2.9 அயோத்யாகாண்ட - நவம ஸர்கஃ

2.9 Ayodhyakanda - Navama Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Tamil script
📄 Download PDF
ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।
அத நவமஸ்ஸர்கஃ ।
ஏவமுக்தா து கைகேயீ க்ரோதேந ஜ்வலிதாநநா ।
தீர்கமுஷ்ணம் விநிஶ்வஸ்ய மந்தராமிதமப்ரவீத் ॥ 1 ॥
அத்ய ராமமிதஃ க்ஷிப்ரம் வநம் ப்ரஸ்தாபயாம்யஹம் ।
யௌவராஜ்யே ச பரதம் க்ஷிப்ரமேவாபிஷேசயே ॥ 2 ॥
இதம் த்விதாநீம் ஸம்பஶ்ய கேநோபாயேந மந்தரே ।
பரதஃ ப்ராப்நுயாத்ராஜ்யம் ந து ராமஃ கதஞ்சந ॥ 3 ॥
ஏவமுக்தா தயா தேவ்யா மந்தரா பாபதர்ஶிநீ ।
ராமார்தமுபஹிம்ஸந்தீ கைகேயீமிதமப்ரவீத் ॥ 4 ॥
ஹந்தேதாநீம் ப்ரவக்ஷ்யாமி கைகேயி ஶ்ரூயதாம் ச மே ।
யதா தே பரதோ ராஜ்யம் புத்ரஃ ப்ராப்ஸ்யதி கேவலம் ॥ 5 ॥
கிம் ந ஸ்மரஸி கைகேயி ஸ்மரந்தீ வா நிகூஹஸே ।
யதுச்யமாநமாத்மார்தம் மத்தஸ்த்வம் ஶ்ரோதுமிச்சஸி ॥ 6 ॥
மயோச்யமாநம் யதி தே ஶ்ரோதும் சந்தோ விலாஸிநி ।
ஶ்ரூயதாமபிதாஸ்யாமி ஶ்ருத்வா சாபி விம்ரு'ஶ்யதாம் ॥ 7 ॥
ஶ்ருத்வைவம் வசநம் தஸ்யா மந்தராயாஸ்து கைகேயீ ।
கிஞ்சிதுத்தாய ஶயநாத்ஸ்வாஸ்தீர்ணாதிதமப்ரவீத் ॥ 8 ॥
கதய த்வம் மமோபாயம் கேநோபாயேந மந்தரே ।
பரதஃ ப்ராப்நுயாத்ராஜ்யம் ந து ராமஃ கதஞ்சந ॥ 9 ॥
ஏவமுக்தா தயா தேவ்யா மந்தரா பாபதர்ஶிநீ ।
ராமார்தமுபஹிம்ஸந்தீ குப்ஜா வசநமப்ரவீத் ॥ 10 ॥
தவ தைவாஸுரே யுத்தே ஸஹ ராஜர்ஷிபிஃ பதிஃ ।
அகச்சத்த்வாமுபாதாய தேவராஜஸ்ய ஸாஹ்யக்ரு'த் ॥ 11 ॥
திஶமாஸ்தாய வை தேவி தக்ஷிணாம் தண்டகாந்ப்ரதி ।
வைஜயந்தமிதி க்யாதம் புரம் யத்ர திமித்வஜஃ ॥ 12 ॥
ஸ ஶம்பர இதி க்யாதஶ்ஶதமாயோ மஹாஸுரஃ ।
ததௌ ஶக்ரஸ்ய ஸங்க்ராமம் தேவஸங்கைரநிர்ஜிதஃ ॥ 13 ॥
தஸ்மிந்மஹதி ஸங்க்ராமே புருஷாந்க்ஷதவிக்ஷதாந் ।
ராத்ரௌ ப்ரஸுப்தாந்க்நந்தி ஸ்ம தரஸாऽऽஸாத்ய ராக்ஷஸாஃ ॥ 14 ॥
தத்ராகரோந்மஹத்யுத்தம் ராஜா தஶரதஸ்ததா ।
அஸுரைஶ்ச மஹாபாஹுஶ்ஶஸ்த்ரைஶ்ச ஶகலீக்ரு'தஃ ॥ 15 ॥
அபவாஹ்ய த்வயா தேவி ஸங்க்ராமாந்நஷ்டசேதநஃ ।
தத்ராபி விக்ஷதஶ்ஶஸ்த்ரைஃ பதிஸ்தே ரக்ஷிதஸ்த்வயா ॥ 16 ॥
துஷ்டேந தேந தத்தௌ தே த்வௌ வரௌ ஶுபதர்ஶநே ।
ஸ த்வயோக்தஃ பதிர்தேவி யதேச்சேயம் ததா வரௌ ॥ 17 ॥
க்ரு'ஹ்ணீயாமிதி தத்தேந ததேத்யுக்தம் மஹாத்மநா ।
அநபிஜ்ஞாம்ஹ்யஹம் தேவி த்வயைவ கதிதா புரா ॥ 18 ॥
கதைஷா தவ து ஸ்நேஹாந்மநஸா தார்யதே மயா ।
ராமாபிஷேகஸம்பாராந்நிக்ரு'ஹ்ய விநிவர்தய ॥ 19 ॥
தௌ வரௌ யாச பர்தாரம் பரதஸ்யாபிஷேசநம் ।
ப்ரவ்ராஜநம் ச ராமஸ்ய த்வம் வர்ஷாணி சதுர்தஶ ॥ 20 ॥
சதுர்தஶ ஹி வர்ஷாணி ராமே ப்ரவ்ராஜிதே வநம் ।
ப்ரஜாபாவகதஸ்நேஹஸ்ஸ்திரஃ புத்ரோ பவிஷ்யதி ॥ 21 ॥
க்ரோதாகாரம் ப்ரவிஶ்யாऽத்ய க்ருத்தேவாஶ்வபதேஸ்ஸுதே ।
ஶேஷ்வாऽநந்தர்ஹிதாயாம் த்வம் பூமௌ மலிநவாஸிநீ ॥ 22 ॥
மாஸ்மைநம் ப்ரத்யுதீக்ஷேதா மா சைநமபிபாஷதாஃ ।
ருதந்தீ சாபி தம் த்ரு'ஷ்ட்வா ஜகத்யாம் ஶோகலாலஸா ॥ 23 ॥
தயிதா த்வம் ஸதா பர்துரத்ர மே நாஸ்தி ஸம்ஶயஃ ।
த்வத்க்ரு'தே ஸ மஹாராஜோ விஶேதபி ஹுதாஶநம் ॥ 24 ॥
ந த்வாம் க்ரோதயிதும் ஶக்தோ ந க்ர்ரு'த்தாம் ப்ரத்யுதீக்ஷிதும் ।
தவ ப்ரியார்தம் ராஜா ஹி ப்ராணாநபி பரித்யஜேத் ॥ 25 ॥
ந ஹ்யதிக்ரமிதும் ஶக்தஸ்தவ வாக்யம் மஹீபதிஃ ।
மந்தஸ்வபாவே புத்யஸ்வ ஸௌபாக்யபலமாத்மநஃ ॥ 26 ॥
மணிமுக்தம் ஸுவர்ணாநி ரத்நாநி விவிதாநி ச ।
தத்யாத்தஶரதோ ராஜா மாஸ்ம தேஷு மநஃ க்ரு'தாஃ ॥ 27 ॥
யௌ தௌ தைவாஸுரே யுத்தே வரௌ தஶரதோऽததாத் ।
தௌ ஸ்மாரய மஹாபாகே ஸோऽர்தோ ந த்வாமதிக்ரமேத் ॥ 28 ॥
யதாது தே வரம் தத்யாத்ஸ்வயமுத்தாப்ய ராகவஃ ।
வ்யவஸ்தாப்ய மஹாராஜம் த்வமிமம் வ்ரு'ணுயா வரம் ॥ 29 ॥
ராமம் ப்ரவ்ராஜயாரண்யே நவ வர்ஷாணி பஞ்ச ச ।
பரதஃ க்ரியதாம் ராஜா ப்ரு'திவ்யாஃ பார்திவர்ஷபஃ ॥ 30 ॥
சதுர்தஶ ஹி வர்ஷாணி ராமே ப்ரவ்ராஜிதே வநம் ।
ரூடஶ்ச க்ரு'தமூலஶ்ச ஶேஷம் ஸ்தாஸ்யதி தே ஸுதஃ ॥ 31 ॥
ராமப்ரவ்ராஜநம் சைவ தேவி யாசஸ்வ தம் வரம் ।
ஏவம் ஸித்த்யந்தி புத்ரஸ்ய ஸர்வார்தாஸ்தவ பாமிநி ॥ 32 ॥
ஏவம் ப்ரவ்ராஜிதஶ்சைவ ராமோऽராமோ பவிஷ்யதி ।
பரதஶ்ச ஹதாமித்ரஸ்தவ ராஜா பவிஷ்யதி ॥ 33 ॥
யேந காலேந ராமஶ்ச வநாத்ப்ரத்யாகமிஷ்யதி ।
தேந காலேந புத்ரஸ்தே க்ரு'தமூலோ பவிஷ்யதி ॥ 34 ॥
ஸுக்ரு'ஹீதமநுஷ்யஶ்ச ஸுஹ்ரு'த்பிஸ்ஸார்தமாத்மவாந் ।
