2.56 அயோத்யாகாண்ட - ஷட்பஞ்சாஶ ஸர்கஃ

2.56 Ayodhyakanda - Shatpanchasha Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Tamil script
📄 Download PDF
ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।
அத ஷட்பஞ்சாஶஸ்ஸர்கஃ ।
அத ராத்ர்யாம் வ்யதீதாயாமவஸுப்தமநந்தரம் ।
ப்ரபோதயாமாஸ ஶநைர்லக்ஷ்மணம் ரகுநந்தநஃ ॥ 1 ॥
ஸௌமித்ரே ஶ்ருணு வந்யாநாம் வல்கு வ்யாஹரதாம் ஸ்வநம் ।
ஸம்ப்ரதிஷ்டாமஹே கால ப்ரஸ்தாநஸ்ய பரந்தப ॥ 2 ॥
ஸ ஸுப்தஸ்ஸமயே ப்ராத்ரா லக்ஷ்மணஃ ப்ரதிபோதிதஃ ।
ஜஹௌ நித்ராம் ச தந்த்ரீம் ச ப்ரஸக்தம் ச பதி ஶ்ரமம் ॥ 3 ॥
தத உத்தாய தே ஸர்வே ஸ்ப்ரு'ஷ்ட்வா நத்யா ஶ்ஶிவம் ஜலம் ।
பந்தாநம்ரு'ஷிணாऽதிஷ்டம் சித்ரகூடஸ்ய தம் யயுஃ ॥ 4 ॥
ததஸ்ஸம்ப்ரஸ்திதஃ காலே ராமஸ்ஸௌமித்ரிணா ஸஹ ।
ஸீதாம் கமலபத்ராக்ஷீமிதம் வசநமப்ரவீத் ॥ 5 ॥
ஆதிப்தாநிவ வைதேஹி ஸர்வதஃ புஷ்பிதாந்நகாந் ।
ஸ்வைஃ புஷ்பைஃ கிம்ஶுகாந் பஶ்ய மாலிநஶிஶிராத்யயே ॥ 6 ॥
பஶ்ய பல்லாதகாந் புல்லாந்நரை ரநுபஸேவிதாந் ।
பலபத்ரைரவநதா ந்நூநம் ஶக்ஷ்யாம ஜீவிதும் ॥ 7 ॥
பஶ்ய த்ரோணப்ரமாணாநி லம்பமாநாநி லக்ஷ்மண ।
மதூநி மதுகாரீபி ஸ்ஸம்ப்ரு'தாநி நகே நகே ॥ 8 ॥
ஏஷ க்ரோஶதி நத்யூஹஸ்தம் ஶிகீ ப்ரதிகூஜதி ।
ரமணீயே வநோத்தேஶே புஷ்பஸம்ஸ்தரஸங்கடே ॥ 9 ॥
மாதங்கயூதாநுஸ்ரு'தம் பக்ஷிஸம்ங்காநுநாதிதம் ।
சித்ரகூடமிமம் பஶ்ய ப்ரவ்ரு'த்தஶிகரம் கிரிம் ॥ 10 ॥
ஸமபூமிதலே ரம்யே த்ருமைர்பஹுபிராவ்ரு'தே ।
புண்யே ரம்ஸ்யாமஹே தாத சித்ரகூடஸ்ய காநநே ॥ 11 ॥
ததஸ்தௌ பாதசாரேண கச்சந்தௌ ஸஹ ஸீதயா ।
ரம்யமாஸேததுஶ்ஶைலம் சித்ரகூடம் மநோரமம் ॥ 12 ॥
தந்து பர்வதமாஸாத்ய நாநாபக்ஷிகணாயுதம் ।
பஹுமூலபலம் ரம்யம் ஸம்பந்நம் ஸரஸோதகம் ॥ 13 ॥
மநோஜ்ஞோऽயம் கிரிஸ்ஸௌம்ய நாநாத்ருமலதாயுதஃ ।
பஹுமூலபலோ ரம்ய ஸ்ஸ்வாஜீவஃ ப்ரதிபாதி மே ॥ 14 ॥
முநயஶ்ச மஹாத்மாநோ வஸந்த்யஸ்மி ஶிலோச்சயே ।
அயம் வாஸோ பவேத்தாவதத்ர ஸௌம்ய ரமேமஹி ॥ 15 ॥
இதி ஸீதா ச ராமஶ்ச லக்ஷ்மணஶ்ச க்ரு'தாஞ்ஜலிஃ ।
அபிகம்யாऽஶ்ரமம் ஸர்வே வால்மீகி மபிவாதயந் ॥ 16 ॥
தாந்மஹர்ஷி ப்ரமுதிதஃ பூஜயாமாஸ தர்மவித் ।
அஸ்யதாமிதி சோவாச ஸ்வாகந்து நிவேத்ய ச ॥ 17 ॥
ததோऽப்ரவீந்மஹாபாஹுர்லக்ஷ்மணம் லக்ஷ்மணாக்ரஜஃ ।
ஸந்நிவேத்ய யதாந்யாய மாத்மாநம்ரு'ஷயே ப்ரபுஃ ॥ 18 ॥
லக்ஷ்மணாऽऽநய தாரூணி த்ரு'டாநி ச வராணி ச ।
