2.118 அயோத்யாகாண்ட - அஷ்டாதஶாதிகஶததம ஸர்கஃ

2.118 Ayodhyakanda - Ashtadashadhikashatatama Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Tamil script
📄 Download PDF
ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।
அத அஷ்டாதஶாதிகஶததமஸ்ஸர்கஃ ।
ஸாத்வேவமுக்தா வைதேஹீ அநஸூயாऽநஸூயயா ।
ப்ரதிபூஜ்ய வசோ மந்தம் ப்ரவக்துமுபசக்ரமே ॥ 1 ॥
நைததாஶ்சர்யமார்யாயா யந்மாம் த்வமபிபாஷஸே ।
விதிதந்து மமாப்யேதத்யதா நார்யாஃ பதிர்குருஃ ॥ 2 ॥
யத்யப்யேஷ பவேத்பர்தா மமாऽர்யே வ்ரு'த்தவர்ஜிதஃ ।
அத்வைதமுபசர்தவ்யஸ்ததாப்யேஷ மயா பவேத் ॥ 3 ॥
கிம் புநர்யோ குணஶ்லாக்ய ஸ்ஸாநுக்ரோஶோ ஜிதேந்த்ரியஃ ।
ஸ்திராநுராகோ தர்மாத்மா மாத்ரு'வத்பித்ரு'வத்ப்ரியஃ ॥ 4 ॥
யாம் வ்ரு'த்திம் வர்ததே ராமஃ கௌஸல்யாயாம் மஹாபலஃ ।
தாமேவ ந்ரு'பநாரீணாமந்யாஸாமபி வர்ததே ॥ 5 ॥
ஸக்ரு'த்த்ரு'ஷ்டாஸ்வபி ஸ்த்ரிஷு ந்ரு'பேண ந்ரு'பவத்ஸலஃ ।
மாத்ரு'வத்வர்ததே வீரோ மாநமுத்ஸ்ரு'ஜ்ய தர்மவித் ॥ 6 ॥
ஆகச்சந்த்யாஶ்ச விஜநம் வநமேவம் பயாவஹம் ।
ஸமாஹிதம் மே ஶ்வஶ்ர்வா ச ஹ்ரு'தயே தத்த்ரு'தம் மஹத் ॥ 7 ॥
பாணிப்ரதாநகாலே ச யத்புராத்வக்நி ஸந்நிதௌ ।
அநுஶிஷ்டா ஜநந்யாऽஸ்மி வாக்யம் ததபி மே த்ரு'தம் ॥ 8 ॥
நவீக்ரு'தம் து தத்ஸர்வம் வாக்யைஸ்தே தர்மசாரிணி ।
பதிஶுஶ்ரூஷணாந்நார்யாஸ்தபோ நாந்யத்விதீயதே ॥ 9 ॥
ஸாவித்ரீ பதிஶுஶ்ரூஷாம் க்ரு'த்வா ஸ்வர்கே மஹீயதே ।
ததாவ்ரு'த்திஶ்ச யாதா த்வம் பதிஶுஶ்ரூஷயா திவம் ॥ 10 ॥
வரிஷ்டா ஸர்வநாரீணாமேஷா ச திவி தேவதா ।
ரோஹிணீ ந விநாசந்த்ரம் முஹூர்தமபி த்ரு'ஶ்யதே ॥ 11 ॥
ஏவம்விதாஶ்ச ப்ரவராஃ ஸ்த்ரியோ பர்த்ரு'த்ரு'டவ்ரதாஃ ।
தேவலோகே மஹீயந்தே புண்யேந ஸ்வேந கர்மணா ॥ 12 ॥
ததோऽநஸூயா ஸம்ஹ்ரு'ஷ்டா ஶ்ருத்வோக்தம் ஸீதயா வசஃ ।
ஶிரஸ்யாக்ராய சோவாச மைதிலீம் ஹர்ஷயந்த்யுத ॥ 13 ॥
நியமைர்விவிதைராப்தம் தபோ ஹி மஹதஸ்தி மே ।
தத்ஸம்ஶ்ரித்ய பலம் ஸீதே சந்தயே த்வாம் ஶுசிவ்ரதே ॥ 14 ॥
உபபந்நம் மநோஜ்ஞம் ச வசநம் தவ மைதிலி ।
ப்ரீதா சாஸ்ம்யுசிதம் கிம் தே கரவாணி ப்ரவீஹி மே ॥ 15 ॥
தஸ்யாஸ்தத் வசநம் ஶ்ரூத்வா விஸ்மிதா மந்தவிஸ்மயா ।
க்ரு'தமித்யப்ரவீத் ஸீதா தபோபலஸமந்விதாம் ॥ 16 ॥
ஸா த்வேவமுக்தா தர்மஜ்ஞா தயா ப்ரீததராऽபவத் ।
ஸபலம் ச ப்ரஹர்ஷம் தே ஹந்த ஸீதே கரோம்யஹம் ॥ 17 ॥
இதம் திவ்யம் வரம் மால்யம் வஸ்த்ரமாபரணாநி ச ।
அங்கராகம் ச வைதேஹி மஹார்ஹம் சாநுலேபநம் ॥ 18 ॥
மயா தத்தமிதம் ஸீதே தவ காத்ராணி ஶோபயேத் ।
அநுரூபமஸங்க்லிஷ்டம் நித்யமேவ பவிஷ்யதி ॥ 19 ॥
அங்கராகேண திவ்யேந லிப்தாங்கீ ஜநகாத்மஜே ।
ஶோபயிஷ்யஸி பர்தாரம் யதா ஶ்ரீர்விஷ்ணுமவ்யயம் ॥ 20 ॥
ஸா வஸ்த்ரமங்கராகம் ச பூஷணாநி ஸ்ரஜஸ்ததா ।
மைதிலீ ப்ரதிஜக்ராஹ ப்ரீதிதாநமநுத்தமம் ॥ 21 ॥
ப்ரதிக்ரு'ஹ்ய ச தத்ஸீதா ப்ரீதிதாநம் யஶஸ்விநீ ।
ஶ்லிஷ்டாஞ்ஜலிபுடா தத்ர ஸமுபாஸ்த தபோதநாம் ॥ 22 ॥
ததா ஸீதாமுபாஸீநாமநஸூயா த்ரு'டவ்ரதா ।
வசநம் ப்ரஷ்டுமாரேபே காஞ்சித்ப்ரியகதாமநு ॥ 23 ॥
ஸ்வயம் வரே கில ப்ராப்தா த்வமநேந யஶஸ்விநா ।
ராகவேணேதி மே ஸிதே கதா ஶ்ருதிமுபாகதா ॥ 24 ॥
தாம் கதாம் ஶ்ரோதுமிச்சாமி விஸ்தரேண ச மைதிலி ।
யதாऽநுபூதம் கார்த்ஸ்ந்யேந தந்மே த்வம் வக்துமர்ஹஸி ॥ 25 ॥
ஏவமுக்தா து ஸா ஸீதா தாம் ததோ தர்மசாரிணீம் ।
ஶ்ரூயதாமிதி சோக்த்வா வை கதயாமாஸ தாம் கதாம் ॥ 26 ॥
