ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।
அத த்ரிசத்வாரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।
ததஃ ஸமீக்ஷ்ய ஶயநே ஸந்நம் ஶோகேந பார்திவம் ।
கௌஶல்யா புத்ரஶோகார்தா தமுவாச மஹீபதிம் ॥ 1 ॥
ராகவே நரஶார்தூலே விஷமுப்த்வாஹிஜிஹ்மகா ।
விசரிஷ்யதி கைகேயீ நிர்முக்தேவ ஹி பந்நகீ ॥ 2 ॥
விவாஸ்ய ராமம் ஸுபகா லப்தகாமா ஸமாஹிதா ।
த்ராஸயிஷ்யதி மாம் பூயோ துஷ்டாஹிரிவ வேஶ்மநி ॥ 3 ॥
அத ஸ்ம நகரே ராமஶ்சரந் பைக்ஷம் க்ரு'ஹே வஸேத் ।
காமகாரோ வரம் தாதுமபி தாஸம் மமாத்மஜம் ॥ 4 ॥
பாதயித்வா து கைகேய்யா ராமம் ஸ்தாநாத்யதேஷ்டதஃ ।
ப்ரதிஷ்டோ ரக்ஷஸாம் பாகஃ பர்வணீவாஹிதாக்நிநா ॥ 5 ॥
கஜராஜகதிர்வீரோ மஹாபாஹுர்தநுர்தரஃ ।
வநமாவிஶதே நூநம் ஸபார்ய ஸ்ஸஹ லக்ஷ்மணஃ ॥ 6 ॥
வநே த்வத்ரு'ஷ்டதுஃகாநாம் கேகய்யாநுமதே த்வயா ।
த்யக்தாநாம் வநவாஸாய காந்வவஸ்தா பவிஷ்யதி ॥ 7 ॥
தே ரத்நஹீநாஸ்தருணாஃ பலகாலே விவாஸிதாஃ ।
கதம் வத்ஸ்யந்தி க்ரு'பணாஃ பலமூலைஃ க்ரு'தாஶநாஃ ॥ 8 ॥
அபீதாநீம் ஸ காலஸ்ஸ்யாந்மம ஶோகக்ஷய ஶ்ஶிவஃ ।
ஸபார்யம் யத்ஸஹ ப்ராத்ரா பஶ்யேயமிஹ ராகவம் ॥ 9 ॥
ஶ்ர்ரு'த்வைவோபஸ்திதௌ வீரௌ கதாயோத்யா பவிஷ்யதி ।
யஶஸ்விநீ ஹ்ரு'ஷ்டஜநா ஸூச்ச்ரிதத்வஜமாலிநீ ॥ 10 ॥
கதா ப்ரேக்ஷ்ய நரவ்யாக்ராவரண்யாத்புநராகதௌ ।
நந்திஷ்யதி புரீ ஹ்ரு'ஷ்டா ஸமுத்ர இவ பர்வணி ॥ 11 ॥
கதாऽயோத்யாம் மஹாபாஹுஃ புரீம் வீரஃ ப்ரவேக்ஷ்யதி ।
புரஸ்க்ரு'த்ய ரதே ஸீதாம் வ்ரு'ஷபோ கோவதூமிவ ॥ 12 ॥
கதா ப்ராணிஸஹஸ்ராணி ராஜமார்கே மமாத்மஜௌ ।
லாஜைரவகிரிஷ்யந்தி ப்ரவிஶந்தாவரிந்தமௌ ॥ 13 ॥
ப்ரவிஶந்தௌ கதாऽயோத்யாம் த்ரக்ஷ்யாமி ஶுபகுண்டலௌ ।
உதக்ராயுதநிஸ்த்ரிம்ஶௌ ஸஶ்ர்ரு'ங்காவிவ பர்வதௌ ॥ 14 ॥
கதாஸுமநஸஃ கந்யாத்விஜாதீநாம் பலாநி ச ।
ப்ரதிஶந்தஃ புரீம் ஹ்ரு'ஷ்டாஃ கரிஷ்யந்தி ப்ரதக்ஷிணம் ॥ 15 ॥
கதா பரிணதோ புத்த்யா வயஸா சாமரப்ரபஃ ।
அப்யுபைஷ்யதி தர்மஜ்ஞஸ்த்ரிவர்ஷ இவ மாம் லலந் ॥ 16 ॥
நிஸ்ஸம்ஶயம் மயா மந்யே புரா வீர கதர்யயா ।
பாதுகாமேஷு வத்ஸேஷு மாத்ரு'ணாம் ஶாதிதாஸ்ஸ்தநாஃ ॥ 17 ॥
ஸாஹம் கௌரிவ ஸிம்ஹேந விவத்ஸா வத்ஸலா க்ரு'தா ।
கைகேய்யா புருஷவ்யாக்ர பாலவத்ஸேவ கௌர்பலாத் ॥ 18 ॥
ந ஹி தாவத்குணைர்ஜுஷ்டம் ஸர்வஶாஸ்த்ரவிஶாரதம் ।
ஏகபுத்ரா விநா புத்ரமஹம் ஜீவிதுமுத்ஸஹே ॥ 19 ॥
ந ஹி மே ஜீவிதே கிஞ்சித்ஸாமர்த்யமிஹ கல்ப்யதே ।
அபஶ்யந்த்யாஃ ப்ரியம் புத்ரம் மஹாபாஹும் மஹாபலம் ॥ 20 ॥
அயம் ஹி மாம் தீபயதே ஸமுத்திதஃ தநூஜஶோகப்ரபவோ ஹுதாஶநஃ ।
மஹீமிமாம் ரஶ்மிபிருத்ததப்ரபஃ யதா நிதாகே பகவாந் திவாகரஃ ॥ 21 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே த்ரிசத்வாரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha tricatvāriṃśassargaḥ |
