஸமுத்ரமகாநயத் ।
இஷ்ட்வா பர்வணி வேகேந த்ராஸயந இமாஃ ப்ரஜாஃ ॥ 26 ॥
அஸமஞ்ஜஸ்து புத்ரோऽபூத்ஸகரஸ்யேதி ந ஶ்ஶ்ருதம் ।
ஜீவந்நேவ ஸ பித்ரா து நிரஸ்தஃ பாபகர்மக்ரு'த் ॥ 27 ॥
அம்ஶுமாநிதி புத்ரோऽபூதஸமஞ்ஜஸ்ய வீர்யவாந் ।
திலீபோம்ஶுமதஃ புத்ரோ திலீபஸ்ய பகீரதஃ ॥ 28 ॥
பகீரதாத்ககுத்ஸ்தஸ்து காகுத்ஸ்தா யேந விஶ்ருதாஃ ।
ககுத்ஸ்தஸ்ய ச புத்ரோऽபூத்ரகுர்யேந ச ராகவாஃ ॥ 29 ॥
ரகோஸ்து புத்ரஸ்தேஜஸ்வீ ப்ரவ்ரு'த்தஃ புருஷாதகஃ ।
கல்மாஷபாத ஸ்ஸௌதாஸ இத்யேவம் ப்ரதிதோ புவி ॥ 30 ॥
கல்மாஷபாதபுத்ரோऽபூச்சங்கணஸ்த்விதி விஶ்ருதஃ ।
யஸ்து தத்வீர்யமாஸாத்ய ஸஹஸைந்யோ வ்யநீநஶத் ॥ 31 ॥
ஶங்கணஸ்ய ச புத்ரோऽபூச்சூர ஶ்ரீமாந்ஸுதர்ஶநஃ ।
ஸுதர்ஶநஸ்யாக்நிவர்ணஃ அக்நிவர்ணஸ்ய ஶீக்ரகஃ ॥ 32 ॥
ஶீக்ரகஸ்ய மருஃ புத்ரோ மரோஃ புத்ரஃ ப்ரஶுஶ்ருவஃ ।
ப்ரஶுஶ்ருவஸ்ய புத்ரோபூதம்பரீஷோ மஹாத்யுதிஃ ॥ 33 ॥
அம்பரீஷஸ்ய புத்ரோபூந்நஹுஷஃ ஸத்யவிக்ரமஃ ।
நஹுஷஸ்ய ச நாபாகஃ புத்ரஃ பரமதார்மிகஃ ॥ 34 ॥
அஜஶ்ச ஸுவ்ரதஶ்சைவ நாபாகஸ்ய ஸுதாவுபௌ ।
அஜஸ்யைவ ச தர்மாத்மா ராஜா தஶரதஸ்ஸுதஃ ॥ 35 ॥
தஸ்ய ஜ்யேஷ்டோऽஸி தாயாதோ ராம இத்யபிவிஶ்ருதஃ ।
தத்க்ரு'ஹாண ஸ்வகம் ராஜ்யமவேக்ஷஸ்வ ஜநம் ந்ரு'ப ॥ 36 ॥
இக்ஷ்வாகூணாம் ஹி ஸர்வேஷாம் ராஜா பவதி பூர்வஜஃ ।
பூர்வஜே நாபரஃ புத்ரோ ஜ்யேஷ்டோ ராஜ்யேऽபிஷிச்யதே ॥ 37 ॥
ஸ ராகவாணாம் குலதர்மமாத்மநஃ ஸநாதநம் நாத்ய விஹந்துமர்ஹஸி ।
ப்ரபூதரத்நாமநுஶாதி மேதிநீம் ப்ரபூதராஷ்ட்ராம் பித்ரு'வந்மஹாயஶஃ ॥ 38 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே தஶாதிகஶததமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha daśādhikaśatatamassargaḥ |
kruddhamājñāya rāmaṃ tu vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
jābālirapi jānīte lokasyāsya gatāgatim || 1 ||
nivartayitukāmastu tvāmetadvākyamabravīt |
imāṃ lokasamutpattiṃ lokanātha nibodha me || 2 ||
sarvaṃ salilamevāsītpṛthivī yatra nirmitā |
tataḥ samabhavadbrahmā svayambhūrdaivataiḥ saha || 3 ||
sa varāhastato bhūtvā projjahāra vasundharām |
asṛjacca jagatsarvaṃ saha putraiḥ kṛtātmabhiḥ || 4 ||
ākāśaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ |
tasmānmarīciḥ sañjajñe marīceḥ kaśyapaḥ sutaḥ || 5 ||
vivasvānkāśyapāt jajñe manurvaivasvataḥ svayam |
sa tu prajāpatiḥ pūrvamikṣvākustu manoḥ sutaḥ || 6 ||
yasyeyaṃ prathamaṃ dattā samṛddhā manunā mahī |
tamikṣvākumayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam || 7 ||
ikṣvākostu suta śrīmānkukṣireveti viśrutaḥ |
kukṣerathātmajo vīro vikukṣirudapadyata || 8 ||
vikukṣestu mahātejā bāṇaḥ putra pratāpavān |
bāṇasya tu mahābāhuranaraṇyo mahātapāḥ || 9 ||
nānāvṛṣṭirbabhūvāsminnadurbhikṣaṃ satāṃ vare |
anaraṇye mahārāje taskaro nāpi kaścana || 10 ||
anaraṇyānmahābāhuḥ pṛthu rājā babhūva ha |
tasmātpṛthomehārājastriśaṅkurudapadyata || 11 ||
sa satyavacanād vīraḥ saśarīro divaṃ gataḥ |
triśaṅkorabhavatsūnurdundhumāro mahāyaśāḥ || 12 ||
dundhumārānmahātejā yuvanāśvo vyajāyata |
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 13 ||
māndhātusta mahātejāḥ susandhirudapadyata |
susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 14 ||
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 15 ||
māndhātusta mahātejā ssusandhirudapadyata |
susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 16 ||
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |
bharatāttu mahābāhorasito nāma jāyata || 17 ||
yasyaite pratirājāna udapadyanta śatravaḥ |
haihayāstālajaṅghāśca śūrāśca śaśibindavaḥ || 18 ||
tāṃstu sarvānprativyūhya yuddhe rājā pravāsitaḥ |
sa ca śailavare ramye babhūvābhirato muniḥ || 19 ||
dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvaturiti śrutiḥ |
ekā garbhavināśāya sapatnyai garalaṃ dadau || 20 ||
bhārgavaścyavano nāma himavantamupāśritaḥ |
tamṛṣiṃ samupāgamya kālindī tvabhyavādayat || 21 ||
sa tāmabhyavadadvipro varepsuṃ putrajanmani |
putraste bhavitā devi mahātmā lokaviśrutaḥ || 22 ||