மிதிலாதிபதிர்வீரோ ஜநகோ நாம தர்மவித் ।
க்ஷத்ரதர்மே ஹ்யபிரதோ ந்யாயதஶ்ஶாஸ்தி மேதிநீம் ॥ 27 ॥
தஸ்ய லாங்கலஹஸ்தந்ய கர்ஷதஃ க்ஷேத்ரமண்டலம் ।
அஹம் கிலோத்திதா பித்வா ஜகதீம் ந்ரு'பதேஸ்ஸுதா ॥ 28 ॥
ஸ மாம் த்ரு'ஷ்ட்வா நரபதிர்முஷ்டிவிக்ஷேபதத்பரஃ ।
பாம்ஸுகுண்டிதஸர்வாங்கீம் ஜநகோ விஸ்மிதோऽபவத் ॥ 29 ॥
அநபத்யேந ச ஸ்நேஹாதங்கமாரோப்ய ச ஸ்வயம் ।
மமேயம் தநயேத்யுக்த்வா ஸ்நேஹோ மயி நிபாதிதஃ ॥ 30 ॥
அந்தரிக்ஷே ச வாகுக்தாऽப்ரதிமாऽமாநுஷீ கில ।
ஏவமேதந்நரபதே தர்மேண தநயா தவ ॥ 31 ॥
ததஃ ப்ரஹ்ரு'ஷ்டோ தர்மாத்மா பிதா மே மிதிலாதிபஃ ।
அவாப்தோ விபுலாம் புத்திம் மாமவாப்ய நராதிபஃ ॥ 32 ॥
தத்தா சாஸ்மீஷ்டவத்தேவ்யை ஜ்யேஷ்டாயை புண்யகர்மணா ।
தயா ஸம்பாவிதா சாஸ்மி ஸ்நிக்தயா மாத்ரு'ஸௌஹ்ரு'தாத் ॥ 33 ॥
பதிஸம்யோகஸுலபம் வயோ த்ரு'ஷ்ட்வா து மே பிதா ।
சிந்தாமப்யகமத்தீநோ வித்தநாஶாதிவாதநஃ ॥ 34 ॥
ஸத்ரு'ஶாச்சாபக்ரு'ஷ்டாச்ச லோகே கந்யாபிதா ஜநாத் ।
ப்ரதர்ஷணாமவாப்நோதி ஶக்ரேணாபி ஸமோ புவி ॥ 35 ॥
தாம் தர்ஷணாமதூரஸ்தாம் த்ரு'ஷ்ட்வா சாத்மநி பார்திவஃ ।
சிந்தார்ணவகதஃ பாரம் நாஸஸாதாப்லவோ யதா ॥ 36 ॥
அயோநிஜாம் ஹி மாம் ஜ்ஞாத்வா நாத்யகச்சத்விசிந்தயந் ।
ஸத்ரு'ஶம் சாநுரூபம் ச மஹீபாலஃ பதிம் மம ॥ 37 ॥
தஸ்ய புத்திரியம் ஜாதா சிந்தயாநஸ்ய ஸந்ததம் ।
ஸ்வயம்வரம் தநூஜாயாஃ கரிஷ்யாமீதி தீமதஃ ॥ 38 ॥
மஹாயஜ்ஞே ததா தஸ்ய வருணேந மஹாத்மநா ।
தத்தம் தநுர்வரம் ப்ரீத்யா தூணீ சாக்ஷயஸாயகௌ ॥ 39 ॥
அஸஞ்சால்யம் மநுஷ்யைஶ்ச யத்நேநாபி ச கௌரவாத் ।
தந்ந ஶக்தா நமயிதும் ஸ்வப்நேஷ்வபி நராதிபாஃ ॥ 40 ॥
தத்தநுஃ ப்ராப்ய மே பித்ரா வ்யாஹ்ரு'தம் ஸத்யவாதிநா ।
ஸமவாயே நரேந்த்ராணாம் பூர்வமாமந்த்ர்ய பார்திவாந் ॥ 41 ॥
இதம் ச தநுருத்யம்ய ஸஜ்யம் யஃ குருதே நரஃ ।
தஸ்ய மே துஹிதா பார்யா பவிஷ்யதி ந ஸம்ஶயஃ ॥ 42 ॥
தச்ச த்ரு'ஷ்ட்வா தநுஶ்ஶ்ரேஷ்டம் கௌரவாத்கிரிஸந்நிபம் ।
அபிவாத்ய ந்ரு'பா ஜக்முரஶக்தாஸ்தஸ்ய தோலநே ॥ 43 ॥
ஸுதீர்கஸ்ய து காலஸ்ய ராகவோऽயம் மஹாத்யுதிஃ ।
விஶ்வாமித்ரேண ஸஹிதோ யஜ்ஞம் த்ரஷ்டும் ஸமாகதஃ ॥ 44 ॥
லக்ஷ்மணேந ஸஹ ப்ராத்ரா ராம ஸ்ஸத்யபராக்ரமஃ ।
விஶ்வாமித்ரஸ்து தர்மாத்மா மம பித்ரா ஸுபூஜிதஃ ॥ 45 ॥
ப்ரோவாச பிதரம் தத்ர ப்ராதரௌ ராமலக்ஷ்மணௌ ।
ஸுதௌ தஶரதஸ்யேமௌ தநுர்தர்ஶகாங்க்ஷிணௌ ।
தநுர்தர்ஶய ராமாய ராஜபுத்ராய தைவிகம் ॥ 46 ॥
இத்யுக்தஸ்தேந விப்ரேண தத்தநுஸ்ஸமுபாநயத் ॥ 47 ॥
நிமேஷாந்தரமாத்ரேண ததாऽநம்ய மஹாபலஃ ।
ஜ்யாம் ஸமாரோப்ய சடிதி பூரயாமாஸ வீர்யவாந் ॥ 48 ॥
தேந பூரயதா வேகாந்மத்யே பக்நம் த்விதா தநுஃ ।
தஸ்ய ஶப்தோ பவத்பீமஃ பதிதஸ்யாஶநேரிவ ॥ 49 ॥
ததோऽஹம் தத்ர ராமாய பித்ரா ஸத்யாபிஸந்திநா ।
நிஶ்சிதா தாதுமுத்யம்ய ஜலபாஜநமுத்தமம் ॥ 50 ॥
தீயமாநாம் ந து ததா ப்ரதிஜக்ராஹ ராகவஃ ।
அவிஜ்ஞாய பிதுஶ்சந்தமயோத்யாऽதிபதேஃ ப்ரபோஃ ॥ 51 ॥
தத ஶ்ஶ்வஶுரமாமந்த்ர்ய வ்ரு'த்தம் தஶரதம் ந்ரு'பம் ।
மம பித்ரா த்வஹம் தத்தா ராமாய விதிதாத்மநே ॥ 52 ॥
மம சைவாநுஜா ஸாத்வீ ஊர்மிலா ப்ரியதர்ஶநா ।
பார்யார்தே லக்ஷ்மணஸ்யாபி தத்தா பித்ரா மம ஸ்வயம் ॥ 53 ॥
ஏவம் தத்தாऽஸ்மி ராமாய ததா தஸ்மிந்ஸ்வயம்வரே ।
அநுரக்தாऽஸ்மி தர்மேண பதிம் வீர்யவதாம் வரம் ॥ 54 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே அஷ்டாதஶாதிகஶததமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ |
sātvevamuktā vaidehī anasūyā'nasūyayā |
pratipūjya vaco mandaṃ pravaktumupacakrame || 1 ||
naitadāścaryamāryāyā yanmāṃ tvamabhibhāṣase |
viditantu mamāpyetadyathā nāryāḥ patirguruḥ || 2 ||
yadyapyeṣa bhavedbhartā mamā'rye vṛttavarjitaḥ |
advaidhamupacartavyastathāpyeṣa mayā bhavet || 3 ||
kiṃ punaryo guṇaślāghya ssānukrośo jitendriyaḥ |
sthirānurāgo dharmātmā mātṛvatpitṛvatpriyaḥ || 4 ||
yāṃ vṛttiṃ vartate rāmaḥ kausalyāyāṃ mahābalaḥ |
tāmeva nṛpanārīṇāmanyāsāmapi vartate || 5 ||
sakṛddṛṣṭāsvapi striṣu nṛpeṇa nṛpavatsalaḥ |
mātṛvadvartate vīro mānamutsṛjya dharmavit || 6 ||
āgacchantyāśca vijanaṃ vanamevaṃ bhayāvaham |
samāhitaṃ me śvaśrvā ca hṛdaye taddhṛtaṃ mahat || 7 ||
pāṇipradānakāle ca yatpurātvagni sannidhau |
anuśiṣṭā jananyā'smi vākyaṃ tadapi me dhṛtam || 8 ||
navīkṛtaṃ tu tatsarvaṃ vākyaiste dharmacāriṇi |
patiśuśrūṣaṇānnāryāstapo nānyadvidhīyate || 9 ||
sāvitrī patiśuśrūṣāṃ kṛtvā svarge mahīyate |
tathāvṛttiśca yātā tvaṃ patiśuśrūṣayā divam || 10 ||
variṣṭhā sarvanārīṇāmeṣā ca divi devatā |
rohiṇī na vinācandraṃ muhūrtamapi dṛśyate || 11 ||
evaṃvidhāśca pravarāḥ striyo bhartṛdṛḍhavratāḥ |
devaloke mahīyante puṇyena svena karmaṇā || 12 ||
tato'nasūyā saṃhṛṣṭā śrutvoktaṃ sītayā vacaḥ |
śirasyāghrāya covāca maithilīṃ harṣayantyuta || 13 ||
niyamairvividhairāptaṃ tapo hi mahadasti me |
tatsaṃśritya balaṃ sīte chandaye tvāṃ śucivrate || 14 ||
upapannaṃ manojñaṃ ca vacanaṃ tava maithili |
prītā cāsmyucitaṃ kiṃ te karavāṇi bravīhi me || 15 ||
tasyāstad vacanaṃ śrūtvā vismitā mandavismayā |
kṛtamityabravīt sītā tapobalasamanvitām || 16 ||
sā tvevamuktā dharmajñā tayā prītatarā'bhavat |
saphalaṃ ca praharṣaṃ te hanta sīte karomyaham || 17 ||
idaṃ divyaṃ varaṃ mālyaṃ vastramābharaṇāni ca |
aṅgarāgaṃ ca vaidehi mahārhaṃ cānulepanam || 18 ||
mayā dattamidaṃ sīte tava gātrāṇi śobhayet |
anurūpamasaṅkliṣṭaṃ nityameva bhaviṣyati || 19 ||
aṅgarāgeṇa divyena liptāṅgī janakātmaje |
śobhayiṣyasi bhartāraṃ yathā śrīrviṣṇumavyayam || 20 ||
sā vastramaṅgarāgaṃ ca bhūṣaṇāni srajastathā |
maithilī pratijagrāha prītidānamanuttamam || 21 ||
pratigṛhya ca tatsītā prītidānaṃ yaśasvinī |
śliṣṭāñjalipuṭā tatra samupāsta tapodhanām || 22 ||
tathā sītāmupāsīnāmanasūyā dṛḍhavratā |
vacanaṃ praṣṭumārebhe kāñcitpriyakathāmanu || 23 ||
svayaṃ vare kila prāptā tvamanena yaśasvinā |
rāghaveṇeti me site kathā śrutimupāgatā || 24 ||
tāṃ kathāṃ śrotumicchāmi vistareṇa ca maithili |
yathā'nubhūtaṃ kārtsnyena tanme tvaṃ vaktumarhasi || 25 ||
evamuktā tu sā sītā tāṃ tato dharmacāriṇīm |
śrūyatāmiti coktvā vai kathayāmāsa tāṃ kathām || 26 ||
mithilādhipatirvīro janako nāma dharmavit |
kṣatradharme hyabhirato nyāyataśśāsti medinīm || 27 ||