குருஷ்வாऽவஸதம் ஸௌம்ய வாஸே மேऽபிரதம் மநஃ ॥ 19 ॥
தஸ்ய தத்வசநம் ஶ்ருத்வா ஸௌமித்ரிர்விவிதாந் த்ருமாந் ।
ஆஜஹார தத ஶ்சக்ரே பர்ணஶாலாமரிந்தமஃ ॥ 20 ॥
தாம் நிஷ்டிதாம் பத்தகடாம் த்ரு'ஷ்ட்வா ராமஸ்ஸுதர்ஶநாம் ।
ஶுஶ்ரூஷமாணமேகாக்ரமிதம் வசநமப்ரவீத் ॥ 21 ॥
ஐணேயம் மாம்ஸமாஹ்ரு'த்ய ஶாலாம் யக்ஷ்யாமஹே வயம் ।
கர்தவ்யம் வாஸ்துஶமநம் ஸௌமித்ரே சிரஜீவிபிஃ ॥ 22 ॥
ம்ரு'கம் ஹத்வாऽऽநய க்ஷிப்ரம் லக்ஷ்மணேஹ ஶுபேக்ஷண ।
கர்தவ்ய ஶ்ஶாஸ்த்ரத்ரு'ஷ்டோ ஹி விதிர்தர்மமநுஸ்மர ॥ 23 ॥
ப்ராதுர்வசநமாஜ்ஞாய லக்ஷ்மணஃ பரவீரஹா ।
சகார ஸ யதோக்தம் ச தம் ராம புநரப்ரவீத் ॥ 24 ॥
ஐணேயம் ஶ்ரபயஸ்வைதச்சாலாம் யக்ஷ்யாமஹே வயம் ।
த்வர ஸௌம்ய முஹூர்தோऽயம் த்ருவஶ்ச திவஸோऽப்யயம் ॥ 25 ॥
ஸ லக்ஷ்மணஃ க்ரு'ஷ்ணம்ரு'கம் மேத்யம் ஹத்வா ப்ரதாபவாந் ।
அத சிக்ஷேப ஸௌமித்ரிஸ்ஸமித்தே ஜாதவேதஸி ॥ 26 ॥
தந்து பக்வம் பரிஜ்ஞாய நிஷ்டப்தம் சிந்நஶோணிதம் ।
லக்ஷ்மணஃ புருஷவ்யாக்ரமத ராகவமப்ரவீத் ॥ 27 ॥
அயம் ஸர்வஃ ஸமஸ்தாக்ஙஃ ஶ்ர்ரு'தஃ க்ரு'ஷ்ணம்ரு'கோ மயா ।
தேவதாம் தேவஸங்காஶ யஜஸ்வ குஶலோ ஹ்யஸி ॥ 28 ॥
ராமஃ ஸ்நாத்வா து நியதோ குணவாந் ஜப்யகோவிதஃ ।
ஸங்க்ரஹேணாகரோத் ஸ்ரவார்ந மந்த்ராந் ஸத்ராவஸாநிகாந் ॥ 29 ॥
இஷ்ட்வா தேவகணாந்ஸர்வாந்விவேஶாऽவஸதம் ஶுசிஃ ।
பபூவ ச மநோஹ்லாதோ ராமஸ்யாமிததேஜஸஃ ॥ 30 ॥
வைஶ்வதேவபலிம் க்ரு'த்வா ரௌத்ரம் வைஷ்ணவ மேவ ச ।
வாஸ்துஸம்ஶமநீயாநி மங்கலாநி ப்ரவர்தயந் ॥ 31 ॥
ஜபம் ச ந்யாயத க்ரு'த்வா ஸ்நாத்வா நத்யாம் யதாவிதி ।
பாபஸம்ஶமநம் ராம ஶ்சகார பலிமுத்தமம் ॥ 32 ॥
வேதிஸ்தலவிதாநாநி சைத்யாந்யாயதநாநி ச ।
ஆஶ்ரமஸ்யாநுரூபாணி ஸ்தாபயாமாஸ ராகவஃ ॥ 33 ॥
வந்யைர்மால்யைஃ பலைர்மூலைஃ பக்வைர்மாம்ஸைர்யதாவிதி ।
அத்பிர்ஜபைஶ்ச வேதோக்தைர்தர்பைஶ்ச ஸஸமித்குஶைஃ ॥ 34 ॥
தௌ தர்பயித்வா பூதாநி ராகவௌ ஸஹ ஸீதயா ।
ததா விவிஶது ஶ்ஶாலாம் ஸுஶுபாம் ஶுபலக்ஷணௌ ॥ 35 ॥
தாம் வ்ரு'க்ஷபர்ணச்சதநாம் மநோஜ்ஞாம் யதாப்ரதேஶம் ஸுக்ரு'தாம் நிவாதாம் ।
வாஸாய ஸர்வே விவிஶுஸ்ஸமேதாஸ்ஸபாம் யதா தேவகணாஸ்ஸுதர்மாம் ॥ 36 ॥
அநேகநாநாம்ரு'கபக்ஷிஸங்குலே விசித்ரபத்ரஸ்தபகைர்த்ருமைர்யுதே ।
வநோத்தமே வ்யாலம்ரு'காநுநாதிதே ததா விஜஹ்ரு ஸ்ஸுஸுகம் ஜிதேந்த்ரியாஃ ॥ 37 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே ஷட்பஞ்சாஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṭpañcāśassargaḥ |
atha rātryāṃ vyatītāyāmavasuptamanantaram |
prabodhayāmāsa śanairlakṣmaṇaṃ raghunandanaḥ || 1 ||
saumitre śruṇu vanyānāṃ valgu vyāharatāṃ svanam |
sampratiṣṭhāmahe kāla prasthānasya parantapa || 2 ||
sa suptassamaye bhrātrā lakṣmaṇaḥ pratibodhitaḥ |
jahau nidrāṃ ca tandrīṃ ca prasaktaṃ ca pathi śramam || 3 ||
tata utthāya te sarve spṛṣṭvā nadyā śśivaṃ jalam |
panthānamṛṣiṇā'diṣṭaṃ citrakūṭasya taṃ yayuḥ || 4 ||
tatassamprasthitaḥ kāle rāmassaumitriṇā saha |
sītāṃ kamalapatrākṣīmidaṃ vacanamabravīt || 5 ||
ādiptāniva vaidehi sarvataḥ puṣpitānnagān |
svaiḥ puṣpaiḥ kiṃśukān paśya mālinaśiśirātyaye || 6 ||
paśya bhallātakān phullānnarai ranupasevitān |
phalapatrairavanatā nnūnaṃ śakṣyāma jīvitum || 7 ||
paśya droṇapramāṇāni lambamānāni lakṣmaṇa |
madhūni madhukārībhi ssambhṛtāni nage nage || 8 ||
eṣa krośati natyūhastaṃ śikhī pratikūjati |
ramaṇīye vanoddeśe puṣpasaṃstarasaṅkaṭe || 9 ||
mātaṅgayūthānusṛtaṃ pakṣisaṃṅghānunāditam |
citrakūṭamimaṃ paśya pravṛddhaśikharaṃ girim || 10 ||
samabhūmitale ramye drumairbahubhirāvṛte |
puṇye raṃsyāmahe tāta citrakūṭasya kānane || 11 ||
tatastau pādacāreṇa gacchantau saha sītayā |
ramyamāsedatuśśailaṃ citrakūṭaṃ manoramam || 12 ||
tantu parvatamāsādya nānāpakṣigaṇāyutam |
bahumūlaphalaṃ ramyaṃ sampannaṃ sarasodakam || 13 ||
manojño'yaṃ girissaumya nānādrumalatāyutaḥ |
bahumūlaphalo ramya ssvājīvaḥ pratibhāti me || 14 ||
munayaśca mahātmāno vasantyasmi śiloccaye |
ayaṃ vāso bhavettāvadatra saumya ramemahi || 15 ||
iti sītā ca rāmaśca lakṣmaṇaśca kṛtāñjaliḥ |
abhigamyā'śramaṃ sarve vālmīki mabhivādayan || 16 ||
tānmaharṣi pramuditaḥ pūjayāmāsa dharmavit |
asyatāmiti covāca svāgantu nivedya ca || 17 ||
tato'bravīnmahābāhurlakṣmaṇaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ |
sannivedya yathānyāya mātmānamṛṣaye prabhuḥ || 18 ||
lakṣmaṇā''naya dārūṇi dṛḍhāni ca varāṇi ca |