ப்ராப்தகாலம் நு மந்யேऽஹம் ராஜாநம் வீதஸாத்வஸா ॥ 35 ॥
ராமாபிஷேகஸங்கல்பாந்நிக்ரு'ஹ்ய விநிவர்தய ।
அநர்தமர்தரூபேண க்ராஹிதா ஸா ததஸ்தயா ॥ 36 ॥
ஹ்ரு'ஷ்டா ப்ரதீதா கைகேயீ மந்தராமிதமப்ரவீத் ।
ஸா ஹி வாக்யேந குப்ஜாயாஃ கிஶோரீவோத்பதம் கதா ॥ 37 ॥
கைகேயீ விஸ்மயம் ப்ராப்தா பரம் பரமதர்ஶநா ।
குப்ஜே த்வாம் நாபிஜாநாமி ஶ்ரேஷ்டாம் ஶ்ரேஷ்டாபிதாயிநீம் ॥ 38 ॥
ப்ரு'திவ்யாமஸி குப்ஜாநாமுத்தமா புத்திநிஶ்சயே ।
த்வமேவ து மமாऽர்தேஷு நித்யயுக்தா ஹிதைஷிணீ ॥ 39 ॥
நாஹம் ஸமவபுத்யேயம் குப்ஜே ராஜ்ஞஶ்சிகீர்ஷிதம் ।
ஸந்தி துஸ்ஸம்ஸ்திதாஃ குப்ஜா வக்ராஃ பரமதாருணாஃ ॥ 40 ॥
த்வம் பத்மமிவ வாதேந ஸந்நதா ப்ரியதர்ஶநா ।
த்வம் பத்மமிவ வாதேந ஸந்நதா ப்ரியதர்ஶநா ।
உரஸ்தேऽபிநிவிஷ்டம் வை யாவத்ஸ்கந்தாத் ஸமுந்நதம் ॥ 41 ॥
அதஸ்தாச்சோதரம் ஶாதம் ஸுநாபமிவ லஜ்ஜிதம் ।
பரிபூர்ணம் து ஜகநம் ஸுபீநௌ ச பயோதரௌ ॥ 42 ॥
விமலேந்துஸமம் வக்த்ரமஹோராஜஸி மந்தரே ।
ஜகநம் தவ நிர்குஷ்டம் ரஶநாதாமஶோபிதம் ॥ 43 ॥
ஜங்கே ப்ரு'ஶமுபந்யஸ்தே பாதௌ சாப்யாயதாவுபௌ ।
த்வமாயதாப்யாம் ஸக்திப்யாம் மந்தரே க்ஷௌமவாஸிநீ ॥ 44 ॥
அக்ரதோ மம கச்சந்தீ ராஜஹம்ஸீவ ராஜஸே ।
ஆஸந்யாஶ்ஶம்பரே மாயாஸ்ஸஹஸ்ரமஸுராதிபே ॥ 45 ॥
ஸர்வாஸ்த்வயி நிவிஷ்டாஸ்தா பூயஶ்சாந்யாஸ்ஸஹஸ்ரஶஃ ।
தவேதம் ஸ்தகு யத்தீர்கம் ரதகோணமிவாயதம் ॥ 46 ॥
மதயஃ க்ஷத்ரவித்யாஶ்ச மாயாஶ்சாத்ர வஸந்தி தே ।
அத்ர தே ப்ரதிமோக்ஷ்யாமி மாலாம் குப்ஜே ஹிரண்மயீம் ॥ 47 ॥
அபிஷிக்தே ச பரதே ராகவே ச வநம் கதே ।
ஜாத்யேந ச ஸுவர்ணேந ஸுநிஷ்டப்தேந மந்தரே ॥ 48 ॥
லப்தார்தா ச ப்ரதீதா ச லேபயிஷ்யாமி தே ஸ்தகு ।
முகே ச திலகம் சித்ரம் ஜாதரூபமயம் ஶுபம் ॥ 49 ॥
காரயிஷ்யாமி தே குப்ஜே ஶுபாந்யாபரணாநி ச ।
பரிதாய ஶுபே வஸ்த்ரே தேவதேவ சரிஷ்யஸி ॥ 50 ॥
சந்த்ரமாஹ்வயமாநேந முகேநாப்ரதிமாநநா ।
கமிஷ்யஸி கதிம் முக்யாம் கர்வயந்தீ த்விஷஜ்ஜநம் ॥ 51 ॥
தவாபி குப்ஜாஃ குப்ஜாயாஸ்ஸர்வாபரணபூஷிதாஃ ।
பாதௌ பரிசரிஷ்யந்தி யதைவ த்வம் ஸதா மம ॥ 52 ॥
இதி ப்ரஶஸ்யமாநா ஸா கைகேயீமிதமப்ரவீத் ।
ஶயாநாம் ஶயநே ஶுப்ரே வேத்யாமக்நிஶிகாமிவ ॥ 53 ॥
கதோதகே ஸேதுபந்தோ ந கல்யாணி விதீயதே ।
உத்திஷ்ட குரு கல்யாணி ராஜாநமநுதர்ஶய ॥ 54 ॥
ததா ப்ரோத்ஸாஹிதா தேவீ கத்வா மந்தரயா ஸஹ ।
க்ரோதாகாரம் விஶாலாக்ஷீ ஸௌபாக்யமதகர்விதா ॥ 55 ॥
அநேகஶதஸாஹஸ்ரம் முக்தாஹாரம் வராங்கநா ।
அவமுச்ய வரார்ஹாணி ஶுபாந்யாபரணாநி ச ॥ 56 ॥
ததோ ஹேமோபமா தத்ர குப்ஜாவாக்யவஶம் கதா ।
ஸம்விஶ்ய பூமௌ கைகேயீ மந்தராமிதமப்ரவீத் ॥ 57 ॥
இஹ வா மாம் ம்ரு'தாம் குப்ஜே ந்ரு'பாயாவேதயிஷ்யஸி ।
வநம் து ராகவே ப்ராப்தே பரதஃ ப்ராப்ஸ்யதி க்ஷிதிம் ॥ 58 ॥
ந ஸுவர்ணேந மே ஹ்யர்தோ ந ரத்நைர்ந ச பூஷணைஃ ।
ஏஷ மே ஜீவிதஸ்யாந்தோ ராமோ யத்யபிஷிச்யதே ॥ 59 ॥
அதோ புநஸ்தாம் மஹிஷீம் மஹீக்ஷிதோ வசோபிரத்யர்தமஹாபராக்ரமைஃ ।
உவாச குப்ஜா பரதஸ்ய மாதரம் ஹிதம் வசோ ராமமுபேத்ய சாஹிதம் ॥ 60 ॥
ப்ரபத்ஸ்யதே ராஜ்யமிதம் ஹி ராகவோ யதி த்ருவம் த்வம் ஸஸுதா ச தப்ஸ்யஸே ।
அதோ ஹி கல்யாணி யதஸ்வ தத்ததா யதா ஸுதஸ்தே பரதோऽபிஷேக்ஷ்யதே ॥ 61 ॥
ததாऽதிவித்தா மஹிஷீ து குப்ஜயா ஸமாஹதா வாகிஷுபிர்முஹுர்முஹுஃ ।
நிதாயஹஸ்தௌ ஹ்ரு'தயேऽதிவிஸ்மிதா ஶஶம்ஸ குப்ஜாம் குபிதா புநஃ புநஃ ॥ 62 ॥
யமஸ்ய வா மாம் விஷயம் கதாமிதோ நிஶாம்ய குப்ஜே ப்ரதிவேதயிஷ்யஸி ।
வநம் கதே வா ஸுசிராய ராகவே ஸம்ரு'த்தகாமோ பரதோ பவிஷ்யதி ॥ 63 ॥
அஹம் ஹி நைவாஸ்தரணாநி ந ஸ்ரஜோ ந சந்தநம் நாஞ்ஜநபாநபோஜநம் ।
ந கிஞ்சிதிச்சாமி ந சேஹ ஜீவிதம் ந சேதிதோ கச்சதி ராகவோ வநம் ॥ 64 ॥
அதைததுக்த்வா வசநம் ஸுதாருணம் நிதாய ஸர்வாபரணாநி பாமிநீ ।
அஸம்வ்ரு'தாமாஸ்தரணேந மேதிநீம் ததாऽதிஶிஶ்யே பதிதேவ கிந்நரீ ॥ 65 ॥
உதீர்ணஸம்ரம்பதமோவ்ரு'தாநநா ததாऽவமுக்தோத்தமமால்யபூஷணா ।
நரேந்த்ரபத்நீ விமநா பபூவ ஸா தமோவ்ரு'தா த்யௌரிவ மக்நதாரகா ॥ 66 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே நவமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha navamassargaḥ |
evamuktā tu kaikeyī krodhena jvalitānanā |
dīrghamuṣṇaṃ viniśvasya mantharāmidamabravīt || 1 ||