tasya lāṅgalahastanya karṣataḥ kṣetramaṇḍalam |
ahaṃ kilotthitā bhitvā jagatīṃ nṛpatessutā || 28 ||
sa māṃ dṛṣṭvā narapatirmuṣṭivikṣepatatparaḥ |
pāṃsukuṇṭhitasarvāṅgīṃ janako vismito'bhavat || 29 ||
anapatyena ca snehādaṅkamāropya ca svayam |
mameyaṃ tanayetyuktvā sneho mayi nipātitaḥ || 30 ||
antarikṣe ca vāguktā'pratimā'mānuṣī kila |
evametannarapate dharmeṇa tanayā tava || 31 ||
tataḥ prahṛṣṭo dharmātmā pitā me mithilādhipaḥ |
avāpto vipulāṃ buddhiṃ māmavāpya narādhipaḥ || 32 ||
dattā cāsmīṣṭavaddevyai jyeṣṭhāyai puṇyakarmaṇā |
tayā sambhāvitā cāsmi snigdhayā mātṛsauhṛdāt || 33 ||
patisaṃyogasulabhaṃ vayo dṛṣṭvā tu me pitā |
cintāmabhyagamaddhīno vittanāśādivādhanaḥ || 34 ||
sadṛśāccāpakṛṣṭācca loke kanyāpitā janāt |
pradharṣaṇāmavāpnoti śakreṇāpi samo bhuvi || 35 ||
tāṃ dharṣaṇāmadūrasthāṃ dṛṣṭvā cātmani pārthivaḥ |
cintārṇavagataḥ pāraṃ nāsasādāplavo yathā || 36 ||
ayonijāṃ hi māṃ jñātvā nādhyagacchadvicintayan |
sadṛśaṃ cānurūpaṃ ca mahīpālaḥ patiṃ mama || 37 ||
tasya buddhiriyaṃ jātā cintayānasya santatam |
svayaṃvaraṃ tanūjāyāḥ kariṣyāmīti dhīmataḥ || 38 ||
mahāyajñe tadā tasya varuṇena mahātmanā |
dattaṃ dhanurvaraṃ prītyā tūṇī cākṣayasāyakau || 39 ||
asañcālyaṃ manuṣyaiśca yatnenāpi ca gauravāt |
tanna śaktā namayituṃ svapneṣvapi narādhipāḥ || 40 ||
taddhanuḥ prāpya me pitrā vyāhṛtaṃ satyavādinā |
samavāye narendrāṇāṃ pūrvamāmantrya pārthivān || 41 ||
idaṃ ca dhanurudyamya sajyaṃ yaḥ kurute naraḥ |
tasya me duhitā bhāryā bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 42 ||
tacca dṛṣṭvā dhanuśśreṣṭhaṃ gauravādgirisannibham |
abhivādya nṛpā jagmuraśaktāstasya tolane || 43 ||
sudīrghasya tu kālasya rāghavo'yaṃ mahādyutiḥ |
viśvāmitreṇa sahito yajñaṃ draṣṭuṃ samāgataḥ || 44 ||
lakṣmaṇena saha bhrātrā rāma ssatyaparākramaḥ |
viśvāmitrastu dharmātmā mama pitrā supūjitaḥ || 45 ||
provāca pitaraṃ tatra bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
sutau daśarathasyemau dhanurdarśakāṅkṣiṇau |
dhanurdarśaya rāmāya rājaputrāya daivikam || 46 ||
ityuktastena vipreṇa taddhanussamupānayat || 47 ||
nimeṣāntaramātreṇa tadā'namya mahābalaḥ |
jyāṃ samāropya jhaḍiti pūrayāmāsa vīryavān || 48 ||
tena pūrayatā vegānmadhye bhagnaṃ dvidhā dhanuḥ |
tasya śabdo bhavadbhīmaḥ patitasyāśaneriva || 49 ||
tato'haṃ tatra rāmāya pitrā satyābhisandhinā |
niścitā dātumudyamya jalabhājanamuttamam || 50 ||
dīyamānāṃ na tu tadā pratijagrāha rāghavaḥ |
avijñāya pituśchandamayodhyā'dhipateḥ prabhoḥ || 51 ||
tata śśvaśuramāmantrya vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam |
mama pitrā tvahaṃ dattā rāmāya viditātmane || 52 ||
mama caivānujā sādhvī ūrmilā priyadarśanā |
bhāryārthe lakṣmaṇasyāpi dattā pitrā mama svayam || 53 ||
evaṃ dattā'smi rāmāya tadā tasminsvayaṃvare |