kuruṣvā'vasathaṃ saumya vāse me'bhirataṃ manaḥ || 19 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā saumitrirvividhān drumān |
ājahāra tata ścakre parṇaśālāmarindamaḥ || 20 ||
tāṃ niṣṭhitāṃ baddhakaṭāṃ dṛṣṭvā rāmassudarśanām |
śuśrūṣamāṇamekāgramidaṃ vacanamabravīt || 21 ||
aiṇeyaṃ māṃsamāhṛtya śālāṃ yakṣyāmahe vayam |
kartavyaṃ vāstuśamanaṃ saumitre cirajīvibhiḥ || 22 ||
mṛgaṃ hatvā''naya kṣipraṃ lakṣmaṇeha śubhekṣaṇa |
kartavya śśāstradṛṣṭo hi vidhirdharmamanusmara || 23 ||
bhrāturvacanamājñāya lakṣmaṇaḥ paravīrahā |
cakāra sa yathoktaṃ ca taṃ rāma punarabravīt || 24 ||
aiṇeyaṃ śrapayasvaitacchālāṃ yakṣyāmahe vayam |
tvara saumya muhūrto'yaṃ dhruvaśca divaso'pyayam || 25 ||
sa lakṣmaṇaḥ kṛṣṇamṛgaṃ medhyaṃ hatvā pratāpavān |
atha cikṣepa saumitrissamiddhe jātavedasi || 26 ||
tantu pakvaṃ parijñāya niṣṭaptaṃ chinnaśoṇitam |
lakṣmaṇaḥ puruṣavyāghramatha rāghavamabravīt || 27 ||
ayaṃ sarvaḥ samastāgṅaḥ śrṛtaḥ kṛṣṇamṛgo mayā |
devatāṃ devasaṅkāśa yajasva kuśalo hyasi || 28 ||
rāmaḥ snātvā tu niyato guṇavān japyakovidaḥ |
saṅgraheṇākarot sravārna mantrān satrāvasānikān || 29 ||
iṣṭvā devagaṇānsarvānviveśā'vasathaṃ śuciḥ |
babhūva ca manohlādo rāmasyāmitatejasaḥ || 30 ||
vaiśvadevabaliṃ kṛtvā raudraṃ vaiṣṇava meva ca |
vāstusaṃśamanīyāni maṅgalāni pravartayan || 31 ||
japaṃ ca nyāyata kṛtvā snātvā nadyāṃ yathāvidhi |
pāpasaṃśamanaṃ rāma ścakāra balimuttamam || 32 ||
vedisthalavidhānāni caityānyāyatanāni ca |
āśramasyānurūpāṇi sthāpayāmāsa rāghavaḥ || 33 ||
vanyairmālyaiḥ phalairmūlaiḥ pakvairmāṃsairyathāvidhi |
adbhirjapaiśca vedoktairdarbhaiśca sasamitkuśaiḥ || 34 ||
tau tarpayitvā bhūtāni rāghavau saha sītayā |
tadā viviśatu śśālāṃ suśubhāṃ śubhalakṣaṇau || 35 ||
tāṃ vṛkṣaparṇacchadanāṃ manojñāṃ yathāpradeśaṃ sukṛtāṃ nivātām |
vāsāya sarve viviśussametāssabhāṃ yathā devagaṇāssudharmām || 36 ||
anekanānāmṛgapakṣisaṅkule vicitrapatrastabakairdrumairyute |