adya rāmamitaḥ kṣipraṃ vanaṃ prasthāpayāmyaham |
yauvarājye ca bharataṃ kṣipramevābhiṣecaye || 2 ||
idaṃ tvidānīṃ sampaśya kenopāyena manthare |
bharataḥ prāpnuyādrājyaṃ na tu rāmaḥ kathañcana || 3 ||
evamuktā tayā devyā mantharā pāpadarśinī |
rāmārthamupahiṃsantī kaikeyīmidamabravīt || 4 ||
hantedānīṃ pravakṣyāmi kaikeyi śrūyatāṃ ca me |
yathā te bharato rājyaṃ putraḥ prāpsyati kevalam || 5 ||
kiṃ na smarasi kaikeyi smarantī vā nigūhase |
yaducyamānamātmārthaṃ mattastvaṃ śrotumicchasi || 6 ||
mayocyamānaṃ yadi te śrotuṃ chando vilāsini |
śrūyatāmabhidhāsyāmi śrutvā cāpi vimṛśyatām || 7 ||
śrutvaivaṃ vacanaṃ tasyā mantharāyāstu kaikeyī |
kiñcidutthāya śayanātsvāstīrṇādidamabravīt || 8 ||
kathaya tvaṃ mamopāyaṃ kenopāyena manthare |
bharataḥ prāpnuyādrājyaṃ na tu rāmaḥ kathañcana || 9 ||
evamuktā tayā devyā mantharā pāpadarśinī |
rāmārthamupahiṃsantī kubjā vacanamabravīt || 10 ||
tava daivāsure yuddhe saha rājarṣibhiḥ patiḥ |
agacchattvāmupādāya devarājasya sāhyakṛt || 11 ||
diśamāsthāya vai devi dakṣiṇāṃ daṇḍakānprati |
vaijayantamiti khyātaṃ puraṃ yatra timidhvajaḥ || 12 ||
sa śambara iti khyātaśśatamāyo mahāsuraḥ |
dadau śakrasya saṅgrāmaṃ devasaṅghairanirjitaḥ || 13 ||
tasminmahati saṅgrāme puruṣānkṣatavikṣatān |
rātrau prasuptānghnanti sma tarasā''sādya rākṣasāḥ || 14 ||
tatrākaronmahadyuddhaṃ rājā daśarathastadā |
asuraiśca mahābāhuśśastraiśca śakalīkṛtaḥ || 15 ||
apavāhya tvayā devi saṅgrāmānnaṣṭacetanaḥ |
tatrāpi vikṣataśśastraiḥ patiste rakṣitastvayā || 16 ||
tuṣṭena tena dattau te dvau varau śubhadarśane |
sa tvayoktaḥ patirdevi yadeccheyaṃ tadā varau || 17 ||
gṛhṇīyāmiti tattena tathetyuktaṃ mahātmanā |
anabhijñāmhyahaṃ devi tvayaiva kathitā purā || 18 ||
kathaiṣā tava tu snehānmanasā dhāryate mayā |
rāmābhiṣekasambhārānnigṛhya vinivartaya || 19 ||
tau varau yāca bhartāraṃ bharatasyābhiṣecanam |
pravrājanaṃ ca rāmasya tvaṃ varṣāṇi caturdaśa || 20 ||
caturdaśa hi varṣāṇi rāme pravrājite vanam |
prajābhāvagatasnehassthiraḥ putro bhaviṣyati || 21 ||
krodhāgāraṃ praviśyā'dya kruddhevāśvapatessute |
śeṣvā'nantarhitāyāṃ tvaṃ bhūmau malinavāsinī || 22 ||
māsmainaṃ pratyudīkṣethā mā cainamabhibhāṣathāḥ |
rudantī cāpi taṃ dṛṣṭvā jagatyāṃ śokalālasā || 23 ||
dayitā tvaṃ sadā bharturatra me nāsti saṃśayaḥ |
tvatkṛte sa mahārājo viśedapi hutāśanam || 24 ||
na tvāṃ krodhayituṃ śakto na krṛddhāṃ pratyudīkṣitum |
tava priyārthaṃ rājā hi prāṇānapi parityajet || 25 ||
na hyatikramituṃ śaktastava vākyaṃ mahīpatiḥ |
mandasvabhāve budhyasva saubhāgyabalamātmanaḥ || 26 ||
maṇimuktaṃ suvarṇāni ratnāni vividhāni ca |
dadyāddaśaratho rājā māsma teṣu manaḥ kṛthāḥ || 27 ||
yau tau daivāsure yuddhe varau daśaratho'dadāt |
tau smāraya mahābhāge so'rtho na tvāmatikramet || 28 ||
yadātu te varaṃ dadyātsvayamutthāpya rāghavaḥ |
vyavasthāpya mahārājaṃ tvamimaṃ vṛṇuyā varam || 29 ||
rāmaṃ pravrājayāraṇye nava varṣāṇi pañca ca |
bharataḥ kriyatāṃ rājā pṛthivyāḥ pārthivarṣabhaḥ || 30 ||
caturdaśa hi varṣāṇi rāme pravrājite vanam |
rūḍhaśca kṛtamūlaśca śeṣaṃ sthāsyati te sutaḥ || 31 ||
rāmapravrājanaṃ caiva devi yācasva taṃ varam |
evaṃ siddhyanti putrasya sarvārthāstava bhāmini || 32 ||
evaṃ pravrājitaścaiva rāmo'rāmo bhaviṣyati |
bharataśca hatāmitrastava rājā bhaviṣyati || 33 ||
yena kālena rāmaśca vanātpratyāgamiṣyati |
tena kālena putraste kṛtamūlo bhaviṣyati || 34 ||
sugṛhītamanuṣyaśca suhṛdbhissārdhamātmavān |
prāptakālaṃ nu manye'haṃ rājānaṃ vītasādhvasā || 35 ||