dhārmikaśca suśīlaśca vaṃśakartā'risūdanaḥ |
kṛtvā pradakṣiṇaṃ hṛṣṭā munintamanumānya ca || 23 ||
padmapatrasamānākṣaṃ padmagarbhasamaprabham |
tataḥ sā gṛhamāgamya devī putraṃ vyajāyata || 24 ||
sapatnyā tu garastasyai datto garbhajighāṃsayā |
gareṇa saha tenaiva jāta ssa sagaro'bhavat || 25 ||
sa rājā sagaro nāma yaḥ samudramakhānayat |
iṣṭvā parvaṇi vegena trāsayana imāḥ prajāḥ || 26 ||
asamañjastu putro'bhūtsagarasyeti na śśrutam |
jīvanneva sa pitrā tu nirastaḥ pāpakarmakṛt || 27 ||
aṃśumāniti putro'bhūdasamañjasya vīryavān |
dilīpoṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ || 28 ||
bhagīrathātkakutsthastu kākutsthā yena viśrutāḥ |
kakutsthasya ca putro'bhūdraghuryena ca rāghavāḥ || 29 ||
raghostu putrastejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ |
kalmāṣapāda ssaudāsa ityevaṃ prathito bhuvi || 30 ||
kalmāṣapādaputro'bhūcchaṅkhaṇastviti viśrutaḥ |
yastu tadvīryamāsādya sahasainyo vyanīnaśat || 31 ||
śaṅkhaṇasya ca putro'bhūcchūra śrīmānsudarśanaḥ |
sudarśanasyāgnivarṇaḥ agnivarṇasya śīghragaḥ || 32 ||
śīghragasya maruḥ putro maroḥ putraḥ praśuśruvaḥ |
praśuśruvasya putrobhūdambarīṣo mahādyutiḥ || 33 ||
ambarīṣasya putrobhūnnahuṣaḥ satyavikramaḥ |
nahuṣasya ca nābhāgaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ || 34 ||
ajaśca suvrataścaiva nābhāgasya sutāvubhau |
ajasyaiva ca dharmātmā rājā daśarathassutaḥ || 35 ||
tasya jyeṣṭho'si dāyādo rāma ityabhiviśrutaḥ |
tadgṛhāṇa svakaṃ rājyamavekṣasva janaṃ nṛpa || 36 ||
ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ rājā bhavati pūrvajaḥ |
pūrvaje nāparaḥ putro jyeṣṭho rājye'bhiṣicyate || 37 ||
sa rāghavāṇāṃ kuladharmamātmanaḥ sanātanaṃ nādya vihantumarhasi |
prabhūtaratnāmanuśādhi medinīṃ prabhūtarāṣṭrāṃ pitṛvanmahāyaśaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe daśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ दशाधिकशततमस्सर्गः ।
क्रुद्धमाज्ञाय रामं तु वसिष्ठः प्रत्युवाच ह ।
जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम् ॥ 1 ॥
निवर्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमब्रवीत् ।
इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे ॥ 2 ॥
सर्वं सलिलमेवासीत्पृथिवी यत्र निर्मिता ।
ततः समभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतैः सह ॥ 3 ॥
स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम् ।
असृजच्च जगत्सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः ॥ 4 ॥
आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः ।
तस्मान्मरीचिः सञ्जज्ञे मरीचेः कश्यपः सुतः ॥ 5 ॥
विवस्वान्काश्यपात् जज्ञे मनुर्वैवस्वतः स्वयम् ।
स तु प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनोः सुतः ॥ 6 ॥
यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही ।
तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम् ॥ 7 ॥
इक्ष्वाकोस्तु सुत श्रीमान्कुक्षिरेवेति विश्रुतः ।
कुक्षेरथात्मजो वीरो विकुक्षिरुदपद्यत ॥ 8 ॥
विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्र प्रतापवान् ।
बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महातपाः ॥ 9 ॥
नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्नदुर्भिक्षं सतां वरे ।
अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन ॥ 10 ॥
अनरण्यान्महाबाहुः पृथु राजा बभूव ह ।
तस्मात्पृथोमेहाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत ॥ 11 ॥
स सत्यवचनाद् वीरः सशरीरो दिवं गतः ।
त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्दुन्धुमारो महायशाः ॥ 12 ॥
दुन्धुमारान्महातेजा युवनाश्वो व्यजायत ।
युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत ॥ 13 ॥
मान्धातुस्त महातेजाः सुसन्धिरुदपद्यत ।
सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित् ॥ 14 ॥
यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः ।
युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत ॥ 15 ॥
मान्धातुस्त महातेजा स्सुसन्धिरुदपद्यत ।
सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित् ॥ 16 ॥
यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः ।
भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत ॥ 17 ॥
यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः ।
हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः ॥ 18 ॥
तांस्तु सर्वान्प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः ।
स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः ॥ 19 ॥
द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः ।
एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै गरलं ददौ ॥ 20 ॥
भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः ।
तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत् ॥ 21 ॥
स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि ।
पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुतः ॥ 22 ॥
धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्ताऽरिसूदनः ।
कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिन्तमनुमान्य च ॥ 23 ॥
पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम् ।
ततः सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत ॥ 24 ॥
सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया ।
गरेण सह तेनैव जात स्स सगरोऽभवत् ॥ 25 ॥
स राजा सगरो नाम यः समुद्रमखानयत् ।
इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन इमाः प्रजाः ॥ 26 ॥
असमञ्जस्तु पुत्रोऽभूत्सगरस्येति न श्श्रुतम् ।
जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत् ॥ 27 ॥
अंशुमानिति पुत्रोऽभूदसमञ्जस्य वीर्यवान् ।
दिलीपोंशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः ॥ 28 ॥
भगीरथात्ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुताः ।
ककुत्स्थस्य च पुत्रोऽभूद्रघुर्येन च राघवाः ॥ 29 ॥
रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः ।
कल्माषपाद स्सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि ॥ 30 ॥
कल्माषपादपुत्रोऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुतः ।
यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत् ॥ 31 ॥
शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः ।
सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः ॥ 32 ॥
शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः ।
प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः ॥ 33 ॥
अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः ।
नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः ॥ 34 ॥
अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ ।
अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः ॥ 35 ॥
तस्य ज्येष्ठोऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुतः ।
तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप ॥ 36 ॥
इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वजः ।
पूर्वजे नापरः पुत्रो ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ॥ 37 ॥
स राघवाणां कुलधर्ममात्मनः सनातनं नाद्य विहन्तुमर्हसि ।
प्रभूतरत्नामनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन्महायशः ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे दशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha daśādhikaśatatamassargaḥ |
kruddhamājñāya rāmaṃ tu vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
jābālirapi jānīte lokasyāsya gatāgatim || 1 ||
nivartayitukāmastu tvāmetadvākyamabravīt |
imāṃ lokasamutpattiṃ lokanātha nibodha me || 2 ||
sarvaṃ salilamevāsītpṛthivī yatra nirmitā |
tataḥ samabhavadbrahmā svayambhūrdaivataiḥ saha || 3 ||
sa varāhastato bhūtvā projjahāra vasundharām |
asṛjacca jagatsarvaṃ saha putraiḥ kṛtātmabhiḥ || 4 ||
ākāśaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ |
tasmānmarīciḥ sañjajñe marīceḥ kaśyapaḥ sutaḥ || 5 ||
vivasvānkāśyapāt jajñe manurvaivasvataḥ svayam |
sa tu prajāpatiḥ pūrvamikṣvākustu manoḥ sutaḥ || 6 ||
yasyeyaṃ prathamaṃ dattā samṛddhā manunā mahī |
tamikṣvākumayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam || 7 ||
ikṣvākostu suta śrīmānkukṣireveti viśrutaḥ |
kukṣerathātmajo vīro vikukṣirudapadyata || 8 ||
vikukṣestu mahātejā bāṇaḥ putra pratāpavān |
bāṇasya tu mahābāhuranaraṇyo mahātapāḥ || 9 ||
nānāvṛṣṭirbabhūvāsminnadurbhikṣaṃ satāṃ vare |
anaraṇye mahārāje taskaro nāpi kaścana || 10 ||
anaraṇyānmahābāhuḥ pṛthu rājā babhūva ha |
tasmātpṛthomehārājastriśaṅkurudapadyata || 11 ||
sa satyavacanād vīraḥ saśarīro divaṃ gataḥ |
triśaṅkorabhavatsūnurdundhumāro mahāyaśāḥ || 12 ||
dundhumārānmahātejā yuvanāśvo vyajāyata |
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 13 ||
māndhātusta mahātejāḥ susandhirudapadyata |
susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 14 ||
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 15 ||
māndhātusta mahātejā ssusandhirudapadyata |
susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 16 ||
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |
bharatāttu mahābāhorasito nāma jāyata || 17 ||
yasyaite pratirājāna udapadyanta śatravaḥ |
haihayāstālajaṅghāśca śūrāśca śaśibindavaḥ || 18 ||
tāṃstu sarvānprativyūhya yuddhe rājā pravāsitaḥ |
sa ca śailavare ramye babhūvābhirato muniḥ || 19 ||
dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvaturiti śrutiḥ |
ekā garbhavināśāya sapatnyai garalaṃ dadau || 20 ||
bhārgavaścyavano nāma himavantamupāśritaḥ |
tamṛṣiṃ samupāgamya kālindī tvabhyavādayat || 21 ||
sa tāmabhyavadadvipro varepsuṃ putrajanmani |
putraste bhavitā devi mahātmā lokaviśrutaḥ || 22 ||
dhārmikaśca suśīlaśca vaṃśakartā'risūdanaḥ |
kṛtvā pradakṣiṇaṃ hṛṣṭā munintamanumānya ca || 23 ||
padmapatrasamānākṣaṃ padmagarbhasamaprabham |
tataḥ sā gṛhamāgamya devī putraṃ vyajāyata || 24 ||
sapatnyā tu garastasyai datto garbhajighāṃsayā |
gareṇa saha tenaiva jāta ssa sagaro'bhavat || 25 ||
sa rājā sagaro nāma yaḥ samudramakhānayat |
iṣṭvā parvaṇi vegena trāsayana imāḥ prajāḥ || 26 ||
asamañjastu putro'bhūtsagarasyeti na śśrutam |
jīvanneva sa pitrā tu nirastaḥ pāpakarmakṛt || 27 ||
aṃśumāniti putro'bhūdasamañjasya vīryavān |
dilīpoṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ || 28 ||
bhagīrathātkakutsthastu kākutsthā yena viśrutāḥ |
kakutsthasya ca putro'bhūdraghuryena ca rāghavāḥ || 29 ||
raghostu putrastejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ |
kalmāṣapāda ssaudāsa ityevaṃ prathito bhuvi || 30 ||
kalmāṣapādaputro'bhūcchaṅkhaṇastviti viśrutaḥ |
yastu tadvīryamāsādya sahasainyo vyanīnaśat || 31 ||
śaṅkhaṇasya ca putro'bhūcchūra śrīmānsudarśanaḥ |
sudarśanasyāgnivarṇaḥ agnivarṇasya śīghragaḥ || 32 ||
śīghragasya maruḥ putro maroḥ putraḥ praśuśruvaḥ |
praśuśruvasya putrobhūdambarīṣo mahādyutiḥ || 33 ||
ambarīṣasya putrobhūnnahuṣaḥ satyavikramaḥ |
nahuṣasya ca nābhāgaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ || 34 ||
ajaśca suvrataścaiva nābhāgasya sutāvubhau |
ajasyaiva ca dharmātmā rājā daśarathassutaḥ || 35 ||
tasya jyeṣṭho'si dāyādo rāma ityabhiviśrutaḥ |
tadgṛhāṇa svakaṃ rājyamavekṣasva janaṃ nṛpa || 36 ||
ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ rājā bhavati pūrvajaḥ |
pūrvaje nāparaḥ putro jyeṣṭho rājye'bhiṣicyate || 37 ||
sa rāghavāṇāṃ kuladharmamātmanaḥ sanātanaṃ nādya vihantumarhasi |
prabhūtaratnāmanuśādhi medinīṃ prabhūtarāṣṭrāṃ pitṛvanmahāyaśaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe daśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.