anuraktā'smi dharmeṇa patiṃ vīryavatāṃ varam || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ अष्टादशाधिकशततमस्सर्गः ।
सात्वेवमुक्ता वैदेही अनसूयाऽनसूयया ।
प्रतिपूज्य वचो मन्दं प्रवक्तुमुपचक्रमे ॥ 1 ॥
नैतदाश्चर्यमार्याया यन्मां त्वमभिभाषसे ।
विदितन्तु ममाप्येतद्यथा नार्याः पतिर्गुरुः ॥ 2 ॥
यद्यप्येष भवेद्भर्ता ममाऽर्ये वृत्तवर्जितः ।
अद्वैधमुपचर्तव्यस्तथाप्येष मया भवेत् ॥ 3 ॥
किं पुनर्यो गुणश्लाघ्य स्सानुक्रोशो जितेन्द्रियः ।
स्थिरानुरागो धर्मात्मा मातृवत्पितृवत्प्रियः ॥ 4 ॥
यां वृत्तिं वर्तते रामः कौसल्यायां महाबलः ।
तामेव नृपनारीणामन्यासामपि वर्तते ॥ 5 ॥
सकृद्दृष्टास्वपि स्त्रिषु नृपेण नृपवत्सलः ।
मातृवद्वर्तते वीरो मानमुत्सृज्य धर्मवित् ॥ 6 ॥
आगच्छन्त्याश्च विजनं वनमेवं भयावहम् ।
समाहितं मे श्वश्र्वा च हृदये तद्धृतं महत् ॥ 7 ॥
पाणिप्रदानकाले च यत्पुरात्वग्नि सन्निधौ ।
अनुशिष्टा जनन्याऽस्मि वाक्यं तदपि मे धृतम् ॥ 8 ॥
नवीकृतं तु तत्सर्वं वाक्यैस्ते धर्मचारिणि ।
पतिशुश्रूषणान्नार्यास्तपो नान्यद्विधीयते ॥ 9 ॥
सावित्री पतिशुश्रूषां कृत्वा स्वर्गे महीयते ।
तथावृत्तिश्च याता त्वं पतिशुश्रूषया दिवम् ॥ 10 ॥
वरिष्ठा सर्वनारीणामेषा च दिवि देवता ।
रोहिणी न विनाचन्द्रं मुहूर्तमपि दृश्यते ॥ 11 ॥
एवंविधाश्च प्रवराः स्त्रियो भर्तृदृढव्रताः ।
देवलोके महीयन्ते पुण्येन स्वेन कर्मणा ॥ 12 ॥
ततोऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वचः ।
शिरस्याघ्राय चोवाच मैथिलीं हर्षयन्त्युत ॥ 13 ॥
नियमैर्विविधैराप्तं तपो हि महदस्ति मे ।
तत्संश्रित्य बलं सीते छन्दये त्वां शुचिव्रते ॥ 14 ॥
उपपन्नं मनोज्ञं च वचनं तव मैथिलि ।
प्रीता चास्म्युचितं किं ते करवाणि ब्रवीहि मे ॥ 15 ॥
तस्यास्तद् वचनं श्रूत्वा विस्मिता मन्दविस्मया ।
कृतमित्यब्रवीत् सीता तपोबलसमन्विताम् ॥ 16 ॥
सा त्वेवमुक्ता धर्मज्ञा तया प्रीततराऽभवत् ।
सफलं च प्रहर्षं ते हन्त सीते करोम्यहम् ॥ 17 ॥
इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रमाभरणानि च ।
अङ्गरागं च वैदेहि महार्हं चानुलेपनम् ॥ 18 ॥
मया दत्तमिदं सीते तव गात्राणि शोभयेत् ।
अनुरूपमसङ्क्लिष्टं नित्यमेव भविष्यति ॥ 19 ॥
अङ्गरागेण दिव्येन लिप्ताङ्गी जनकात्मजे ।
शोभयिष्यसि भर्तारं यथा श्रीर्विष्णुमव्ययम् ॥ 20 ॥
सा वस्त्रमङ्गरागं च भूषणानि स्रजस्तथा ।
मैथिली प्रतिजग्राह प्रीतिदानमनुत्तमम् ॥ 21 ॥
प्रतिगृह्य च तत्सीता प्रीतिदानं यशस्विनी ।
श्लिष्टाञ्जलिपुटा तत्र समुपास्त तपोधनाम् ॥ 22 ॥
तथा सीतामुपासीनामनसूया दृढव्रता ।
वचनं प्रष्टुमारेभे काञ्चित्प्रियकथामनु ॥ 23 ॥
स्वयं वरे किल प्राप्ता त्वमनेन यशस्विना ।
राघवेणेति मे सिते कथा श्रुतिमुपागता ॥ 24 ॥
तां कथां श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण च मैथिलि ।
यथाऽनुभूतं कार्त्स्न्येन तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ॥ 25 ॥
एवमुक्ता तु सा सीता तां ततो धर्मचारिणीम् ।
श्रूयतामिति चोक्त्वा वै कथयामास तां कथाम् ॥ 26 ॥
मिथिलाधिपतिर्वीरो जनको नाम धर्मवित् ।
क्षत्रधर्मे ह्यभिरतो न्यायतश्शास्ति मेदिनीम् ॥ 27 ॥
तस्य लाङ्गलहस्तन्य कर्षतः क्षेत्रमण्डलम् ।