rāmābhiṣekasaṅkalpānnigṛhya vinivartaya |
anarthamartharūpeṇa grāhitā sā tatastayā || 36 ||
hṛṣṭā pratītā kaikeyī mantharāmidamabravīt |
sā hi vākyena kubjāyāḥ kiśorīvotpathaṃ gatā || 37 ||
kaikeyī vismayaṃ prāptā paraṃ paramadarśanā |
kubje tvāṃ nābhijānāmi śreṣṭhāṃ śreṣṭhābhithāyinīm || 38 ||
pṛthivyāmasi kubjānāmuttamā buddhiniścaye |
tvameva tu mamā'rtheṣu nityayuktā hitaiṣiṇī || 39 ||
nāhaṃ samavabudhyeyaṃ kubje rājñaścikīrṣitam |
santi dussaṃsthitāḥ kubjā vakrāḥ paramadāruṇāḥ || 40 ||
tvaṃ padmamiva vātena sannatā priyadarśanā |
tvaṃ padmamiva vātena sannatā priyadarśanā |
uraste'bhiniviṣṭaṃ vai yāvatskandhāt samunnatam || 41 ||
adhastāccodaraṃ śātaṃ sunābhamiva lajjitam |
paripūrṇaṃ tu jaghanaṃ supīnau ca payodharau || 42 ||
vimalendusamaṃ vaktramahorājasi manthare |
jaghanaṃ tava nirghuṣṭaṃ raśanādāmaśobhitam || 43 ||
jaṅghe bhṛśamupanyaste pādau cāpyāyatāvubhau |
tvamāyatābhyāṃ sakthibhyāṃ manthare kṣaumavāsinī || 44 ||
agrato mama gacchantī rājahaṃsīva rājase |
āsanyāśśambare māyāssahasramasurādhipe || 45 ||
sarvāstvayi niviṣṭāstā bhūyaścānyāssahasraśaḥ |
tavedaṃ sthagu yaddīrghaṃ rathaghoṇamivāyatam || 46 ||
matayaḥ kṣatravidyāśca māyāścātra vasanti te |
atra te pratimokṣyāmi mālāṃ kubje hiraṇmayīm || 47 ||
abhiṣikte ca bharate rāghave ca vanaṃ gate |
jātyena ca suvarṇena suniṣṭaptena manthare || 48 ||
labdhārthā ca pratītā ca lepayiṣyāmi te sthagu |
mukhe ca tilakaṃ citraṃ jātarūpamayaṃ śubham || 49 ||
kārayiṣyāmi te kubje śubhānyābharaṇāni ca |
paridhāya śubhe vastre devateva cariṣyasi || 50 ||
candramāhvayamānena mukhenāpratimānanā |
gamiṣyasi gatiṃ mukhyāṃ garvayantī dviṣajjanam || 51 ||
tavāpi kubjāḥ kubjāyāssarvābharaṇabhūṣitāḥ |
pādau paricariṣyanti yathaiva tvaṃ sadā mama || 52 ||
iti praśasyamānā sā kaikeyīmidamabravīt |
śayānāṃ śayane śubhre vedyāmagniśikhāmiva || 53 ||
gatodake setubandho na kalyāṇi vidhīyate |
uttiṣṭha kuru kalyāṇi rājānamanudarśaya || 54 ||
tathā protsāhitā devī gatvā mantharayā saha |
krodhāgāraṃ viśālākṣī saubhāgyamadagarvitā || 55 ||
anekaśatasāhasraṃ muktāhāraṃ varāṅganā |
avamucya varārhāṇi śubhānyābharaṇāni ca || 56 ||
tato hemopamā tatra kubjāvākyavaśaṃ gatā |
saṃviśya bhūmau kaikeyī mantharāmidamabravīt || 57 ||
iha vā māṃ mṛtāṃ kubje nṛpāyāvedayiṣyasi |
vanaṃ tu rāghave prāpte bharataḥ prāpsyati kṣitim || 58 ||
na suvarṇena me hyartho na ratnairna ca bhūṣaṇaiḥ |
eṣa me jīvitasyānto rāmo yadyabhiṣicyate || 59 ||
atho punastāṃ mahiṣīṃ mahīkṣito vacobhiratyarthamahāparākramaiḥ |
uvāca kubjā bharatasya mātaraṃ hitaṃ vaco rāmamupetya cāhitam || 60 ||
prapatsyate rājyamidaṃ hi rāghavo yadi dhruvaṃ tvaṃ sasutā ca tapsyase |
ato hi kalyāṇi yatasva tattathā yathā sutaste bharato'bhiṣekṣyate || 61 ||
tathā'tividdhā mahiṣī tu kubjayā samāhatā vāgiṣubhirmuhurmuhuḥ |
nidhāyahastau hṛdaye'tivismitā śaśaṃsa kubjāṃ kupitā punaḥ punaḥ || 62 ||
yamasya vā māṃ viṣayaṃ gatāmito niśāmya kubje prativedayiṣyasi |
vanaṃ gate vā sucirāya rāghave samṛddhakāmo bharato bhaviṣyati || 63 ||
ahaṃ hi naivāstaraṇāni na srajo na candanaṃ nāñjanapānabhojanam |
na kiñcidicchāmi na ceha jīvitaṃ na cedito gacchati rāghavo vanam || 64 ||
athaitaduktvā vacanaṃ sudāruṇaṃ nidhāya sarvābharaṇāni bhāminī |
asaṃvṛtāmāstaraṇena medinīṃ tadā'dhiśiśye patiteva kinnarī || 65 ||
udīrṇasaṃrambhatamovṛtānanā tathā'vamuktottamamālyabhūṣaṇā |