vanottame vyālamṛgānunādite tadā vijahru ssusukhaṃ jitendriyāḥ || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṭpañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ षट्पञ्चाशस्सर्गः ।
अथ रात्र्यां व्यतीतायामवसुप्तमनन्तरम् ।
प्रबोधयामास शनैर्लक्ष्मणं रघुनन्दनः ॥ 1 ॥
सौमित्रे श्रुणु वन्यानां वल्गु व्याहरतां स्वनम् ।
सम्प्रतिष्ठामहे काल प्रस्थानस्य परन्तप ॥ 2 ॥
स सुप्तस्समये भ्रात्रा लक्ष्मणः प्रतिबोधितः ।
जहौ निद्रां च तन्द्रीं च प्रसक्तं च पथि श्रमम् ॥ 3 ॥
तत उत्थाय ते सर्वे स्पृष्ट्वा नद्या श्शिवं जलम् ।
पन्थानमृषिणाऽदिष्टं चित्रकूटस्य तं ययुः ॥ 4 ॥
ततस्सम्प्रस्थितः काले रामस्सौमित्रिणा सह ।
सीतां कमलपत्राक्षीमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 5 ॥
आदिप्तानिव वैदेहि सर्वतः पुष्पितान्नगान् ।
स्वैः पुष्पैः किंशुकान् पश्य मालिनशिशिरात्यये ॥ 6 ॥
पश्य भल्लातकान् फुल्लान्नरै रनुपसेवितान् ।
फलपत्रैरवनता न्नूनं शक्ष्याम जीवितुम् ॥ 7 ॥
पश्य द्रोणप्रमाणानि लम्बमानानि लक्ष्मण ।
मधूनि मधुकारीभि स्सम्भृतानि नगे नगे ॥ 8 ॥
एष क्रोशति नत्यूहस्तं शिखी प्रतिकूजति ।
रमणीये वनोद्देशे पुष्पसंस्तरसङ्कटे ॥ 9 ॥
मातङ्गयूथानुसृतं पक्षिसंङ्घानुनादितम् ।
चित्रकूटमिमं पश्य प्रवृद्धशिखरं गिरिम् ॥ 10 ॥
समभूमितले रम्ये द्रुमैर्बहुभिरावृते ।
पुण्ये रंस्यामहे तात चित्रकूटस्य कानने ॥ 11 ॥
ततस्तौ पादचारेण गच्छन्तौ सह सीतया ।
रम्यमासेदतुश्शैलं चित्रकूटं मनोरमम् ॥ 12 ॥
तन्तु पर्वतमासाद्य नानापक्षिगणायुतम् ।
बहुमूलफलं रम्यं सम्पन्नं सरसोदकम् ॥ 13 ॥
मनोज्ञोऽयं गिरिस्सौम्य नानाद्रुमलतायुतः ।
बहुमूलफलो रम्य स्स्वाजीवः प्रतिभाति मे ॥ 14 ॥
मुनयश्च महात्मानो वसन्त्यस्मि शिलोच्चये ।
अयं वासो भवेत्तावदत्र सौम्य रमेमहि ॥ 15 ॥
इति सीता च रामश्च लक्ष्मणश्च कृताञ्जलिः ।
अभिगम्याऽश्रमं सर्वे वाल्मीकि मभिवादयन् ॥ 16 ॥
तान्महर्षि प्रमुदितः पूजयामास धर्मवित् ।
अस्यतामिति चोवाच स्वागन्तु निवेद्य च ॥ 17 ॥
ततोऽब्रवीन्महाबाहुर्लक्ष्मणं लक्ष्मणाग्रजः ।
सन्निवेद्य यथान्याय मात्मानमृषये प्रभुः ॥ 18 ॥
लक्ष्मणाऽऽनय दारूणि दृढानि च वराणि च ।
कुरुष्वाऽवसथं सौम्य वासे मेऽभिरतं मनः ॥ 19 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सौमित्रिर्विविधान् द्रुमान् ।