tataḥ samīkṣya śayane sannaṃ śokena pārthivam |
kauśalyā putraśokārtā tamuvāca mahīpatim || 1 ||
rāghave naraśārdūle viṣamuptvāhijihmagā |
vicariṣyati kaikeyī nirmukteva hi pannagī || 2 ||
vivāsya rāmaṃ subhagā labdhakāmā samāhitā |
trāsayiṣyati māṃ bhūyo duṣṭāhiriva veśmani || 3 ||
atha sma nagare rāmaścaran bhaikṣaṃ gṛhe vaset |
kāmakāro varaṃ dātumapi dāsaṃ mamātmajam || 4 ||
pātayitvā tu kaikeyyā rāmaṃ sthānādyatheṣṭataḥ |
pradiṣṭo rakṣasāṃ bhāgaḥ parvaṇīvāhitāgninā || 5 ||
gajarājagatirvīro mahābāhurdhanurdharaḥ |
vanamāviśate nūnaṃ sabhārya ssaha lakṣmaṇaḥ || 6 ||
vane tvadṛṣṭaduḥkhānāṃ kekayyānumate tvayā |
tyaktānāṃ vanavāsāya kānvavasthā bhaviṣyati || 7 ||
te ratnahīnāstaruṇāḥ phalakāle vivāsitāḥ |
kathaṃ vatsyanti kṛpaṇāḥ phalamūlaiḥ kṛtāśanāḥ || 8 ||
apīdānīṃ sa kālassyānmama śokakṣaya śśivaḥ |
sabhāryaṃ yatsaha bhrātrā paśyeyamiha rāghavam || 9 ||
śrṛtvaivopasthitau vīrau kadāyodhyā bhaviṣyati |
yaśasvinī hṛṣṭajanā sūcchritadhvajamālinī || 10 ||
kadā prekṣya naravyāghrāvaraṇyātpunarāgatau |
nandiṣyati purī hṛṣṭā samudra iva parvaṇi || 11 ||
kadā'yodhyāṃ mahābāhuḥ purīṃ vīraḥ pravekṣyati |
puraskṛtya rathe sītāṃ vṛṣabho govadhūmiva || 12 ||
kadā prāṇisahasrāṇi rājamārge mamātmajau |
lājairavakiriṣyanti praviśantāvarindamau || 13 ||
praviśantau kadā'yodhyāṃ drakṣyāmi śubhakuṇḍalau |
udagrāyudhanistriṃśau saśrṛṅgāviva parvatau || 14 ||
kadāsumanasaḥ kanyādvijātīnāṃ phalāni ca |
pradiśantaḥ purīṃ hṛṣṭāḥ kariṣyanti pradakṣiṇam || 15 ||
kadā pariṇato buddhyā vayasā cāmaraprabhaḥ |
abhyupaiṣyati dharmajñastrivarṣa iva māṃ lalan || 16 ||
nissaṃśayaṃ mayā manye purā vīra kadaryayā |
pātukāmeṣu vatseṣu mātṛṇāṃ śātitāsstanāḥ || 17 ||
sāhaṃ gauriva siṃhena vivatsā vatsalā kṛtā |
kaikeyyā puruṣavyāghra bālavatseva gaurbalāt || 18 ||
na hi tāvadguṇairjuṣṭaṃ sarvaśāstraviśāradam |
ekaputrā vinā putramahaṃ jīvitumutsahe || 19 ||
na hi me jīvite kiñcitsāmarthyamiha kalpyate |
apaśyantyāḥ priyaṃ putraṃ mahābāhuṃ mahābalam || 20 ||
ayaṃ hi māṃ dīpayate samutthitaḥ tanūjaśokaprabhavo hutāśanaḥ |