narendrapatnī vimanā babhūva sā tamovṛtā dyauriva magnatārakā || 66 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe navamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ नवमस्सर्गः ।
एवमुक्ता तु कैकेयी क्रोधेन ज्वलितानना ।
दीर्घमुष्णं विनिश्वस्य मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
अद्य राममितः क्षिप्रं वनं प्रस्थापयाम्यहम् ।
यौवराज्ये च भरतं क्षिप्रमेवाभिषेचये ॥ 2 ॥
इदं त्विदानीं सम्पश्य केनोपायेन मन्थरे ।
भरतः प्राप्नुयाद्राज्यं न तु रामः कथञ्चन ॥ 3 ॥
एवमुक्ता तया देव्या मन्थरा पापदर्शिनी ।
रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ 4 ॥
हन्तेदानीं प्रवक्ष्यामि कैकेयि श्रूयतां च मे ।
यथा ते भरतो राज्यं पुत्रः प्राप्स्यति केवलम् ॥ 5 ॥
किं न स्मरसि कैकेयि स्मरन्ती वा निगूहसे ।
यदुच्यमानमात्मार्थं मत्तस्त्वं श्रोतुमिच्छसि ॥ 6 ॥
मयोच्यमानं यदि ते श्रोतुं छन्दो विलासिनि ।
श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चापि विमृश्यताम् ॥ 7 ॥
श्रुत्वैवं वचनं तस्या मन्थरायास्तु कैकेयी ।
किञ्चिदुत्थाय शयनात्स्वास्तीर्णादिदमब्रवीत् ॥ 8 ॥
कथय त्वं ममोपायं केनोपायेन मन्थरे ।
भरतः प्राप्नुयाद्राज्यं न तु रामः कथञ्चन ॥ 9 ॥
एवमुक्ता तया देव्या मन्थरा पापदर्शिनी ।
रामार्थमुपहिंसन्ती कुब्जा वचनमब्रवीत् ॥ 10 ॥
तव दैवासुरे युद्धे सह राजर्षिभिः पतिः ।
अगच्छत्त्वामुपादाय देवराजस्य साह्यकृत् ॥ 11 ॥
दिशमास्थाय वै देवि दक्षिणां दण्डकान्प्रति ।
वैजयन्तमिति ख्यातं पुरं यत्र तिमिध्वजः ॥ 12 ॥
स शम्बर इति ख्यातश्शतमायो महासुरः ।
ददौ शक्रस्य सङ्ग्रामं देवसङ्घैरनिर्जितः ॥ 13 ॥
तस्मिन्महति सङ्ग्रामे पुरुषान्क्षतविक्षतान् ।
रात्रौ प्रसुप्तान्घ्नन्ति स्म तरसाऽऽसाद्य राक्षसाः ॥ 14 ॥
तत्राकरोन्महद्युद्धं राजा दशरथस्तदा ।
असुरैश्च महाबाहुश्शस्त्रैश्च शकलीकृतः ॥ 15 ॥
अपवाह्य त्वया देवि सङ्ग्रामान्नष्टचेतनः ।
तत्रापि विक्षतश्शस्त्रैः पतिस्ते रक्षितस्त्वया ॥ 16 ॥
तुष्टेन तेन दत्तौ ते द्वौ वरौ शुभदर्शने ।
स त्वयोक्तः पतिर्देवि यदेच्छेयं तदा वरौ ॥ 17 ॥
गृह्णीयामिति तत्तेन तथेत्युक्तं महात्मना ।
अनभिज्ञाम्ह्यहं देवि त्वयैव कथिता पुरा ॥ 18 ॥
कथैषा तव तु स्नेहान्मनसा धार्यते मया ।
रामाभिषेकसम्भारान्निगृह्य विनिवर्तय ॥ 19 ॥
तौ वरौ याच भर्तारं भरतस्याभिषेचनम् ।
प्रव्राजनं च रामस्य त्वं वर्षाणि चतुर्दश ॥ 20 ॥
चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम् ।
प्रजाभावगतस्नेहस्स्थिरः पुत्रो भविष्यति ॥ 21 ॥
क्रोधागारं प्रविश्याऽद्य क्रुद्धेवाश्वपतेस्सुते ।
शेष्वाऽनन्तर्हितायां त्वं भूमौ मलिनवासिनी ॥ 22 ॥
मास्मैनं प्रत्युदीक्षेथा मा चैनमभिभाषथाः ।
रुदन्ती चापि तं दृष्ट्वा जगत्यां शोकलालसा ॥ 23 ॥
दयिता त्वं सदा भर्तुरत्र मे नास्ति संशयः ।
त्वत्कृते स महाराजो विशेदपि हुताशनम् ॥ 24 ॥
न त्वां क्रोधयितुं शक्तो न क्रृद्धां प्रत्युदीक्षितुम् ।
तव प्रियार्थं राजा हि प्राणानपि परित्यजेत् ॥ 25 ॥
न ह्यतिक्रमितुं शक्तस्तव वाक्यं महीपतिः ।
मन्दस्वभावे बुध्यस्व सौभाग्यबलमात्मनः ॥ 26 ॥
मणिमुक्तं सुवर्णानि रत्नानि विविधानि च ।
दद्याद्दशरथो राजा मास्म तेषु मनः कृथाः ॥ 27 ॥
यौ तौ दैवासुरे युद्धे वरौ दशरथोऽददात् ।
तौ स्मारय महाभागे सोऽर्थो न त्वामतिक्रमेत् ॥ 28 ॥
यदातु ते वरं दद्यात्स्वयमुत्थाप्य राघवः ।
व्यवस्थाप्य महाराजं त्वमिमं वृणुया वरम् ॥ 29 ॥
रामं प्रव्राजयारण्ये नव वर्षाणि पञ्च च ।
भरतः क्रियतां राजा पृथिव्याः पार्थिवर्षभः ॥ 30 ॥
चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम् ।
रूढश्च कृतमूलश्च शेषं स्थास्यति ते सुतः ॥ 31 ॥
रामप्रव्राजनं चैव देवि याचस्व तं वरम् ।
एवं सिद्ध्यन्ति पुत्रस्य सर्वार्थास्तव भामिनि ॥ 32 ॥
एवं प्रव्राजितश्चैव रामोऽरामो भविष्यति ।
भरतश्च हतामित्रस्तव राजा भविष्यति ॥ 33 ॥
येन कालेन रामश्च वनात्प्रत्यागमिष्यति ।
तेन कालेन पुत्रस्ते कृतमूलो भविष्यति ॥ 34 ॥
सुगृहीतमनुष्यश्च सुहृद्भिस्सार्धमात्मवान् ।
प्राप्तकालं नु मन्येऽहं राजानं वीतसाध्वसा ॥ 35 ॥