आजहार तत श्चक्रे पर्णशालामरिन्दमः ॥ 20 ॥
तां निष्ठितां बद्धकटां दृष्ट्वा रामस्सुदर्शनाम् ।
शुश्रूषमाणमेकाग्रमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 21 ॥
ऐणेयं मांसमाहृत्य शालां यक्ष्यामहे वयम् ।
कर्तव्यं वास्तुशमनं सौमित्रे चिरजीविभिः ॥ 22 ॥
मृगं हत्वाऽऽनय क्षिप्रं लक्ष्मणेह शुभेक्षण ।
कर्तव्य श्शास्त्रदृष्टो हि विधिर्धर्ममनुस्मर ॥ 23 ॥
भ्रातुर्वचनमाज्ञाय लक्ष्मणः परवीरहा ।
चकार स यथोक्तं च तं राम पुनरब्रवीत् ॥ 24 ॥
ऐणेयं श्रपयस्वैतच्छालां यक्ष्यामहे वयम् ।
त्वर सौम्य मुहूर्तोऽयं ध्रुवश्च दिवसोऽप्ययम् ॥ 25 ॥
स लक्ष्मणः कृष्णमृगं मेध्यं हत्वा प्रतापवान् ।
अथ चिक्षेप सौमित्रिस्समिद्धे जातवेदसि ॥ 26 ॥
तन्तु पक्वं परिज्ञाय निष्टप्तं छिन्नशोणितम् ।
लक्ष्मणः पुरुषव्याघ्रमथ राघवमब्रवीत् ॥ 27 ॥
अयं सर्वः समस्ताग्ङः श्रृतः कृष्णमृगो मया ।
देवतां देवसङ्काश यजस्व कुशलो ह्यसि ॥ 28 ॥
रामः स्नात्वा तु नियतो गुणवान् जप्यकोविदः ।
सङ्ग्रहेणाकरोत् स्रवार्न मन्त्रान् सत्रावसानिकान् ॥ 29 ॥
इष्ट्वा देवगणान्सर्वान्विवेशाऽवसथं शुचिः ।
बभूव च मनोह्लादो रामस्यामिततेजसः ॥ 30 ॥
वैश्वदेवबलिं कृत्वा रौद्रं वैष्णव मेव च ।
वास्तुसंशमनीयानि मङ्गलानि प्रवर्तयन् ॥ 31 ॥
जपं च न्यायत कृत्वा स्नात्वा नद्यां यथाविधि ।
पापसंशमनं राम श्चकार बलिमुत्तमम् ॥ 32 ॥
वेदिस्थलविधानानि चैत्यान्यायतनानि च ।
आश्रमस्यानुरूपाणि स्थापयामास राघवः ॥ 33 ॥
वन्यैर्माल्यैः फलैर्मूलैः पक्वैर्मांसैर्यथाविधि ।
अद्भिर्जपैश्च वेदोक्तैर्दर्भैश्च ससमित्कुशैः ॥ 34 ॥
तौ तर्पयित्वा भूतानि राघवौ सह सीतया ।
तदा विविशतु श्शालां सुशुभां शुभलक्षणौ ॥ 35 ॥
तां वृक्षपर्णच्छदनां मनोज्ञां यथाप्रदेशं सुकृतां निवाताम् ।
वासाय सर्वे विविशुस्समेतास्सभां यथा देवगणास्सुधर्माम् ॥ 36 ॥
अनेकनानामृगपक्षिसङ्कुले विचित्रपत्रस्तबकैर्द्रुमैर्युते ।
वनोत्तमे व्यालमृगानुनादिते तदा विजह्रु स्सुसुखं जितेन्द्रियाः ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षट्पञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṭpañcāśassargaḥ |
atha rātryāṃ vyatītāyāmavasuptamanantaram |
prabodhayāmāsa śanairlakṣmaṇaṃ raghunandanaḥ || 1 ||