अहं किलोत्थिता भित्वा जगतीं नृपतेस्सुता ॥ 28 ॥
स मां दृष्ट्वा नरपतिर्मुष्टिविक्षेपतत्परः ।
पांसुकुण्ठितसर्वाङ्गीं जनको विस्मितोऽभवत् ॥ 29 ॥
अनपत्येन च स्नेहादङ्कमारोप्य च स्वयम् ।
ममेयं तनयेत्युक्त्वा स्नेहो मयि निपातितः ॥ 30 ॥
अन्तरिक्षे च वागुक्ताऽप्रतिमाऽमानुषी किल ।
एवमेतन्नरपते धर्मेण तनया तव ॥ 31 ॥
ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा पिता मे मिथिलाधिपः ।
अवाप्तो विपुलां बुद्धिं मामवाप्य नराधिपः ॥ 32 ॥
दत्ता चास्मीष्टवद्देव्यै ज्येष्ठायै पुण्यकर्मणा ।
तया सम्भाविता चास्मि स्निग्धया मातृसौहृदात् ॥ 33 ॥
पतिसंयोगसुलभं वयो दृष्ट्वा तु मे पिता ।
चिन्तामभ्यगमद्धीनो वित्तनाशादिवाधनः ॥ 34 ॥
सदृशाच्चापकृष्टाच्च लोके कन्यापिता जनात् ।
प्रधर्षणामवाप्नोति शक्रेणापि समो भुवि ॥ 35 ॥
तां धर्षणामदूरस्थां दृष्ट्वा चात्मनि पार्थिवः ।
चिन्तार्णवगतः पारं नाससादाप्लवो यथा ॥ 36 ॥
अयोनिजां हि मां ज्ञात्वा नाध्यगच्छद्विचिन्तयन् ।
सदृशं चानुरूपं च महीपालः पतिं मम ॥ 37 ॥
तस्य बुद्धिरियं जाता चिन्तयानस्य सन्ततम् ।
स्वयंवरं तनूजायाः करिष्यामीति धीमतः ॥ 38 ॥
महायज्ञे तदा तस्य वरुणेन महात्मना ।
दत्तं धनुर्वरं प्रीत्या तूणी चाक्षयसायकौ ॥ 39 ॥
असञ्चाल्यं मनुष्यैश्च यत्नेनापि च गौरवात् ।
तन्न शक्ता नमयितुं स्वप्नेष्वपि नराधिपाः ॥ 40 ॥
तद्धनुः प्राप्य मे पित्रा व्याहृतं सत्यवादिना ।
समवाये नरेन्द्राणां पूर्वमामन्त्र्य पार्थिवान् ॥ 41 ॥
इदं च धनुरुद्यम्य सज्यं यः कुरुते नरः ।
तस्य मे दुहिता भार्या भविष्यति न संशयः ॥ 42 ॥
तच्च दृष्ट्वा धनुश्श्रेष्ठं गौरवाद्गिरिसन्निभम् ।
अभिवाद्य नृपा जग्मुरशक्तास्तस्य तोलने ॥ 43 ॥
सुदीर्घस्य तु कालस्य राघवोऽयं महाद्युतिः ।
विश्वामित्रेण सहितो यज्ञं द्रष्टुं समागतः ॥ 44 ॥
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा राम स्सत्यपराक्रमः ।
विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा मम पित्रा सुपूजितः ॥ 45 ॥
प्रोवाच पितरं तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
सुतौ दशरथस्येमौ धनुर्दर्शकाङ्क्षिणौ ।
धनुर्दर्शय रामाय राजपुत्राय दैविकम् ॥ 46 ॥
इत्युक्तस्तेन विप्रेण तद्धनुस्समुपानयत् ॥ 47 ॥
निमेषान्तरमात्रेण तदाऽनम्य महाबलः ।
ज्यां समारोप्य झडिति पूरयामास वीर्यवान् ॥ 48 ॥
तेन पूरयता वेगान्मध्ये भग्नं द्विधा धनुः ।
तस्य शब्दो भवद्भीमः पतितस्याशनेरिव ॥ 49 ॥
ततोऽहं तत्र रामाय पित्रा सत्याभिसन्धिना ।
निश्चिता दातुमुद्यम्य जलभाजनमुत्तमम् ॥ 50 ॥
दीयमानां न तु तदा प्रतिजग्राह राघवः ।
अविज्ञाय पितुश्छन्दमयोध्याऽधिपतेः प्रभोः ॥ 51 ॥
तत श्श्वशुरमामन्त्र्य वृद्धं दशरथं नृपम् ।
मम पित्रा त्वहं दत्ता रामाय विदितात्मने ॥ 52 ॥
मम चैवानुजा साध्वी ऊर्मिला प्रियदर्शना ।
भार्यार्थे लक्ष्मणस्यापि दत्ता पित्रा मम स्वयम् ॥ 53 ॥
एवं दत्ताऽस्मि रामाय तदा तस्मिन्स्वयंवरे ।
अनुरक्ताऽस्मि धर्मेण पतिं वीर्यवतां वरम् ॥ 54 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अष्टादशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ |
sātvevamuktā vaidehī anasūyā'nasūyayā |
pratipūjya vaco mandaṃ pravaktumupacakrame || 1 ||