रामाभिषेकसङ्कल्पान्निगृह्य विनिवर्तय ।
अनर्थमर्थरूपेण ग्राहिता सा ततस्तया ॥ 36 ॥
हृष्टा प्रतीता कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत् ।
सा हि वाक्येन कुब्जायाः किशोरीवोत्पथं गता ॥ 37 ॥
कैकेयी विस्मयं प्राप्ता परं परमदर्शना ।
कुब्जे त्वां नाभिजानामि श्रेष्ठां श्रेष्ठाभिथायिनीम् ॥ 38 ॥
पृथिव्यामसि कुब्जानामुत्तमा बुद्धिनिश्चये ।
त्वमेव तु ममाऽर्थेषु नित्ययुक्ता हितैषिणी ॥ 39 ॥
नाहं समवबुध्येयं कुब्जे राज्ञश्चिकीर्षितम् ।
सन्ति दुस्संस्थिताः कुब्जा वक्राः परमदारुणाः ॥ 40 ॥
त्वं पद्ममिव वातेन सन्नता प्रियदर्शना ।
त्वं पद्ममिव वातेन सन्नता प्रियदर्शना ।
उरस्तेऽभिनिविष्टं वै यावत्स्कन्धात् समुन्नतम् ॥ 41 ॥
अधस्ताच्चोदरं शातं सुनाभमिव लज्जितम् ।
परिपूर्णं तु जघनं सुपीनौ च पयोधरौ ॥ 42 ॥
विमलेन्दुसमं वक्त्रमहोराजसि मन्थरे ।
जघनं तव निर्घुष्टं रशनादामशोभितम् ॥ 43 ॥
जङ्घे भृशमुपन्यस्ते पादौ चाप्यायतावुभौ ।
त्वमायताभ्यां सक्थिभ्यां मन्थरे क्षौमवासिनी ॥ 44 ॥
अग्रतो मम गच्छन्ती राजहंसीव राजसे ।
आसन्याश्शम्बरे मायास्सहस्रमसुराधिपे ॥ 45 ॥
सर्वास्त्वयि निविष्टास्ता भूयश्चान्यास्सहस्रशः ।
तवेदं स्थगु यद्दीर्घं रथघोणमिवायतम् ॥ 46 ॥
मतयः क्षत्रविद्याश्च मायाश्चात्र वसन्ति ते ।
अत्र ते प्रतिमोक्ष्यामि मालां कुब्जे हिरण्मयीम् ॥ 47 ॥
अभिषिक्ते च भरते राघवे च वनं गते ।
जात्येन च सुवर्णेन सुनिष्टप्तेन मन्थरे ॥ 48 ॥
लब्धार्था च प्रतीता च लेपयिष्यामि ते स्थगु ।
मुखे च तिलकं चित्रं जातरूपमयं शुभम् ॥ 49 ॥
कारयिष्यामि ते कुब्जे शुभान्याभरणानि च ।
परिधाय शुभे वस्त्रे देवतेव चरिष्यसि ॥ 50 ॥
चन्द्रमाह्वयमानेन मुखेनाप्रतिमानना ।
गमिष्यसि गतिं मुख्यां गर्वयन्ती द्विषज्जनम् ॥ 51 ॥
तवापि कुब्जाः कुब्जायास्सर्वाभरणभूषिताः ।
पादौ परिचरिष्यन्ति यथैव त्वं सदा मम ॥ 52 ॥
इति प्रशस्यमाना सा कैकेयीमिदमब्रवीत् ।
शयानां शयने शुभ्रे वेद्यामग्निशिखामिव ॥ 53 ॥
गतोदके सेतुबन्धो न कल्याणि विधीयते ।
उत्तिष्ठ कुरु कल्याणि राजानमनुदर्शय ॥ 54 ॥
तथा प्रोत्साहिता देवी गत्वा मन्थरया सह ।
क्रोधागारं विशालाक्षी सौभाग्यमदगर्विता ॥ 55 ॥
अनेकशतसाहस्रं मुक्ताहारं वराङ्गना ।
अवमुच्य वरार्हाणि शुभान्याभरणानि च ॥ 56 ॥
ततो हेमोपमा तत्र कुब्जावाक्यवशं गता ।
संविश्य भूमौ कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ 57 ॥
इह वा मां मृतां कुब्जे नृपायावेदयिष्यसि ।
वनं तु राघवे प्राप्ते भरतः प्राप्स्यति क्षितिम् ॥ 58 ॥
न सुवर्णेन मे ह्यर्थो न रत्नैर्न च भूषणैः ।
एष मे जीवितस्यान्तो रामो यद्यभिषिच्यते ॥ 59 ॥
अथो पुनस्तां महिषीं महीक्षितो वचोभिरत्यर्थमहापराक्रमैः ।
उवाच कुब्जा भरतस्य मातरं हितं वचो राममुपेत्य चाहितम् ॥ 60 ॥
प्रपत्स्यते राज्यमिदं हि राघवो यदि ध्रुवं त्वं ससुता च तप्स्यसे ।
अतो हि कल्याणि यतस्व तत्तथा यथा सुतस्ते भरतोऽभिषेक्ष्यते ॥ 61 ॥
तथाऽतिविद्धा महिषी तु कुब्जया समाहता वागिषुभिर्मुहुर्मुहुः ।
निधायहस्तौ हृदयेऽतिविस्मिता शशंस कुब्जां कुपिता पुनः पुनः ॥ 62 ॥
यमस्य वा मां विषयं गतामितो निशाम्य कुब्जे प्रतिवेदयिष्यसि ।
वनं गते वा सुचिराय राघवे समृद्धकामो भरतो भविष्यति ॥ 63 ॥
अहं हि नैवास्तरणानि न स्रजो न चन्दनं नाञ्जनपानभोजनम् ।
न किञ्चिदिच्छामि न चेह जीवितं न चेदितो गच्छति राघवो वनम् ॥ 64 ॥
अथैतदुक्त्वा वचनं सुदारुणं निधाय सर्वाभरणानि भामिनी ।
असंवृतामास्तरणेन मेदिनीं तदाऽधिशिश्ये पतितेव किन्नरी ॥ 65 ॥
उदीर्णसंरम्भतमोवृतानना तथाऽवमुक्तोत्तममाल्यभूषणा ।
नरेन्द्रपत्नी विमना बभूव सा तमोवृता द्यौरिव मग्नतारका ॥ 66 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे नवमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha navamassargaḥ |
evamuktā tu kaikeyī krodhena jvalitānanā |
dīrghamuṣṇaṃ viniśvasya mantharāmidamabravīt || 1 ||
adya rāmamitaḥ kṣipraṃ vanaṃ prasthāpayāmyaham |
yauvarājye ca bharataṃ kṣipramevābhiṣecaye || 2 ||
idaṃ tvidānīṃ sampaśya kenopāyena manthare |