saumitre śruṇu vanyānāṃ valgu vyāharatāṃ svanam |
sampratiṣṭhāmahe kāla prasthānasya parantapa || 2 ||
sa suptassamaye bhrātrā lakṣmaṇaḥ pratibodhitaḥ |
jahau nidrāṃ ca tandrīṃ ca prasaktaṃ ca pathi śramam || 3 ||
tata utthāya te sarve spṛṣṭvā nadyā śśivaṃ jalam |
panthānamṛṣiṇā'diṣṭaṃ citrakūṭasya taṃ yayuḥ || 4 ||
tatassamprasthitaḥ kāle rāmassaumitriṇā saha |
sītāṃ kamalapatrākṣīmidaṃ vacanamabravīt || 5 ||
ādiptāniva vaidehi sarvataḥ puṣpitānnagān |
svaiḥ puṣpaiḥ kiṃśukān paśya mālinaśiśirātyaye || 6 ||
paśya bhallātakān phullānnarai ranupasevitān |
phalapatrairavanatā nnūnaṃ śakṣyāma jīvitum || 7 ||
paśya droṇapramāṇāni lambamānāni lakṣmaṇa |
madhūni madhukārībhi ssambhṛtāni nage nage || 8 ||
eṣa krośati natyūhastaṃ śikhī pratikūjati |
ramaṇīye vanoddeśe puṣpasaṃstarasaṅkaṭe || 9 ||
mātaṅgayūthānusṛtaṃ pakṣisaṃṅghānunāditam |
citrakūṭamimaṃ paśya pravṛddhaśikharaṃ girim || 10 ||
samabhūmitale ramye drumairbahubhirāvṛte |
puṇye raṃsyāmahe tāta citrakūṭasya kānane || 11 ||
tatastau pādacāreṇa gacchantau saha sītayā |
ramyamāsedatuśśailaṃ citrakūṭaṃ manoramam || 12 ||
tantu parvatamāsādya nānāpakṣigaṇāyutam |
bahumūlaphalaṃ ramyaṃ sampannaṃ sarasodakam || 13 ||
manojño'yaṃ girissaumya nānādrumalatāyutaḥ |
bahumūlaphalo ramya ssvājīvaḥ pratibhāti me || 14 ||
munayaśca mahātmāno vasantyasmi śiloccaye |
ayaṃ vāso bhavettāvadatra saumya ramemahi || 15 ||
iti sītā ca rāmaśca lakṣmaṇaśca kṛtāñjaliḥ |
abhigamyā'śramaṃ sarve vālmīki mabhivādayan || 16 ||
tānmaharṣi pramuditaḥ pūjayāmāsa dharmavit |
asyatāmiti covāca svāgantu nivedya ca || 17 ||
tato'bravīnmahābāhurlakṣmaṇaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ |
sannivedya yathānyāya mātmānamṛṣaye prabhuḥ || 18 ||
lakṣmaṇā''naya dārūṇi dṛḍhāni ca varāṇi ca |
kuruṣvā'vasathaṃ saumya vāse me'bhirataṃ manaḥ || 19 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā saumitrirvividhān drumān |
ājahāra tata ścakre parṇaśālāmarindamaḥ || 20 ||