naitadāścaryamāryāyā yanmāṃ tvamabhibhāṣase |
viditantu mamāpyetadyathā nāryāḥ patirguruḥ || 2 ||
yadyapyeṣa bhavedbhartā mamā'rye vṛttavarjitaḥ |
advaidhamupacartavyastathāpyeṣa mayā bhavet || 3 ||
kiṃ punaryo guṇaślāghya ssānukrośo jitendriyaḥ |
sthirānurāgo dharmātmā mātṛvatpitṛvatpriyaḥ || 4 ||
yāṃ vṛttiṃ vartate rāmaḥ kausalyāyāṃ mahābalaḥ |
tāmeva nṛpanārīṇāmanyāsāmapi vartate || 5 ||
sakṛddṛṣṭāsvapi striṣu nṛpeṇa nṛpavatsalaḥ |
mātṛvadvartate vīro mānamutsṛjya dharmavit || 6 ||
āgacchantyāśca vijanaṃ vanamevaṃ bhayāvaham |
samāhitaṃ me śvaśrvā ca hṛdaye taddhṛtaṃ mahat || 7 ||
pāṇipradānakāle ca yatpurātvagni sannidhau |
anuśiṣṭā jananyā'smi vākyaṃ tadapi me dhṛtam || 8 ||
navīkṛtaṃ tu tatsarvaṃ vākyaiste dharmacāriṇi |
patiśuśrūṣaṇānnāryāstapo nānyadvidhīyate || 9 ||
sāvitrī patiśuśrūṣāṃ kṛtvā svarge mahīyate |
tathāvṛttiśca yātā tvaṃ patiśuśrūṣayā divam || 10 ||
variṣṭhā sarvanārīṇāmeṣā ca divi devatā |
rohiṇī na vinācandraṃ muhūrtamapi dṛśyate || 11 ||
evaṃvidhāśca pravarāḥ striyo bhartṛdṛḍhavratāḥ |
devaloke mahīyante puṇyena svena karmaṇā || 12 ||
tato'nasūyā saṃhṛṣṭā śrutvoktaṃ sītayā vacaḥ |
śirasyāghrāya covāca maithilīṃ harṣayantyuta || 13 ||
niyamairvividhairāptaṃ tapo hi mahadasti me |
tatsaṃśritya balaṃ sīte chandaye tvāṃ śucivrate || 14 ||
upapannaṃ manojñaṃ ca vacanaṃ tava maithili |
prītā cāsmyucitaṃ kiṃ te karavāṇi bravīhi me || 15 ||
tasyāstad vacanaṃ śrūtvā vismitā mandavismayā |
kṛtamityabravīt sītā tapobalasamanvitām || 16 ||
sā tvevamuktā dharmajñā tayā prītatarā'bhavat |
saphalaṃ ca praharṣaṃ te hanta sīte karomyaham || 17 ||
idaṃ divyaṃ varaṃ mālyaṃ vastramābharaṇāni ca |
aṅgarāgaṃ ca vaidehi mahārhaṃ cānulepanam || 18 ||
mayā dattamidaṃ sīte tava gātrāṇi śobhayet |
anurūpamasaṅkliṣṭaṃ nityameva bhaviṣyati || 19 ||
aṅgarāgeṇa divyena liptāṅgī janakātmaje |
śobhayiṣyasi bhartāraṃ yathā śrīrviṣṇumavyayam || 20 ||
sā vastramaṅgarāgaṃ ca bhūṣaṇāni srajastathā |
maithilī pratijagrāha prītidānamanuttamam || 21 ||
pratigṛhya ca tatsītā prītidānaṃ yaśasvinī |
śliṣṭāñjalipuṭā tatra samupāsta tapodhanām || 22 ||
tathā sītāmupāsīnāmanasūyā dṛḍhavratā |
vacanaṃ praṣṭumārebhe kāñcitpriyakathāmanu || 23 ||
svayaṃ vare kila prāptā tvamanena yaśasvinā |
rāghaveṇeti me site kathā śrutimupāgatā || 24 ||
tāṃ kathāṃ śrotumicchāmi vistareṇa ca maithili |
yathā'nubhūtaṃ kārtsnyena tanme tvaṃ vaktumarhasi || 25 ||
evamuktā tu sā sītā tāṃ tato dharmacāriṇīm |
śrūyatāmiti coktvā vai kathayāmāsa tāṃ kathām || 26 ||
mithilādhipatirvīro janako nāma dharmavit |
kṣatradharme hyabhirato nyāyataśśāsti medinīm || 27 ||
tasya lāṅgalahastanya karṣataḥ kṣetramaṇḍalam |
ahaṃ kilotthitā bhitvā jagatīṃ nṛpatessutā || 28 ||
sa māṃ dṛṣṭvā narapatirmuṣṭivikṣepatatparaḥ |