mahīmimāṃ raśmibhiruddhataprabhaḥ yathā nidāghe bhagavān divākaraḥ || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ।
ततः समीक्ष्य शयने सन्नं शोकेन पार्थिवम् ।
कौशल्या पुत्रशोकार्ता तमुवाच महीपतिम् ॥ 1 ॥
राघवे नरशार्दूले विषमुप्त्वाहिजिह्मगा ।
विचरिष्यति कैकेयी निर्मुक्तेव हि पन्नगी ॥ 2 ॥
विवास्य रामं सुभगा लब्धकामा समाहिता ।
त्रासयिष्यति मां भूयो दुष्टाहिरिव वेश्मनि ॥ 3 ॥
अथ स्म नगरे रामश्चरन् भैक्षं गृहे वसेत् ।
कामकारो वरं दातुमपि दासं ममात्मजम् ॥ 4 ॥
पातयित्वा तु कैकेय्या रामं स्थानाद्यथेष्टतः ।
प्रदिष्टो रक्षसां भागः पर्वणीवाहिताग्निना ॥ 5 ॥
गजराजगतिर्वीरो महाबाहुर्धनुर्धरः ।
वनमाविशते नूनं सभार्य स्सह लक्ष्मणः ॥ 6 ॥
वने त्वदृष्टदुःखानां केकय्यानुमते त्वया ।
त्यक्तानां वनवासाय कान्ववस्था भविष्यति ॥ 7 ॥
ते रत्नहीनास्तरुणाः फलकाले विवासिताः ।
कथं वत्स्यन्ति कृपणाः फलमूलैः कृताशनाः ॥ 8 ॥
अपीदानीं स कालस्स्यान्मम शोकक्षय श्शिवः ।
सभार्यं यत्सह भ्रात्रा पश्येयमिह राघवम् ॥ 9 ॥
श्रृत्वैवोपस्थितौ वीरौ कदायोध्या भविष्यति ।
यशस्विनी हृष्टजना सूच्छ्रितध्वजमालिनी ॥ 10 ॥
कदा प्रेक्ष्य नरव्याघ्रावरण्यात्पुनरागतौ ।
नन्दिष्यति पुरी हृष्टा समुद्र इव पर्वणि ॥ 11 ॥
कदाऽयोध्यां महाबाहुः पुरीं वीरः प्रवेक्ष्यति ।
पुरस्कृत्य रथे सीतां वृषभो गोवधूमिव ॥ 12 ॥
कदा प्राणिसहस्राणि राजमार्गे ममात्मजौ ।
लाजैरवकिरिष्यन्ति प्रविशन्तावरिन्दमौ ॥ 13 ॥
प्रविशन्तौ कदाऽयोध्यां द्रक्ष्यामि शुभकुण्डलौ ।
उदग्रायुधनिस्त्रिंशौ सश्रृङ्गाविव पर्वतौ ॥ 14 ॥
कदासुमनसः कन्याद्विजातीनां फलानि च ।
प्रदिशन्तः पुरीं हृष्टाः करिष्यन्ति प्रदक्षिणम् ॥ 15 ॥
कदा परिणतो बुद्ध्या वयसा चामरप्रभः ।
अभ्युपैष्यति धर्मज्ञस्त्रिवर्ष इव मां ललन् ॥ 16 ॥
निस्संशयं मया मन्ये पुरा वीर कदर्यया ।
पातुकामेषु वत्सेषु मातृणां शातितास्स्तनाः ॥ 17 ॥
साहं गौरिव सिंहेन विवत्सा वत्सला कृता ।
कैकेय्या पुरुषव्याघ्र बालवत्सेव गौर्बलात् ॥ 18 ॥
न हि तावद्गुणैर्जुष्टं सर्वशास्त्रविशारदम् ।
एकपुत्रा विना पुत्रमहं जीवितुमुत्सहे ॥ 19 ॥
न हि मे जीविते किञ्चित्सामर्थ्यमिह कल्प्यते ।
अपश्यन्त्याः प्रियं पुत्रं महाबाहुं महाबलम् ॥ 20 ॥
अयं हि मां दीपयते समुत्थितः तनूजशोकप्रभवो हुताशनः ।
महीमिमां रश्मिभिरुद्धतप्रभः यथा निदाघे भगवान् दिवाकरः ॥ 21 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha tricatvāriṃśassargaḥ |
tataḥ samīkṣya śayane sannaṃ śokena pārthivam |