bharataḥ prāpnuyādrājyaṃ na tu rāmaḥ kathañcana || 3 ||
evamuktā tayā devyā mantharā pāpadarśinī |
rāmārthamupahiṃsantī kaikeyīmidamabravīt || 4 ||
hantedānīṃ pravakṣyāmi kaikeyi śrūyatāṃ ca me |
yathā te bharato rājyaṃ putraḥ prāpsyati kevalam || 5 ||
kiṃ na smarasi kaikeyi smarantī vā nigūhase |
yaducyamānamātmārthaṃ mattastvaṃ śrotumicchasi || 6 ||
mayocyamānaṃ yadi te śrotuṃ chando vilāsini |
śrūyatāmabhidhāsyāmi śrutvā cāpi vimṛśyatām || 7 ||
śrutvaivaṃ vacanaṃ tasyā mantharāyāstu kaikeyī |
kiñcidutthāya śayanātsvāstīrṇādidamabravīt || 8 ||
kathaya tvaṃ mamopāyaṃ kenopāyena manthare |
bharataḥ prāpnuyādrājyaṃ na tu rāmaḥ kathañcana || 9 ||
evamuktā tayā devyā mantharā pāpadarśinī |
rāmārthamupahiṃsantī kubjā vacanamabravīt || 10 ||
tava daivāsure yuddhe saha rājarṣibhiḥ patiḥ |
agacchattvāmupādāya devarājasya sāhyakṛt || 11 ||
diśamāsthāya vai devi dakṣiṇāṃ daṇḍakānprati |
vaijayantamiti khyātaṃ puraṃ yatra timidhvajaḥ || 12 ||
sa śambara iti khyātaśśatamāyo mahāsuraḥ |
dadau śakrasya saṅgrāmaṃ devasaṅghairanirjitaḥ || 13 ||
tasminmahati saṅgrāme puruṣānkṣatavikṣatān |
rātrau prasuptānghnanti sma tarasā''sādya rākṣasāḥ || 14 ||
tatrākaronmahadyuddhaṃ rājā daśarathastadā |
asuraiśca mahābāhuśśastraiśca śakalīkṛtaḥ || 15 ||
apavāhya tvayā devi saṅgrāmānnaṣṭacetanaḥ |
tatrāpi vikṣataśśastraiḥ patiste rakṣitastvayā || 16 ||
tuṣṭena tena dattau te dvau varau śubhadarśane |
sa tvayoktaḥ patirdevi yadeccheyaṃ tadā varau || 17 ||
gṛhṇīyāmiti tattena tathetyuktaṃ mahātmanā |
anabhijñāmhyahaṃ devi tvayaiva kathitā purā || 18 ||
kathaiṣā tava tu snehānmanasā dhāryate mayā |
rāmābhiṣekasambhārānnigṛhya vinivartaya || 19 ||
tau varau yāca bhartāraṃ bharatasyābhiṣecanam |
pravrājanaṃ ca rāmasya tvaṃ varṣāṇi caturdaśa || 20 ||
caturdaśa hi varṣāṇi rāme pravrājite vanam |
prajābhāvagatasnehassthiraḥ putro bhaviṣyati || 21 ||
krodhāgāraṃ praviśyā'dya kruddhevāśvapatessute |
śeṣvā'nantarhitāyāṃ tvaṃ bhūmau malinavāsinī || 22 ||
māsmainaṃ pratyudīkṣethā mā cainamabhibhāṣathāḥ |
rudantī cāpi taṃ dṛṣṭvā jagatyāṃ śokalālasā || 23 ||
dayitā tvaṃ sadā bharturatra me nāsti saṃśayaḥ |
tvatkṛte sa mahārājo viśedapi hutāśanam || 24 ||
na tvāṃ krodhayituṃ śakto na krṛddhāṃ pratyudīkṣitum |
tava priyārthaṃ rājā hi prāṇānapi parityajet || 25 ||
na hyatikramituṃ śaktastava vākyaṃ mahīpatiḥ |
mandasvabhāve budhyasva saubhāgyabalamātmanaḥ || 26 ||
maṇimuktaṃ suvarṇāni ratnāni vividhāni ca |
dadyāddaśaratho rājā māsma teṣu manaḥ kṛthāḥ || 27 ||
yau tau daivāsure yuddhe varau daśaratho'dadāt |
tau smāraya mahābhāge so'rtho na tvāmatikramet || 28 ||
yadātu te varaṃ dadyātsvayamutthāpya rāghavaḥ |
vyavasthāpya mahārājaṃ tvamimaṃ vṛṇuyā varam || 29 ||
rāmaṃ pravrājayāraṇye nava varṣāṇi pañca ca |
bharataḥ kriyatāṃ rājā pṛthivyāḥ pārthivarṣabhaḥ || 30 ||
caturdaśa hi varṣāṇi rāme pravrājite vanam |
rūḍhaśca kṛtamūlaśca śeṣaṃ sthāsyati te sutaḥ || 31 ||
rāmapravrājanaṃ caiva devi yācasva taṃ varam |
evaṃ siddhyanti putrasya sarvārthāstava bhāmini || 32 ||
evaṃ pravrājitaścaiva rāmo'rāmo bhaviṣyati |
bharataśca hatāmitrastava rājā bhaviṣyati || 33 ||
yena kālena rāmaśca vanātpratyāgamiṣyati |
tena kālena putraste kṛtamūlo bhaviṣyati || 34 ||
sugṛhītamanuṣyaśca suhṛdbhissārdhamātmavān |
prāptakālaṃ nu manye'haṃ rājānaṃ vītasādhvasā || 35 ||
rāmābhiṣekasaṅkalpānnigṛhya vinivartaya |
anarthamartharūpeṇa grāhitā sā tatastayā || 36 ||