pāṃsukuṇṭhitasarvāṅgīṃ janako vismito'bhavat || 29 ||
anapatyena ca snehādaṅkamāropya ca svayam |
mameyaṃ tanayetyuktvā sneho mayi nipātitaḥ || 30 ||
antarikṣe ca vāguktā'pratimā'mānuṣī kila |
evametannarapate dharmeṇa tanayā tava || 31 ||
tataḥ prahṛṣṭo dharmātmā pitā me mithilādhipaḥ |
avāpto vipulāṃ buddhiṃ māmavāpya narādhipaḥ || 32 ||
dattā cāsmīṣṭavaddevyai jyeṣṭhāyai puṇyakarmaṇā |
tayā sambhāvitā cāsmi snigdhayā mātṛsauhṛdāt || 33 ||
patisaṃyogasulabhaṃ vayo dṛṣṭvā tu me pitā |
cintāmabhyagamaddhīno vittanāśādivādhanaḥ || 34 ||
sadṛśāccāpakṛṣṭācca loke kanyāpitā janāt |
pradharṣaṇāmavāpnoti śakreṇāpi samo bhuvi || 35 ||
tāṃ dharṣaṇāmadūrasthāṃ dṛṣṭvā cātmani pārthivaḥ |
cintārṇavagataḥ pāraṃ nāsasādāplavo yathā || 36 ||
ayonijāṃ hi māṃ jñātvā nādhyagacchadvicintayan |
sadṛśaṃ cānurūpaṃ ca mahīpālaḥ patiṃ mama || 37 ||
tasya buddhiriyaṃ jātā cintayānasya santatam |
svayaṃvaraṃ tanūjāyāḥ kariṣyāmīti dhīmataḥ || 38 ||
mahāyajñe tadā tasya varuṇena mahātmanā |
dattaṃ dhanurvaraṃ prītyā tūṇī cākṣayasāyakau || 39 ||
asañcālyaṃ manuṣyaiśca yatnenāpi ca gauravāt |
tanna śaktā namayituṃ svapneṣvapi narādhipāḥ || 40 ||
taddhanuḥ prāpya me pitrā vyāhṛtaṃ satyavādinā |
samavāye narendrāṇāṃ pūrvamāmantrya pārthivān || 41 ||
idaṃ ca dhanurudyamya sajyaṃ yaḥ kurute naraḥ |
tasya me duhitā bhāryā bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 42 ||
tacca dṛṣṭvā dhanuśśreṣṭhaṃ gauravādgirisannibham |
abhivādya nṛpā jagmuraśaktāstasya tolane || 43 ||
sudīrghasya tu kālasya rāghavo'yaṃ mahādyutiḥ |
viśvāmitreṇa sahito yajñaṃ draṣṭuṃ samāgataḥ || 44 ||
lakṣmaṇena saha bhrātrā rāma ssatyaparākramaḥ |
viśvāmitrastu dharmātmā mama pitrā supūjitaḥ || 45 ||
provāca pitaraṃ tatra bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
sutau daśarathasyemau dhanurdarśakāṅkṣiṇau |
dhanurdarśaya rāmāya rājaputrāya daivikam || 46 ||
ityuktastena vipreṇa taddhanussamupānayat || 47 ||
nimeṣāntaramātreṇa tadā'namya mahābalaḥ |
jyāṃ samāropya jhaḍiti pūrayāmāsa vīryavān || 48 ||
tena pūrayatā vegānmadhye bhagnaṃ dvidhā dhanuḥ |
tasya śabdo bhavadbhīmaḥ patitasyāśaneriva || 49 ||
tato'haṃ tatra rāmāya pitrā satyābhisandhinā |
niścitā dātumudyamya jalabhājanamuttamam || 50 ||
dīyamānāṃ na tu tadā pratijagrāha rāghavaḥ |
avijñāya pituśchandamayodhyā'dhipateḥ prabhoḥ || 51 ||
tata śśvaśuramāmantrya vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam |
mama pitrā tvahaṃ dattā rāmāya viditātmane || 52 ||
mama caivānujā sādhvī ūrmilā priyadarśanā |
bhāryārthe lakṣmaṇasyāpi dattā pitrā mama svayam || 53 ||
evaṃ dattā'smi rāmāya tadā tasminsvayaṃvare |
anuraktā'smi dharmeṇa patiṃ vīryavatāṃ varam || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in