kauśalyā putraśokārtā tamuvāca mahīpatim || 1 ||
rāghave naraśārdūle viṣamuptvāhijihmagā |
vicariṣyati kaikeyī nirmukteva hi pannagī || 2 ||
vivāsya rāmaṃ subhagā labdhakāmā samāhitā |
trāsayiṣyati māṃ bhūyo duṣṭāhiriva veśmani || 3 ||
atha sma nagare rāmaścaran bhaikṣaṃ gṛhe vaset |
kāmakāro varaṃ dātumapi dāsaṃ mamātmajam || 4 ||
pātayitvā tu kaikeyyā rāmaṃ sthānādyatheṣṭataḥ |
pradiṣṭo rakṣasāṃ bhāgaḥ parvaṇīvāhitāgninā || 5 ||
gajarājagatirvīro mahābāhurdhanurdharaḥ |
vanamāviśate nūnaṃ sabhārya ssaha lakṣmaṇaḥ || 6 ||
vane tvadṛṣṭaduḥkhānāṃ kekayyānumate tvayā |
tyaktānāṃ vanavāsāya kānvavasthā bhaviṣyati || 7 ||
te ratnahīnāstaruṇāḥ phalakāle vivāsitāḥ |
kathaṃ vatsyanti kṛpaṇāḥ phalamūlaiḥ kṛtāśanāḥ || 8 ||
apīdānīṃ sa kālassyānmama śokakṣaya śśivaḥ |
sabhāryaṃ yatsaha bhrātrā paśyeyamiha rāghavam || 9 ||
śrṛtvaivopasthitau vīrau kadāyodhyā bhaviṣyati |
yaśasvinī hṛṣṭajanā sūcchritadhvajamālinī || 10 ||
kadā prekṣya naravyāghrāvaraṇyātpunarāgatau |
nandiṣyati purī hṛṣṭā samudra iva parvaṇi || 11 ||
kadā'yodhyāṃ mahābāhuḥ purīṃ vīraḥ pravekṣyati |
puraskṛtya rathe sītāṃ vṛṣabho govadhūmiva || 12 ||
kadā prāṇisahasrāṇi rājamārge mamātmajau |
lājairavakiriṣyanti praviśantāvarindamau || 13 ||
praviśantau kadā'yodhyāṃ drakṣyāmi śubhakuṇḍalau |
udagrāyudhanistriṃśau saśrṛṅgāviva parvatau || 14 ||
kadāsumanasaḥ kanyādvijātīnāṃ phalāni ca |
pradiśantaḥ purīṃ hṛṣṭāḥ kariṣyanti pradakṣiṇam || 15 ||
kadā pariṇato buddhyā vayasā cāmaraprabhaḥ |
abhyupaiṣyati dharmajñastrivarṣa iva māṃ lalan || 16 ||
nissaṃśayaṃ mayā manye purā vīra kadaryayā |
pātukāmeṣu vatseṣu mātṛṇāṃ śātitāsstanāḥ || 17 ||
sāhaṃ gauriva siṃhena vivatsā vatsalā kṛtā |
kaikeyyā puruṣavyāghra bālavatseva gaurbalāt || 18 ||
na hi tāvadguṇairjuṣṭaṃ sarvaśāstraviśāradam |
ekaputrā vinā putramahaṃ jīvitumutsahe || 19 ||
na hi me jīvite kiñcitsāmarthyamiha kalpyate |
apaśyantyāḥ priyaṃ putraṃ mahābāhuṃ mahābalam || 20 ||
ayaṃ hi māṃ dīpayate samutthitaḥ tanūjaśokaprabhavo hutāśanaḥ |
mahīmimāṃ raśmibhiruddhataprabhaḥ yathā nidāghe bhagavān divākaraḥ || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.