tāṃ niṣṭhitāṃ baddhakaṭāṃ dṛṣṭvā rāmassudarśanām |
śuśrūṣamāṇamekāgramidaṃ vacanamabravīt || 21 ||
aiṇeyaṃ māṃsamāhṛtya śālāṃ yakṣyāmahe vayam |
kartavyaṃ vāstuśamanaṃ saumitre cirajīvibhiḥ || 22 ||
mṛgaṃ hatvā''naya kṣipraṃ lakṣmaṇeha śubhekṣaṇa |
kartavya śśāstradṛṣṭo hi vidhirdharmamanusmara || 23 ||
bhrāturvacanamājñāya lakṣmaṇaḥ paravīrahā |
cakāra sa yathoktaṃ ca taṃ rāma punarabravīt || 24 ||
aiṇeyaṃ śrapayasvaitacchālāṃ yakṣyāmahe vayam |
tvara saumya muhūrto'yaṃ dhruvaśca divaso'pyayam || 25 ||
sa lakṣmaṇaḥ kṛṣṇamṛgaṃ medhyaṃ hatvā pratāpavān |
atha cikṣepa saumitrissamiddhe jātavedasi || 26 ||
tantu pakvaṃ parijñāya niṣṭaptaṃ chinnaśoṇitam |
lakṣmaṇaḥ puruṣavyāghramatha rāghavamabravīt || 27 ||
ayaṃ sarvaḥ samastāgṅaḥ śrṛtaḥ kṛṣṇamṛgo mayā |
devatāṃ devasaṅkāśa yajasva kuśalo hyasi || 28 ||
rāmaḥ snātvā tu niyato guṇavān japyakovidaḥ |
saṅgraheṇākarot sravārna mantrān satrāvasānikān || 29 ||
iṣṭvā devagaṇānsarvānviveśā'vasathaṃ śuciḥ |
babhūva ca manohlādo rāmasyāmitatejasaḥ || 30 ||
vaiśvadevabaliṃ kṛtvā raudraṃ vaiṣṇava meva ca |
vāstusaṃśamanīyāni maṅgalāni pravartayan || 31 ||
japaṃ ca nyāyata kṛtvā snātvā nadyāṃ yathāvidhi |
pāpasaṃśamanaṃ rāma ścakāra balimuttamam || 32 ||
vedisthalavidhānāni caityānyāyatanāni ca |
āśramasyānurūpāṇi sthāpayāmāsa rāghavaḥ || 33 ||
vanyairmālyaiḥ phalairmūlaiḥ pakvairmāṃsairyathāvidhi |
adbhirjapaiśca vedoktairdarbhaiśca sasamitkuśaiḥ || 34 ||
tau tarpayitvā bhūtāni rāghavau saha sītayā |
tadā viviśatu śśālāṃ suśubhāṃ śubhalakṣaṇau || 35 ||
tāṃ vṛkṣaparṇacchadanāṃ manojñāṃ yathāpradeśaṃ sukṛtāṃ nivātām |
vāsāya sarve viviśussametāssabhāṃ yathā devagaṇāssudharmām || 36 ||
anekanānāmṛgapakṣisaṅkule vicitrapatrastabakairdrumairyute |
vanottame vyālamṛgānunādite tadā vijahru ssusukhaṃ jitendriyāḥ || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṭpañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in