hṛṣṭā pratītā kaikeyī mantharāmidamabravīt |
sā hi vākyena kubjāyāḥ kiśorīvotpathaṃ gatā || 37 ||
kaikeyī vismayaṃ prāptā paraṃ paramadarśanā |
kubje tvāṃ nābhijānāmi śreṣṭhāṃ śreṣṭhābhithāyinīm || 38 ||
pṛthivyāmasi kubjānāmuttamā buddhiniścaye |
tvameva tu mamā'rtheṣu nityayuktā hitaiṣiṇī || 39 ||
nāhaṃ samavabudhyeyaṃ kubje rājñaścikīrṣitam |
santi dussaṃsthitāḥ kubjā vakrāḥ paramadāruṇāḥ || 40 ||
tvaṃ padmamiva vātena sannatā priyadarśanā |
tvaṃ padmamiva vātena sannatā priyadarśanā |
uraste'bhiniviṣṭaṃ vai yāvatskandhāt samunnatam || 41 ||
adhastāccodaraṃ śātaṃ sunābhamiva lajjitam |
paripūrṇaṃ tu jaghanaṃ supīnau ca payodharau || 42 ||
vimalendusamaṃ vaktramahorājasi manthare |
jaghanaṃ tava nirghuṣṭaṃ raśanādāmaśobhitam || 43 ||
jaṅghe bhṛśamupanyaste pādau cāpyāyatāvubhau |
tvamāyatābhyāṃ sakthibhyāṃ manthare kṣaumavāsinī || 44 ||
agrato mama gacchantī rājahaṃsīva rājase |
āsanyāśśambare māyāssahasramasurādhipe || 45 ||
sarvāstvayi niviṣṭāstā bhūyaścānyāssahasraśaḥ |
tavedaṃ sthagu yaddīrghaṃ rathaghoṇamivāyatam || 46 ||
matayaḥ kṣatravidyāśca māyāścātra vasanti te |
atra te pratimokṣyāmi mālāṃ kubje hiraṇmayīm || 47 ||
abhiṣikte ca bharate rāghave ca vanaṃ gate |
jātyena ca suvarṇena suniṣṭaptena manthare || 48 ||
labdhārthā ca pratītā ca lepayiṣyāmi te sthagu |
mukhe ca tilakaṃ citraṃ jātarūpamayaṃ śubham || 49 ||
kārayiṣyāmi te kubje śubhānyābharaṇāni ca |
paridhāya śubhe vastre devateva cariṣyasi || 50 ||
candramāhvayamānena mukhenāpratimānanā |
gamiṣyasi gatiṃ mukhyāṃ garvayantī dviṣajjanam || 51 ||
tavāpi kubjāḥ kubjāyāssarvābharaṇabhūṣitāḥ |
pādau paricariṣyanti yathaiva tvaṃ sadā mama || 52 ||
iti praśasyamānā sā kaikeyīmidamabravīt |
śayānāṃ śayane śubhre vedyāmagniśikhāmiva || 53 ||
gatodake setubandho na kalyāṇi vidhīyate |
uttiṣṭha kuru kalyāṇi rājānamanudarśaya || 54 ||
tathā protsāhitā devī gatvā mantharayā saha |
krodhāgāraṃ viśālākṣī saubhāgyamadagarvitā || 55 ||
anekaśatasāhasraṃ muktāhāraṃ varāṅganā |
avamucya varārhāṇi śubhānyābharaṇāni ca || 56 ||
tato hemopamā tatra kubjāvākyavaśaṃ gatā |
saṃviśya bhūmau kaikeyī mantharāmidamabravīt || 57 ||
iha vā māṃ mṛtāṃ kubje nṛpāyāvedayiṣyasi |
vanaṃ tu rāghave prāpte bharataḥ prāpsyati kṣitim || 58 ||
na suvarṇena me hyartho na ratnairna ca bhūṣaṇaiḥ |
eṣa me jīvitasyānto rāmo yadyabhiṣicyate || 59 ||
atho punastāṃ mahiṣīṃ mahīkṣito vacobhiratyarthamahāparākramaiḥ |
uvāca kubjā bharatasya mātaraṃ hitaṃ vaco rāmamupetya cāhitam || 60 ||
prapatsyate rājyamidaṃ hi rāghavo yadi dhruvaṃ tvaṃ sasutā ca tapsyase |
ato hi kalyāṇi yatasva tattathā yathā sutaste bharato'bhiṣekṣyate || 61 ||
tathā'tividdhā mahiṣī tu kubjayā samāhatā vāgiṣubhirmuhurmuhuḥ |
nidhāyahastau hṛdaye'tivismitā śaśaṃsa kubjāṃ kupitā punaḥ punaḥ || 62 ||
yamasya vā māṃ viṣayaṃ gatāmito niśāmya kubje prativedayiṣyasi |
vanaṃ gate vā sucirāya rāghave samṛddhakāmo bharato bhaviṣyati || 63 ||
ahaṃ hi naivāstaraṇāni na srajo na candanaṃ nāñjanapānabhojanam |
na kiñcidicchāmi na ceha jīvitaṃ na cedito gacchati rāghavo vanam || 64 ||
athaitaduktvā vacanaṃ sudāruṇaṃ nidhāya sarvābharaṇāni bhāminī |
asaṃvṛtāmāstaraṇena medinīṃ tadā'dhiśiśye patiteva kinnarī || 65 ||
udīrṇasaṃrambhatamovṛtānanā tathā'vamuktottamamālyabhūṣaṇā |
narendrapatnī vimanā babhūva sā tamovṛtā dyauriva magnatārakā || 66 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe navamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in